Shiva Purana
7
अध्याय 7 / 11

Shatarudra Samhita

2269 श्लोकभाग 3/17 · श्लोक 6.0–7.63

पूर्ण अध्याय पाठ129 श्लोक

अध्याय 7

श्लोक 6.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

सब कुछ देनेवाले हैं

English

After a short while, my father, the foremost among those who knew the sacrificial rites, ordered for the construc¬ tion of the sacrificial altar for the performance of sacrifice.

अध्याय 7

श्लोक 6.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

हिन्दी अर्थ

द्वारा हृदयमें देखते हैं, वे ये ही हैं, आप उनको देखें

English

After a short while, my father, the foremost among those who knew the sacrificial rites, ordered for the construc¬ tion of the sacrificial altar for the performance of sacrifice.

अध्याय 7

श्लोक 6.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.६. षष्ठोऽध्यायः ।नन्दिकेशावतारवर्णनम् ।अथ नन्दीश्वरावतारमाह ।सनत्कुमार उवाच ।भवान्कथमनुप्राप्तो महादेवांशजः शिवम् ।श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं वक्तुमर्हसि मे प्रभो

śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ 3.6. ṣaṣṭho'dhyāyaḥ | nandikeśāvatāravarṇanam | atha nandīśvarāvatāramāha | sanatkumāra uvāca | bhavānkathamanuprāpto mahādevāṃśajaḥ śivam | śrotumicchāmi tatsarvaṃ vaktumarhasi me prabho

हिन्दी अर्थ

स्वरूप धारणकर यहाँ आ रहे हैं

English

Then Pukaravartaka*' and other clouds showered. When I was born as the son of Silada, the Kinnaras, Siddhas, Sadhyas and other beings walked through the sky and the great sages made showers of flowers all round.

अध्याय 7

श्लोक 6.2

नन्दीश्वर उवाच ।सनत्कुमार सर्वज्ञ सावधानतया शृणु ।यथाऽहं च शिवं प्राप्तो महादेवांशजो मुने

nandīśvara uvāca | sanatkumāra sarvajña sāvadhānatayā śṛṇu | yathā'haṃ ca śivaṃ prāpto mahādevāṃśajo mune

हिन्दी अर्थ

समस्त चेष्टाएँ ठीक-ठीक जानता हूँ

English

When I completed the age of seven, the two sages Mitra and Varuna came to the hermitage at the bidding of the lord in order to see me.

अध्याय 7

श्लोक 6.3

प्रजाकामः शिलादोऽभूदुक्तः पितृभिरादरात् ।तदुद्धर्तुमना भक्त्या समुद्धारमभीप्सुभिः

prajākāmaḥ śilādo'bhūduktaḥ pitṛbhirādarāt | taduddhartumanā bhaktyā samuddhāramabhīpsubhiḥ

हिन्दी अर्थ

शम्भुने मुसकराकर हरिसे यह वचन कहा--

English

Delighted with that Japa, lord Siva, accompanied by Parvati and bedecked with the crescent moon, said:—

अध्याय 7

श्लोक 6.4

अधोदृष्टिः सुधर्मात्मा शिलादो नाम वीर्यवान् ।तस्यासीन्मुनिकैर्वृत्तिः शिवलोके च सोऽगमत्

adhodṛṣṭiḥ sudharmātmā śilādo nāma vīryavān | tasyāsīnmunikairvṛttiḥ śivaloke ca so'gamat

हिन्दी अर्थ

ब्रह्महत्यासे छुटकारा मिल जाता है

English

Then, taking me by the hand, lord liva said— "Tell me, what excellent boon shall I grant you?**

अध्याय 7

श्लोक 6.5

शक्रमुद्दिश्य स मुनिस्तपस्तेपे सुदुःसहम् ।निश्चलात्मा शिलादाख्यो बहुकालं दृढव्रतः

śakramuddiśya sa munistapastepe suduḥsaham | niścalātmā śilādākhyo bahukālaṃ dṛḍhavrataḥ

हिन्दी अर्थ

रूपको धारण किया था

English

Shall we dry up the oceans? Shall we kill Yama with his servants? Shall we slay great death or the aged Brahma especially?

अध्याय 7

श्लोक 6.6

तपतस्तस्य तपसा सन्तुष्टोऽभूच्छतक्रतुः ।जगाम च वरं दातुं सर्वदेवप्रभुस्तदा

tapatastasya tapasā santuṣṭo'bhūcchatakratuḥ | jagāma ca varaṃ dātuṃ sarvadevaprabhustadā

हिन्दी अर्थ

देखकर लक्ष्मीजी भी अत्यन्त विस्मित हो गयीं

English

O great brahmin, thus at the instance of the great lord, I, Nandilvara was coronated and eulogised by the gods including Brahma.

अध्याय 7

श्लोक 6.7

शिलादमाह सुप्रीत्या शक्रस्तुष्टोऽस्मि तेऽनघ ।तेन त्वं मुनिशार्दूल वरयस्व वरानिति

śilādamāha suprītyā śakrastuṣṭo'smi te'nagha | tena tvaṃ muniśārdūla varayasva varāniti

हिन्दी अर्थ

तथा लोकोंकी रक्षा कीजिये

English

O great sage, the marriage having been celebrated thus I, in the company of my wife, saluted the feet of l3iva, BrahmS and Vinu for the sake of welfare.

अध्याय 7

श्लोक 6.8

ततः प्रणम्य देवेशं स्तुत्वा स्तुतिभिरादरात् ।शिलादो मुनिशार्दूलस्तमाह सुकृताञ्जलिः

tataḥ praṇamya deveśaṃ stutvā stutibhirādarāt | śilādo muniśārdūlastamāha sukṛtāñjaliḥ

हिन्दी अर्थ

स्मरणसे ही उसका समस्त दुःख दूर हो जाता है

English

Siva, lord of the three worlds, favourably disposed towards his devotees spoke these words with great love and pleasure to me accompanied by my wife.

अध्याय 7

श्लोक 6.9

शिलाद उवाच ।शतक्रतो सुरेशान सन्तुष्टो यदि मे प्रभो ।अयोनिजं मुत्युहीनं पुत्रमिच्छामि सुव्रतम्

śilāda uvāca | śatakrato sureśāna santuṣṭo yadi me prabho | ayonijaṃ mutyuhīnaṃ putramicchāmi suvratam

हिन्दी अर्थ

शान्त करनेमें समर्थ हैं--यह पूर्णरूपसे निश्चित है

English

O Nandiia, O lord of Ganas, I am always pleased with you in the company of the goddess. O dear boy, listen to my weighty words.

अध्याय 7

श्लोक 6.10

शक्र उवाच ।पुत्रं दास्यामि पुत्रार्थिन्योनिजं मृत्युसंयुतम् ।अन्यथा ते न दास्यामि मृत्युहीना न सन्ति वै

śakra uvāca | putraṃ dāsyāmi putrārthinyonijaṃ mṛtyusaṃyutam | anyathā te na dāsyāmi mṛtyuhīnā na santi vai

हिन्दी अर्थ

महादेवका दर्शन किया जा रहा है

English

Then Brahma and other gods together with their wives, Vi?nu, Siva and Parvati came there lovingly.

अध्याय 7

श्लोक 6.11

न दास्यामि सुतं तेऽहं मृत्युहीनमयोनिजम् ।हरिर्विधिश्च भगवान्किमुतान्यो महामुने

na dāsyāmi sutaṃ te'haṃ mṛtyuhīnamayonijam | harirvidhiśca bhagavānkimutānyo mahāmune

हिन्दी अर्थ

करनेवाले तथा मोक्षदायक हैं

English

After praising Silada and eulogising Siva and Par¬ vati by reciting good hymns all of them returned to their respective abodes. Siva and Siva, the lord and goddess of all, went away too.

अध्याय 7

श्लोक 6.12

तावपि त्रिपुरार्यङ्गसम्भवौ मरणान्वितौ ।तयोरप्यायुषां मानं कथितं निगमे पृथक्

tāvapi tripurāryaṅgasambhavau maraṇānvitau | tayorapyāyuṣāṃ mānaṃ kathitaṃ nigame pṛthak

हिन्दी अर्थ

और कुछ भी अशुभ बात नहीं है

English

On seeing me the boy with three eyes, four arms and lustre like that of Yama, sun and fire and clad in matted hair and coronet, Silida was highly delighted. I was

अध्याय 7

श्लोक 6.13

तस्मादयोनिजे पुत्रे मृत्युहीने प्रयत्नतः ।परित्यजाशां विप्रेन्द्र गृहाणात्मक्षमं सुतम्

tasmādayonije putre mṛtyuhīne prayatnataḥ | parityajāśāṃ viprendra gṛhāṇātmakṣamaṃ sutam

हिन्दी अर्थ

प्रणाम करके यह कहने लगे--

English

ForPufkara, Avartaka etc. see note.

अध्याय 7

श्लोक 6.14

किन्तु देवेश्वरो रुद्रः प्रसीदति महेश्वरः ।सुदुर्लभो मृत्युहीनस्तव पुत्रो ह्ययोनिजः

kintu deveśvaro rudraḥ prasīdati maheśvaraḥ | sudurlabho mṛtyuhīnastava putro hyayonijaḥ

हिन्दी अर्थ

यह क्‍या कर रहे हैं ?

English

O lord of gods, since I have been delighted by you, you will be named Nandin. Hence I bow to you, bliss (incarnate), the lord of the universe.

अध्याय 7

श्लोक 6.15

अहं च विष्णुर्भगवान् द्रुहिणश्च महामुने ।अयोनिजं मृत्युहीनं पुत्रं दातुं न शक्नुमः

ahaṃ ca viṣṇurbhagavān druhiṇaśca mahāmune | ayonijaṃ mṛtyuhīnaṃ putraṃ dātuṃ na śaknumaḥ

हिन्दी अर्थ

राज्य देनेवाले ! मुझे यह सन्देह हो रहा है

English

My delighted father after bowing to the gpreat lord returned to his hut with me, as pleased as an indigent person who had struck a treasure-trove.

अध्याय 7

श्लोक 6.16

आराधय महादेवं तत्पुत्रविनिकाम्यया ।सर्वेश्वरो महाशक्तः स ते पुत्रं प्रदास्यति

ārādhaya mahādevaṃ tatputravinikāmyayā | sarveśvaro mahāśaktaḥ sa te putraṃ pradāsyati

हिन्दी अर्थ

उन प्रभुने विष्णुजीसे हँसते हुए कहा--

English

O great sage, when I reached the hut I cast off my divine form and assumed the human one.

अध्याय 7

श्लोक 6.17

नन्दीश्वर उवाच ।एवं व्याहृत्य विप्रेन्द्रमनुगृह्य च तं घृणी ।देवैर्वृतः सुरेशानः स्वलोकं समगान्मुने

nandīśvara uvāca | evaṃ vyāhṛtya viprendramanugṛhya ca taṃ ghṛṇī | devairvṛtaḥ sureśānaḥ svalokaṃ samagānmune

हिन्दी अर्थ

निमित्त इस शुभ ब्रतका अनुष्ठान कर रहा हूँ

English

After seeing me assuming human form, my father, honoured by the world, was distressed and so lamented sur¬ rounded by his own people.

अध्याय 7

श्लोक 6.18

गते तस्मिंश्च वरदे सहस्राक्षे शिलाशनः ।आराधयन्महादेवं तपसाऽतोषयद्भवम्

gate tasmiṃśca varade sahasrākṣe śilāśanaḥ | ārādhayanmahādevaṃ tapasā'toṣayadbhavam

हिन्दी अर्थ

पुनः इस प्रकार कहने लगे--

English

The son of jlahk&yana SilSda fond of his son performed all the post-natal** rites for me.

अध्याय 7

श्लोक 6.19

अथ तस्यैवमनिशं तत्परस्य द्विजस्त वै ।दिव्यं वर्षसहस्रं तु गतं क्षणमिवाद्भुतम्

atha tasyaivamaniśaṃ tatparasya dvijasta vai | divyaṃ varṣasahasraṃ tu gataṃ kṣaṇamivādbhutam

हिन्दी अर्थ

ब्रह्म आदि भी मोहित हो जाते हैं

English

Within 6ve years my father taught me all the Vedas with their Ahgas and Upahgas as well as other sacred texts.

अध्याय 7

श्लोक 6.20

वल्मीकेन वृताङ्गश्च लक्षकोटगणैर्मुनिः ।वज्रसूचीमुखैश्चान्यै रक्तभुग्भिश्च सर्वतः

valmīkena vṛtāṅgaśca lakṣakoṭagaṇairmuniḥ | vajrasūcīmukhaiścānyai raktabhugbhiśca sarvataḥ

हिन्दी अर्थ

आप स्वतन्त्र होकर क्रीड़ा करते हैं

English

Duly welcomed by the sage and seated on their seats, the great sag of noble soul looked at me again and again and said.

अध्याय 7

श्लोक 6.21

निर्मांसरुधिरत्वग्वै बिले तस्मिन्नवस्थितः ।अस्थिशेषोऽभवत्पश्चाच्छिलादो मुनिसत्तमः

nirmāṃsarudhiratvagvai bile tasminnavasthitaḥ | asthiśeṣo'bhavatpaścācchilādo munisattamaḥ

हिन्दी अर्थ

निष्पाप शिव! आपके पीछे ब्रह्महत्या लगी है

English

O dear sage, although he has mastered the sacred lore, your son Nandin will be short-live I do not his life for more thsm a year from now.

अध्याय 7

श्लोक 6.22

तुष्टः प्रभुस्तदा तस्मै दर्शयामास स्वां तनुम् ।दिव्यां दिव्यगुणैर्युक्तामलभ्यां वामबुद्धिभिः

tuṣṭaḥ prabhustadā tasmai darśayāmāsa svāṃ tanum | divyāṃ divyaguṇairyuktāmalabhyāṃ vāmabuddhibhiḥ

हिन्दी अर्थ

विनष्ट हो जाता है

English

When the brahmins said this, SilSda fond of his swi was much distressed. He lamented loudly after embracing me.

अध्याय 7

श्लोक 6.23

दिव्यवर्षसहस्रेण तप्यमानाय शूलधृक् ।सर्वदेवाधिपस्तस्मै वरदोऽस्मीत्यभाषत

divyavarṣasahasreṇa tapyamānāya śūladhṛk | sarvadevādhipastasmai varado'smītyabhāṣata

हिन्दी अर्थ

पाप भी उसे बाधित नहीं कर सकता है

English

On seeing my father and grand-father fallen like

अध्याय 7

श्लोक 6.24

महासमाधिसंलीनः स शिलादो महामुनिः ।नाशृणोत्तद्गिरं शम्भोर्भक्त्यधीनतरस्य वै

mahāsamādhisaṃlīnaḥ sa śilādo mahāmuniḥ | nāśṛṇottadgiraṃ śambhorbhaktyadhīnatarasya vai

हिन्दी अर्थ

आपका कुतूहलमात्र है

English

**0 father, what is your distress for which you

अध्याय 7

श्लोक 6.25

यदा स्पृष्टो मुनिस्तेन करेण त्रिपुरारिणा ।तदैव मुनिशार्दूल उत्ससर्ज तपःक्रमम्

yadā spṛṣṭo munistena kareṇa tripurāriṇā | tadaiva muniśārdūla utsasarja tapaḥkramam

हिन्दी अर्थ

परमेश्वरका मैं दर्शन कर रहा हूँ

English

O son, I am much distressed at the thought of

अध्याय 7

श्लोक 6.26

अथोन्मील्य मुनिर्नेत्रे सोमं शम्भुं विलोकयन् ।द्रुतं प्रणम्य समुदा पादयोर्न्यपतन्मुने

athonmīlya munirnetre somaṃ śambhuṃ vilokayan | drutaṃ praṇamya samudā pādayornyapatanmune

हिन्दी अर्थ

तृणके समान ज्ञात हो रहे हैं

English

O father, I shall deceive death by means of my penance, not learning. By worshipping great god, I will con¬ quer death, not otherwise.

अध्याय 7

श्लोक 6.27

हर्षगद्गदया वाचा नतस्कन्धः कृताञ्जलिः ।प्रसन्नात्मा शिलादः स तुष्टाव परमेश्वरम्

harṣagadgadayā vācā nataskandhaḥ kṛtāñjaliḥ | prasannātmā śilādaḥ sa tuṣṭāva parameśvaram

हिन्दी अर्थ

चलनेको उद्यत हो गये

English

O sage, after saying this and bowing at his feet And circumambulating my father I went to the excellent forest.

अध्याय 7

श्लोक 6.28

ततः प्रसन्नो भगवान्देवदेवस्त्रिलोचनः ।वरदोऽस्मीति तं प्राह शिलादं मुनिपुङ्गवम्

tataḥ prasanno bhagavāndevadevastrilocanaḥ | varado'smīti taṃ prāha śilādaṃ munipuṅgavam

हिन्दी अर्थ

त्रिशूलधारी भेरवको छोड़ दो

English

O sage, after going there and staying in an isolated place with a steady mind I performed a severe penance very difficult even for good sages.

अध्याय 7

श्लोक 6.29

तपसानेन किं कार्यं भवते हि महामते ।ददामि पुत्रं सर्वज्ञं सर्वशास्त्रार्थपारगम्

tapasānena kiṃ kāryaṃ bhavate hi mahāmate | dadāmi putraṃ sarvajñaṃ sarvaśāstrārthapāragam

हिन्दी अर्थ

इस बहानेसे मैं भी अपनेको पवित्र कर लूँगी

English

Meditating in the lotus-like cavity of the heart the lord Tryambaka, Sadaiva wtih five faces,** ten arms and three eyes and quiet in features I performed the repetition of Rudra Japa. I was in great meditation on the northern bank of the river. My mind was concentrated and I had pure thoughts.

अध्याय 7

श्लोक 6.30

ततः प्रणम्य देवेशं तच्छ्रुत्वा च शिलाशनः ।हर्षगद्गदया वाचोवाच सोमविभूषणम्

tataḥ praṇamya deveśaṃ tacchrutvā ca śilāśanaḥ | harṣagadgadayā vācovāca somavibhūṣaṇam

हिन्दी अर्थ

स्वभावके अनुरूप ही आप वचन बोल रहे हैं

English

"O Sailadi (son of Silada) I have been pleased by this penance of yours. O intelligent one, you have performed the penance very well. Tell me what you desire. I am here the granter of boons."

अध्याय 7

श्लोक 6.31

शिलाद उवाच ।महेश यदि तुष्टोऽसि यदि वा वरदश्च मे ।इच्छामि त्वत्समं पुत्रं मृत्युहीनमयोनिजम्

śilāda uvāca | maheśa yadi tuṣṭo'si yadi vā varadaśca me | icchāmi tvatsamaṃ putraṃ mṛtyuhīnamayonijam

हिन्दी अर्थ

अतिसंस्कृत भिक्षाओंसे भी नहीं प्राप्त करते हैं

English

When thus addressed by the lord I bowed to his feet with my head and eulogised lord Siva, the destroyer of the sorrow of old age.

अध्याय 7

श्लोक 6.32

नन्दीश्वर उवाच ।एवमुक्तस्ततो देवस्त्र्यम्बकस्तेन शङ्करः ।प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा शिलादं मुनिसत्तमम्

nandīśvara uvāca | evamuktastato devastryambakastena śaṅkaraḥ | pratyuvāca prasannātmā śilādaṃ munisattamam

हिन्दी अर्थ

महेश्वरसे बोले--

English

I was endowed with great devotion. My eyes were filled with tears. I fell prostrate at his feet with my head resting there. Lord Siva, the destroyer of great distress, lifted me up and stroked me with his hands. The bull-ban¬ nered lord clasped me with his hands and stood face to face with me.

अध्याय 7

श्लोक 6.33

॥ शिव उवाच ।पूर्वमाराधितो विप्र ब्रह्मणाऽहं तपोधन ।तपसा चावतारार्थं मुनिभिश्च सुरोत्तमैः

|| śiva uvāca | pūrvamārādhito vipra brahmaṇā'haṃ tapodhana | tapasā cāvatārārthaṃ munibhiśca surottamaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका दर्शन बिना यलके प्राप्त निधिके समान है

English

Glancing at the leaders of the Gaas and the god¬ dess, the daughter of Himavat, the lord of the worlds, looked at me with sympathy and spoke.

अध्याय 7

श्लोक 6.34

तव पुत्रो भविष्यामि नन्दी नाम्ना त्वयोनिजः ।पिता भविष्यसि मम पितुर्वै जगतां मुने

tava putro bhaviṣyāmi nandī nāmnā tvayonijaḥ | pitā bhaviṣyasi mama piturvai jagatāṃ mune

हिन्दी अर्थ

वरका वरण नहीं करता हूं

English

"Dear Nandin, O intelligent one, wherefore can you be afraid of death? The two brahmins were sent by me alone. There is no doubt. You are equal to me.

अध्याय 7

श्लोक 6.35

नन्दीश्वर उवाच ।एवमुक्त्वा मुनिं प्रेक्ष्य प्रणिपत्यास्थितं घृणी ।सोमस्तूर्णं तमादिश्य तत्रैवान्तर्दधे हरः

nandīśvara uvāca | evamuktvā muniṃ prekṣya praṇipatyāsthitaṃ ghṛṇī | somastūrṇaṃ tamādiśya tatraivāntardadhe haraḥ

हिन्दी अर्थ

वाराणसीपुरीमें जा पहुँचे

English

You will be free from death and old age. You

अध्याय 7

श्लोक 6.36

गते तस्मिन्महादेवे स शिलादो महामुनिः ।स्वमाश्रममुपागम्य ऋषिभ्योऽकथयत्ततः

gate tasminmahādeve sa śilādo mahāmuniḥ | svamāśramamupāgamya ṛṣibhyo'kathayattataḥ

हिन्दी अर्थ

पातालमें चली गयी

English

On the five*faced form of iSiva see note

अध्याय 7

श्लोक 6.37

कियता चैव कालेन तदासौ जनकः स मे ।यज्ञाङ्गणं चकर्षाशु यज्ञार्थं यज्ञवित्तमः

kiyatā caiva kālena tadāsau janakaḥ sa me | yajñāṅgaṇaṃ cakarṣāśu yajñārthaṃ yajñavittamaḥ

हिन्दी अर्थ

नामसे प्रसिद्ध हो गया

English

You will gain strength from me. You will always be at my sides. You will be for ever my favourite. Due to my favour you will have neither birth, nor death, nor old age.

अध्याय 7

श्लोक 6.38

ततः क्षणादहं शम्भोस्तनुजस्तस्य चाज्ञया ।स जातः पूर्वमेवाहं युगान्ताग्निसमप्रभः

tataḥ kṣaṇādahaṃ śambhostanujastasya cājñayā | sa jātaḥ pūrvamevāhaṃ yugāntāgnisamaprabhaḥ

हिन्दी अर्थ

देखकर रुद्र सबके सामने परमानन्दसे नाचने लगे

English

After saying thus, the store*house of mercy took off his own lotus>garland round his head and tied it round my neck immediately.

अध्याय 7

श्लोक 6.39

अवर्षंस्तदा पुष्करावर्तकाद्या जगुः खेचराः किन्नराः सिद्धसाध्याः ।शिलादात्मजत्वं गते मय्यृषीन्द्राः समन्ताच्च वृष्टिं व्यधुः कौसुमीं ते

avarṣaṃstadā puṣkarāvartakādyā jaguḥ khecarāḥ kinnarāḥ siddhasādhyāḥ | śilādātmajatvaṃ gate mayyṛṣīndrāḥ samantācca vṛṣṭiṃ vyadhuḥ kausumīṃ te

हिन्दी अर्थ

इसलिये काशीका ही सेवन करना चाहिए

English

O brahmin, as soon as that garland adorned my neck I became three-eyed and ten-armed like a second liva.

अध्याय 7

श्लोक 6.40

अथ ब्रह्मादयो देवा देवपत्न्यश्च सर्वशः ।तत्राजग्मुश्च सुप्रीत्या हरिश्चैव शिवोऽम्बिका

atha brahmādayo devā devapatnyaśca sarvaśaḥ | tatrājagmuśca suprītyā hariścaiva śivo'mbikā

हिन्दी अर्थ

तिथिको आविर्भूत हुए

English

Then he took the water from his matted hair, water as pure as necklace, and said "Be Nandin.** Then the bull-bannered lord let off the water.

अध्याय 7

श्लोक 6.41

तदोत्सवो महानासीन्ननृतुश्चाप्सरोगणाः ।आदृत्य मां तथालिङ्ग्य तुष्टुवुर्हर्षिताश्च ते

tadotsavo mahānāsīnnanṛtuścāpsarogaṇāḥ | ādṛtya māṃ tathāliṅgya tuṣṭuvurharṣitāśca te

हिन्दी अर्थ

सद्गतिको प्राप्त कर लेगा

English

Then five auspicious rivers flowed. They had pure water. They were very rapid. They were beautiful and dmne in form.

अध्याय 7

श्लोक 6.42

सुप्रशस्य शिलादं तं स्तुत्वा च सुस्तवैः शिवौ ।सर्वे जग्मुश्च धामानि शिवावप्यखिलेश्वरौ

supraśasya śilādaṃ taṃ stutvā ca sustavaiḥ śivau | sarve jagmuśca dhāmāni śivāvapyakhileśvarau

हिन्दी अर्थ

महादुःखको प्राप्त करते हैं

English

The five rivers** are glorified thus—Jafodaka, Tris- rotas, Vradhvani, Svarnodaka and Jambunadi.

अध्याय 7

श्लोक 6.43

शिलादोऽपि च मां दृष्ट्वा कालसूर्यानलप्रभम् ।त्र्यक्षं चतुर्भुजं बालं जटामुकुटधारिणम्

śilādo'pi ca māṃ dṛṣṭvā kālasūryānalaprabham | tryakṣaṃ caturbhujaṃ bālaṃ jaṭāmukuṭadhāriṇam

हिन्दी अर्थ

समान बढ़ते हैं

English

He who goes to the holy centre of Paficanada, takes his bath there, performs the Japa of the lord of lords and worships him, certainly attains the Sayujya of Siva.

अध्याय 7

श्लोक 6.44

त्रिशूलाद्यायुधं दीप्तं सर्वथा रुद्ररूपिणम् ।महानन्दभरः प्रीत्या प्रणम्यं प्रणनाम च

triśūlādyāyudhaṃ dīptaṃ sarvathā rudrarūpiṇam | mahānandabharaḥ prītyā praṇamyaṃ praṇanāma ca

हिन्दी अर्थ

कृष्णपक्षके चन्द्रमाके समान क्षीण हो जाता है

English

Then Siva said to Parvati "I am going to coro¬ nate Nandin and proclaim him as the lord of Ganas. O unchanging goddess, what do you think?"

अध्याय 7

श्लोक 6.45

शिलाद उवाच ।त्वयाहं नन्दितो यस्मान्नन्दी नाम्ना सुरेश्वर ।तस्मात्त्वां देवमानन्दं नमामि जगदीश्वरम्

śilāda uvāca | tvayāhaṃ nandito yasmānnandī nāmnā sureśvara | tasmāttvāṃ devamānandaṃ namāmi jagadīśvaram

हिन्दी अर्थ

मुक्त हो जाता है

English

O lord of gods, it behoves you to give that to Nandin. O lord, Sailadi is my most beloved son. *

अध्याय 7

श्लोक 6.46

नन्दीश्वर उवाच ।मया सह पिता हृष्टः सुप्रणम्य महेश्वरम् ।उटजं स्वं जगामाशु निधिं लब्ध्वेव निर्धनः

nandīśvara uvāca | mayā saha pitā hṛṣṭaḥ supraṇamya maheśvaram | uṭajaṃ svaṃ jagāmāśu nidhiṃ labdhveva nirdhanaḥ

हिन्दी अर्थ

प्रादुर्भावं भैरवस्य श्रुत्वा मुच्येत सड्डूटात्॥ ७२ को सुनकर संकटसे छूट जाता है

English

Then Siva the independent lord, the Supreme deity, the bestower of everything and favourably disposed towards his devotees remembered his excellent leaders of Ganas.

अध्याय 7

श्लोक 6.47

यदा गतोऽहमुटजं शिलादस्य महामुने ।तदाहं तादृशं रूपं त्यक्त्वा मानुष्यमास्थितः

yadā gato'hamuṭajaṃ śilādasya mahāmune | tadāhaṃ tādṛśaṃ rūpaṃ tyaktvā mānuṣyamāsthitaḥ

हिन्दी अर्थ

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां भरवावतारलीलावर्णन॑ नाम नवमो ध्याय:

English

Even as they were remembered, all the leading Ganas of Rudra came there. They were countless. They had the shape of Siva. They were highly delighted.

अध्याय 7

श्लोक 6.48

मानुष्यमास्थितं दृष्ट्वा पिता मे लोकपूजितः ।विललापातिदुःखार्त्तः स्वजनैश्च समावृतः

mānuṣyamāsthitaṃ dṛṣṭvā pitā me lokapūjitaḥ | vilalāpātiduḥkhārttaḥ svajanaiśca samāvṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

नामक नौंवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

Those leading Gaas bowed to lord Siva and the goddess Parvati with joined palms and drooping shoulders. The powerful Ganas spoke.

अध्याय 7

श्लोक 6.49

जातकर्मादिकान्येव सर्वाण्यपि चकार मे ।शालङ्कायनपुत्रो वै शिलादः पुत्रवत्सलः

jātakarmādikānyeva sarvāṇyapi cakāra me | śālaṅkāyanaputro vai śilādaḥ putravatsalaḥ

हिन्दी अर्थ

हूँ, उसको सुनिये

English

O great lord, the destroyer of Tripuras, why are we called? Please command us, O bestower of wishes. We arc your servants and we have come here.

अध्याय 7

श्लोक 6.50

वेदानध्यापयामास साङ्गोपाङ्गानशेषतः ।शास्त्राण्यन्यान्यपि तथा पञ्चवर्षे पिता च माम्

vedānadhyāpayāmāsa sāṅgopāṅgānaśeṣataḥ | śāstrāṇyanyānyapi tathā pañcavarṣe pitā ca mām

हिन्दी अर्थ

द्वारा दितिके गर्भसे पुत्ररूपमें उत्पन्न हुए

English

Shall we bind Indra with all the gods or Visnu vi*ith all his Parsadas and bring diem here? Or the Daityas and Danavas?

अध्याय 7

श्लोक 6.51

सम्पूर्णे सप्तमे वर्षे मित्रावरुणसंज्ञकौ ।मुनी तस्याश्रमं प्राप्तौ द्रष्टुं मां चाज्ञया विभोः

sampūrṇe saptame varṣe mitrāvaruṇasaṃjñakau | munī tasyāśramaṃ prāptau draṣṭuṃ māṃ cājñayā vibhoḥ

हिन्दी अर्थ

पुत्ररूपमें उत्पन्न हुए

English

To whom shall we cause great and terrible distress at your behest? O lord, who is to be extremely jubilant to-day for the increase of all cherished desires?

अध्याय 7

श्लोक 6.52

सत्कृतौ मुनिना तेन सूपविष्टो महामुनी ।ऊचतुश्च महात्मानौ मां निरीक्ष्य मुहुर्मुहुः

satkṛtau muninā tena sūpaviṣṭo mahāmunī | ūcatuśca mahātmānau māṃ nirīkṣya muhurmuhuḥ

हिन्दी अर्थ

धारणकर हिरण्याक्षका वध किया

English

On hearing these heroic words of the Ganas the great lord spoke after praising them.

अध्याय 7

श्लोक 6.53

मित्रावरुणावूचतुः ।तात नन्दी तवाल्पायुः सर्वशास्त्रार्थपारगः ।न दृष्टमेव चापश्यं ह्यायुर्वर्षादतः परम्

mitrāvaruṇāvūcatuḥ | tāta nandī tavālpāyuḥ sarvaśāstrārthapāragaḥ | na dṛṣṭameva cāpaśyaṃ hyāyurvarṣādataḥ param

हिन्दी अर्थ

कि आपकी सृष्टिमें कोई भी मुझे न मार सके

English

All of you, crown him lovingly as your leader and resort of all my Ganas. From today onwards, Nandivara is your lord.

अध्याय 7

श्लोक 6.54

विप्रयोरित्युक्तवतोः शिलादः पुत्रवत्सलः ।तमालिङ्ग्य च दुःखार्तो रुरोदातीव विस्वरम्

viprayorityuktavatoḥ śilādaḥ putravatsalaḥ | tamāliṅgya ca duḥkhārto rurodātīva visvaram

हिन्दी अर्थ

वशमें करके निष्कण्टक राज्य करने लगा

English

Thus ordered by Siva, the leading Gaas *>aid **LeC

अध्याय 7

श्लोक 6.55

मृतवत्पतितं दृष्ट्वा पितरं च पितामहम् ।प्रत्यवोचत्प्रसन्नात्मा स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्

mṛtavatpatitaṃ dṛṣṭvā pitaraṃ ca pitāmaham | pratyavocatprasannātmā smṛtvā śivapadāmbujam

हिन्दी अर्थ

देवताओं तथा ऋषियोंको सताने लगा

English

Then Narayana and other gods including Indra, and die sages came from all the worlds with pleased faces.

अध्याय 7

श्लोक 6.56

केन त्वं तात दुःखेन वेपमानश्च रोदिषि ।दुःखं ते कुत उत्पन्नं ज्ञातुमिच्छामि तत्त्वतः

kena tvaṃ tāta duḥkhena vepamānaśca rodiṣi | duḥkhaṃ te kuta utpannaṃ jñātumicchāmi tattvataḥ

हिन्दी अर्थ

करता हुआ अग्निके समान जाज्वल्यमान हो उठा

English

At the behest of iSiva, the holy Brahma performed the coronation of Nandin w th care and attention.

अध्याय 7

श्लोक 6.57

पितोवाच ।तवाल्पमृत्युदुःखेन दुःखितोऽतीव पुत्रक ।को मे दुःखं हरतु वै शरणं तं प्रयामि हि

pitovāca | tavālpamṛtyuduḥkhena duḥkhito'tīva putraka | ko me duḥkhaṃ haratu vai śaraṇaṃ taṃ prayāmi hi

हिन्दी अर्थ

उनसे अत्यन्त भयानक युद्ध किया

English

Then Vi$nu, Indra, the guardians of the quarters, Brahma and the sages eulogised me.

अध्याय 7

श्लोक 6.58

पुत्र उवाच ।देवो वा दानवो वापि यमः कालोऽथवापि हि ।ऋध्येयुर्यद्यपि ह्येते मामन्येऽपि जनास्तथा

putra uvāca | devo vā dānavo vāpi yamaḥ kālo'thavāpi hi | ṛdhyeyuryadyapi hyete māmanye'pi janāstathā

हिन्दी अर्थ

विदीर्णकर मार डाला

English

While they were eulogising, Visnu, the lord of the universe, eulogised me with devotion with palms joined to¬ gether over the head.

अध्याय 7

श्लोक 6.59

अथापि चाल्पमृत्युर्मे न भविष्यति मा तुदः ।सत्यं ब्रवीमि जनक शपथं ते करोम्यहम्

athāpi cālpamṛtyurme na bhaviṣyati mā tudaḥ | satyaṃ bravīmi janaka śapathaṃ te karomyaham

हिन्दी अर्थ

विशेष आनन्द प्राप्त नहीं हुआ

English

With palms joined in reverence he bowed to me and cried shouts of victory. Then all the leading Ganas, the gods and the Asuras did likewise in order.

अध्याय 7

श्लोक 6.60

पितोवाच ।किं तपः किं परिज्ञानं को योगश्च प्रभुश्च ते ।येन त्वं दारुणं दुःखं वञ्चयिष्यसि पुत्र मे

pitovāca | kiṃ tapaḥ kiṃ parijñānaṃ ko yogaśca prabhuśca te | yena tvaṃ dāruṇaṃ duḥkhaṃ vañcayiṣyasi putra me

हिन्दी अर्थ

देवताओंको उत्तम सुख प्राप्त नहीं हो रहा था

English

The daughter of the Maruts, the gentle and beauti¬ ful lady Suyaa became my divine wife pleasing to my eyes and mind.-

अध्याय 7

श्लोक 6.61

॥ पुत्र उवाच ।न तात तपसा मृत्युं वञ्चयिष्ये न विद्यया ।महादेवस्य भजनान्मृत्युं जेष्यामि नान्यथा

|| putra uvāca | na tāta tapasā mṛtyuṃ vañcayiṣye na vidyayā | mahādevasya bhajanānmṛtyuṃ jeṣyāmi nānyathā

हिन्दी अर्थ

क्रोधकी ज्वाला शान्त न हुई

English

A well-decorated umbrella shedding moonlike lusixe was held above her in the company of women holding the chowries in their hands.

अध्याय 7

श्लोक 6.62

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वाहं पितुः पादौ प्रणम्य शिरसा मुने ।प्रदक्षिणीकृत्य च तमगच्छं वनमुत्तमम्

nandīśvara uvāca | ityuktvāhaṃ pituḥ pādau praṇamya śirasā mune | pradakṣiṇīkṛtya ca tamagacchaṃ vanamuttamam

हिन्दी अर्थ

शंकरकी शरणमें गये

English

A fine necklace worn by the goddess round her neck was given to me. I got a fine bull, a white elephant, a lion, the lion-banner, a chariot, gold necklace, like the disc of the moon and many other auspicious articles, O sage.

अध्याय 7

श्लोक 7.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

प्रदान करके प्रसन्‍नचित्त होकर कहने लगे--

English

O son, your father will be endowed with all pros¬ perity. He will become a presiding officer of the Ganas, a great devotee of mine and very powerful.

अध्याय 7

श्लोक 7.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

हिन्दी अर्थ

अधिक प्रिय हैं, इसमें संशय नहीं है

English

O son, your father will be endowed with all pros¬ perity. He will become a presiding officer of the Ganas, a great devotee of mine and very powerful.

अध्याय 7

श्लोक 7.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.७. सप्तमोऽध्यायः ।नन्दिकेश्वरावताराभिषेक विवाहवर्णनम् ।॥ नन्दिकेश्वर उवाच ।तत्र गत्वा मुनेऽहं वै स्थित्वैकान्तस्थले सुधीः ।अतपं तप उग्रं सन्मुनीनामपि दुष्करम्

śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ 3.7. saptamo'dhyāyaḥ | nandikeśvarāvatārābhiṣeka vivāhavarṇanam | || nandikeśvara uvāca | tatra gatvā mune'haṃ vai sthitvaikāntasthale sudhīḥ | atapaṃ tapa ugraṃ sanmunīnāmapi duṣkaram

हिन्दी अर्थ

शिवजीका स्मरण करते हुए वैसे ही चले गये

English

O dear son, your grandfather too shall be like-wise. This is my rule that whoever approaches me is certainly endowed with a boon.

अध्याय 7

श्लोक 7.2

हृत्पुण्डरीकसुषिरे ध्यात्वा देवं त्रियम्बकम् ।त्र्यक्षं दशभुजं शान्तं पञ्चवक्त्रं सदाशिवम्

hṛtpuṇḍarīkasuṣire dhyātvā devaṃ triyambakam | tryakṣaṃ daśabhujaṃ śāntaṃ pañcavaktraṃ sadāśivam

हिन्दी अर्थ

महाघोर एवं कठोर वचन कहा--

English

O Sanatkumara, neither Vinu of four arms nor Brahma of four faces knows the greatness of lord Siva.

अध्याय 7

श्लोक 7.3

रुद्रजाप्यमकार्षं वै परमध्यानमास्थितः ।सरितश्चोत्तरे पुण्ये ह्येकचित्तः समाहितः

rudrajāpyamakārṣaṃ vai paramadhyānamāsthitaḥ | saritaścottare puṇye hyekacittaḥ samāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

दोषोंसे परिपूर्ण हैं

English

The Vedas were there in embodied form. They shall be specifically asked. With this idea in mind they asked the four Vedas about the truth.

अध्याय 7

श्लोक 7.4

तस्मिञ्जाप्येऽथ सम्प्रीतः स्थितं मां परमेश्वरः ।तुष्टोऽब्रवीन्महादेवः सोमः सोमार्द्धभूषणः

tasmiñjāpye'tha samprītaḥ sthitaṃ māṃ parameśvaraḥ | tuṣṭo'bravīnmahādevaḥ somaḥ somārddhabhūṣaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

नामक ग्यारहवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

Then a great flame menifested itself in their

अध्याय 7

श्लोक 7.5

शिव उवाच ।शैलादे वरदोऽहं ते तपसानेन तोषितः ।साधु तप्तं त्वया धीमन् ब्रूहि यत्ते मनोगतम्

śiva uvāca | śailāde varado'haṃ te tapasānena toṣitaḥ | sādhu taptaṃ tvayā dhīman brūhi yatte manogatam

हिन्दी अर्थ

सर्वश्रेष्ठ हैं और मेरे भक्तोंको वर देनेवाले हैं

English

O Kalaraja, you will have forever the suaerainty over my city Kali, the city of liberation, which is greater than all other cities.

अध्याय 7

श्लोक 7.6

स एवमुक्तो देवेन शिरसा पादयोर्नतः ।अस्तवं परमेशानं जराशोकविनाशनम्

sa evamukto devena śirasā pādayornataḥ | astavaṃ parameśānaṃ jarāśokavināśanam

हिन्दी अर्थ

उसे अन्यथा करनेमें कौन समर्थ हो सकता है !

English

This Vi$nu shall be honoured by you as well as by Brahma, O Nilalohita, hold the skull of Brahma as an atonement.

अध्याय 7

श्लोक 7.7

अथ मां नन्दिनं शम्भुर्भक्त्या परामया युतम् ।अश्रुपूर्णेक्षणं सम्यक् पादयोः शिरसा नतम्

atha māṃ nandinaṃ śambhurbhaktyā parāmayā yutam | aśrupūrṇekṣaṇaṃ samyak pādayoḥ śirasā natam

हिन्दी अर्थ

पुनः एक महीने वायु भक्षणकर रहने लगे

English

Thus directing the Brahmahatya, the wonderful lord Siva, vanished from the scene.

अध्याय 7

श्लोक 7.8

उत्थाप्य परमेशानः पस्पर्श परमार्तिहा ।कराभ्यां सम्मुखाभ्यां तु सङ्गृह्य वृषभध्वजः

utthāpya parameśānaḥ pasparśa paramārtihā | karābhyāṃ sammukhābhyāṃ tu saṅgṛhya vṛṣabhadhvajaḥ

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार उन्होंने एक वर्षतक अद्भुत तप किया

English

O omniscient Sanatkumira, listen lovingly to an¬ other story of Bhairava that destroys all defects and enhances devotion.

अध्याय 7

श्लोक 7.9

निरीक्ष्य गणपांश्चैव देवीं हिमवतः सुताम् ।उवाच मां कृपादृष्ट्या समीक्ष्य जगतां पतिः

nirīkṣya gaṇapāṃścaiva devīṃ himavataḥ sutām | uvāca māṃ kṛpādṛṣṭyā samīkṣya jagatāṃ patiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वरूप शिवकी स्तुति करने लगे

English

Due to Brahmahatyk's presence Bhairava began to calculate the time for release. At the words of the lord of gods, he kept on the rite of K&pika.

अध्याय 7

श्लोक 7.10

वत्स नन्दिन् महाप्राज्ञ मृत्योर्भीतिः कुतस्तव ।मयैव प्रेषितौ विप्रौ मत्समस्त्वं न संशयः

vatsa nandin mahāprājña mṛtyorbhītiḥ kutastava | mayaiva preṣitau viprau matsamastvaṃ na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

इृति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां शार्दूलावतारे नृरसिंहचरितवर्णन॑ नाम दशमोउ ध्याय:

English

Then the goddess, the granter of the boon and of great fortune told me—"Speak out what your desire is. Tell me all your wishes."

अध्याय 7

श्लोक 7.11

अमरो जरया त्यक्तोऽदुःखी गणपतिः सदा ।अव्ययश्चाक्षयश्चेष्टः सपिता ससुहृज्जनः

amaro jarayā tyakto'duḥkhī gaṇapatiḥ sadā | avyayaścākṣayaśceṣṭaḥ sapitā sasuhṛjjanaḥ

हिन्दी अर्थ

नामक दसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

On hearing those words of the goddess, I spoke with palms joined in reverence "O gc ldess, let my excellent devotion be always towards your feet."

अध्याय 7

श्लोक 7.12

मद्बलः पार्श्वगो नित्यं ममेष्टो भवितानिशम् ।न जरा जन्म मृत्युर्वै मत्प्रसादाद्भविष्यति

madbalaḥ pārśvago nityaṃ mameṣṭo bhavitāniśam | na jarā janma mṛtyurvai matprasādādbhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

उनकी ओर देखकर प्रीतिपूर्वक कहने लगे--

English

On hearing my words the goddess said **Let it be so." With great pleasure Siva spoke to SuyatSa, the beloved wife of Nandin.

अध्याय 7

श्लोक 7.13

नन्दीश्वर उवाच ।एवमुक्त्वा शिरोमालां कुशेशयमयीं निजाम् ।समुन्मुच्य बबन्धाशु मम कण्ठे कृपानिधिः

nandīśvara uvāca | evamuktvā śiromālāṃ kuśeśayamayīṃ nijām | samunmucya babandhāśu mama kaṇṭhe kṛpānidhiḥ

हिन्दी अर्थ

कोपाग्निको शान्त करो

English

Dear daughter, as you desire I grant you the-boon that you will be enciowed with three eyes. You will be devoid of future births. You will have devotion to me along with your husband, sons and grandsons.

अध्याय 7

श्लोक 7.14

तयाहं मालया विप्र शुभया कण्ठसक्तया ।त्र्यक्षो दशभुजश्चासं द्वितीय इव शङ्करः

tayāhaṃ mālayā vipra śubhayā kaṇṭhasaktayā | tryakṣo daśabhujaścāsaṃ dvitīya iva śaṅkaraḥ

हिन्दी अर्थ

न हों तो तुम मेरे परम भेरवरूपको दिखाओ

English

Then the delighted Brahmfi, Viftu, all the gods

अध्याय 7

श्लोक 7.15

तत एव समादाय हस्तेन परमेश्वरः ।उवाच ब्रूहि किं तेऽद्य ददामि वरमुत्तमम्

tata eva samādāya hastena parameśvaraḥ | uvāca brūhi kiṃ te'dya dadāmi varamuttamam

हिन्दी अर्थ

और जहाँ नृसिंह थे, वहाँ वे अतिशीघ्र जा पहुँचे

English

Taking me along with all the members of the family, kinsmen and relatives, lord l9iva mounted his bull }*nd went to the abode of the goddess.

अध्याय 7

श्लोक 7.16

ततो जटाश्रितं वारि गृहीत्वा हारनिर्मलम् ।उक्त्वा नदी भवेतीह विससर्ज वृषध्वजः

tato jaṭāśritaṃ vāri gṛhītvā hāranirmalam | uktvā nadī bhavetīha visasarja vṛṣadhvajaḥ

हिन्दी अर्थ

जैसे पिता अपने औरस पुत्रसे बात करता है

English

Vinu and all other gods praising these and eu« logising Siva and Siva lovingly returned to their respective abodes.

अध्याय 7

श्लोक 7.17

ततः पञ्चमिता नद्यः प्रावर्तन्त शुभावहाः ।सुतोयाश्च महावेगा दिव्यरूपा च सुन्दरीः

tataḥ pañcamitā nadyaḥ prāvartanta śubhāvahāḥ | sutoyāśca mahāvegā divyarūpā ca sundarīḥ

हिन्दी अर्थ

आप परमेश्वरको पालनके लिये नियुक्त किया है

English

O great sage, O dear one, thus my own incarna¬ tion has been narrated to you. It is always pleasing and heightening the power of Siva.

अध्याय 7

श्लोक 7.18

जटोदका त्रिस्रोताश्च वृषध्वनिरितीव हि ।स्वर्णोदका जम्बुनदी पञ्च नद्यः प्रकीर्तिताः

jaṭodakā trisrotāśca vṛṣadhvaniritīva hi | svarṇodakā jambunadī pañca nadyaḥ prakīrtitāḥ

हिन्दी अर्थ

धर्मोको शुभमार्गमें प्रतिष्ठित किया है

English

He who listens to or narrates, reads or teaches the incarnation of Nandin, the granting of the boons, the coronation and the nuptial ceremony with faith and devotion enjoys all pleasures here and attains great goal hereafter.

अध्याय 7

श्लोक 7.19

एतत्पञ्चनदं नाम शिवपृष्ठतमं शुभम् ।जपेश्वरसमीपे तु पवित्रं परमं मुने

etatpañcanadaṃ nāma śivapṛṣṭhatamaṃ śubham | japeśvarasamīpe tu pavitraṃ paramaṃ mune

हिन्दी अर्थ

नृसिंहरूपको मेरे समक्ष ही उपसंहत कीजिये

English

O Sanatkumara, O omniscient one, listen to the story of Bhairava by listening to which alone, devotion to Siva becomes 6rm and steady.

अध्याय 7

श्लोक 7.20

यः पञ्चनदमासाद्य स्नात्वा जप्त्वेश्वरेश्वरम् ।पूजयेच्छिवसायुज्यं प्रयात्येव न संशयः

yaḥ pañcanadamāsādya snātvā japtveśvareśvaram | pūjayecchivasāyujyaṃ prayātyeva na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

ऊपर शासन करनेवाला कोई भी नहीं है

English

If any one knows him the supreme soul, he alone is lord Siva. But then, none of these people know him out of their own will.

अध्याय 7

श्लोक 7.21

अथ शम्भुरुवाचोमामभिषिञ्चामि नन्दिनम् ।गणेन्द्रं व्याहरिष्यामि किं वा त्वं मन्यसेऽव्यये

atha śambhuruvācomāmabhiṣiñcāmi nandinam | gaṇendraṃ vyāhariṣyāmi kiṃ vā tvaṃ manyase'vyaye

हिन्दी अर्थ

सभी शक्तियोंका प्रवर्तक एवं निवर्तक हूँ

English

O great sage, in this connection I shall narrate an

अध्याय 7

श्लोक 7.22

उमोवाच ।दातुमर्हसि देवेश नन्दिने परमेश्वर ।महाप्रियतमो नाथ शैलादिस्तनयो मम

umovāca | dātumarhasi deveśa nandine parameśvara | mahāpriyatamo nātha śailādistanayo mama

हिन्दी अर्थ

ही तेजसे विजृम्भित जानो

English

All the great sages with palms joined in reverence and shoulders drooping down came there and bowed to Brahma. They asked him respectfully.

अध्याय 7

श्लोक 7.23

नन्दीश्वर उवाच ।ततः स शङ्करः स्वीयान्सस्मार गणपान्वरान् ।स्वतन्त्रः परमेशानः सर्वदो भक्तवत्सलः

nandīśvara uvāca | tataḥ sa śaṅkaraḥ svīyānsasmāra gaṇapānvarān | svatantraḥ parameśānaḥ sarvado bhaktavatsalaḥ

हिन्दी अर्थ

हर्ता तथा अखिलेश्वर हूँ

English

O lord of gods, O lord of subjects, O Creator, O leader of the worlds tell us the real fact. What is that sole unchanging entity?

अध्याय 7

श्लोक 7.24

स्मरणादेव रुद्रस्य सम्प्राप्ताश्च गणेश्वराः ।असङ्ख्याता महामोदाः शङ्कराकृतयोऽखिलाः

smaraṇādeva rudrasya samprāptāśca gaṇeśvarāḥ | asaṅkhyātā mahāmodāḥ śaṅkarākṛtayo'khilāḥ

हिन्दी अर्थ

मेरी शरणमें आकर निर्भय होकर तुम चले जाओ

English

Deluded by the Maya of gpreat lord and net know¬ ing the great fact the lotus-born Brahma replied haughtily.

अध्याय 7

श्लोक 7.25

ते गणेशाः शिवं देवीं प्रणम्याहुः शुभं वचः ।ते प्रणम्य करौ बद्ध्वा नतस्कन्धा महाबलाः

te gaṇeśāḥ śivaṃ devīṃ praṇamyāhuḥ śubhaṃ vacaḥ | te praṇamya karau baddhvā nataskandhā mahābalāḥ

हिन्दी अर्थ

मनुष्योंसे युक्त यह सारा विश्व मेरा है

English

O gods, O sages, all of you listen with attention and intelligence I shall describe the great unchanging entity as it really is.

अध्याय 7

श्लोक 7.26

गणेशा ऊचुः ।किमर्थं च स्मृता देव ह्याज्ञापय महाप्रभो ।किङ्करान्नः समायातांस्त्रिपुरार्दन कामद

gaṇeśā ūcuḥ | kimarthaṃ ca smṛtā deva hyājñāpaya mahāprabho | kiṅkarānnaḥ samāyātāṃstripurārdana kāmada

हिन्दी अर्थ

मेरी ही कृपासे जीवन धारण करते हैं

English

I am the womb (material cause) of the universe, the creator, the self-born, the unborn, the lord, the primor¬ dial being, the Brahman, the sole unsullied soul.

अध्याय 7

श्लोक 7.27

किं सागरान् शोषयामो यमं वा सह किङ्करैः ।हन्मो मृत्युं महामृत्युं विशेषं वृद्धपद्मजम्

kiṃ sāgarān śoṣayāmo yamaṃ vā saha kiṅkaraiḥ | hanmo mṛtyuṃ mahāmṛtyuṃ viśeṣaṃ vṛddhapadmajam

हिन्दी अर्थ

अवज्ञापूर्वक हँसकर कहने लगे--

English

O excellent gods, I am the instigator of the worlds, and the deterrent too. There is none greater than I or any other who causes their revoludon.

अध्याय 7

श्लोक 7.28

बद्ध्वेन्द्रं सह देवैश्च विष्णुं वा पार्षदैः सह ।आनयामः सुसङ्क्रुद्धान्दैत्यान्वा दानवैः सह

baddhvendraṃ saha devaiśca viṣṇuṃ vā pārṣadaiḥ saha | ānayāmaḥ susaṅkruddhāndaityānvā dānavaiḥ saha

हिन्दी अर्थ

आपके विनाशका कारण है

English

I am the Creator of ail the worlds, the great Atman, the greatest Purusa, the sacrifice, the lord Nfir&yaa, the master of M2yfi and the greatest goal.

अध्याय 7

श्लोक 7.29

कस्याद्य व्यसनं घोरं करिष्यामस्तवाज्ञया ।कस्य वाद्योत्सवो देव सर्वकामसमृद्धये

kasyādya vyasanaṃ ghoraṃ kariṣyāmastavājñayā | kasya vādyotsavo deva sarvakāmasamṛddhaye

हिन्दी अर्थ

आप कथामात्र ही शेष न रह जायँ

English

O sage, thus starting a mutual clash due to delu¬ sion and desiring to conquer each other they asked the Vedas about truth.

अध्याय 7

श्लोक 7.30

नन्दीश्वर उवाच ।इत्याकर्ण्य वचस्तेषां गणानां वीरवादिनाम् ।उवाच तान्स प्रशंस्य गणेशान्परमेश्वरः

nandīśvara uvāca | ityākarṇya vacasteṣāṃ gaṇānāṃ vīravādinām | uvāca tānsa praśaṃsya gaṇeśānparameśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

नहीं हैं, आप परतन्त्र एवं विमूढ़ चित्तवाले हैं

English

Vedas are the authorities everywhere. They have been honoured everywhere. Hence you please say un¬ reservedly. What is the sole unchanging entity?

अध्याय 7

श्लोक 7.31

शिव उवाच ।नन्दीश्वरोऽयं पुत्रो मे सर्वेषामीश्वरेश्वरः ।प्रियो गणाग्रणीः सर्वैः क्रियतां वचनं मम

śiva uvāca | nandīśvaro'yaṃ putro me sarveṣāmīśvareśvaraḥ | priyo gaṇāgraṇīḥ sarvaiḥ kriyatāṃ vacanaṃ mama

हिन्दी अर्थ

अवतार धारण करते हैं

English

On hearing their words, the Vedas spoke in reality after remembering the lord.

अध्याय 7

श्लोक 7.32

सर्वे प्रीत्याभिषिञ्चध्वं मद्गणानां गतिं पतिम् ।अद्यप्रभृति युष्माकमयं नन्दीश्वरः प्रभुः

sarve prītyābhiṣiñcadhvaṃ madgaṇānāṃ gatiṃ patim | adyaprabhṛti yuṣmākamayaṃ nandīśvaraḥ prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

में विद्यमान है

English

Tf we are honoured, O deities as the causes of creation and maintenance, we shall cite authorities that will dispel your doubts.

अध्याय 7

श्लोक 7.33

नन्दीश्वर उवाच ।एवमुक्ताः शङ्करेण गणपाः सर्व एव ते ।एवमस्त्विति सम्प्रोच्य सम्भारानाहरँस्ततः

nandīśvara uvāca | evamuktāḥ śaṅkareṇa gaṇapāḥ sarva eva te | evamastviti samprocya sambhārānāharam̐stataḥ

हिन्दी अर्थ

शिवजीको आप भूल गये!

English

On hearing the conditions mentioned by the Vedas the two deities told the Vedas—"What is mentioned by you is acceptable to us as authority. What is that entity? Please tell us that.

अध्याय 7

श्लोक 7.34

ततो देवाश्च सेन्द्राश्च नारायणमुखास्तथा ।मुनयः सर्वतो लोका आजग्मुर्मुदिताननाः

tato devāśca sendrāśca nārāyaṇamukhāstathā | munayaḥ sarvato lokā ājagmurmuditānanāḥ

हिन्दी अर्थ

उसे भूल गये हैं ?

English

That in which the Bhutas stay, that from which everything comes out, what they call as the greatest entity— that is Rudra alone.

अध्याय 7

श्लोक 7.35

पितामहोऽपि भगवन्नियोगाच्छङ्करस्य वै ।चकार नन्दिनः सर्वमभिषेकं समाहितः

pitāmaho'pi bhagavanniyogācchaṅkarasya vai | cakāra nandinaḥ sarvamabhiṣekaṃ samāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

हो, ऐसी स्थितिमें तुम सात्त्विक कैसे हो ?2

English

That by which this universe whirls, that which is

अध्याय 7

श्लोक 7.36

ततो विष्णुस्ततः शक्रो लोकपालास्तथैव च ।ऋषयस्तुष्टुवुश्चैव पितामहपुरोगमाः

tato viṣṇustataḥ śakro lokapālāstathaiva ca | ṛṣayastuṣṭuvuścaiva pitāmahapurogamāḥ

हिन्दी अर्थ

मृत्युके भी मृत्यु हैं

English

The lord of Pramathas incessantly sports with Siva. He is naked and of yellow colour and tawny due to dust. His dress and features are ugly. He has matted hair and moves about on his bull. He weani serpents as his ornaments. How can he be the supreme Brahman? Where is that Brahman free from any attachment?'*

अध्याय 7

श्लोक 7.37

स्तुतिमत्सु ततस्तेषु विष्णुः सर्वजगत्पतिः ।शिरस्यञ्जलिमाधाय तुष्टाव च समाहितः

stutimatsu tatasteṣu viṣṇuḥ sarvajagatpatiḥ | śirasyañjalimādhāya tuṣṭāva ca samāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

सन्देह नहीं है

English

On hearing their words, the all-pervasive Pranava who though unembodied assumed an embodied, extensive form told them thus.

अध्याय 7

श्लोक 7.38

प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा जयशब्दं चकार च ।ततो गणाधिपाः सर्व ततो देवास्ततोऽसुराः

prāñjaliḥ praṇato bhūtvā jayaśabdaṃ cakāra ca | tato gaṇādhipāḥ sarva tato devāstato'surāḥ

हिन्दी अर्थ

क्रोध मृत्युरूप होकर तुमपर गिरेगा

English

Lord 14a, Rudra, Siva indulging in sports and assu¬ ming various forms never sports about with the Sakti different from him.

अध्याय 7

श्लोक 7.39

एवं स्तुतश्चाभिषिक्तो देवैः सब्रह्मकैस्तदा ।नन्दीश्वरोहं विप्रेन्द्र नियोगात्प रमेशितुः

evaṃ stutaścābhiṣikto devaiḥ sabrahmakaistadā | nandīśvarohaṃ viprendra niyogātpa rameśituḥ

हिन्दी अर्थ

इति अ्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां शरभावतारवर्णन॑ नामैकादशोउ ध्याय:

English

Even after this explanation the ignorance of Brahma and Viu was not quelled. It was due to the Maya of Siva alone.

अध्याय 7

श्लोक 7.40

उद्वाहश्च कृतस्तत्र नियोगात्परमेष्ठिनः ।महोत्सवयुतः प्रीत्या विष्णुब्रह्मादिभिर्मम

udvāhaśca kṛtastatra niyogātparameṣṭhinaḥ | mahotsavayutaḥ prītyā viṣṇubrahmādibhirmama

हिन्दी अर्थ

करके उस वृत्तान्तको इस समय प्रीतिपूर्वक कहिये

English

O sage, then Brahma and Vinu saw a shape in the form of a man in the middle of the mass of flame. Its body was huge and wonderful.

अध्याय 7

श्लोक 7.41

मरुतां च सुता देवी सुयशास्तु मनोहरा ।पत्नी सा मेऽभवद्दिव्या मनोनयननन्दिनी

marutāṃ ca sutā devī suyaśāstu manoharā | patnī sā me'bhavaddivyā manonayananandinī

हिन्दी अर्थ

बड़े वेगसे उन्हें पकड़नेके लिये उद्यत हुए

English

The fifth head of Brahma burnt with rage (as. though saying) "who is this bearing a man's outline and features in our midst?"

अध्याय 7

श्लोक 7.42

लब्धं शशिप्रभं छत्रं तया तत्र विभूषितम् ।चामरैश्चामरासक्तहस्ताग्रैः स्त्रीगणैर्युतम्

labdhaṃ śaśiprabhaṃ chatraṃ tayā tatra vibhūṣitam | cāmaraiścāmarāsaktahastāgraiḥ strīgaṇairyutam

हिन्दी अर्थ

तेजसे तिरस्कृत जुगनू विश्रान्त हो जाता है

English

By the time Brahma could reflect properly, the great Being was seen immediately as the three-eyed Nilalohita with the trident in his hand and an eye in the forehead. Serpents and crescent moon constituted his orna¬ ments. The deluded Brahma on seeing him said laughingly.

अध्याय 7

श्लोक 7.43

सिंहासनं च परमं तया चाधिष्ठितं मया ।अलङ्कृतो महालक्ष्म्या मुकुटाद्यैः सुभूषणैः

siṃhāsanaṃ ca paramaṃ tayā cādhiṣṭhitaṃ mayā | alaṅkṛto mahālakṣmyā mukuṭādyaiḥ subhūṣaṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

लेकर वृषभपर सवार हो चल पड़े

English

*'0 Nilalohita, I know you. Do not be afraid; O moon-crested one. You, Rudra, came out formerly from my forehead. Since you cried, the name Rudra was also assigned to you by me formerly. O son, seek refuge in me alone. I shall save you."

अध्याय 7

श्लोक 7.44

लब्धो हारश्च परमो देव्याः कण्ठगतस्तथा ।वृषेन्द्रश्च शितो नागस्सिंहः सिंहध्वजस्तथा

labdho hāraśca paramo devyāḥ kaṇṭhagatastathā | vṛṣendraśca śito nāgassiṃhaḥ siṃhadhvajastathā

हिन्दी अर्थ

लोग 'नमः ' शब्दसे उनकी स्तुति करने लगे

English

O sage, on hearing the haughty words of the lotus-born Brahma, Siva became angry as if out for destruc¬ tion.

अध्याय 7

श्लोक 7.45

रथश्च हेमहारश्च चन्द्रबिम्बसमः शुभः ।अन्यान्यपि च वस्तूनि लब्धानि हि मया मुने

rathaśca hemahāraśca candrabimbasamaḥ śubhaḥ | anyānyapi ca vastūni labdhāni hi mayā mune

हिन्दी अर्थ

कल्याणकारी भगवान् शंकरकी स्तुति करने लगे

English

Angrily, he created a Puru$a Bhairava blazing in great brilliance. Then he spoke lovingly.

अध्याय 7

श्लोक 7.46

एवं कृतविवाहोऽहं तया पत्न्या महामुने ।पादौ ववन्दे शम्भोश्च शिवाया ब्रह्मणो हरेः

evaṃ kṛtavivāho'haṃ tayā patnyā mahāmune | pādau vavande śambhośca śivāyā brahmaṇo hareḥ

हिन्दी अर्थ

सबके सब आपसे ही उत्पन्न हुए हैं

English

O Kalabhairava, at the outset this lotus-born Brahma shall be chastised by you. You shine like god of death, hence you are Kalarija.

अध्याय 7

श्लोक 7.47

तथाविधं त्रिलोकेशः सपत्नीकं च मां प्रभुः ।प्रोवाच परया प्रीत्या स शिवो भक्तवत्सलः

tathāvidhaṃ trilokeśaḥ sapatnīkaṃ ca māṃ prabhuḥ | provāca parayā prītyā sa śivo bhaktavatsalaḥ

हिन्दी अर्थ

करते हैं, आप ही सबके स्वामी हैं

English

You are called Bhairava because you are of terrifying features and you are capable of supporting the universe. Since even K§la is afraid of you, you are called Kalabhairava.

अध्याय 7

श्लोक 7.48

ईश्वर उवाच ।शृणु सत्पुत्र तातस्त्वं सुयशेयं तव प्रिया ।ददामि ते वरं प्रीत्या यत्ते मनसि वाञ्छितम्

īśvara uvāca | śṛṇu satputra tātastvaṃ suyaśeyaṃ tava priyā | dadāmi te varaṃ prītyā yatte manasi vāñchitam

हिन्दी अर्थ

महर्षियोंसे कहने लगे--

English

When you are angry you will be suppressing the wicked souls. Hence you will be known everywhere as the suppressor of the wicked.

अध्याय 7

श्लोक 7.49

सदाऽहं तव नन्दीश सन्तुष्टोऽस्मि गणेश्वर ।देव्या च सहितो वत्स शृणु मे परमं वचः

sadā'haṃ tava nandīśa santuṣṭo'smi gaṇeśvara | devyā ca sahito vatsa śṛṇu me paramaṃ vacaḥ

हिन्दी अर्थ

हो गये हैं, इसमें संशय नहीं है

English

Since you will be devouring the sins of devotees in a trice your name will be famous as sin-eater.

अध्याय 7

श्लोक 7.50

सदेष्टश्च विशिष्टश्च परमैश्वर्यसंयुतः ।महायोगी महेष्वासः सपिता सपितामहः

sadeṣṭaśca viśiṣṭaśca paramaiśvaryasaṃyutaḥ | mahāyogī maheṣvāsaḥ sapitā sapitāmahaḥ

हिन्दी अर्थ

कामनाएँ पूर्ण हो जाती हैं

English

You alone will be the chastiser of those who commit sins there. Gitragupta will write down their auspi¬ cious and inauspicious activities.

अध्याय 7

श्लोक 7.51

अजेयः सर्वजेता च सदा पूज्यो महाबलः ।अहं यत्र भवांस्तत्र यत्र त्वं तत्र चाप्यहम्

ajeyaḥ sarvajetā ca sadā pūjyo mahābalaḥ | ahaṃ yatra bhavāṃstatra yatra tvaṃ tatra cāpyaham

हिन्दी अर्थ

वर्धन करनेवाला है

English

After receiving all these boons. K&la-Bhairava, in a trice, cut off Brahma's head with the tip of the nails of the fingers of his left hand.**

अध्याय 7

श्लोक 7.52

अयं च ते पिता पुत्र परमैश्वर्यसंयुतः ।भविष्यति गणाध्यक्षो मम भक्तो महाबलः

ayaṃ ca te pitā putra paramaiśvaryasaṃyutaḥ | bhaviṣyati gaṇādhyakṣo mama bhakto mahābalaḥ

हिन्दी अर्थ

पढनेसे शिवजीका सांनिध्य प्राप्त होता है

English

The limb that commits offence shall be chestised. Hence the fifth head that censured was cut off.

अध्याय 7

श्लोक 7.53

पितामहोऽपि ते वत्स तथास्तु नियमा इमे ।मत्समीपं गमिष्यन्ति मया दत्तवरास्तथा

pitāmaho'pi te vatsa tathāstu niyamā ime | matsamīpaṃ gamiṣyanti mayā dattavarāstathā

हिन्दी अर्थ

इति श्रीशिवमहापुराणे ततीयायां शतरुद्रसंहितायां शरभावतारवर्णन॑ नाम द्वादशो5 ध्याय:

English

On seeing Brahma's head cut off, Vipu became terribly afraid. Devotedly he repeated the Satarudriya mantras and eulogised §iva.

अध्याय 7

श्लोक 7.54

नन्दीश्वर उवाच ।ततो देवी महाभागा नन्दिनं वरदाब्रवीत् ।वरं ब्रूहीति मां पुत्र सर्वान्कामान्यथेप्सितान्

nandīśvara uvāca | tato devī mahābhāgā nandinaṃ varadābravīt | varaṃ brūhīti māṃ putra sarvānkāmānyathepsitān

हिन्दी अर्थ

नामक बारहवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

The frightened golden-wombea dranma too per¬ formed the Japa of iSatarudriya. O sage, thus, in an instant, both of them were divested of their pride.

अध्याय 7

श्लोक 7.55

तच्छ्रुत्वा वचनं देव्याः प्रावोचत्साञ्जलिस्तदा ।भक्तिर्भवतु मे देवि पादयोस्ते सदा वरा

tacchrutvā vacanaṃ devyāḥ prāvocatsāñjalistadā | bhaktirbhavatu me devi pādayoste sadā varā

हिन्दी अर्थ

विश्वानरके घरमें जन्म लिया

English

O omniscient Sanatkumara, listen to my extremely auspicious advice. As long as there is pride, perfect know¬ ledge lies excessively hidden.

अध्याय 7

श्लोक 7.56

श्रुत्वा मम वचो देवी ह्येवमस्त्विति साब्रवीत् ।सुयशां तां च सुप्रीत्या नन्दिप्रियतमां शिवाम्

śrutvā mama vaco devī hyevamastviti sābravīt | suyaśāṃ tāṃ ca suprītyā nandipriyatamāṃ śivām

हिन्दी अर्थ

आचारके ज्ञाताओंमें श्रेष्ठ थे

English

Eschewing false prestige and pride, a man realises lord Siva. Lord Siva quells the arrogant because he is the destroyer of arrogance.

अध्याय 7

श्लोक 7.57

देव्युवाच ।वत्से वरं यथेष्टं हि त्रिनेत्रा जन्मवर्जिता ।पुत्रपौत्रैस्तु भक्तिर्मे तथा च भर्तुरेव हि

devyuvāca | vatse varaṃ yatheṣṭaṃ hi trinetrā janmavarjitā | putrapautraistu bhaktirme tathā ca bhartureva hi

हिन्दी अर्थ

पत्नीने पतिसे कहा--

English

Coming to know that Brahma and Vijpu had been deprived of their pride, lord Siva the geat god became delighted and the lord assured them of his protection.

अध्याय 7

श्लोक 7.58

नन्द्युवाच ।तदा ब्रह्मा च विष्णुश्च सर्वे देवगणाश्च वै ।ताभ्यां वरान्ददुः प्रीत्या सुप्रसन्नाः शिवाज्ञया

nandyuvāca | tadā brahmā ca viṣṇuśca sarve devagaṇāśca vai | tābhyāṃ varāndaduḥ prītyā suprasannāḥ śivājñayā

हिन्दी अर्थ

हो दोनों हाथ जोड़कर कहने लगी--

English

Vs(Ch 8) speaks of Bhairava's attempt to cut off the fifth head of BrahmS at the instance of Siva and also of the cancellation of that attempt by the intervention of Siva at the behest of Vifnu. The present account of Satarudra SaifahitA is somewhat different flrom the above account. Here Kilabhairava is mentioned to have severed the fifth head of BrahmS with the nails of his left finger. This account is substantiated by similar accounts in the other PurS|.

अध्याय 7

श्लोक 7.59

सान्वयं मां गृहीत्वेशस्ततः सम्बन्धिबान्धवैः ।आरुह्य वृषमीशानो गतो देव्या निजं गृहम्

sānvayaṃ māṃ gṛhītveśastataḥ sambandhibāndhavaiḥ | āruhya vṛṣamīśāno gato devyā nijaṃ gṛham

हिन्दी अर्थ

नहीं चाहती हूँ

English

After consoling both of thenii the delighted i§iva» favourably disposed towards his devotees, spoke to Bhairava- his own other form.

अध्याय 7

श्लोक 7.60

विष्ण्वादयः सुराः सर्वे प्रशंसन्तो ह्यमी तदा ।स्वधामानि ययुः प्रीत्या संस्तुवन्तः शिवं शिवम्

viṣṇvādayaḥ surāḥ sarve praśaṃsanto hyamī tadā | svadhāmāni yayuḥ prītyā saṃstuvantaḥ śivaṃ śivam

हिन्दी अर्थ

तापोंसे मुक्ति प्राप्त कर ली

English

Show to the world the rite of expiation foi removing the sin of slaying brahmin. You beg for alms by resorting to "the rite of skull."

अध्याय 7

श्लोक 7.61

इति ते कथितो वत्स स्वावतारो महामुने ।सदानन्दकरः पुंसां शिवभक्तिप्रवर्द्धनः

iti te kathito vatsa svāvatāro mahāmune | sadānandakaraḥ puṃsāṃ śivabhaktipravarddhanaḥ

हिन्दी अर्थ

जलमें स्नानकर नियम धारण किया

English

After saying this and creating a virgin renowned as **Brahmahatya" even as he was watching, Siva, in the form of mass of flame, spoke thus.

अध्याय 7

श्लोक 7.62

य इदं नन्दिनो जन्म वरदानं तथा मम ।अभिषेकं विवाहं च शृणुयाच्छ्रावयेत्तथा

ya idaṃ nandino janma varadānaṃ tathā mama | abhiṣekaṃ vivāhaṃ ca śṛṇuyācchrāvayettathā

हिन्दी अर्थ

पुन: एक मासतक निराहार रहकर तप किया

English

Until she goes to the divine city of Varapasi you too shall follow her for a terribly long period.

अध्याय 7

श्लोक 7.63

पठेद्वा पाठयेद्वापि श्रद्धावान्भक्तिसंयुतः ।इह सर्वसुखं भुक्त्वा परत्र लभते गतिम्

paṭhedvā pāṭhayedvāpi śraddhāvānbhaktisaṃyutaḥ | iha sarvasukhaṃ bhuktvā paratra labhate gatim

हिन्दी अर्थ

खाकर और एक महीने पानी पीकर रहे

English

You will have free access to everywhere except the city of Varanasi. When she goes to VarlasT you can be fr#*ed of her in a trice.

स्रोत: https://sanskritdocuments.org/doc_purana/ · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।