Kotirudra Samhita

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ 14.0 ॥

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ 14.0-2 ॥

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता ४.१४. चतुर्दशोऽध्यायः ।सोमनाथज्योतिर्लिङ्गोत्पत्तिवर्णनम् ।ऋषय ऊचुः ।ज्योतिषां चैव लिङ्गानां माहात्म्यं कथयाधुना ।उत्पत्तिं च तथा तेषां ब्रूहि सर्वं यथाश्रुतम्॥ 14.1 ॥

śrīśivamahāpurāṇam || caturthī koṭirudrasaṃhitā 4.14. caturdaśo'dhyāyaḥ | somanāthajyotirliṅgotpattivarṇanam | ṛṣaya ūcuḥ | jyotiṣāṃ caiva liṅgānāṃ māhātmyaṃ kathayādhunā | utpattiṃ ca tathā teṣāṃ brūhi sarvaṃ yathāśrutam

सूत उवाच ।शृण्वन्तु विप्रा वक्ष्यामि तन्माहात्म्यं जनिं तथा ।सङ्क्षेपतो यथाबुद्धि सद्गुरोश्च मया श्रुतम्॥ 14.2 ॥

sūta uvāca | śṛṇvantu viprā vakṣyāmi tanmāhātmyaṃ janiṃ tathā | saṅkṣepato yathābuddhi sadgurośca mayā śrutam

एतेषां चैव माहात्म्यं वक्तुं वर्षशतैरपि ।शक्यते न मुनिश्रेष्ठास्तथापि कथयामि वः॥ 14.3 ॥

eteṣāṃ caiva māhātmyaṃ vaktuṃ varṣaśatairapi | śakyate na muniśreṣṭhāstathāpi kathayāmi vaḥ

सोमनाथश्च तेषां वै प्रथमः परिकीर्तितः ।तन्माहात्म्यं शृणु मुने प्रथमं सावधानतः॥ 14.4 ॥

somanāthaśca teṣāṃ vai prathamaḥ parikīrtitaḥ | tanmāhātmyaṃ śṛṇu mune prathamaṃ sāvadhānataḥ

सप्तविंशन्मिताः कन्या दक्षेण च महात्मना ।तेन चन्द्रमसे दत्ता अश्विन्याद्या मुनीश्वराः॥ 14.5 ॥

saptaviṃśanmitāḥ kanyā dakṣeṇa ca mahātmanā | tena candramase dattā aśvinyādyā munīśvarāḥ

चन्द्रं च स्वामिनं प्राप्य शोभमाना विशेषतः ।चन्द्रोऽपि चैव ताः प्राप्य शोभते स्म निरन्तरम्॥ 14.6 ॥

candraṃ ca svāminaṃ prāpya śobhamānā viśeṣataḥ | candro'pi caiva tāḥ prāpya śobhate sma nirantaram

हेम्ना चैव मणिर्भाति मणिना हेम चैव हि ।एवं च समये तस्य यज्जातं श्रूयतामिति॥ 14.7 ॥

hemnā caiva maṇirbhāti maṇinā hema caiva hi | evaṃ ca samaye tasya yajjātaṃ śrūyatāmiti

सर्वास्वपि च पत्नीषु रोहिणी नाम या स्मृता ।यथैका सा प्रिया चासीत्तथान्या न कदाचन॥ 14.8 ॥

sarvāsvapi ca patnīṣu rohiṇī nāma yā smṛtā | yathaikā sā priyā cāsīttathānyā na kadācana

अन्याश्च दुःखमापन्नाः पितरं शरणं ययुः ।गत्वा तस्मै च यद्दुःखं तथा ताभिर्निवेदितम्॥ 14.9 ॥

anyāśca duḥkhamāpannāḥ pitaraṃ śaraṇaṃ yayuḥ | gatvā tasmai ca yadduḥkhaṃ tathā tābhirniveditam

दक्षः स च तथा श्रुत्वा दुःखं च प्राप्तावांस्तदा ।समागत्य द्विजाश्चन्द्रं शान्त्यावोचद् वचस्तदा॥ 14.10 ॥

dakṣaḥ sa ca tathā śrutvā duḥkhaṃ ca prāptāvāṃstadā | samāgatya dvijāścandraṃ śāntyāvocad vacastadā

दक्ष उवाच ।विमले च कुले त्वं हि समुत्पन्नः कलानिधे ।आश्रितेषु च सर्वेषु न्यूनाधिक्यं कथं तव॥ 14.11 ॥

dakṣa uvāca | vimale ca kule tvaṃ hi samutpannaḥ kalānidhe | āśriteṣu ca sarveṣu nyūnādhikyaṃ kathaṃ tava

कृतं चेत्तत्कृतं तच्च न कर्तव्यं त्वया पुनः ।वर्तनं विषमत्वेन नरकप्रदमीरितम्॥ 14.12 ॥

kṛtaṃ cettatkṛtaṃ tacca na kartavyaṃ tvayā punaḥ | vartanaṃ viṣamatvena narakapradamīritam

सूत उवाच ।दक्षश्चैवं च सम्प्रार्थ्य चन्द्रं जामातरं स्वयम् ।जगाम मन्दिरं स्वं वै निश्चयं परमं गतः॥ 14.13 ॥

sūta uvāca | dakṣaścaivaṃ ca samprārthya candraṃ jāmātaraṃ svayam | jagāma mandiraṃ svaṃ vai niścayaṃ paramaṃ gataḥ

चन्द्रोऽपि वचनं तस्य न चकार विमोहितः ।शिवमायाप्रभावेण यया सम्मोहितं जगत्॥ 14.14 ॥

candro'pi vacanaṃ tasya na cakāra vimohitaḥ | śivamāyāprabhāveṇa yayā sammohitaṃ jagat

शुभं भावि यदा यस्य शुभं भवति तस्य वै ।अशुभं च यदा भावि कथं तस्य शुभं भवेत्॥ 14.15 ॥

śubhaṃ bhāvi yadā yasya śubhaṃ bhavati tasya vai | aśubhaṃ ca yadā bhāvi kathaṃ tasya śubhaṃ bhavet

चन्द्रोऽपि बलवद्भाविवशान्मेने न तद्वचः ।रोहिण्यां च समासक्तो नान्यां मेने कदाचन॥ 14.16 ॥

candro'pi balavadbhāvivaśānmene na tadvacaḥ | rohiṇyāṃ ca samāsakto nānyāṃ mene kadācana

तच्छ्रुत्वा पुनरागत्य स्वयं दुःखसमन्वितः ।प्रार्थयामास चन्द्रं स दक्षो दक्षः सुनीतितः॥ 14.17 ॥

tacchrutvā punarāgatya svayaṃ duḥkhasamanvitaḥ | prārthayāmāsa candraṃ sa dakṣo dakṣaḥ sunītitaḥ

दक्ष उवाच ।श्रूयतां चन्द्र यत्पूर्वं प्रार्थितो बहुधा मया ।न मानितं त्वया यस्मात्तस्मात्त्वं च क्षयी भव॥ 14.18 ॥

dakṣa uvāca | śrūyatāṃ candra yatpūrvaṃ prārthito bahudhā mayā | na mānitaṃ tvayā yasmāttasmāttvaṃ ca kṣayī bhava

सूत उवाच ।इत्युक्ते तेन चन्द्रो वै क्षयी जातः क्षणादिह ।हाहाकारो महानासीत्तदेन्दौ क्षीणतां गते॥ 14.19 ॥

sūta uvāca | ityukte tena candro vai kṣayī jātaḥ kṣaṇādiha | hāhākāro mahānāsīttadendau kṣīṇatāṃ gate

देवर्षयस्तदा सर्वे किं कार्यं हा कथं भवेत् ।इति दुःखं समापन्ना विह्वला ह्यभवन्मुने॥ 14.20 ॥

devarṣayastadā sarve kiṃ kāryaṃ hā kathaṃ bhavet | iti duḥkhaṃ samāpannā vihvalā hyabhavanmune

विज्ञापिताश्च चन्द्रेण सर्वे शक्रादयः सुराः ।ऋषयश्च वसिष्ठाद्या ब्रह्माणं शरणं ययुः॥ 14.21 ॥

vijñāpitāśca candreṇa sarve śakrādayaḥ surāḥ | ṛṣayaśca vasiṣṭhādyā brahmāṇaṃ śaraṇaṃ yayuḥ

गत्वापि तु तदा प्रोचुस्तद् वृत्तं निखिलं मुने ।ब्रह्मणे ऋषयो देवा नत्वा नुत्वातिविह्वलाः॥ 14.22 ॥

gatvāpi tu tadā procustad vṛttaṃ nikhilaṃ mune | brahmaṇe ṛṣayo devā natvā nutvātivihvalāḥ

ब्रह्मापि तद्वचः श्रुत्वा विस्मयं परमं ययौ ।शिवमायां सुप्रशस्य श्रावयंस्तानुवाच ह॥ 14.23 ॥

brahmāpi tadvacaḥ śrutvā vismayaṃ paramaṃ yayau | śivamāyāṃ supraśasya śrāvayaṃstānuvāca ha

ब्रह्मोवाच ।अहो कष्टं महज्जातं सर्वलोकस्य दुःखदम् ।चन्द्रस्तु सर्वदा दुष्टो दक्षश्च शप्तवानमुम्॥ 14.24 ॥

brahmovāca | aho kaṣṭaṃ mahajjātaṃ sarvalokasya duḥkhadam | candrastu sarvadā duṣṭo dakṣaśca śaptavānamum

सर्वं दुष्टेन चन्द्रेण कृतं कर्माप्यनेकशः ।श्रूयतामृषयो देवाश्चन्द्रकृत्यं पुरातनम्॥ 14.25 ॥

sarvaṃ duṣṭena candreṇa kṛtaṃ karmāpyanekaśaḥ | śrūyatāmṛṣayo devāścandrakṛtyaṃ purātanam

बृहस्पतेर्गृहं गत्वा तारा दुष्टेन वै हृता ।तस्य भार्या पुनश्चैव स दैत्यान्समुपस्थितः॥ 14.26 ॥

bṛhaspatergṛhaṃ gatvā tārā duṣṭena vai hṛtā | tasya bhāryā punaścaiva sa daityānsamupasthitaḥ

समाश्रितस्तदा दैत्यान्युद्धं देवैश्चकार ह ।मयात्रिणा निषिद्धश्च तस्मै तारां ददौ शशी॥ 14.27 ॥

samāśritastadā daityānyuddhaṃ devaiścakāra ha | mayātriṇā niṣiddhaśca tasmai tārāṃ dadau śaśī

तां च गर्भवतीं दृष्ट्वा न गृह्णामीति सोऽब्रवीत् ।अस्माभिर्वारितो जीवः कृच्छ्राज्जग्राह तां तदा॥ 14.28 ॥

tāṃ ca garbhavatīṃ dṛṣṭvā na gṛhṇāmīti so'bravīt | asmābhirvārito jīvaḥ kṛcchrājjagrāha tāṃ tadā

यदि गर्भं जहातीह गृह्णामीत्यब्रवीत्पुनः ।गर्भे मया पुनस्तत्र त्याजिते मुनिसत्तमाः॥ 14.29 ॥

yadi garbhaṃ jahātīha gṛhṇāmītyabravītpunaḥ | garbhe mayā punastatra tyājite munisattamāḥ

कस्यायं च पुनर्गर्भः सोमस्येति च साब्रवीत् ।पश्चात्तेन गृहीता सा मया च वारितेन वै॥ 14.30 ॥

kasyāyaṃ ca punargarbhaḥ somasyeti ca sābravīt | paścāttena gṛhītā sā mayā ca vāritena vai

एवंविधानि चन्द्रस्य दुश्चरित्राण्यनेकशः ।वर्ण्यन्ते किं पुनस्तानि सोऽद्यापि कुरुते कथम्॥ 14.31 ॥

evaṃvidhāni candrasya duścaritrāṇyanekaśaḥ | varṇyante kiṃ punastāni so'dyāpi kurute katham

यज्जातं तत् सुसञ्जातं नान्यथा भवति ध्रुवम् ।अतः परमुपायं वो वक्ष्यामि शृणुतादरात्॥ 14.32 ॥

yajjātaṃ tat susañjātaṃ nānyathā bhavati dhruvam | ataḥ paramupāyaṃ vo vakṣyāmi śṛṇutādarāt

प्रभासके शुभे क्षेत्रे व्रजेश्चन्द्रः सदैवतैः ।शिवमाराधयेत्तत्र मृत्युञ्जयविधानतः॥ 14.33 ॥

prabhāsake śubhe kṣetre vrajeścandraḥ sadaivataiḥ | śivamārādhayettatra mṛtyuñjayavidhānataḥ

निधायेशं पुरस्तत्र चन्द्रस्तपतु नित्यशः ।प्रसन्नश्च शिवः पश्चादक्षयं तं करिष्यति॥ 14.34 ॥

nidhāyeśaṃ purastatra candrastapatu nityaśaḥ | prasannaśca śivaḥ paścādakṣayaṃ taṃ kariṣyati

सूत उवाच ।इति श्रुत्वा वचस्तस्य ब्रह्मणस्ते सुरर्षयः ।सन्निवृत्याययुः सर्वे यत्र दक्षविधू ततः॥ 14.35 ॥

sūta uvāca | iti śrutvā vacastasya brahmaṇaste surarṣayaḥ | sannivṛtyāyayuḥ sarve yatra dakṣavidhū tataḥ

गृहीत्वा ते ततश्चन्द्रं दक्षं चाश्वास्य निर्जराः ।प्रभासे ऋषयश्चक्रुस्तत्र गत्वाखिलाश्च वै॥ 14.36 ॥

gṛhītvā te tataścandraṃ dakṣaṃ cāśvāsya nirjarāḥ | prabhāse ṛṣayaścakrustatra gatvākhilāśca vai

आवाह्य तीर्थवर्याणि सरस्वत्यादिकानि च ।पार्थिवेन तदा पूजां मृत्युञ्जयविधानतः॥ 14.37 ॥

āvāhya tīrthavaryāṇi sarasvatyādikāni ca | pārthivena tadā pūjāṃ mṛtyuñjayavidhānataḥ

ते देवाश्च तदा सर्वे ऋषयो निर्मलाशयाः ।स्थाप्य चन्द्रं प्रभासे च स्वं स्वं धाम ययुर्मुदा॥ 14.38 ॥

te devāśca tadā sarve ṛṣayo nirmalāśayāḥ | sthāpya candraṃ prabhāse ca svaṃ svaṃ dhāma yayurmudā

चन्द्रेण च तपस्तप्तं षण्मासं च निरन्तरम् ।मृत्युञ्जयेन मन्त्रेण पूजितो वृषभध्वजः॥ 14.39 ॥

candreṇa ca tapastaptaṃ ṣaṇmāsaṃ ca nirantaram | mṛtyuñjayena mantreṇa pūjito vṛṣabhadhvajaḥ

दशकोटिमितं मन्त्रं समावृत्य शशी च तम् ।ध्यात्वा मृत्युञ्जयं मन्त्रं तस्थौ निश्चलमानसः॥ 14.40 ॥

daśakoṭimitaṃ mantraṃ samāvṛtya śaśī ca tam | dhyātvā mṛtyuñjayaṃ mantraṃ tasthau niścalamānasaḥ

तं दृष्ट्वा शङ्करो देवः प्रसन्नोऽभूत्ततः प्रभुः ।आविर्भूय विधुं प्राह स्वभक्तं भक्तवत्सलः॥ 14.41 ॥

taṃ dṛṣṭvā śaṅkaro devaḥ prasanno'bhūttataḥ prabhuḥ | āvirbhūya vidhuṃ prāha svabhaktaṃ bhaktavatsalaḥ

शङ्कर उवाच ।वरं वृणीष्व भद्रं ते मनसा यत्समीप्सितम् ।प्रसन्नोऽहं शशिन्सर्वं दास्ये वरमनुत्तमम्॥ 14.42 ॥

śaṅkara uvāca | varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te manasā yatsamīpsitam | prasanno'haṃ śaśinsarvaṃ dāsye varamanuttamam

चन्द्र उवाच ।यदि प्रसन्नो देवेश किमसाध्यं भवेन्मम ।तथापि मे शरीरस्य क्षयं वारय शङ्कर॥ 14.43 ॥

candra uvāca | yadi prasanno deveśa kimasādhyaṃ bhavenmama | tathāpi me śarīrasya kṣayaṃ vāraya śaṅkara

क्षन्तव्यो मेऽपराधश्च कल्याणं कुरु सर्वदा ।इत्युक्ते च तदा तेन शिवो वचनमब्रवीत्॥ 14.44 ॥

kṣantavyo me'parādhaśca kalyāṇaṃ kuru sarvadā | ityukte ca tadā tena śivo vacanamabravīt

शिव उवाच ।पक्षे च क्षीयतां चन्द्र कला ते च दिने दिने ।पुनश्च वर्धतां पक्षे सा कला च निरन्तरम्॥ 14.45 ॥

śiva uvāca | pakṣe ca kṣīyatāṃ candra kalā te ca dine dine | punaśca vardhatāṃ pakṣe sā kalā ca nirantaram

सूत उवाच ।एवं सति तदा देवा हर्षनिर्भरमानसाः ।ऋषयश्च तथा सर्वे समाजग्मुर्द्रुतं द्विजाः॥ 14.46 ॥

sūta uvāca | evaṃ sati tadā devā harṣanirbharamānasāḥ | ṛṣayaśca tathā sarve samājagmurdrutaṃ dvijāḥ

आगत्य च तदा सर्वे चन्द्रायाशिषमब्रुवन् ।शिवं नत्वा करौ बद्ध्वा प्रार्थयामासुरादरात्॥ 14.47 ॥

āgatya ca tadā sarve candrāyāśiṣamabruvan | śivaṃ natvā karau baddhvā prārthayāmāsurādarāt

देवाः ऊचुः ।देवदेव महादेव परमेश नमोऽस्तु ते ।उमया सहितः शम्भो स्वामिन्नत्र स्थिरो भव॥ 14.48 ॥

devāḥ ūcuḥ | devadeva mahādeva parameśa namo'stu te | umayā sahitaḥ śambho svāminnatra sthiro bhava

सूत उवाच ।ततश्चन्द्रेण सद्भक्त्या संस्तुतः शङ्करः पुरा ।निराकारश्च साकारः पुनश्चैवाभवत्प्रभुः॥ 14.49 ॥

sūta uvāca | tataścandreṇa sadbhaktyā saṃstutaḥ śaṅkaraḥ purā | nirākāraśca sākāraḥ punaścaivābhavatprabhuḥ

प्रसन्नश्च स देवानां क्षेत्रमाहात्म्यहेतवे ।चन्द्रस्य यशसे तत्र नाम्ना चन्द्रस्य शङ्करः॥ 14.50 ॥

prasannaśca sa devānāṃ kṣetramāhātmyahetave | candrasya yaśase tatra nāmnā candrasya śaṅkaraḥ

सोमेश्वरश्च नाम्नासीद्विख्यातो भुवनत्रये ।क्षयकुष्ठादिरोगाणां नाशकः पूजनाद् द्विजाः॥ 14.51 ॥

someśvaraśca nāmnāsīdvikhyāto bhuvanatraye | kṣayakuṣṭhādirogāṇāṃ nāśakaḥ pūjanād dvijāḥ

धन्योऽयं कृतकृत्योऽयं यन्नाम्ना शङ्करः स्वयम् ।स्थितश्च जगतां नाथः पावयञ्जगतीतलम्॥ 14.52 ॥

dhanyo'yaṃ kṛtakṛtyo'yaṃ yannāmnā śaṅkaraḥ svayam | sthitaśca jagatāṃ nāthaḥ pāvayañjagatītalam

तत्कुण्डं तैश्च तत्रैव सर्वैर्देवैः प्रतिष्ठितम् ।शिवेन ब्रह्मणा तत्र ह्यविभक्तं तु तत्पुनः॥ 14.53 ॥

tatkuṇḍaṃ taiśca tatraiva sarvairdevaiḥ pratiṣṭhitam | śivena brahmaṇā tatra hyavibhaktaṃ tu tatpunaḥ

चन्द्रकुण्डं प्रसिद्धं च पृथिव्यां पापनाशनम् ।तत्र स्नाति नरो यः स सर्वैः पापैः प्रमुच्यते॥ 14.54 ॥

candrakuṇḍaṃ prasiddhaṃ ca pṛthivyāṃ pāpanāśanam | tatra snāti naro yaḥ sa sarvaiḥ pāpaiḥ pramucyate

रोगाः सर्वे क्षयाद्याश्च ह्यसाध्या ये भवन्ति वै ।ते सर्वे च क्षयं यान्ति षण्मासं स्नानमात्रतः॥ 14.55 ॥

rogāḥ sarve kṣayādyāśca hyasādhyā ye bhavanti vai | te sarve ca kṣayaṃ yānti ṣaṇmāsaṃ snānamātrataḥ

प्रभासं च परिक्रम्य पृथिवीक्रमसम्भवम् ।फलं प्राप्नोति शुद्धात्मा मृतः स्वर्गे महीयते॥ 14.56 ॥

prabhāsaṃ ca parikramya pṛthivīkramasambhavam | phalaṃ prāpnoti śuddhātmā mṛtaḥ svarge mahīyate

सोमलिङ्गं नरो दृष्ट्वा सर्वपापात्प्रमुच्यते ।लब्ध्वा फलं मनोऽभीष्टं मृतः स्वर्गं समीहते॥ 14.57 ॥

somaliṅgaṃ naro dṛṣṭvā sarvapāpātpramucyate | labdhvā phalaṃ mano'bhīṣṭaṃ mṛtaḥ svargaṃ samīhate

यद्यत्फलं समुद्दिश्य कुरुते तीर्थमुत्तमम् ।तत्तत्फलमवाप्नोति सर्वथा नात्र संशयः॥ 14.58 ॥

yadyatphalaṃ samuddiśya kurute tīrthamuttamam | tattatphalamavāpnoti sarvathā nātra saṃśayaḥ

इति ते ऋषयो देवाः फलं दृष्ट्वा तथाविधम् ।मुदा शिवं नमस्कृत्य गृहीत्वा चन्द्रमक्षयम्॥ 14.59 ॥

iti te ṛṣayo devāḥ phalaṃ dṛṣṭvā tathāvidham | mudā śivaṃ namaskṛtya gṛhītvā candramakṣayam

परिक्रम्य च तत्तीर्थं प्रशंसन्तश्च ते ययुः ।चन्द्रश्चापि स्वकीयं च कार्यं चक्रे पुरातनम्॥ 14.60 ॥

parikramya ca tattīrthaṃ praśaṃsantaśca te yayuḥ | candraścāpi svakīyaṃ ca kāryaṃ cakre purātanam

इति सर्वः समाख्यातः सोमेशस्य समुद्भवः ।एवं सोमेश्वरं लिङ्गं समुत्पन्नं मुनीश्वराः॥ 14.61 ॥

iti sarvaḥ samākhyātaḥ someśasya samudbhavaḥ | evaṃ someśvaraṃ liṅgaṃ samutpannaṃ munīśvarāḥ

यः शृणोति तदुत्पत्तिं श्रावयेद्वा परान्नरः ।सर्वान्कामानवाप्नोति सर्वपापैः प्रमुच्यते॥ 14.62 ॥

yaḥ śṛṇoti tadutpattiṃ śrāvayedvā parānnaraḥ | sarvānkāmānavāpnoti sarvapāpaiḥ pramucyate

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ 15.0 ॥

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ 15.0-2 ॥

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता ४.१५. पञ्चदशोऽध्यायः ।मल्लिकार्जुननामकद्वितीयज्योतिर्लिङ्गवर्णनम् ।सूत उवाच ।अतः परं प्रवक्ष्यामि मल्लिकार्जुनसम्भवम् ।यं श्रुत्वा भक्तिमान्धीमान्सर्वपापैः प्रमुच्यते॥ 15.1 ॥

śrīśivamahāpurāṇam || caturthī koṭirudrasaṃhitā 4.15. pañcadaśo'dhyāyaḥ | mallikārjunanāmakadvitīyajyotirliṅgavarṇanam | sūta uvāca | ataḥ paraṃ pravakṣyāmi mallikārjunasambhavam | yaṃ śrutvā bhaktimāndhīmānsarvapāpaiḥ pramucyate

पूर्वं च कथितं यच्च तत्पुनः कथयाम्यहम् ।कुमारचरितं दिव्यं सर्वपापविनाशनम्॥ 15.2 ॥

pūrvaṃ ca kathitaṃ yacca tatpunaḥ kathayāmyaham | kumāracaritaṃ divyaṃ sarvapāpavināśanam

यदा पृथ्वीं समाक्रम्य कैलासं पुनरागतः ।कुमारः स शिवापुत्रस्तारकारिर्महाबलः॥ 15.3 ॥

yadā pṛthvīṃ samākramya kailāsaṃ punarāgataḥ | kumāraḥ sa śivāputrastārakārirmahābalaḥ

तदा सुरर्षिरागत्य सर्वं वृत्तं जगाद ह ।गणेश्वरविवाहादि भ्रामयंस्तं स्वबुद्धितः॥ 15.4 ॥

tadā surarṣirāgatya sarvaṃ vṛttaṃ jagāda ha | gaṇeśvaravivāhādi bhrāmayaṃstaṃ svabuddhitaḥ

तच्छ्रुत्वा स कुमारो हि प्रणम्य पितरौ च तौ ।जगाम पर्वतं क्रौञ्चं पितृभ्यां वारितोऽपि हि॥ 15.5 ॥

tacchrutvā sa kumāro hi praṇamya pitarau ca tau | jagāma parvataṃ krauñcaṃ pitṛbhyāṃ vārito'pi hi

कुमारस्य वियोगेन तन्माता गिरिजा यदा ।दुःखितासीत्तदा शम्भुस्तामुवाच सुबोधकृत्॥ 15.6 ॥

kumārasya viyogena tanmātā girijā yadā | duḥkhitāsīttadā śambhustāmuvāca subodhakṛt

कथं प्रिये दुःखितासि न दुःखं कुरु पार्वति ।आयास्यति सुतः सुभ्रूस्त्यज्यतां दुःखमुत्कटम्॥ 15.7 ॥

kathaṃ priye duḥkhitāsi na duḥkhaṃ kuru pārvati | āyāsyati sutaḥ subhrūstyajyatāṃ duḥkhamutkaṭam

सा यदा च न तं मेने पार्वती दुःखिता भृशम् ।तदा च प्रेषितास्तत्र शङ्करेण सुरर्षयः॥ 15.8 ॥

sā yadā ca na taṃ mene pārvatī duḥkhitā bhṛśam | tadā ca preṣitāstatra śaṅkareṇa surarṣayaḥ

देवाश्च ऋषयः सर्वे सगणा हि मुदान्विताः ।कुमारानयनार्थं वै तत्र जग्मुः सुबुद्धयः॥ 15.9 ॥

devāśca ṛṣayaḥ sarve sagaṇā hi mudānvitāḥ | kumārānayanārthaṃ vai tatra jagmuḥ subuddhayaḥ

तत्र गत्वा च ते सर्वे कुमारं सुप्रणम्य च ।विज्ञाप्य बहुधाप्येनं प्रार्थनां चक्रुरादरात्॥ 15.10 ॥

tatra gatvā ca te sarve kumāraṃ supraṇamya ca | vijñāpya bahudhāpyenaṃ prārthanāṃ cakrurādarāt

देवादिप्रार्थनां तां च शिवाज्ञासङ्कुलां गुरुः ।न मेने स कुमारो हि महाहङ्कारविह्वलः॥ 15.11 ॥

devādiprārthanāṃ tāṃ ca śivājñāsaṅkulāṃ guruḥ | na mene sa kumāro hi mahāhaṅkāravihvalaḥ

ततश्च पुनरावृत्य सर्वे ते हि शिवान्तिकम् ।स्वं स्वं स्थानं गता नत्वा प्राप्य शङ्करशासनम्॥ 15.12 ॥

tataśca punarāvṛtya sarve te hi śivāntikam | svaṃ svaṃ sthānaṃ gatā natvā prāpya śaṅkaraśāsanam

तदा च गिरिजा देवी विरहं पुत्रसम्भवम् ।शम्भुश्च परमं दुःखं प्राप तस्मिन्ननागते॥ 15.13 ॥

tadā ca girijā devī virahaṃ putrasambhavam | śambhuśca paramaṃ duḥkhaṃ prāpa tasminnanāgate

अथो सुदुःखितौ दीनौ लोकाचारकरौ तदा ।जग्मतुस्तत्र सुस्नेहात्स्वपुत्रो यत्र संस्थितः॥ 15.14 ॥

atho suduḥkhitau dīnau lokācārakarau tadā | jagmatustatra susnehātsvaputro yatra saṃsthitaḥ

स पुत्रश्च कुमाराख्यः पित्रोरागमनं गिरेः ।ज्ञात्वा दूरं गतोऽस्नेहाद्योजनत्रयमेव च॥ 15.15 ॥

sa putraśca kumārākhyaḥ pitrorāgamanaṃ gireḥ | jñātvā dūraṃ gato'snehādyojanatrayameva ca

क्रौञ्चे च पर्वते दूरं गते तस्मिन्स्वपुत्रके ।तौ च तत्र समासीनौ ज्योतीरूपं समाश्रितौ॥ 15.16 ॥

krauñce ca parvate dūraṃ gate tasminsvaputrake | tau ca tatra samāsīnau jyotīrūpaṃ samāśritau

पुत्रस्नेहातुरौ तौ वै शिवौ पर्वणि पर्वणि ।दर्शनार्थं कुमारस्य स्वपुत्रस्य हि गच्छतः॥ 15.17 ॥

putrasnehāturau tau vai śivau parvaṇi parvaṇi | darśanārthaṃ kumārasya svaputrasya hi gacchataḥ

अमावास्यादिने शम्भुः स्वयं गच्छति तत्र ह ।पौर्णमासीदिने तत्र पार्वती गच्छति ध्रुवम्॥ 15.18 ॥

amāvāsyādine śambhuḥ svayaṃ gacchati tatra ha | paurṇamāsīdine tatra pārvatī gacchati dhruvam

तद्दिनं हि समारभ्य मल्लिकार्जुनसम्भवम् ।लिङ्गं चैव शिवस्यैकं प्रसिद्धं भुवनत्रये॥ 15.19 ॥

taddinaṃ hi samārabhya mallikārjunasambhavam | liṅgaṃ caiva śivasyaikaṃ prasiddhaṃ bhuvanatraye

तल्लिङ्गं यः समीक्षेत स सर्वैः किल्बिषैरपि ।मुच्यते नात्र सन्देहः सर्वान्कामानवाप्नुयात्॥ 15.20 ॥

talliṅgaṃ yaḥ samīkṣeta sa sarvaiḥ kilbiṣairapi | mucyate nātra sandehaḥ sarvānkāmānavāpnuyāt

दुःखं च दूरतो याति सुखमात्यन्तिकं लभेत् ।जननीगर्भसम्भूतं कष्टं नाप्नोति वै पुनः॥ 15.21 ॥

duḥkhaṃ ca dūrato yāti sukhamātyantikaṃ labhet | jananīgarbhasambhūtaṃ kaṣṭaṃ nāpnoti vai punaḥ

धनधान्यसमृद्धिश्च प्रतिष्ठारोग्यमेव च ।अभीष्टफलसिद्धिश्च जायते नात्र संशयः॥ 15.22 ॥

dhanadhānyasamṛddhiśca pratiṣṭhārogyameva ca | abhīṣṭaphalasiddhiśca jāyate nātra saṃśayaḥ

ज्योतिर्लिङ्गं द्वितीयं च प्रोक्तं मल्लिकसंज्ञितम् ।दर्शनात्सर्वसुखदं कथितं लोकहेतवे॥ 15.23 ॥

jyotirliṅgaṃ dvitīyaṃ ca proktaṃ mallikasaṃjñitam | darśanātsarvasukhadaṃ kathitaṃ lokahetave