Shanti Parva

[भी] पुनर एव तु तं शक्रः परहसन्न इदम अब्रवीत निःश्वसन्तं यथा नागं परव्याहाराय भारत॥ 217.1 ॥

[bhī] punara eva tu taṃ śakraḥ parahasanna idama abravīta niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ paravyāhārāya bhārata

यत तद यानसहस्रेण जञातिभिः परिवारितः लॊकान परतापयन सर्वान यास्य अस्मान अवितर्कयन॥ 217.2 ॥

yata tada yānasahasreṇa jañātibhiḥ parivāritaḥ lòkāna paratāpayana sarvāna yāsya asmāna avitarkayana

दृष्ट्वा सुकृपणां चेमाम अवस्थाम आत्मनॊ बले जञातिमित्र परित्यक्तः शॊचस्य आहॊ न शॊचसि॥ 217.3 ॥

dṛṣṭvā sukṛpaṇāṃ cemāma avasthāma ātmanò bale jañātimitra parityaktaḥ śòcasya āhò na śòcasi

परीतिं परात्यातुलां पूर्वं लॊकांश चात्मवशे सथिताम विनिपातम इमं चाद्य शॊचस्य आहॊ न शॊचसि॥ 217.4 ॥

parītiṃ parātyātulāṃ pūrvaṃ lòkāṃśa cātmavaśe sathitāma vinipātama imaṃ cādya śòcasya āhò na śòcasi

[बलि] अनित्यम उपलक्ष्येदं कालपर्यायम आत्मनः तस्माच छक्र न शॊचामि सर्वं हय एवेदम अन्तवत॥ 217.5 ॥

[bali] anityama upalakṣyedaṃ kālaparyāyama ātmanaḥ tasmāca chakra na śòcāmi sarvaṃ haya evedama antavata

अन्तवन्त इमे देहा भूतानाम अमराधिप तेन शक्र न शॊचामि नापराधाद इदं मम॥ 217.6 ॥

antavanta ime dehā bhūtānāma amarādhipa tena śakra na śòcāmi nāparādhāda idaṃ mama

जीवितं च शरीरं च परेत्य वै सह जायते उभे सह विवर्धेते उभे सह विनश्यतः॥ 217.7 ॥

jīvitaṃ ca śarīraṃ ca paretya vai saha jāyate ubhe saha vivardhete ubhe saha vinaśyataḥ

तद ईदृशम इदं भावम अवशः पराप्य केवलम यद्य एवम अभिजानामि का वयथा मे विजानतः॥ 217.8 ॥

tada īdṛśama idaṃ bhāvama avaśaḥ parāpya kevalama yadya evama abhijānāmi kā vayathā me vijānataḥ

भूतानां निधनं निष्ठा सरॊतसाम इव सागरः नैतत सम्यग विजानन्तॊ नरा मुह्यन्ति वज्रभृत॥ 217.9 ॥

bhūtānāṃ nidhanaṃ niṣṭhā saròtasāma iva sāgaraḥ naitata samyaga vijānantò narā muhyanti vajrabhṛta

ये तव एवं नाभिजानन्ति रजॊ मॊहपरायनाः ते कृच्छ्रं पराप्य सीदन्ति बुद्धिर येषां परनश्यति॥ 217.10 ॥

ye tava evaṃ nābhijānanti rajò mòhaparāyanāḥ te kṛcchraṃ parāpya sīdanti buddhira yeṣāṃ paranaśyati

बुद्धिलाभे हि पुरुषः सर्वं नुदति किल्बिषम विपाप्मा लभते सत्त्वं सत्त्वस्थः संप्रसीदति॥ 217.11 ॥

buddhilābhe hi puruṣaḥ sarvaṃ nudati kilbiṣama vipāpmā labhate sattvaṃ sattvasthaḥ saṃprasīdati

ततस तु ये निवर्तन्ते जायन्ते वा पुनः पुनः कृपणाः परितप्यन्ते ते ऽनर्थैर परिचॊदिताः॥ 217.12 ॥

tatasa tu ye nivartante jāyante vā punaḥ punaḥ kṛpaṇāḥ paritapyante te 'narthaira paricòditāḥ

अर्थसिद्धिम अनर्थं च जीवितं मरणं तथा सुखदुःखफलं चैव न दवेष्मि न च कामये॥ 217.13 ॥

arthasiddhima anarthaṃ ca jīvitaṃ maraṇaṃ tathā sukhaduḥkhaphalaṃ caiva na daveṣmi na ca kāmaye

हतं हन्ति हतॊ हय एव यॊ नरॊ हन्ति कं चन उभौ तौ न विजानीतॊ यश च हन्ति हतश च यः॥ 217.14 ॥

hataṃ hanti hatò haya eva yò narò hanti kaṃ cana ubhau tau na vijānītò yaśa ca hanti hataśa ca yaḥ

हत्वा जित्वा च मघवन यः कश चित पुरुषायते अकर्ता हय एव भवति कर्ता तव एव करॊति तत॥ 217.15 ॥

hatvā jitvā ca maghavana yaḥ kaśa cita puruṣāyate akartā haya eva bhavati kartā tava eva karòti tata

हॊ हि लॊकस्य कुरुते विनाशप्रभवाव उभौ कृतं हि तत कृतेनैव कर्ता तस्यापि चापरः॥ 217.16 ॥

hò hi lòkasya kurute vināśaprabhavāva ubhau kṛtaṃ hi tata kṛtenaiva kartā tasyāpi cāparaḥ

पृथिवी वायुर आकाशम आपॊ जयॊतिश च पञ्चमम एतद्यॊनीनि भूतानि तत्र का परिदेवना॥ 217.17 ॥

pṛthivī vāyura ākāśama āpò jayòtiśa ca pañcamama etadyònīni bhūtāni tatra kā paridevanā

महाविद्यॊ ऽलपविद्यश च बलवान दुर्बलश च यः दर्शनीयश विरूपश च सुभगॊ दुर्भगश च यः॥ 217.18 ॥

mahāvidyò 'lapavidyaśa ca balavāna durbalaśa ca yaḥ darśanīyaśa virūpaśa ca subhagò durbhagaśa ca yaḥ

सर्वं कालः समादत्ते गम्भीरः सवेन तेजसा तस्मिन कालवशं पराप्ते का वयथा मे विजानतः॥ 217.19 ॥

sarvaṃ kālaḥ samādatte gambhīraḥ savena tejasā tasmina kālavaśaṃ parāpte kā vayathā me vijānataḥ

दग्धम एवानुदहति हतम एवानुहन्ति च नश्यते नष्टम एवाग्रे लब्धव्यं लभते नरः॥ 217.20 ॥

dagdhama evānudahati hatama evānuhanti ca naśyate naṣṭama evāgre labdhavyaṃ labhate naraḥ

नास्य दवीपः कुतः पारं नावारः संप्रदृश्यते नान्तम अस्य परपश्यामि विधेर दिव्यस्य चिन्तयम॥ 217.21 ॥

nāsya davīpaḥ kutaḥ pāraṃ nāvāraḥ saṃpradṛśyate nāntama asya parapaśyāmi vidhera divyasya cintayama

यदि मे पश्यतः कालॊ भूतानि न विनाशयेत सयान मे हर्शश च दर्पश च करॊधश चैव शचीपते॥ 217.22 ॥

yadi me paśyataḥ kālò bhūtāni na vināśayeta sayāna me harśaśa ca darpaśa ca karòdhaśa caiva śacīpate

तुषभक्षं तु मां जञात्वा परविविक्त जने गृहे बिभ्रतं गार्दभं रूपम आदिश्य परिगर्हसे॥ 217.23 ॥

tuṣabhakṣaṃ tu māṃ jañātvā paravivikta jane gṛhe bibhrataṃ gārdabhaṃ rūpama ādiśya parigarhase

इच्छन्न अहं विकुर्यां हि रूपाणि बहुधात्मनः विभीसनानि यानीक्ष्य पलायेथास तवम एव मे॥ 217.24 ॥

icchanna ahaṃ vikuryāṃ hi rūpāṇi bahudhātmanaḥ vibhīsanāni yānīkṣya palāyethāsa tavama eva me

कालः सर्वं समादत्ते कालः सर्वं परयच्छति कालेन विधृतं सर्वं मा कृथाः शक्र पौरुषम॥ 217.25 ॥

kālaḥ sarvaṃ samādatte kālaḥ sarvaṃ parayacchati kālena vidhṛtaṃ sarvaṃ mā kṛthāḥ śakra pauruṣama

पुरा सर्वं परव्यथते मयि करुद्धे पुरंदर अवैमि तव अस्य लॊकस्य धर्मं शक्र सनातनम॥ 217.26 ॥

purā sarvaṃ paravyathate mayi karuddhe puraṃdara avaimi tava asya lòkasya dharmaṃ śakra sanātanama

तवम अप्य एवम अपेक्षस्व मात्मना विस्मयं गमः परभवश च परभावश च नात्म संस्थः कदा चन॥ 217.27 ॥

tavama apya evama apekṣasva mātmanā vismayaṃ gamaḥ parabhavaśa ca parabhāvaśa ca nātma saṃsthaḥ kadā cana

कौमारम एव ते चित्तं तथैवाद्य यथा पुरा समवेक्षस्व मघवन बुद्धिं विन्दस्व नैष्ठिकीम॥ 217.28 ॥

kaumārama eva te cittaṃ tathaivādya yathā purā samavekṣasva maghavana buddhiṃ vindasva naiṣṭhikīma

देवा मनुष्याः पितरॊ गन्धर्वॊरगराक्षसाः आसन सर्वे मम वशे तत सर्वं वेत्थ वासव॥ 217.29 ॥

devā manuṣyāḥ pitarò gandharvòragarākṣasāḥ āsana sarve mama vaśe tata sarvaṃ vettha vāsava

नमस तस्यै दिशे ऽपय अस्तु यस्यां वैरॊचनॊ बलिः इति माम अभ्यपद्यन्त बुद्धिमात्सय मॊहिताः॥ 217.30 ॥

namasa tasyai diśe 'paya astu yasyāṃ vairòcanò baliḥ iti māma abhyapadyanta buddhimātsaya mòhitāḥ

नाहं तद अनुशॊचामि नात्म भरंशं शचीपते एवं मे निश्चिता बुद्धिः शास्तुस तिष्ठाम्य अहं वशे॥ 217.31 ॥

nāhaṃ tada anuśòcāmi nātma bharaṃśaṃ śacīpate evaṃ me niścitā buddhiḥ śāstusa tiṣṭhāmya ahaṃ vaśe

दृश्यते हि कुले जातॊ दर्शनीयः परतापवान दुःखं जीवन सहामात्यॊ भवितव्यं हि तत तथा॥ 217.32 ॥

dṛśyate hi kule jātò darśanīyaḥ paratāpavāna duḥkhaṃ jīvana sahāmātyò bhavitavyaṃ hi tata tathā

दौष्कुलेल्यस तथा मूढॊ दुर्जातः शक्र दृश्यते सुखं जीवन सहामात्य भवितव्यं हि तत तथा॥ 217.33 ॥

dauṣkulelyasa tathā mūḍhò durjātaḥ śakra dṛśyate sukhaṃ jīvana sahāmātya bhavitavyaṃ hi tata tathā

कल्यानी रूपसंपन्ना दुर्भगा शक्र दृश्यते अलक्षणा विरूपा च सुभगा शक्र दृश्यते॥ 217.34 ॥

kalyānī rūpasaṃpannā durbhagā śakra dṛśyate alakṣaṇā virūpā ca subhagā śakra dṛśyate

नैतद अस्मत कृतं शक्र नैतच छक्र तवया कृतम यत तवम एवंगतॊ वज्रिन यद वाप्य एवंगता वयम॥ 217.35 ॥

naitada asmata kṛtaṃ śakra naitaca chakra tavayā kṛtama yata tavama evaṃgatò vajrina yada vāpya evaṃgatā vayama

न कर्म तव नान्येषां कुतॊ मम शतक्रतॊ ऋद्धिर वाप्य अथ वा नर्द्धिः पर्याय कृतम एव तत॥ 217.36 ॥

na karma tava nānyeṣāṃ kutò mama śatakratò ṛddhira vāpya atha vā narddhiḥ paryāya kṛtama eva tata

पश्यामि तवा विराजन्तं देवराजम अवस्थितम शरीमन्तं दयुतिमन्तं च गर्जन्तं च ममॊपरि॥ 217.37 ॥

paśyāmi tavā virājantaṃ devarājama avasthitama śarīmantaṃ dayutimantaṃ ca garjantaṃ ca mamòpari

एतच चैवं न चेत कालॊ माम आक्रम्य सथितॊ भवेत पातयेयम अहं तवाद्य सवर्जम अपि मुष्टिना॥ 217.38 ॥

etaca caivaṃ na ceta kālò māma ākramya sathitò bhaveta pātayeyama ahaṃ tavādya savarjama api muṣṭinā

न तु विक्रमकालॊ ऽयं कषमा कालॊ ऽयम आगतः कालः सथापयते सर्वं कालः पचति वै तथा॥ 217.39 ॥

na tu vikramakālò 'yaṃ kaṣamā kālò 'yama āgataḥ kālaḥ sathāpayate sarvaṃ kālaḥ pacati vai tathā

मां चेद अभ्यागतः कालॊ दानवेश्वरम ऊर्जितम गर्जन्तं परतपन्तं च कम अन्यं नागमिष्यति॥ 217.40 ॥

māṃ ceda abhyāgataḥ kālò dānaveśvarama ūrjitama garjantaṃ paratapantaṃ ca kama anyaṃ nāgamiṣyati

दवादशानां हि भवताम आदित्यानां महात्मनाम तेजांस्य एकेन सर्वेषां देवराजहृतानि मे॥ 217.41 ॥

davādaśānāṃ hi bhavatāma ādityānāṃ mahātmanāma tejāṃsya ekena sarveṣāṃ devarājahṛtāni me

अहम एवॊद्वहाम्य आपॊ विसृजामि च वासव तपामि चैव तरैलॊक्यं विद्यॊताम्य अहम एव च॥ 217.42 ॥

ahama evòdvahāmya āpò visṛjāmi ca vāsava tapāmi caiva tarailòkyaṃ vidyòtāmya ahama eva ca

संरक्षामि विलुम्पामि ददाम्य अहम अथाददे संयच्छामि नियच्छामि लॊकेषु परभुर ईश्वरः॥ 217.43 ॥

saṃrakṣāmi vilumpāmi dadāmya ahama athādade saṃyacchāmi niyacchāmi lòkeṣu parabhura īśvaraḥ

तद अद्य विनिवृत्तं मे परभुत्वम अमराधिप कालसैन्यावगाधस्य सर्वं न परतिभाति मे॥ 217.44 ॥

tada adya vinivṛttaṃ me parabhutvama amarādhipa kālasainyāvagādhasya sarvaṃ na paratibhāti me

नाहं कर्ता न चैव तवं नान्यक कर्ता शचीपते पर्यायेन हि भुज्यन्ते लॊकाः शक्र यदृच्छया॥ 217.45 ॥

nāhaṃ kartā na caiva tavaṃ nānyaka kartā śacīpate paryāyena hi bhujyante lòkāḥ śakra yadṛcchayā

मासार्ध मासवेश्मानम अहॊरात्राभिसंवृतम ऋतुद्वारं वर्षमुखम आहुर वेदविदॊ जनाः॥ 217.46 ॥

māsārdha māsaveśmānama ahòrātrābhisaṃvṛtama ṛtudvāraṃ varṣamukhama āhura vedavidò janāḥ

आहुः सर्वम इदं चिन्त्यं जनाः के चिन मनीसया अस्याः पञ्चैव चिन्तायाः पर्येष्यामि च पञ्चधा॥ 217.47 ॥

āhuḥ sarvama idaṃ cintyaṃ janāḥ ke cina manīsayā asyāḥ pañcaiva cintāyāḥ paryeṣyāmi ca pañcadhā

गन्भीरं गहनं बरह्म महत तॊयार्णवं यथा अनादि निधनं चाहुर अक्षरं परम एव च॥ 217.48 ॥

ganbhīraṃ gahanaṃ barahma mahata tòyārṇavaṃ yathā anādi nidhanaṃ cāhura akṣaraṃ parama eva ca

सत्त्वेषु लिङ्गम आवेश्य नलिङ्गम अपि तत सवयम मन्यन्ते धरुवम एवैनं ये नरास तत्त्वदर्शिनः॥ 217.49 ॥

sattveṣu liṅgama āveśya naliṅgama api tata savayama manyante dharuvama evainaṃ ye narāsa tattvadarśinaḥ

भूतानां तु विपर्यासं मन्यते गतवान इति न हय एतावद भवेद गम्यं नयस्मात परकृतेः परः॥ 217.50 ॥

bhūtānāṃ tu viparyāsaṃ manyate gatavāna iti na haya etāvada bhaveda gamyaṃ nayasmāta parakṛteḥ paraḥ

गतिं हि सर्वभूतानाम अगत्वा कव गमिष्यसि यॊ धावता न हातव्यस तिष्ठन्न अपि न हीयते तम इन्द्रियाणि सर्वाणि नानुपश्यन्ति पञ्चधा॥ 217.51 ॥

gatiṃ hi sarvabhūtānāma agatvā kava gamiṣyasi yò dhāvatā na hātavyasa tiṣṭhanna api na hīyate tama indriyāṇi sarvāṇi nānupaśyanti pañcadhā

आहुश चैनं के चिद अग्निं के चिद आहुः परजापतिम ऋतुमासार्ध मामांश च दिवसांस तु कषणांस तथा॥ 217.52 ॥

āhuśa cainaṃ ke cida agniṃ ke cida āhuḥ parajāpatima ṛtumāsārdha māmāṃśa ca divasāṃsa tu kaṣaṇāṃsa tathā

पूर्वाह्नम अपराह्नं च मध्याह्नम अपि चापरे मुहूर्तम अपि चैवाहुर एकं सन्तम अनेकधा तं कालम अवजानीहि यस्य सर्वम इदं वशे॥ 217.53 ॥

pūrvāhnama aparāhnaṃ ca madhyāhnama api cāpare muhūrtama api caivāhura ekaṃ santama anekadhā taṃ kālama avajānīhi yasya sarvama idaṃ vaśe

बहुनीन्द्र सहस्राणि समतीतानि वासव बलवीर्यॊपपन्नानि यथैव तवं शचीपते॥ 217.54 ॥

bahunīndra sahasrāṇi samatītāni vāsava balavīryòpapannāni yathaiva tavaṃ śacīpate

तवाम अप्य अतिबलं शक्रं देवराजं बलॊत्कतम पराप्ते काले महावीर्यः कालः संशमयिष्यति॥ 217.55 ॥

tavāma apya atibalaṃ śakraṃ devarājaṃ balòtkatama parāpte kāle mahāvīryaḥ kālaḥ saṃśamayiṣyati

य इदं सर्वम आदत्ते तस्माच छक्र सथिरॊ भव मया तवया च पूर्वैश च न स शक्यॊ ऽतिवर्तितुम॥ 217.56 ॥

ya idaṃ sarvama ādatte tasmāca chakra sathirò bhava mayā tavayā ca pūrvaiśa ca na sa śakyò 'tivartituma

याम एतां पराप्य जानीसे राजश्रियम अनुत्तमाम सथिता मयीति तन मिथ्या नैषा हय एकत्र तिष्ठति॥ 217.57 ॥

yāma etāṃ parāpya jānīse rājaśriyama anuttamāma sathitā mayīti tana mithyā naiṣā haya ekatra tiṣṭhati

सथिता हीन्द्र सहस्रेषु तवद विशिष्टतमेष्व इयम मां च लॊला परित्यज्य तवाम अगाद विबुधाधिप॥ 217.58 ॥

sathitā hīndra sahasreṣu tavada viśiṣṭatameṣva iyama māṃ ca lòlā parityajya tavāma agāda vibudhādhipa

मैवं शक्र पुनः कार्षीः शान्तॊ भवितुम अर्हसि तवाम अप्य एवंगतं तयक्त्वा कषिप्रम अन्यं गमिष्यति॥ 217.59 ॥

maivaṃ śakra punaḥ kārṣīḥ śāntò bhavituma arhasi tavāma apya evaṃgataṃ tayaktvā kaṣiprama anyaṃ gamiṣyati

[भी] शतक्रतुर अथापश्यद बलेर दीप्तां महात्मनः सवरूपिणीं शरीराद धि तदा निष्क्रामतीं शरियम॥ 218.1 ॥

[bhī] śatakratura athāpaśyada balera dīptāṃ mahātmanaḥ savarūpiṇīṃ śarīrāda dhi tadā niṣkrāmatīṃ śariyama

तां दीप्तां परभया दृष्ट्वा भगवान पाकशासनः विस्मयॊत्फुल्लनयनॊ बलिं पप्रच्छ वासवः॥ 218.2 ॥

tāṃ dīptāṃ parabhayā dṛṣṭvā bhagavāna pākaśāsanaḥ vismayòtphullanayanò baliṃ papraccha vāsavaḥ

बले केयम अपक्रान्ता रॊचमाना शिखन्दिनी तवत्तः सथिता सकेयूरा दीप्यमाना सवतेजसा॥ 218.3 ॥

bale keyama apakrāntā ròcamānā śikhandinī tavattaḥ sathitā sakeyūrā dīpyamānā savatejasā

[बलि] न हीमाम आसुरीं वेद्मि न दैवीं न च मानुषीम तवम एवैनां पृच्छ मा वा यथेष्टं कुरु वासव॥ 218.4 ॥

[bali] na hīmāma āsurīṃ vedmi na daivīṃ na ca mānuṣīma tavama evaināṃ pṛccha mā vā yatheṣṭaṃ kuru vāsava

[षक्र] का तवं बलेर अपक्रान्ता रॊचमाना शिखन्दिनी अजानतॊ ममाचक्ष्व नामधेयं शुचिस्मिते॥ 218.5 ॥

[ṣakra] kā tavaṃ balera apakrāntā ròcamānā śikhandinī ajānatò mamācakṣva nāmadheyaṃ śucismite

का तवं तिष्ठसि मायेव दीप्यमाना सवतेजसा हित्वा दैत्येश्वरं सुभ्रु तन ममाचक्ष्व तत्त्वतः॥ 218.6 ॥

kā tavaṃ tiṣṭhasi māyeva dīpyamānā savatejasā hitvā daityeśvaraṃ subhru tana mamācakṣva tattvataḥ

[षरी] न मा विरॊचनॊ वेद न मा वैरॊचनॊ बलिः आहुर मां दुःसहेत्य एवं विधित्सेति च मां विदुः॥ 218.7 ॥

[ṣarī] na mā viròcanò veda na mā vairòcanò baliḥ āhura māṃ duḥsahetya evaṃ vidhitseti ca māṃ viduḥ

भूतिर लक्ष्मीति माम आहुः शरीर इत्य एवं च वासव तवं मां शक्र न जानीसे सर्वे देवा न मां विदुः॥ 218.8 ॥

bhūtira lakṣmīti māma āhuḥ śarīra itya evaṃ ca vāsava tavaṃ māṃ śakra na jānīse sarve devā na māṃ viduḥ

[षक्र] किम इदं तवं मम कृते उताहॊ बलिनः कृते दुःसहे विजहास्य एनं चिरसंवासिनी सती॥ 218.9 ॥

[ṣakra] kima idaṃ tavaṃ mama kṛte utāhò balinaḥ kṛte duḥsahe vijahāsya enaṃ cirasaṃvāsinī satī

[षरी] न धाता न विधाता मां विदधाति कथं चन कालस तु शक्र पर्यायान मैनं शक्रावमन्यथाः॥ 218.10 ॥

[ṣarī] na dhātā na vidhātā māṃ vidadhāti kathaṃ cana kālasa tu śakra paryāyāna mainaṃ śakrāvamanyathāḥ

[षक्र] कथं तवया बलिस तयक्तः किमर्थं वा शिखन्दिनि कथं च मां न जह्यास तवं तन मे बरूहि शुचिस्मिते॥ 218.11 ॥

[ṣakra] kathaṃ tavayā balisa tayaktaḥ kimarthaṃ vā śikhandini kathaṃ ca māṃ na jahyāsa tavaṃ tana me barūhi śucismite

[षरी] सत्ये सथितास्मि दाने च वरते तपसि चैव हि पराक्रमे च धर्मे च पराचीनस ततॊ बलिः॥ 218.12 ॥

[ṣarī] satye sathitāsmi dāne ca varate tapasi caiva hi parākrame ca dharme ca parācīnasa tatò baliḥ

बरह्मण्यॊ ऽयं सदा भूत्वा सत्यवादी जितेन्द्रियः अभ्यसूयद बराह्मणान वै उच्छिष्टश चास्पृशद घृतम॥ 218.13 ॥

barahmaṇyò 'yaṃ sadā bhūtvā satyavādī jitendriyaḥ abhyasūyada barāhmaṇāna vai ucchiṣṭaśa cāspṛśada ghṛtama

यज्ञशीलः पुरा भूत्वा माम एव यजतेत्य अयम परॊवाच लॊकान मूढात्मा कालेनॊपनिपीदितः॥ 218.14 ॥

yajñaśīlaḥ purā bhūtvā māma eva yajatetya ayama paròvāca lòkāna mūḍhātmā kālenòpanipīditaḥ

अपाकृता ततः शक्र तवयि वत्स्यामि वासव अप्रमत्तेन धार्यास्मि तपसा विक्रमेण च॥ 218.15 ॥

apākṛtā tataḥ śakra tavayi vatsyāmi vāsava apramattena dhāryāsmi tapasā vikrameṇa ca

[षक्र] अस्ति देवमनुष्येषु सर्वभूतेषु वा पुमान यस तवाम एकॊ विषहितुं शक्नुयात कमलालये॥ 218.16 ॥

[ṣakra] asti devamanuṣyeṣu sarvabhūteṣu vā pumāna yasa tavāma ekò viṣahituṃ śaknuyāta kamalālaye

[षरी] नैव देवॊ न गन्धर्वॊ नासुरॊ न च राक्षसः यॊ माम एकॊ विषहितुं शक्तः कश चित पुरंदर॥ 218.17 ॥

[ṣarī] naiva devò na gandharvò nāsurò na ca rākṣasaḥ yò māma ekò viṣahituṃ śaktaḥ kaśa cita puraṃdara

[षक्र] तिष्ठेथा मयि नित्यं तवं यथा तद बरूहि मे शुभे तत करिष्यामि ते वाक्यम ऋतं तवं वक्तुम अर्हसि॥ 218.18 ॥

[ṣakra] tiṣṭhethā mayi nityaṃ tavaṃ yathā tada barūhi me śubhe tata kariṣyāmi te vākyama ṛtaṃ tavaṃ vaktuma arhasi

[षरी] सथास्यामि नित्यं देवेन्द्र यथा तवयि निबॊध तत विधिना वेद दृष्टेन चतुर्धा विभजस्व माम॥ 218.19 ॥

[ṣarī] sathāsyāmi nityaṃ devendra yathā tavayi nibòdha tata vidhinā veda dṛṣṭena caturdhā vibhajasva māma

[षक्र] अहं वै तवा निधास्यामि यथाशक्ति यथाबलम न तु मे ऽतिक्रमः सयाद वै सदा लक्ष्मितवान्तिके॥ 218.20 ॥

[ṣakra] ahaṃ vai tavā nidhāsyāmi yathāśakti yathābalama na tu me 'tikramaḥ sayāda vai sadā lakṣmitavāntike

भूमिर एव मनुष्येषु धारणी भूतभाविनी सा ते पादं तितिक्षेत समहा हीति मे मतिः॥ 218.21 ॥

bhūmira eva manuṣyeṣu dhāraṇī bhūtabhāvinī sā te pādaṃ titikṣeta samahā hīti me matiḥ

[षरी] एष मे निहितः पादॊ यॊ ऽयं भूमौ परतिष्ठितः दवितीयं शक्र पादं मे तस्मात सुनिहितं कुरु॥ 218.22 ॥

[ṣarī] eṣa me nihitaḥ pādò yò 'yaṃ bhūmau paratiṣṭhitaḥ davitīyaṃ śakra pādaṃ me tasmāta sunihitaṃ kuru

[षक्र] आप एव मनुष्येषु दरवन्त्यः परिचारिकाः तास ते पादं तितिक्षन्ताम अलम आपस तितिक्षितुम॥ 218.23 ॥

[ṣakra] āpa eva manuṣyeṣu daravantyaḥ paricārikāḥ tāsa te pādaṃ titikṣantāma alama āpasa titikṣituma

[षरी] एष मे निहितः पादॊ यॊ ऽयम अप्सु परतिष्ठितः तृतीयं शक्र पादं मे तस्मात सुनिहितं कुरु॥ 218.24 ॥

[ṣarī] eṣa me nihitaḥ pādò yò 'yama apsu paratiṣṭhitaḥ tṛtīyaṃ śakra pādaṃ me tasmāta sunihitaṃ kuru

[षक्र] यस्मिन देवाश च यज्ञाश च यस्मिन वेदाः परतिष्ठिताः तृतीयं पादम अग्निस ते सुधृतं धारयिष्यति॥ 218.25 ॥

[ṣakra] yasmina devāśa ca yajñāśa ca yasmina vedāḥ paratiṣṭhitāḥ tṛtīyaṃ pādama agnisa te sudhṛtaṃ dhārayiṣyati

[षरी] एष मे निहितं पादॊ यॊ ऽयम अग्नौ परतिष्ठितः चतुर्थं शक्र पादं मे तस्मात सुनिहितं कुरु॥ 218.26 ॥

[ṣarī] eṣa me nihitaṃ pādò yò 'yama agnau paratiṣṭhitaḥ caturthaṃ śakra pādaṃ me tasmāta sunihitaṃ kuru

[षक्र] ये वै सन्तॊ मनुष्येषु बरह्मण्याः सत्यवादिनः ते ते पादं तितिक्षन्ताम अलं सन्तस तितिक्षितुम॥ 218.27 ॥

[ṣakra] ye vai santò manuṣyeṣu barahmaṇyāḥ satyavādinaḥ te te pādaṃ titikṣantāma alaṃ santasa titikṣituma

[षरी] एष मे निहितः पादॊ यॊ ऽयं सत्सु परतिष्ठितम एवं विनिहितां शक्र भूतेषु परिधत्स्व माम॥ 218.28 ॥

[ṣarī] eṣa me nihitaḥ pādò yò 'yaṃ satsu paratiṣṭhitama evaṃ vinihitāṃ śakra bhūteṣu paridhatsva māma

[षक्र] भूतानाम इह वै यस तवा मया विनिहितां सतीम उपहन्यात स मे दविष्यात तथा शृण्वन्तु मे वचः॥ 218.29 ॥

[ṣakra] bhūtānāma iha vai yasa tavā mayā vinihitāṃ satīma upahanyāta sa me daviṣyāta tathā śṛṇvantu me vacaḥ

[भी] ततस तयक्तः शरिया राजा दैत्यानां बलिर अब्रवीत यावत पुरस्तात परतपेत तावद वै दक्षिणां दिशम॥ 218.30 ॥

[bhī] tatasa tayaktaḥ śariyā rājā daityānāṃ balira abravīta yāvata purastāta paratapeta tāvada vai dakṣiṇāṃ diśama

पश्चिमां तावद एवापि तथॊदीचीं दिवाकरः तथा मध्यंदिने सूर्यॊ अस्तम एति यदा तदा पुनर देवासुरं युद्धं भावि जेतास्मि वस तदा॥ 218.31 ॥

paścimāṃ tāvada evāpi tathòdīcīṃ divākaraḥ tathā madhyaṃdine sūryò astama eti yadā tadā punara devāsuraṃ yuddhaṃ bhāvi jetāsmi vasa tadā

सर्वाँल लॊकान यदादित्य एकस्थस तापयिष्यति तदा देवासुरे युद्धे जेताहं तवां शतक्रतॊ॥ 218.32 ॥

sarvā~la lòkāna yadāditya ekasthasa tāpayiṣyati tadā devāsure yuddhe jetāhaṃ tavāṃ śatakratò

[षक्र] बरह्मणास्मि समादिष्टॊ न हन्तव्यॊ भवान इति तेन ते ऽहं बले वज्रं न विमुञ्चामि मूर्धनि॥ 218.33 ॥

[ṣakra] barahmaṇāsmi samādiṣṭò na hantavyò bhavāna iti tena te 'haṃ bale vajraṃ na vimuñcāmi mūrdhani

यथेष्टं गच्छ दैत्येन्द्र सवस्ति ते ऽसतु महासुर आदित्यॊ नावतपिता कदा चिन मध्यतः सथितः॥ 218.34 ॥

yatheṣṭaṃ gaccha daityendra savasti te 'satu mahāsura ādityò nāvatapitā kadā cina madhyataḥ sathitaḥ

सथापितॊ हय अस्य समयः पूर्वम एव सवयम्भुवा अजस्रं परियात्य एष सत्येनावतपन परजाः॥ 218.35 ॥

sathāpitò haya asya samayaḥ pūrvama eva savayambhuvā ajasraṃ pariyātya eṣa satyenāvatapana parajāḥ

अयनं तस्य षण मासा उत्तरं दक्षिणं तथा येन संयाति लॊकेषु शीतॊष्णे विसृजन रविः॥ 218.36 ॥

ayanaṃ tasya ṣaṇa māsā uttaraṃ dakṣiṇaṃ tathā yena saṃyāti lòkeṣu śītòṣṇe visṛjana raviḥ

[भी] एवम उक्तस तु दैत्येन्द्रॊ बलिर इन्द्रेण भारत जगाम अदक्षिणाम आशाम उदीचीं तु पुरंदरः॥ 218.37 ॥

[bhī] evama uktasa tu daityendrò balira indreṇa bhārata jagāma adakṣiṇāma āśāma udīcīṃ tu puraṃdaraḥ

इत्य एतद बलिना गीतम अनहंकार संज्ञितम वाक्यं शरुत्वा सहस्राक्षः खम एवारुरुहे तदा॥ 218.38 ॥

itya etada balinā gītama anahaṃkāra saṃjñitama vākyaṃ śarutvā sahasrākṣaḥ khama evāruruhe tadā