Anushasana Parva

[वासुदेव] ततः स परयतॊ भूत्वा मम तात युधिष्ठिर पराञ्जलिः पराह विप्रर्षिर नाम संहारम आदितः॥ 17.1 ॥

[vāsudeva] tataḥ sa parayatò bhūtvā mama tāta yudhiṣṭhira parāñjaliḥ parāha viprarṣira nāma saṃhārama āditaḥ

[उ] बरह्म परॊक्तैर ऋषिप्रॊक्तैर वेदवेदाङ्गसंभवैः सर्वलॊकेषु विख्यातैः सथाणुं सतॊष्यामि नामभिः॥ 17.2 ॥

[u] barahma paròktaira ṛṣipròktaira vedavedāṅgasaṃbhavaiḥ sarvalòkeṣu vikhyātaiḥ sathāṇuṃ satòṣyāmi nāmabhiḥ

महद्भिर विहितैः सत्यैः सिद्धैः सर्वार्थसाधकैः ऋषिणा तण्डिना भक्त्या कृतैर देवकृतात्मना॥ 17.3 ॥

mahadbhira vihitaiḥ satyaiḥ siddhaiḥ sarvārthasādhakaiḥ ṛṣiṇā taṇḍinā bhaktyā kṛtaira devakṛtātmanā

यथॊक्तैर लॊकविख्यातैर मुनिभिस तत्त्वदर्शिभिः परवरं परथमं सवर्ग्यं सर्वभूतहितं शुभम शरुतैः सर्वत्र जगति बरह्मलॊकावतारितैः॥ 17.4 ॥

yathòktaira lòkavikhyātaira munibhisa tattvadarśibhiḥ paravaraṃ parathamaṃ savargyaṃ sarvabhūtahitaṃ śubhama śarutaiḥ sarvatra jagati barahmalòkāvatāritaiḥ

यत तद रहस्यं परमं बरह्म परॊक्तं सनातनम वक्ष्ये यदुकुलश्रेष्ठ शृणुष्वावहितॊ मम॥ 17.5 ॥

yata tada rahasyaṃ paramaṃ barahma paròktaṃ sanātanama vakṣye yadukulaśreṣṭha śṛṇuṣvāvahitò mama

परत्वेन भवं देवं भक्तस तवं परमेश्वरम तेन ते शरावयिष्यामि यत तद बरह्म सनातनम॥ 17.6 ॥

paratvena bhavaṃ devaṃ bhaktasa tavaṃ parameśvarama tena te śarāvayiṣyāmi yata tada barahma sanātanama

न शक्यं विस्तरात कृत्स्नं वक्तुं शर्वस्य केन चित युक्तेनापि विभूतीनाम अपि वर्षशतैर अपि॥ 17.7 ॥

na śakyaṃ vistarāta kṛtsnaṃ vaktuṃ śarvasya kena cita yuktenāpi vibhūtīnāma api varṣaśataira api

यस्यादिर मध्यम अन्तश च सुरैर अपि न गम्यते कस तस्य शक्नुयाद वक्तुं गुणान कार्त्स्न्येन माधव॥ 17.8 ॥

yasyādira madhyama antaśa ca suraira api na gamyate kasa tasya śaknuyāda vaktuṃ guṇāna kārtsnyena mādhava

किं तु देवस्य महतः संक्षिप्तार्थ पदाक्षरम शक्तितश चरितं वक्ष्ये परसादात तस्य चैव हि॥ 17.9 ॥

kiṃ tu devasya mahataḥ saṃkṣiptārtha padākṣarama śaktitaśa caritaṃ vakṣye parasādāta tasya caiva hi

अप्राप्येह ततॊ ऽनुज्ञां न शक्यः सतॊतुम ईश्वरः यदा तेनाभ्यनुज्ञातः सतुवत्य एव सदा भवम॥ 17.10 ॥

aprāpyeha tatò 'nujñāṃ na śakyaḥ satòtuma īśvaraḥ yadā tenābhyanujñātaḥ satuvatya eva sadā bhavama

अनादि निधनस्याहं सर्वयॊनेर महात्मनः नाम्नां कं चित समुद्देशं वक्ष्ये हय अव्यक्तयॊनिनः॥ 17.11 ॥

anādi nidhanasyāhaṃ sarvayònera mahātmanaḥ nāmnāṃ kaṃ cita samuddeśaṃ vakṣye haya avyaktayòninaḥ

वरदस्य वरेण्यस्य विश्वरूपस्य धीमतः शृणु नाम समुद्देशं यद उक्तं पद्मयॊनिना॥ 17.12 ॥

varadasya vareṇyasya viśvarūpasya dhīmataḥ śṛṇu nāma samuddeśaṃ yada uktaṃ padmayòninā

दश नाम सहस्राणि यान्य आह परपितामहः तानि निर्मथ्य मनसा दध्नॊ घृतम इवॊद्धृतम॥ 17.13 ॥

daśa nāma sahasrāṇi yānya āha parapitāmahaḥ tāni nirmathya manasā dadhnò ghṛtama ivòddhṛtama

गिरेः सारं यथा हेमपुष्पात सारं यथा मधु घृतात सारं यथा मण्डस तथैतत सारम उद्धृतम॥ 17.14 ॥

gireḥ sāraṃ yathā hemapuṣpāta sāraṃ yathā madhu ghṛtāta sāraṃ yathā maṇḍasa tathaitata sārama uddhṛtama

सर्वपाप्मापहम इदं चतुर्वेद समन्वितम परयत्नेनाधिगन्तव्यं धार्यं च परयतात्मना शान्तिकं पौष्टिकं चैव रक्षॊघ्नं पावनं महत॥ 17.15 ॥

sarvapāpmāpahama idaṃ caturveda samanvitama parayatnenādhigantavyaṃ dhāryaṃ ca parayatātmanā śāntikaṃ pauṣṭikaṃ caiva rakṣòghnaṃ pāvanaṃ mahata

इदं भक्ताय दातव्यं शरद्दधानास्तिकाय च नाश्रद्दधान रूपाय नास्तिकायाजितात्मने॥ 17.16 ॥

idaṃ bhaktāya dātavyaṃ śaraddadhānāstikāya ca nāśraddadhāna rūpāya nāstikāyājitātmane

यश चाभ्यसूयते देवं भूतात्मानं पिनाकिनम स कृष्ण नरकं याति सह पूर्वैः सहानुगैः॥ 17.17 ॥

yaśa cābhyasūyate devaṃ bhūtātmānaṃ pinākinama sa kṛṣṇa narakaṃ yāti saha pūrvaiḥ sahānugaiḥ

इदं धयानम इदं यॊगम इदं धयेयम अनुत्तमम इदं जप्यम इदं जञानं रहस्यम इदम उत्तमम इदं जञात्वान्त काके ऽपि गच्छेद धि परमां गतिम॥ 17.18 ॥

idaṃ dhayānama idaṃ yògama idaṃ dhayeyama anuttamama idaṃ japyama idaṃ jañānaṃ rahasyama idama uttamama idaṃ jañātvānta kāke 'pi gaccheda dhi paramāṃ gatima

पवित्रं मङ्गलं पुण्यं कल्याणम इदम उत्तमम निगदिष्ये महाबाहॊ सतवानाम उत्तमं सतवम॥ 17.19 ॥

pavitraṃ maṅgalaṃ puṇyaṃ kalyāṇama idama uttamama nigadiṣye mahābāhò satavānāma uttamaṃ satavama

इदं बरह्मा पुरा कृत्वा सर्वलॊकपितामहः सर्वस्तवानां दिव्यानां राजत्वे समकल्पयत॥ 17.20 ॥

idaṃ barahmā purā kṛtvā sarvalòkapitāmahaḥ sarvastavānāṃ divyānāṃ rājatve samakalpayata

तदा परभृति चैवायम ईश्वरस्य महात्मनः सतवराजेति विख्यातॊ जगत्य अमरपूजितः बरह्मलॊकाद अयं चैव सतवराजॊ ऽवतारितः॥ 17.21 ॥

tadā parabhṛti caivāyama īśvarasya mahātmanaḥ satavarājeti vikhyātò jagatya amarapūjitaḥ barahmalòkāda ayaṃ caiva satavarājò 'vatāritaḥ

यस्मात तण्डिः पुरा पराह तेन तण्डि कृतॊ ऽभवत सवर्गाच चैवात्र भूलॊकं तण्डिना हय अवतारितः॥ 17.22 ॥

yasmāta taṇḍiḥ purā parāha tena taṇḍi kṛtò 'bhavata savargāca caivātra bhūlòkaṃ taṇḍinā haya avatāritaḥ

सर्वमङ्गल मङ्गल्यं सर्वपापप्रणाशनम निगदिष्ये महाबाहॊ सतवानाम उत्तमं सतवम॥ 17.23 ॥

sarvamaṅgala maṅgalyaṃ sarvapāpapraṇāśanama nigadiṣye mahābāhò satavānāma uttamaṃ satavama

बरह्मणाम अपि यद बरह्म पराणाम अपि यत परम तेजसाम अपि यत तेजस तपसाम अपि यत तपः॥ 17.24 ॥

barahmaṇāma api yada barahma parāṇāma api yata parama tejasāma api yata tejasa tapasāma api yata tapaḥ

शान्तीनाम अपि या शान्तिर दयुतीनाम अपि या दयुतिः दान्तानाम अपि यॊ दान्तॊ धीमताम अपि या च धीः॥ 17.25 ॥

śāntīnāma api yā śāntira dayutīnāma api yā dayutiḥ dāntānāma api yò dāntò dhīmatāma api yā ca dhīḥ

देवानाम अपि यॊ देवॊ मुनीनाम अपि यॊ मुनिः यज्ञानाम अपि यॊ यज्ञः शिवानाम अपि यः शिवः॥ 17.26 ॥

devānāma api yò devò munīnāma api yò muniḥ yajñānāma api yò yajñaḥ śivānāma api yaḥ śivaḥ

रुद्राणाम अपि यॊ रुद्रः परभुः परभवताम अपि यॊगिनाम अपि यॊ यॊगी कारणानां च कारणम॥ 17.27 ॥

rudrāṇāma api yò rudraḥ parabhuḥ parabhavatāma api yògināma api yò yògī kāraṇānāṃ ca kāraṇama

यतॊ लॊकाः संभवन्ति न भवन्ति यतः पुनः सर्वभूतात्मभूतस्य हरस्यामित तेजसः॥ 17.28 ॥

yatò lòkāḥ saṃbhavanti na bhavanti yataḥ punaḥ sarvabhūtātmabhūtasya harasyāmita tejasaḥ

अष्टॊत्तर सहस्रं तु नाम्नां शर्वस्य मे शृणु यच छरुत्वा मनुजश्रेष्ठ सर्वान कामान अवाप्स्यसि॥ 17.29 ॥

aṣṭòttara sahasraṃ tu nāmnāṃ śarvasya me śṛṇu yaca charutvā manujaśreṣṭha sarvāna kāmāna avāpsyasi

सथिरः सथाणुः पभुर भानुः परवरॊ वरदॊ वरः सर्वात्मा सर्वविख्यातः सर्वः सर्वकरॊ भवः॥ 17.30 ॥

sathiraḥ sathāṇuḥ pabhura bhānuḥ paravarò varadò varaḥ sarvātmā sarvavikhyātaḥ sarvaḥ sarvakarò bhavaḥ

जटी चर्मी शिखण्डी च सर्वाङ्गः सर्वभावनः हरिश च हरिणाक्षश च सर्वभूतहरः परभुः॥ 17.31 ॥

jaṭī carmī śikhaṇḍī ca sarvāṅgaḥ sarvabhāvanaḥ hariśa ca hariṇākṣaśa ca sarvabhūtaharaḥ parabhuḥ

परवृत्तिश च निवृत्तिश च नियतः शाश्वतॊ धरुवः शमशानचारी भगवान खचरॊ गॊचरॊ ऽरदनः॥ 17.32 ॥

paravṛttiśa ca nivṛttiśa ca niyataḥ śāśvatò dharuvaḥ śamaśānacārī bhagavāna khacarò gòcarò 'radanaḥ

अभिवाद्यॊ महाकर्मा तपस्वी भूतभावनः उन्मत्तवेश परच्छन्नः सर्वलॊकप्रजापतिः॥ 17.33 ॥

abhivādyò mahākarmā tapasvī bhūtabhāvanaḥ unmattaveśa paracchannaḥ sarvalòkaprajāpatiḥ

महारूपॊ महाकायः सर्वरूपॊ महायशाः महात्मा सर्वभूतश च विरूपॊ वामनॊ मनुः॥ 17.34 ॥

mahārūpò mahākāyaḥ sarvarūpò mahāyaśāḥ mahātmā sarvabhūtaśa ca virūpò vāmanò manuḥ

लॊकपालॊ ऽनतर्हितात्मा परसादॊ हयगर्दभिः पवित्रश च महांश चैव नियमॊ नियमाश्रयः॥ 17.35 ॥

lòkapālò 'natarhitātmā parasādò hayagardabhiḥ pavitraśa ca mahāṃśa caiva niyamò niyamāśrayaḥ

सर्वकर्मा सवयम्भूश च आदिर आदि करॊ निधिः सहस्राक्षॊ विरूपाक्शः सॊमॊ नक्षत्रसाधकः॥ 17.36 ॥

sarvakarmā savayambhūśa ca ādira ādi karò nidhiḥ sahasrākṣò virūpākśaḥ sòmò nakṣatrasādhakaḥ

चन्द्रसूर्यगतिः केतुर गरहॊ गरहपतिर वरः अद्रिर अद्र्यालयः कर्ता मृगबाणार्पणॊ ऽनघः॥ 17.37 ॥

candrasūryagatiḥ ketura garahò garahapatira varaḥ adrira adryālayaḥ kartā mṛgabāṇārpaṇò 'naghaḥ

महातपा घॊरतपा अदीनॊ दीनसाधकः संवत्सरकरॊ मन्त्रः परमाणं परमं तपः॥ 17.38 ॥

mahātapā ghòratapā adīnò dīnasādhakaḥ saṃvatsarakarò mantraḥ paramāṇaṃ paramaṃ tapaḥ

यॊगी यॊज्यॊ महाबीजॊ महारेता महातपाः सुवर्णरेताः सर्वज्ञः सुबीजॊ वृषवाहनः॥ 17.39 ॥

yògī yòjyò mahābījò mahāretā mahātapāḥ suvarṇaretāḥ sarvajñaḥ subījò vṛṣavāhanaḥ

दश बाहुस तव अनिमिषॊ नीलकण्ठ उमापतिः विश्वरूपः सवयं शरेष्ठॊ बलवीरॊ बलॊ गणः॥ 17.40 ॥

daśa bāhusa tava animiṣò nīlakaṇṭha umāpatiḥ viśvarūpaḥ savayaṃ śareṣṭhò balavīrò balò gaṇaḥ

गणकर्ता गणपतिर दिग्वासाः काम्य एव च पवित्रं परमं मन्त्रः सर्वभावकरॊ हरः॥ 17.41 ॥

gaṇakartā gaṇapatira digvāsāḥ kāmya eva ca pavitraṃ paramaṃ mantraḥ sarvabhāvakarò haraḥ

कमण्डलुधरॊ धन्वी बाणहस्तः कपालवान अशनी शतघ्नी खड्गी पट्टिशी चायुधी महान॥ 17.42 ॥

kamaṇḍaludharò dhanvī bāṇahastaḥ kapālavāna aśanī śataghnī khaḍgī paṭṭiśī cāyudhī mahāna

सरुव हस्तः सुरूपश च तेजस तेजः करॊ निधिः उष्णीषी च सुवक्त्रश च उदग्रॊ विनतस तथा॥ 17.43 ॥

saruva hastaḥ surūpaśa ca tejasa tejaḥ karò nidhiḥ uṣṇīṣī ca suvaktraśa ca udagrò vinatasa tathā

दीर्घश च हरि केशश च सुतीर्थः कृष्ण एव च सृगालरूपः सर्वार्थॊ मण्डः कुण्डी कमण्डलुः॥ 17.44 ॥

dīrghaśa ca hari keśaśa ca sutīrthaḥ kṛṣṇa eva ca sṛgālarūpaḥ sarvārthò maṇḍaḥ kuṇḍī kamaṇḍaluḥ

अजश च मृगरूपश च गन्धधारी कपर्द्य अपि उर्ध्व रेता ऊर्ध्वलिङ्ग ऊर्ध्व शायी नभस्तलः॥ 17.45 ॥

ajaśa ca mṛgarūpaśa ca gandhadhārī kapardya api urdhva retā ūrdhvaliṅga ūrdhva śāyī nabhastalaḥ

तरिजटश चीरवासाश च रुद्रः सेनापतिर विभुः अहश चरॊ ऽथ नक्तं च तिग्ममन्युः सुवर्चसः॥ 17.46 ॥

tarijaṭaśa cīravāsāśa ca rudraḥ senāpatira vibhuḥ ahaśa carò 'tha naktaṃ ca tigmamanyuḥ suvarcasaḥ

गजहा दैत्यहा लॊकॊ लॊकधाता गुणाकरः सिंहशार्दूलरूपश च आर्द्र चर्माम्बरावृतः॥ 17.47 ॥

gajahā daityahā lòkò lòkadhātā guṇākaraḥ siṃhaśārdūlarūpaśa ca ārdra carmāmbarāvṛtaḥ

कालयॊगी महानादः सर्ववासश चतुष्पथः निशाचरः परेतचारी भूतचारी महेश्वरः॥ 17.48 ॥

kālayògī mahānādaḥ sarvavāsaśa catuṣpathaḥ niśācaraḥ paretacārī bhūtacārī maheśvaraḥ

बहुभूतॊ बहुधनः सर्वाधारॊ ऽमितॊ गतिः नृत्यप्रियॊ नित्यनर्तॊ नर्तकः सर्वलासकः॥ 17.49 ॥

bahubhūtò bahudhanaḥ sarvādhārò 'mitò gatiḥ nṛtyapriyò nityanartò nartakaḥ sarvalāsakaḥ

घॊरॊ महातपाः पाशॊ नित्यॊ गिरिचरॊ नभः सहस्रहस्तॊ विजयॊ वयवसायॊ हय अनिन्दितः॥ 17.50 ॥

ghòrò mahātapāḥ pāśò nityò giricarò nabhaḥ sahasrahastò vijayò vayavasāyò haya aninditaḥ

अमर्षणॊ मर्षणात्मा यज्ञहा कामनाशनः दक्षयज्ञापहारी च सुसहॊ मध्यमस तथा॥ 17.51 ॥

amarṣaṇò marṣaṇātmā yajñahā kāmanāśanaḥ dakṣayajñāpahārī ca susahò madhyamasa tathā

तेजॊ ऽपहारी बलहा मुदितॊ ऽरथॊ जितॊ वरः गम्भीरघॊषॊ गम्भीरॊ गम्भीरबलवाहनः॥ 17.52 ॥

tejò 'pahārī balahā muditò 'rathò jitò varaḥ gambhīraghòṣò gambhīrò gambhīrabalavāhanaḥ

नयग्रॊधरूपॊ नयग्रॊधॊ वृक्षकर्ण सथितिर विभुः तीक्ष्णतापश च हर्यश्वः सहायः कर्मकालवित॥ 17.53 ॥

nayagròdharūpò nayagròdhò vṛkṣakarṇa sathitira vibhuḥ tīkṣṇatāpaśa ca haryaśvaḥ sahāyaḥ karmakālavita

विष्णुप्रसादितॊ यज्ञः समुद्रॊ वडवामुखः हुताशनसहायश च परशान्तात्मा हुताशनः॥ 17.54 ॥

viṣṇuprasāditò yajñaḥ samudrò vaḍavāmukhaḥ hutāśanasahāyaśa ca paraśāntātmā hutāśanaḥ

उग्रतेजा महातेजा जयॊ विजयकालवित जयॊतिषाम अयनं सिद्धिः संधिर विग्रह एव च॥ 17.55 ॥

ugratejā mahātejā jayò vijayakālavita jayòtiṣāma ayanaṃ siddhiḥ saṃdhira vigraha eva ca

शिखी दण्डी जटी जवाली मूर्तिजॊ मूर्धगॊ बली वैणवी पणवी ताली कालः कालकटंकटः॥ 17.56 ॥

śikhī daṇḍī jaṭī javālī mūrtijò mūrdhagò balī vaiṇavī paṇavī tālī kālaḥ kālakaṭaṃkaṭaḥ

नक्षत्रविग्रह विधिर गुणवृद्धिर लयॊ ऽगमः परजापतिर दिशा बाहुर विभागः सर्वतॊ मुखः॥ 17.57 ॥

nakṣatravigraha vidhira guṇavṛddhira layò 'gamaḥ parajāpatira diśā bāhura vibhāgaḥ sarvatò mukhaḥ

विमॊचनः सुरगणॊ हिरण्यकवचॊद्भवः मेढ्रजॊ बलचारी च महाचारी सतुतस तथा॥ 17.58 ॥

vimòcanaḥ suragaṇò hiraṇyakavacòdbhavaḥ meḍhrajò balacārī ca mahācārī satutasa tathā

सर्वतूर्य निनादी च सर्ववाद्य परिग्रहः वयालरूपॊ बिलावासी हेममाली तरंगवित॥ 17.59 ॥

sarvatūrya ninādī ca sarvavādya parigrahaḥ vayālarūpò bilāvāsī hemamālī taraṃgavita

तरिदशस तरिकालधृक कर्म सर्वबन्धविमॊचनः बन्धनस तवासुरेन्द्राणां युधि शत्रुविनाशनः॥ 17.60 ॥

taridaśasa tarikāladhṛka karma sarvabandhavimòcanaḥ bandhanasa tavāsurendrāṇāṃ yudhi śatruvināśanaḥ

सांख्यप्रसादॊ सुर्वासाः सर्वसाधु निषेवितः परस्कन्दनॊ विभागश च अतुल्यॊ यज्ञभागवित॥ 17.61 ॥

sāṃkhyaprasādò survāsāḥ sarvasādhu niṣevitaḥ paraskandanò vibhāgaśa ca atulyò yajñabhāgavita

सर्वावासः सर्वचारी दुर्वासा वासवॊ ऽमरः हेमॊ हेमकरॊ यज्ञः सर्वधारी धरॊत्तमः॥ 17.62 ॥

sarvāvāsaḥ sarvacārī durvāsā vāsavò 'maraḥ hemò hemakarò yajñaḥ sarvadhārī dharòttamaḥ

लॊहिताक्षॊ महाक्षश च विजयाक्षॊ विशारदः संग्रहॊ निग्रहः कर्ता सर्पचीरनिवासनः॥ 17.63 ॥

lòhitākṣò mahākṣaśa ca vijayākṣò viśāradaḥ saṃgrahò nigrahaḥ kartā sarpacīranivāsanaḥ

मुख्यॊ ऽमुख्यश च देहश च देहर्द्धिः सर्वकामदः सर्वकामप्रसादश च सुबलॊ बलरूपधृक॥ 17.64 ॥

mukhyò 'mukhyaśa ca dehaśa ca deharddhiḥ sarvakāmadaḥ sarvakāmaprasādaśa ca subalò balarūpadhṛka

आकाशनिधि रूपश च निपाती उरगः खगः रौद्ररूपॊ ऽंशुर आदित्यॊ वसु रश्मिः सुवर्चसी॥ 17.65 ॥

ākāśanidhi rūpaśa ca nipātī uragaḥ khagaḥ raudrarūpò 'ṃśura ādityò vasu raśmiḥ suvarcasī

वसु वेगॊ महावेगॊ मनॊ वेगॊ निशाचरः सर्वावासी शरियावासी उपदेश करॊ हरः॥ 17.66 ॥

vasu vegò mahāvegò manò vegò niśācaraḥ sarvāvāsī śariyāvāsī upadeśa karò haraḥ

मुनिर आत्मपतिर लॊके संभॊज्यश च सहस्रदः पक्षी च पक्षिरूपी च अतिदीप्तॊ विशां पतिः॥ 17.67 ॥

munira ātmapatira lòke saṃbhòjyaśa ca sahasradaḥ pakṣī ca pakṣirūpī ca atidīptò viśāṃ patiḥ

उन्मादॊ मदनाकारॊ अर्थार्थकर रॊमशः वामदेवश च वामश च पराग्दक्षिण्यश च वामनः॥ 17.68 ॥

unmādò madanākārò arthārthakara ròmaśaḥ vāmadevaśa ca vāmaśa ca parāgdakṣiṇyaśa ca vāmanaḥ

सिद्धयॊगापहारी च सिद्धः सर्वार्थसाधकः भिक्षुश च भिक्षुरूपश च विषाणी मृदुर अव्ययः॥ 17.69 ॥

siddhayògāpahārī ca siddhaḥ sarvārthasādhakaḥ bhikṣuśa ca bhikṣurūpaśa ca viṣāṇī mṛdura avyayaḥ

महासेनॊ विशाखश च षष्टिभागॊ गवां पतिः वज्रहस्तश च विष्कम्भी चमू सतम्भन एव च॥ 17.70 ॥

mahāsenò viśākhaśa ca ṣaṣṭibhāgò gavāṃ patiḥ vajrahastaśa ca viṣkambhī camū satambhana eva ca

ऋतुर ऋतुकरः कालॊ मधुर मधुकरॊ ऽचलः वानस्पत्यॊ वाजसेनॊ नित्यम आश्रमपूजितः॥ 17.71 ॥

ṛtura ṛtukaraḥ kālò madhura madhukarò 'calaḥ vānaspatyò vājasenò nityama āśramapūjitaḥ

बरह्म चारी लॊकचारी सर्वचारी सुचारवित ईशान ईश्वरः कालॊ निशा चारी पिनाक धृक॥ 17.72 ॥

barahma cārī lòkacārī sarvacārī sucāravita īśāna īśvaraḥ kālò niśā cārī pināka dhṛka

नन्दीश्वरश च नन्दी च नन्दनॊ नन्दिवर्धनः भगस्याक्षि निहन्ता च कालॊ बरह्मविदां वरः॥ 17.73 ॥

nandīśvaraśa ca nandī ca nandanò nandivardhanaḥ bhagasyākṣi nihantā ca kālò barahmavidāṃ varaḥ

चतुर्मुखॊ महालिङ्गश चारु लिङ्गस तथैव च लिङ्गाध्यक्षः सुराध्यक्षॊ लॊकाध्यक्षॊ युगावहः॥ 17.74 ॥

caturmukhò mahāliṅgaśa cāru liṅgasa tathaiva ca liṅgādhyakṣaḥ surādhyakṣò lòkādhyakṣò yugāvahaḥ

बीजाध्यक्षॊ बीजकर्ता अध्यात्मानुगतॊ बलः इतिहास करः कल्पॊ गौतमॊ ऽथ जलेश्वरः॥ 17.75 ॥

bījādhyakṣò bījakartā adhyātmānugatò balaḥ itihāsa karaḥ kalpò gautamò 'tha jaleśvaraḥ

दम्भॊ हय अदम्भॊ वैदम्भॊ वैश्यॊ वश्य करः कविः लॊककर्ता पशुपतिर महाकर्ता महौषधिः॥ 17.76 ॥

dambhò haya adambhò vaidambhò vaiśyò vaśya karaḥ kaviḥ lòkakartā paśupatira mahākartā mahauṣadhiḥ

अक्षरं परमं बरह्मबलवाञ शक्र एव च नीतिर हय अनीतिः शुद्धात्मा शुद्धॊ मान्यॊ मनॊगतिः॥ 17.77 ॥

akṣaraṃ paramaṃ barahmabalavāña śakra eva ca nītira haya anītiḥ śuddhātmā śuddhò mānyò manògatiḥ

बहु परसादः सवपनॊ दर्पणॊ ऽथ तव अमित्रजित वेदकारः सूत्रकारॊ विद्वान समरमर्दनः॥ 17.78 ॥

bahu parasādaḥ savapanò darpaṇò 'tha tava amitrajita vedakāraḥ sūtrakārò vidvāna samaramardanaḥ

महामेघनिवासी च महाघॊरॊ वशीकरः अग्निज्वालॊ महाज्वालॊ अतिधूम्रॊ हुतॊ हविः॥ 17.79 ॥

mahāmeghanivāsī ca mahāghòrò vaśīkaraḥ agnijvālò mahājvālò atidhūmrò hutò haviḥ

वृषणः शंकरॊ नित्यॊ वर्चस्वी धूमकेतनः नीलस तथाङ्गलुब्धश च शॊभनॊ निरवग्रहः॥ 17.80 ॥

vṛṣaṇaḥ śaṃkarò nityò varcasvī dhūmaketanaḥ nīlasa tathāṅgalubdhaśa ca śòbhanò niravagrahaḥ

सवस्तिदः सवस्ति भावश च भागी भागकरॊ लघुः उत्सङ्गश च महाङ्गश च महागर्भः परॊ युवा॥ 17.81 ॥

savastidaḥ savasti bhāvaśa ca bhāgī bhāgakarò laghuḥ utsaṅgaśa ca mahāṅgaśa ca mahāgarbhaḥ parò yuvā

कृष्ण वर्णः सुवर्णश च इन्द्रियः सर्वदेहिनाम महापादॊ महाहस्तॊ महाकायॊ महायशाः॥ 17.82 ॥

kṛṣṇa varṇaḥ suvarṇaśa ca indriyaḥ sarvadehināma mahāpādò mahāhastò mahākāyò mahāyaśāḥ

महामूर्धा महामात्रॊ महानेत्रॊ दिग आलयः महादन्तॊ महाकर्णॊ महामेढ्रॊ महाहनुः॥ 17.83 ॥

mahāmūrdhā mahāmātrò mahānetrò diga ālayaḥ mahādantò mahākarṇò mahāmeḍhrò mahāhanuḥ

महानासॊ महाकम्बुर महाग्रीवः शमशानधृक महावक्षा महॊरस्कॊ अन्तरात्मा मृगालयः॥ 17.84 ॥

mahānāsò mahākambura mahāgrīvaḥ śamaśānadhṛka mahāvakṣā mahòraskò antarātmā mṛgālayaḥ

लम्बनॊ लम्बितौष्ठश च महामायः पयॊ निधिः महादन्तॊ महादंष्ट्रॊ महाजिह्वॊ महामुखः॥ 17.85 ॥

lambanò lambitauṣṭhaśa ca mahāmāyaḥ payò nidhiḥ mahādantò mahādaṃṣṭrò mahājihvò mahāmukhaḥ

महानखॊ महारॊमा महाकेशॊ महाजटः असपत्नः परसादश च परत्ययॊ गिरिसाधनः॥ 17.86 ॥

mahānakhò mahāròmā mahākeśò mahājaṭaḥ asapatnaḥ parasādaśa ca paratyayò girisādhanaḥ

सनेहनॊ ऽसनेहनश चैव अजितश च महामुनिः वृक्षाकारॊ वृक्षकेतुर अनलॊ वायुवाहनः॥ 17.87 ॥

sanehanò 'sanehanaśa caiva ajitaśa ca mahāmuniḥ vṛkṣākārò vṛkṣaketura analò vāyuvāhanaḥ

मण्डलीमेरुधामा च देवदानव दर्पहा अथर्वशीर्षः सामास्य ऋक सहस्रामितेक्षणः॥ 17.88 ॥

maṇḍalīmerudhāmā ca devadānava darpahā atharvaśīrṣaḥ sāmāsya ṛka sahasrāmitekṣaṇaḥ

यजुः पादभुजॊ गुह्यः परकाशॊ जङ्गमस तथा अमॊघार्थः परसादश च अभिगम्यः सुदर्शनः॥ 17.89 ॥

yajuḥ pādabhujò guhyaḥ parakāśò jaṅgamasa tathā amòghārthaḥ parasādaśa ca abhigamyaḥ sudarśanaḥ

उपहार परियः शर्वः कनकः काञ्चनः सथिरः नाभिर नन्दिकरॊ भाव्यः पुष्करस्थ पतिः सथिरः॥ 17.90 ॥

upahāra pariyaḥ śarvaḥ kanakaḥ kāñcanaḥ sathiraḥ nābhira nandikarò bhāvyaḥ puṣkarastha patiḥ sathiraḥ

दवादशस तरासनश चाद्यॊ यज्ञॊ यज्ञसमाहितः नक्तं कलिश च कालश च मकरः कालपूजितः॥ 17.91 ॥

davādaśasa tarāsanaśa cādyò yajñò yajñasamāhitaḥ naktaṃ kaliśa ca kālaśa ca makaraḥ kālapūjitaḥ

सगणॊ गणकारश च भूतभावन सारथिः भस्म शायी भस्म गॊप्ता भस्मभूतस तरुर गणः॥ 17.92 ॥

sagaṇò gaṇakāraśa ca bhūtabhāvana sārathiḥ bhasma śāyī bhasma gòptā bhasmabhūtasa tarura gaṇaḥ

अगणश चैव लॊपश च महात्मा सर्वपूजितः शङ्कुस तरिशङ्कुः संपन्नः शुचिर भूतनिषेवितः॥ 17.93 ॥

agaṇaśa caiva lòpaśa ca mahātmā sarvapūjitaḥ śaṅkusa tariśaṅkuḥ saṃpannaḥ śucira bhūtaniṣevitaḥ

आश्रमस्थः कपॊतस्थॊ विश्वकर्मा पतिर वरः शाखॊ विशाखस ताम्रौष्ठॊ हय अम्बुजालः सुनिश्चयः॥ 17.94 ॥

āśramasthaḥ kapòtasthò viśvakarmā patira varaḥ śākhò viśākhasa tāmrauṣṭhò haya ambujālaḥ suniścayaḥ

कपिलॊ ऽकपिलः शूर आयुश चैव परॊ ऽपरः गन्धर्वॊ हय अदितिस तार्क्ष्यः सुविज्ञेयः सुसारथिः॥ 17.95 ॥

kapilò 'kapilaḥ śūra āyuśa caiva parò 'paraḥ gandharvò haya aditisa tārkṣyaḥ suvijñeyaḥ susārathiḥ

परश्वधायुधॊ देव अर्थकारी सुबान्धवः तुम्बवीणी महाकॊप ऊर्ध्वरेता जले शयः॥ 17.96 ॥

paraśvadhāyudhò deva arthakārī subāndhavaḥ tumbavīṇī mahākòpa ūrdhvaretā jale śayaḥ

उग्रॊ वंशकरॊ वंशॊ वंशनादॊ हय अनिन्दितः सर्वाङ्गरूपॊ मायावी सुहृदॊ हय अनिलॊ ऽनलः॥ 17.97 ॥

ugrò vaṃśakarò vaṃśò vaṃśanādò haya aninditaḥ sarvāṅgarūpò māyāvī suhṛdò haya anilò 'nalaḥ

बन्धनॊ बन्धकर्ता च सुबन्धन विमॊचनः स यज्ञारिः स कामारिर महादंष्ट्रॊ महायुधः॥ 17.98 ॥

bandhanò bandhakartā ca subandhana vimòcanaḥ sa yajñāriḥ sa kāmārira mahādaṃṣṭrò mahāyudhaḥ

बाहुस तव अनिन्दितः शर्वः शंकरः शंकरॊ ऽधनः अमरेशॊ महादेवॊ विश्वदेवः सुरारिहा॥ 17.99 ॥

bāhusa tava aninditaḥ śarvaḥ śaṃkaraḥ śaṃkarò 'dhanaḥ amareśò mahādevò viśvadevaḥ surārihā

अहिर्बुध्नॊ निरृतिश च चेकितानॊ हरिस तथा अजैकपाच च कापाली तरिशङ्कुर अजितः शिवः॥ 17.100 ॥

ahirbudhnò nirṛtiśa ca cekitānò harisa tathā ajaikapāca ca kāpālī tariśaṅkura ajitaḥ śivaḥ

धन्वन्तरिर धूमकेतुः सकन्दॊ वैश्रवणस तथा धाता शक्रश च विष्णुश च मित्रस तवष्टा धरुवॊ धरः॥ 17.101 ॥

dhanvantarira dhūmaketuḥ sakandò vaiśravaṇasa tathā dhātā śakraśa ca viṣṇuśa ca mitrasa tavaṣṭā dharuvò dharaḥ

परभावः सर्वगॊ वायुर अर्यमा सविता रविः उदग्रश च विधाता च मान्धाता भूतभावनः॥ 17.102 ॥

parabhāvaḥ sarvagò vāyura aryamā savitā raviḥ udagraśa ca vidhātā ca māndhātā bhūtabhāvanaḥ

रतितीर्थश च वाग्मी च सर्वकामगुणावहः पद्मगर्भॊ महागर्भश चन्द्र वक्त्रॊ मनॊरमः॥ 17.103 ॥

ratitīrthaśa ca vāgmī ca sarvakāmaguṇāvahaḥ padmagarbhò mahāgarbhaśa candra vaktrò manòramaḥ

बलवांश चॊपशान्तश च पुराणः पुण्यचञ्चुरी कुरु कर्ता कालरूपी कुरु भूतॊ महेश्वरः॥ 17.104 ॥

balavāṃśa còpaśāntaśa ca purāṇaḥ puṇyacañcurī kuru kartā kālarūpī kuru bhūtò maheśvaraḥ

सर्वाशयॊ दर्भशायी सर्वेषां पराणिनां पतिः देवदेव मुखॊ ऽसक्तः सद असत सर्वरत्नवित॥ 17.105 ॥

sarvāśayò darbhaśāyī sarveṣāṃ parāṇināṃ patiḥ devadeva mukhò 'saktaḥ sada asata sarvaratnavita

कैलासशिखरावासी हिमवद गिरिसंश्रयः कूलहारी कूलकर्ता बहु विद्यॊ बहु परदः॥ 17.106 ॥

kailāsaśikharāvāsī himavada girisaṃśrayaḥ kūlahārī kūlakartā bahu vidyò bahu paradaḥ

वणिजॊ वर्धनॊ वृक्षॊ नकुलश चन्दनश छदः सारग्रीवॊ महाजत्रुर अलॊलश च महौषधः॥ 17.107 ॥

vaṇijò vardhanò vṛkṣò nakulaśa candanaśa chadaḥ sāragrīvò mahājatrura alòlaśa ca mahauṣadhaḥ

सिद्धार्थकारी सिद्धार्थश चन्दॊ वयाकरणॊत्तरः सिंहनादः सिंहदंष्ट्रः सिंहगः सिंहवाहनः॥ 17.108 ॥

siddhārthakārī siddhārthaśa candò vayākaraṇòttaraḥ siṃhanādaḥ siṃhadaṃṣṭraḥ siṃhagaḥ siṃhavāhanaḥ

परभावात्मा जगत कालस तालॊ लॊकहितस तरुः सारङ्गॊ नव चक्राङ्गः केतुमाली सभावनः॥ 17.109 ॥

parabhāvātmā jagata kālasa tālò lòkahitasa taruḥ sāraṅgò nava cakrāṅgaḥ ketumālī sabhāvanaḥ

भूतालयॊ भूतपतिर अहॊरात्रम अनिन्दितः वाहिता सर्वभूतानां निलयश च विभुर भवः॥ 17.110 ॥

bhūtālayò bhūtapatira ahòrātrama aninditaḥ vāhitā sarvabhūtānāṃ nilayaśa ca vibhura bhavaḥ

अमॊघः संयतॊ हय अश्वॊ भॊजनः पराणधारणः धृतिमान मतिमान दक्षः सत्कृतश च युगाधिपः॥ 17.111 ॥

amòghaḥ saṃyatò haya aśvò bhòjanaḥ parāṇadhāraṇaḥ dhṛtimāna matimāna dakṣaḥ satkṛtaśa ca yugādhipaḥ

गॊपालिर गॊपतिर गरामॊ गॊचर्म वसनॊ हरः हिरण्यबाहुश च तथा गुहा पालः परवेशिनाम॥ 17.112 ॥

gòpālira gòpatira garāmò gòcarma vasanò haraḥ hiraṇyabāhuśa ca tathā guhā pālaḥ paraveśināma

परतिष्ठायी महाहर्षॊ जितकामॊ जितेन्द्रियः गन्धारश च सुरालश च तपः कर्म रतिर धनुः॥ 17.113 ॥

paratiṣṭhāyī mahāharṣò jitakāmò jitendriyaḥ gandhāraśa ca surālaśa ca tapaḥ karma ratira dhanuḥ

महागीतॊ महानृत्तॊ हय अप्सरॊगणसेवितः महाकेतुर धनुर धातुर नैकसानु चरश चलः॥ 17.114 ॥

mahāgītò mahānṛttò haya apsarògaṇasevitaḥ mahāketura dhanura dhātura naikasānu caraśa calaḥ