Shatarudra Samhita

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ 39.0 ॥

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ 39.0-2 ॥

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.३९. एकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ।किरातावतारवर्णने मूकदैत्यवधः ।नन्दीश्वर उवाच ।स्नानं स विधिवत्कृत्वा न्यासादि विधिवत्तथा ।ध्यानं शिवस्य सद्भक्त्या व्यासोक्तं यत्तथाकरोत्॥ 39.1 ॥

śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ 3.39. ekonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ | kirātāvatāravarṇane mūkadaityavadhaḥ | nandīśvara uvāca | snānaṃ sa vidhivatkṛtvā nyāsādi vidhivattathā | dhyānaṃ śivasya sadbhaktyā vyāsoktaṃ yattathākarot

एकपादतलेनैव तिष्ठन्मुनिवरो यथा ।सूर्ये दृष्टिं निबध्यैकां मन्त्रमावर्तयन् स्थितः॥ 39.2 ॥

ekapādatalenaiva tiṣṭhanmunivaro yathā | sūrye dṛṣṭiṃ nibadhyaikāṃ mantramāvartayan sthitaḥ

तपस्तेपेति सम्प्रीत्या संस्मरन्मनसा शिवम् ।पञ्चाक्षरं मनुं शम्भोर्जपन्सर्वोत्तमोत्तमम्॥ 39.3 ॥

tapastepeti samprītyā saṃsmaranmanasā śivam | pañcākṣaraṃ manuṃ śambhorjapansarvottamottamam

तपसस्तेज एवासीद्यथा देवा विसिस्मियुः ।पुनश्चैव शिवं याताः प्रत्यूचुस्ते समाहिताः॥ 39.4 ॥

tapasasteja evāsīdyathā devā visismiyuḥ | punaścaiva śivaṃ yātāḥ pratyūcuste samāhitāḥ

देवा ऊचुः ।नरेणैकेन सर्वेश त्वदर्थे तप आहितम् ।यदिच्छति नरः सोऽयं किन्न यच्छति तत्प्रभो॥ 39.5 ॥

devā ūcuḥ | nareṇaikena sarveśa tvadarthe tapa āhitam | yadicchati naraḥ so'yaṃ kinna yacchati tatprabho

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वा तु स्तुतिं चक्रुर्विविधां ते तदा सुराः ।तत्पादयोर्दृशः कृत्वा तत्र तस्थुः स्थिराधयः॥ 39.6 ॥

nandīśvara uvāca | ityuktvā tu stutiṃ cakrurvividhāṃ te tadā surāḥ | tatpādayordṛśaḥ kṛtvā tatra tasthuḥ sthirādhayaḥ

शिवस्तु तद्वचः श्रुत्वा महाप्रभुरुदारधीः ।सुविहस्य प्रसन्नात्मा सुरान्वचनमब्रवीत्॥ 39.7 ॥

śivastu tadvacaḥ śrutvā mahāprabhurudāradhīḥ | suvihasya prasannātmā surānvacanamabravīt

शिव उवाच ।स्वस्थानं गच्छत सुराः सर्वे सत्यं न संशयः ।सर्वथाहं करिष्यामि कार्यं वो नात्र संशय॥ 39.8 ॥

śiva uvāca | svasthānaṃ gacchata surāḥ sarve satyaṃ na saṃśayaḥ | sarvathāhaṃ kariṣyāmi kāryaṃ vo nātra saṃśaya

नन्दीश्वर उवाच ।तच्छ्रुत्वा शम्भुवचनं निश्चयं परमं गताः ।परावृत्य गताः सर्वे स्वस्थानं ते हि निर्जराः॥ 39.9 ॥

nandīśvara uvāca | tacchrutvā śambhuvacanaṃ niścayaṃ paramaṃ gatāḥ | parāvṛtya gatāḥ sarve svasthānaṃ te hi nirjarāḥ

एतस्मिन्नन्तरे दैत्यो मूकनामागतस्तदा ।सौकरं रूपमास्थाय प्रेषितश्च दुरात्मना॥ 39.10 ॥

etasminnantare daityo mūkanāmāgatastadā | saukaraṃ rūpamāsthāya preṣitaśca durātmanā

दुर्योधनेन विप्रेन्द्र मायिना चार्जुनं तदा ।यत्रार्जुनः स्थितश्चासीत्तेन मार्गेण वै तदा॥ 39.11 ॥

duryodhanena viprendra māyinā cārjunaṃ tadā | yatrārjunaḥ sthitaścāsīttena mārgeṇa vai tadā

शृङ्गाणि पर्वतस्यैव च्छिन्दन्वृक्षाननेकशः ।शब्दं च विविधं कुर्वन्नतिवेगेन संयुतः॥ 39.12 ॥

śṛṅgāṇi parvatasyaiva cchindanvṛkṣānanekaśaḥ | śabdaṃ ca vividhaṃ kurvannativegena saṃyutaḥ

अर्जुनोऽपि च तं दृष्ट्वा मूकनामासुरं तदा ।स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं विचारे तत्परोऽभवत्॥ 39.13 ॥

arjuno'pi ca taṃ dṛṣṭvā mūkanāmāsuraṃ tadā | smṛtvā śivapadāmbhojaṃ vicāre tatparo'bhavat

अर्जुन उवाच ।कोऽयं वा कुत आयाति क्रूरकर्मा च दृश्यते ।ममानिष्टं ध्रुवं कर्तुं समागच्छत्यसंशयम्॥ 39.14 ॥

arjuna uvāca | ko'yaṃ vā kuta āyāti krūrakarmā ca dṛśyate | mamāniṣṭaṃ dhruvaṃ kartuṃ samāgacchatyasaṃśayam

ममैवं मन आयाति शत्रुरेव न संशयः ।मया विनिहताः पूर्वमनेके दैत्यदानवाः॥ 39.15 ॥

mamaivaṃ mana āyāti śatrureva na saṃśayaḥ | mayā vinihatāḥ pūrvamaneke daityadānavāḥ

तदीयः कश्चिदायाति वैरं साधयितुं पुनः ।अथवा च सखा कश्चिद् दुर्योधनहितावहः॥ 39.16 ॥

tadīyaḥ kaścidāyāti vairaṃ sādhayituṃ punaḥ | athavā ca sakhā kaścid duryodhanahitāvahaḥ

यस्मिन्दृष्टे प्रसीदेत्स्वं मनः स हितकृद् ध्रुवम् ।यस्मिन्दृष्टे तदेव स्यादाकुलं शत्रुरेव सः॥ 39.17 ॥

yasmindṛṣṭe prasīdetsvaṃ manaḥ sa hitakṛd dhruvam | yasmindṛṣṭe tadeva syādākulaṃ śatrureva saḥ

आचारः कुलमाख्याति वपुराख्याति भोजनम् ।वचनं श्रुतमाख्याति स्नेहमाख्याति लोचनम्॥ 39.18 ॥

ācāraḥ kulamākhyāti vapurākhyāti bhojanam | vacanaṃ śrutamākhyāti snehamākhyāti locanam

आकारेण तथा गत्या चेष्टया भाषितैरपि ।नेत्रवक्त्रविकाराभ्यां ज्ञायतेऽन्तर्हितं मनः॥ 39.19 ॥

ākāreṇa tathā gatyā ceṣṭayā bhāṣitairapi | netravaktravikārābhyāṃ jñāyate'ntarhitaṃ manaḥ

उज्ज्वलं सरसं चैव वक्रमारक्तकं तथा ।नेत्रं चतुर्विधं प्रोक्तं तस्य भावं पृथग्बुधाः॥ 39.20 ॥

ujjvalaṃ sarasaṃ caiva vakramāraktakaṃ tathā | netraṃ caturvidhaṃ proktaṃ tasya bhāvaṃ pṛthagbudhāḥ

उज्ज्वलं मित्रसंयोगे सरसं पुत्रदर्शने ।वक्रं च कामिनीयोगे आरक्तं शत्रुदर्शने॥ 39.21 ॥

ujjvalaṃ mitrasaṃyoge sarasaṃ putradarśane | vakraṃ ca kāminīyoge āraktaṃ śatrudarśane

अस्मिन्मम तु सर्वाणि कलुषानीन्द्रियाणि च ।अयं शत्रुर्भवेदेव मारणीयो न संशयः॥ 39.22 ॥

asminmama tu sarvāṇi kaluṣānīndriyāṇi ca | ayaṃ śatrurbhavedeva māraṇīyo na saṃśayaḥ

गुरोश्च वचनं मेऽद्य वर्तते दुःखदस्त्वया ।हन्तव्यः सर्वथा राजन्नात्र कार्या विचारणा॥ 39.23 ॥

gurośca vacanaṃ me'dya vartate duḥkhadastvayā | hantavyaḥ sarvathā rājannātra kāryā vicāraṇā

एतदर्थं त्वायुधानि मम चैव न संशयः ।विचार्येति च तत्रैव बाणं संस्थाय संस्थितः॥ 39.24 ॥

etadarthaṃ tvāyudhāni mama caiva na saṃśayaḥ | vicāryeti ca tatraiva bāṇaṃ saṃsthāya saṃsthitaḥ

एतस्मिन्नन्तरे तत्र रक्षार्थं ह्यर्जुनस्य वै ।तद्भक्तेश्च परीक्षार्थं शङ्करो भक्तवत्सलः॥ 39.25 ॥

etasminnantare tatra rakṣārthaṃ hyarjunasya vai | tadbhakteśca parīkṣārthaṃ śaṅkaro bhaktavatsalaḥ

विदग्धभिल्लरूपं हि गणैः सार्धं महाद्भुतम् ।तस्य दैत्यस्य नाशार्थं द्रुतं कृत्वा समागतः॥ 39.26 ॥

vidagdhabhillarūpaṃ hi gaṇaiḥ sārdhaṃ mahādbhutam | tasya daityasya nāśārthaṃ drutaṃ kṛtvā samāgataḥ

बद्धकच्छश्च वल्लीभिर्बद्धेवा केशान् हरस्तदा ।शरीरे श्वेतरेखाश्च धनुर्बाणयुतः स्वयम्॥ 39.27 ॥

baddhakacchaśca vallībhirbaddhevā keśān harastadā | śarīre śvetarekhāśca dhanurbāṇayutaḥ svayam

बाणानां तूणकं पृष्ठे धृत्वा वै स जगाम ह ।गणश्चैव तथा जातो भिल्लराजोऽभवच्छिवः॥ 39.28 ॥

bāṇānāṃ tūṇakaṃ pṛṣṭhe dhṛtvā vai sa jagāma ha | gaṇaścaiva tathā jāto bhillarājo'bhavacchivaḥ

शब्दांश्च विविधान्कृत्वा निर्ययौ वाहिनीपतिः ।सूकरस्य ससाराथ शब्दश्च प्रदिशो दश॥ 39.29 ॥

śabdāṃśca vividhānkṛtvā niryayau vāhinīpatiḥ | sūkarasya sasārātha śabdaśca pradiśo daśa

वनेचरेण शब्देन व्याकुलश्चार्जुनस्तदा ।पर्वताद्याश्च तैः शब्दैस्ते सर्वे व्याकुलास्तदा॥ 39.30 ॥

vanecareṇa śabdena vyākulaścārjunastadā | parvatādyāśca taiḥ śabdaiste sarve vyākulāstadā

अहो किन्नु भवेदेष शिवः शुभकरस्त्विह ।मया चैव श्रुतं पूर्वं कृष्णेन कथितं पुनः॥ 39.31 ॥

aho kinnu bhavedeṣa śivaḥ śubhakarastviha | mayā caiva śrutaṃ pūrvaṃ kṛṣṇena kathitaṃ punaḥ

व्यासेन कथितं चैव स्मृत्वा देवैस्तथा पुनः ।शिवः शुभकरः प्रोक्तः शिवः सुखकरस्तथा॥ 39.32 ॥

vyāsena kathitaṃ caiva smṛtvā devaistathā punaḥ | śivaḥ śubhakaraḥ proktaḥ śivaḥ sukhakarastathā

मुक्तिदश्च स्वयं प्रोक्तो मुक्तिदानान्न संशयः ।तन्नामस्मरणात्पुंसां कल्याणं जायते ध्रुवम्॥ 39.33 ॥

muktidaśca svayaṃ prokto muktidānānna saṃśayaḥ | tannāmasmaraṇātpuṃsāṃ kalyāṇaṃ jāyate dhruvam

भजतां सर्वभावेन दुःखं स्वप्नेऽपि नो भवेत् ।यदा कदाचिज्जायेत तदा कर्मसमुद्भवम्॥ 39.34 ॥

bhajatāṃ sarvabhāvena duḥkhaṃ svapne'pi no bhavet | yadā kadācijjāyeta tadā karmasamudbhavam

भावितद्बह्वपि ज्ञेयं नूनमल्पं न संशयः ।प्रारब्धस्याथ वा दोषो नूनं ज्ञेयो विशेषतः॥ 39.35 ॥

bhāvitadbahvapi jñeyaṃ nūnamalpaṃ na saṃśayaḥ | prārabdhasyātha vā doṣo nūnaṃ jñeyo viśeṣataḥ

अथवा बहु चाल्पं हि भोग्यं निस्तीर्य शङ्करः ।कदाचिदिच्छया तस्य दूरीकुर्यान्न संशयः॥ 39.36 ॥

athavā bahu cālpaṃ hi bhogyaṃ nistīrya śaṅkaraḥ | kadācidicchayā tasya dūrīkuryānna saṃśayaḥ

विषं चैवामृतं कुर्यादमृतं विषमेव वा ।यदिच्छति करोत्येव समर्थः किन्निषिध्यते॥ 39.37 ॥

viṣaṃ caivāmṛtaṃ kuryādamṛtaṃ viṣameva vā | yadicchati karotyeva samarthaḥ kinniṣidhyate

इत्थं विचार्यमाणेऽपि भक्तैरन्यैः पुरातनैः ।भाविभिश्च सदा भक्तैरिहानीय मनः स्थिरम्॥ 39.38 ॥

itthaṃ vicāryamāṇe'pi bhaktairanyaiḥ purātanaiḥ | bhāvibhiśca sadā bhaktairihānīya manaḥ sthiram

लक्ष्मीर्गच्छेच्चावतिष्ठेन्मरणं निकटे पुरः ।निन्दां वाथ प्रकुर्वन्तु स्तुतिं वा दुःखसङ्क्षयम्॥ 39.39 ॥

lakṣmīrgaccheccāvatiṣṭhenmaraṇaṃ nikaṭe puraḥ | nindāṃ vātha prakurvantu stutiṃ vā duḥkhasaṅkṣayam

जायते पुण्यपापाभ्यां शङ्करः सुखदः सदा ।कदाचिच्च परीक्षार्थं दुःखं यच्छति वै शिवः॥ 39.40 ॥

jāyate puṇyapāpābhyāṃ śaṅkaraḥ sukhadaḥ sadā | kadācicca parīkṣārthaṃ duḥkhaṃ yacchati vai śivaḥ

अन्ते च सुखदः प्रोक्तो दयालुत्वान्न संशयः ।यथा चैव सुवर्णं च शोधितं शुद्धतां व्रजेत्॥ 39.41 ॥

ante ca sukhadaḥ prokto dayālutvānna saṃśayaḥ | yathā caiva suvarṇaṃ ca śodhitaṃ śuddhatāṃ vrajet

एवं चैव मया पूर्वं श्रुतं मुनिमुखात्तथा ।अतस्तद्भजनेनैव लप्स्येऽहं सुखमुत्तमम्॥ 39.42 ॥

evaṃ caiva mayā pūrvaṃ śrutaṃ munimukhāttathā | atastadbhajanenaiva lapsye'haṃ sukhamuttamam

इत्येवं तु विचारं स करोति यावदेव हि ।तावच्च सूकरः प्राप्तो बाणसम्मोचनावधिः॥ 39.43 ॥

ityevaṃ tu vicāraṃ sa karoti yāvadeva hi | tāvacca sūkaraḥ prāpto bāṇasammocanāvadhiḥ

शिवोऽपि पृष्ठतो लग्नो ह्यायातः शूकरस्य हि ।तयोर्मध्ये तदा सोऽयं दृश्यते शृङ्गमद्भुतम्॥ 39.44 ॥

śivo'pi pṛṣṭhato lagno hyāyātaḥ śūkarasya hi | tayormadhye tadā so'yaṃ dṛśyate śṛṅgamadbhutam

तस्य प्रोक्तं च माहात्म्यं शिवः शीघ्रतरं गतः ।अर्जुनस्य च रक्षार्थं शङ्करो भक्तवत्सलः॥ 39.45 ॥

tasya proktaṃ ca māhātmyaṃ śivaḥ śīghrataraṃ gataḥ | arjunasya ca rakṣārthaṃ śaṅkaro bhaktavatsalaḥ

एतस्मिन्समये ताभ्यां कृतं बाणविमोचनम् ।शिवबाणस्तु पुच्छे वै ह्यर्जुनस्य मुखे तथा॥ 39.46 ॥

etasminsamaye tābhyāṃ kṛtaṃ bāṇavimocanam | śivabāṇastu pucche vai hyarjunasya mukhe tathā

शिवस्य पुच्छतो गत्वा मुखान्निस्सृत्य शीघ्रतः ।भूमौ विलीनः संयातस्तस्य वै पुच्छतो गतः॥ 39.47 ॥

śivasya pucchato gatvā mukhānnissṛtya śīghrataḥ | bhūmau vilīnaḥ saṃyātastasya vai pucchato gataḥ

पपात पार्श्वतश्चैव बाणश्चैवार्जुनस्य च ।सूकरस्तत्क्षणं दैत्यो मृतो भूमौ पपात ह॥ 39.48 ॥

papāta pārśvataścaiva bāṇaścaivārjunasya ca | sūkarastatkṣaṇaṃ daityo mṛto bhūmau papāta ha

देवा हर्षं परं प्रापुः पुष्पवृष्टिं च चक्रिरे ।जयपूर्वं स्तुतिकराः प्रणम्य च पुनः पुनः॥ 39.49 ॥

devā harṣaṃ paraṃ prāpuḥ puṣpavṛṣṭiṃ ca cakrire | jayapūrvaṃ stutikarāḥ praṇamya ca punaḥ punaḥ

शिवस्तुष्टमना आसीदर्जुनः सुखमागतः ।दैत्यस्य च तदा दृष्ट्वा क्रूरं रूपं च तौ तदा॥ 39.50 ॥

śivastuṣṭamanā āsīdarjunaḥ sukhamāgataḥ | daityasya ca tadā dṛṣṭvā krūraṃ rūpaṃ ca tau tadā

अर्जुनस्तु विशेषेण सुखिना प्राह चेतसा ।अहो दैत्यवरश्चायं रूपं तु परमाद्भुतम्॥ 39.51 ॥

arjunastu viśeṣeṇa sukhinā prāha cetasā | aho daityavaraścāyaṃ rūpaṃ tu paramādbhutam

कृत्वागतो मद्वधार्थं शिवेनाहं सुरक्षितः ।ईश्वरेण ममाद्यैव बुद्धिर्दत्ता न संशयः॥ 39.52 ॥

kṛtvāgato madvadhārthaṃ śivenāhaṃ surakṣitaḥ | īśvareṇa mamādyaiva buddhirdattā na saṃśayaḥ

विचार्येत्यर्जुनस्तत्र जगौ शिव शिवेति च ।प्रणनाम शिवं भूयस्तुष्टाव च पुनः पुनः॥ 39.53 ॥

vicāryetyarjunastatra jagau śiva śiveti ca | praṇanāma śivaṃ bhūyastuṣṭāva ca punaḥ punaḥ

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ 40.0 ॥

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ 40.0-2 ॥

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.४०. चत्वारिंशोऽध्यायः ।किरातावतारवर्णने भिल्लार्जुनसंवादः ।नन्दीश्वर उवाच ।सनत्कुमार सर्वज्ञ शृणु लीलां परात्मनः ।भक्तवात्सल्यसंयुक्तां तद् दृढत्वविदर्भिताम्॥ 40.1 ॥

śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ 3.40. catvāriṃśo'dhyāyaḥ | kirātāvatāravarṇane bhillārjunasaṃvādaḥ | nandīśvara uvāca | sanatkumāra sarvajña śṛṇu līlāṃ parātmanaḥ | bhaktavātsalyasaṃyuktāṃ tad dṛḍhatvavidarbhitām

शिवोऽप्यथ स्वभृत्यं वै प्रेषयामास स द्रुतम् ।बाणार्थं च तदा तत्रार्जुनोऽपि समगात्ततः॥ 40.2 ॥

śivo'pyatha svabhṛtyaṃ vai preṣayāmāsa sa drutam | bāṇārthaṃ ca tadā tatrārjuno'pi samagāttataḥ

एकस्मिन् समये प्राप्तौ बाणार्थं तद्गणार्जुनौ ।अर्जुनस्तं पराभर्त्स्य स्वबाणं चाग्रहीत्तदा॥ 40.3 ॥

ekasmin samaye prāptau bāṇārthaṃ tadgaṇārjunau | arjunastaṃ parābhartsya svabāṇaṃ cāgrahīttadā

गणः प्रोवाच तं तत्र किमर्थं गृह्यते शरः ।बाणश्चैवास्मदीयो वै मुच्यतां ऋषिसत्तम॥ 40.4 ॥

gaṇaḥ provāca taṃ tatra kimarthaṃ gṛhyate śaraḥ | bāṇaścaivāsmadīyo vai mucyatāṃ ṛṣisattama

इत्युक्तस्तेन भिल्लस्य गणेन मुनिसत्तम ।सोऽर्जुनः शङ्करं स्मृत्वा वचनं च तमब्रवीत्॥ 40.5 ॥

ityuktastena bhillasya gaṇena munisattama | so'rjunaḥ śaṅkaraṃ smṛtvā vacanaṃ ca tamabravīt

अर्जुन उवाच ।अज्ञात्वा किं च वदसि मूर्खोऽसि त्वं वनेचर ।बाणश्च मोचितो मेऽद्य त्वदीयश्च कथं पुनः॥ 40.6 ॥

arjuna uvāca | ajñātvā kiṃ ca vadasi mūrkho'si tvaṃ vanecara | bāṇaśca mocito me'dya tvadīyaśca kathaṃ punaḥ

रेखारूपं च पिच्छानि मन्नामाङ्कित एव च ।त्वदीयश्च कथं जातः स्वभावो दुस्त्यजस्तव॥ 40.7 ॥

rekhārūpaṃ ca picchāni mannāmāṅkita eva ca | tvadīyaśca kathaṃ jātaḥ svabhāvo dustyajastava

नन्दीश्वर उवाच ।इत्येवं तद्वचः श्रुत्वा विहस्य स गणेश्वरः ।अर्जुनं ऋषिरूपं तं भिल्लो वाक्यमुपाददे॥ 40.8 ॥

nandīśvara uvāca | ityevaṃ tadvacaḥ śrutvā vihasya sa gaṇeśvaraḥ | arjunaṃ ṛṣirūpaṃ taṃ bhillo vākyamupādade

तापस श्रूयतां रे त्वं न तपः क्रियते त्वया ।वेषतश्च तपस्वी त्वं न यथार्थं छलायते॥ 40.9 ॥

tāpasa śrūyatāṃ re tvaṃ na tapaḥ kriyate tvayā | veṣataśca tapasvī tvaṃ na yathārthaṃ chalāyate

तपस्वी च कथं मिथ्या भाषणं कुरुते नरः ।नैकाकिनं च मां त्वं च जानीहि वाहिनीपतिम्॥ 40.10 ॥

tapasvī ca kathaṃ mithyā bhāṣaṇaṃ kurute naraḥ | naikākinaṃ ca māṃ tvaṃ ca jānīhi vāhinīpatim

बहुभिर्वनभिल्लैश्च युक्तः स्वामी स आसते ।समर्थः सर्वथा कर्तुं विग्रहानुग्रहौ पुनः॥ 40.11 ॥

bahubhirvanabhillaiśca yuktaḥ svāmī sa āsate | samarthaḥ sarvathā kartuṃ vigrahānugrahau punaḥ

वर्तते तस्य बाणोऽयं यो नीतश्च त्वयाधुना ।अयं बाणश्च ते पार्श्वे न स्थास्यति कदाचन॥ 40.12 ॥

vartate tasya bāṇo'yaṃ yo nītaśca tvayādhunā | ayaṃ bāṇaśca te pārśve na sthāsyati kadācana

तपःफलं कथं त्वं च हातुमिच्छसि तापस ।चौर्याच्छलादर्द्यमानाद् विस्मयात्सत्यभञ्जनात्॥ 40.13 ॥

tapaḥphalaṃ kathaṃ tvaṃ ca hātumicchasi tāpasa | cauryācchalādardyamānād vismayātsatyabhañjanāt

तपसा क्षीयते सत्यमेतदेव मया श्रुतम् ।तस्माच्च तपसस्तेऽद्य भविष्यति फलं कुतः॥ 40.14 ॥

tapasā kṣīyate satyametadeva mayā śrutam | tasmācca tapasaste'dya bhaviṣyati phalaṃ kutaḥ

तस्मादमुक्तबाणो हि कृतघ्नस्त्वं भविष्यसि ।ममैव स्वामिना बाणस्तवार्थे मोचितो ध्रुवम्॥ 40.15 ॥

tasmādamuktabāṇo hi kṛtaghnastvaṃ bhaviṣyasi | mamaiva svāminā bāṇastavārthe mocito dhruvam

शत्रुश्च मारितस्तेन पुनर्बाणश्च रक्षितः ।अत्यन्तं च कृतघ्नोऽसि तपोऽशुभकरस्तथा॥ 40.16 ॥

śatruśca māritastena punarbāṇaśca rakṣitaḥ | atyantaṃ ca kṛtaghno'si tapo'śubhakarastathā

सत्यं न भाषसे त्वं च किमतः सिद्धिमिच्छसि ।प्रयोजनं चेद् बाणेन स्वामी च याच्यतां मम॥ 40.17 ॥

satyaṃ na bhāṣase tvaṃ ca kimataḥ siddhimicchasi | prayojanaṃ ced bāṇena svāmī ca yācyatāṃ mama

ईदृशांश्च बहून्बाणांस्तदा दातुं क्षमः स्वयम् ।राजा च वर्तते मेऽद्य किं त्वेवं याच्यते त्वया॥ 40.18 ॥

īdṛśāṃśca bahūnbāṇāṃstadā dātuṃ kṣamaḥ svayam | rājā ca vartate me'dya kiṃ tvevaṃ yācyate tvayā

उपकारं परित्यज्य ह्यपकारं समीहसे ।नैतद्युक्तं त्वयाद्यैव क्रियते त्यज चापलम्॥ 40.19 ॥

upakāraṃ parityajya hyapakāraṃ samīhase | naitadyuktaṃ tvayādyaiva kriyate tyaja cāpalam

नन्दीश्वर उवाच ।इत्येवं वचनं तस्य श्रुत्वा पार्थोऽर्जुनस्तदा ।क्रोधं कृत्वा शिवं स्मृत्वा मितं वाक्यमथाब्रवीत्॥ 40.20 ॥

nandīśvara uvāca | ityevaṃ vacanaṃ tasya śrutvā pārtho'rjunastadā | krodhaṃ kṛtvā śivaṃ smṛtvā mitaṃ vākyamathābravīt

अर्जुन उवाच ।शृणु भिल्ल प्रवक्ष्यामि न सत्यं तव भाषणम् ।यथा जातिस्तथा त्वां च जानामि हि वनेचर॥ 40.21 ॥

arjuna uvāca | śṛṇu bhilla pravakṣyāmi na satyaṃ tava bhāṣaṇam | yathā jātistathā tvāṃ ca jānāmi hi vanecara

अहं राजा भवान् चौरः कथं युद्धप्रयुक्तता ।युद्धं मे सबलैः कार्यं नाधमैर्हि कदाचन॥ 40.22 ॥

ahaṃ rājā bhavān cauraḥ kathaṃ yuddhaprayuktatā | yuddhaṃ me sabalaiḥ kāryaṃ nādhamairhi kadācana

तस्मात्ते च तथा स्वामी भविष्यति भवादृशः ।दातारश्च वयं प्रोक्ताश्चौरा यूयं वनेचराः॥ 40.23 ॥

tasmātte ca tathā svāmī bhaviṣyati bhavādṛśaḥ | dātāraśca vayaṃ proktāścaurā yūyaṃ vanecarāḥ

कथं याच्यो मया भिल्लराज एवं च साम्प्रतम् ।त्वमेव याचसे नैव बाणं मां किं वनेचर॥ 40.24 ॥

kathaṃ yācyo mayā bhillarāja evaṃ ca sāmpratam | tvameva yācase naiva bāṇaṃ māṃ kiṃ vanecara

ददामि ते तथा बाणान् सन्ति मे बहवो ध्रुवम् ।राजा च ग्रहणं चैव न दास्यति तथा भवेत्॥ 40.25 ॥

dadāmi te tathā bāṇān santi me bahavo dhruvam | rājā ca grahaṇaṃ caiva na dāsyati tathā bhavet

किं पुनश्च तथा बाणान्प्रयच्छामि वनेचर ।यदि मे या चिकीर्षा स्यात्कथं नागम्यतेऽधुना॥ 40.26 ॥

kiṃ punaśca tathā bāṇānprayacchāmi vanecara | yadi me yā cikīrṣā syātkathaṃ nāgamyate'dhunā

यथागच्छत्तु ते भर्ता किमर्थं भाषतेऽधुना ।आगत्य च मया सार्धं जित्वा युद्धे च मां पुनः॥ 40.27 ॥

yathāgacchattu te bhartā kimarthaṃ bhāṣate'dhunā | āgatya ca mayā sārdhaṃ jitvā yuddhe ca māṃ punaḥ

नीत्वा बाणमिमं भिल्लस्वामी ते वाहिनीपतिः ।निजालयं सुखं यातु विलम्बः क्रियते कथम्॥ 40.28 ॥

nītvā bāṇamimaṃ bhillasvāmī te vāhinīpatiḥ | nijālayaṃ sukhaṃ yātu vilambaḥ kriyate katham

नन्दीश्वर उवाच ।महेश्वरकृपाप्राप्तसद्बलस्यार्जुनस्य हि ।इत्येतद्वचनं श्रुत्वा भिल्लो वाक्यमथाब्रवीत्॥ 40.29 ॥

nandīśvara uvāca | maheśvarakṛpāprāptasadbalasyārjunasya hi | ityetadvacanaṃ śrutvā bhillo vākyamathābravīt

भिल्ल उवाच ।अज्ञोऽसि त्वं ऋषिर्नासि मरणं त्वीहसे कथम् ।देहि बाणं सुखं तिष्ठ त्वन्यथा क्लेशभाग्भवेः॥ 40.30 ॥

bhilla uvāca | ajño'si tvaṃ ṛṣirnāsi maraṇaṃ tvīhase katham | dehi bāṇaṃ sukhaṃ tiṣṭha tvanyathā kleśabhāgbhaveḥ

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्तस्तेन भिल्लेन शिवसच्छक्तिशोभिना ।गणेन पाण्डवस्तं च प्राह स्मृत्वा च शङ्करम्॥ 40.31 ॥

nandīśvara uvāca | ityuktastena bhillena śivasacchaktiśobhinā | gaṇena pāṇḍavastaṃ ca prāha smṛtvā ca śaṅkaram

अर्जुन उवाच ।मद्वाक्यं तत्त्वतो भिल्ल शृणु त्वं च वनेचर ।आगमिष्यति ते स्वामी दर्शयिष्ये फलं तदा॥ 40.32 ॥

arjuna uvāca | madvākyaṃ tattvato bhilla śṛṇu tvaṃ ca vanecara | āgamiṣyati te svāmī darśayiṣye phalaṃ tadā

न शोभते त्वया युद्धं करिष्ये स्वामिना तव ।उपहासकरं ज्ञेयं युद्धं सिंहशृगालयोः॥ 40.33 ॥

na śobhate tvayā yuddhaṃ kariṣye svāminā tava | upahāsakaraṃ jñeyaṃ yuddhaṃ siṃhaśṛgālayoḥ

श्रुतं च मद्वचस्तेऽद्य द्रक्ष्यसि त्वं महाबलम् ।गच्छस्व स्वामिनं भिल्ल यथेच्छसि तथा कुरु॥ 40.34 ॥

śrutaṃ ca madvacaste'dya drakṣyasi tvaṃ mahābalam | gacchasva svāminaṃ bhilla yathecchasi tathā kuru

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्तस्तु गतस्तत्र भिल्लः पार्थेन वै मुने ।शिवावतारो यत्रास्ते किरातो वाहिनीपतिः॥ 40.35 ॥

nandīśvara uvāca | ityuktastu gatastatra bhillaḥ pārthena vai mune | śivāvatāro yatrāste kirāto vāhinīpatiḥ

अथार्जुनस्य वचनं भिल्लनाथाय विस्तरात् ।सर्वं निवेदयामास तस्यै भिल्लपरात्मने॥ 40.36 ॥

athārjunasya vacanaṃ bhillanāthāya vistarāt | sarvaṃ nivedayāmāsa tasyai bhillaparātmane

स किरातेश्वरः श्रुत्वा तद्वचो हर्षमागतः ।आजगाम स्वसैन्येन शङ्करो भिल्लरूपधृक्॥ 40.37 ॥

sa kirāteśvaraḥ śrutvā tadvaco harṣamāgataḥ | ājagāma svasainyena śaṅkaro bhillarūpadhṛk

अर्जुनश्च तदा सेनां किरातस्य च पाण्डवः ।दृष्ट्वा गृहीत्वा सशरं धनुः सम्मुख आययौ॥ 40.38 ॥

arjunaśca tadā senāṃ kirātasya ca pāṇḍavaḥ | dṛṣṭvā gṛhītvā saśaraṃ dhanuḥ sammukha āyayau

अथो किरातश्च पुनः प्रेषयामास तं चरम् ।तन्मुखेन जगौ वाक्यं भारताय महात्मने॥ 40.39 ॥

atho kirātaśca punaḥ preṣayāmāsa taṃ caram | tanmukhena jagau vākyaṃ bhāratāya mahātmane

किरात उवाच ।पश्य सैन्यं तपस्विस्त्वं मुञ्च बाणं व्रजाधुना ।मरणं स्वल्पकार्यार्थं कथमिच्छसि साम्प्रतम्॥ 40.40 ॥

kirāta uvāca | paśya sainyaṃ tapasvistvaṃ muñca bāṇaṃ vrajādhunā | maraṇaṃ svalpakāryārthaṃ kathamicchasi sāmpratam

भ्रातरस्तव दुःखार्ताः कलत्रं च ततः परम् ।पृथिवी हस्ततस्तेऽद्य यास्यतीति मतिर्मम॥ 40.41 ॥

bhrātarastava duḥkhārtāḥ kalatraṃ ca tataḥ param | pṛthivī hastataste'dya yāsyatīti matirmama

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्तं परमेशेन पार्थदार्ढ्यपरीक्षया ।सर्वथार्जुनरक्षार्थं धृतरूपेण शम्भुना॥ 40.42 ॥

nandīśvara uvāca | ityuktaṃ parameśena pārthadārḍhyaparīkṣayā | sarvathārjunarakṣārthaṃ dhṛtarūpeṇa śambhunā

इत्युक्तस्तु तदागत्य स गणः शाङ्करश्च तत् ।विस्तराद् वृत्तमखिलमर्जुनाय न्यवेदयत्॥ 40.43 ॥

ityuktastu tadāgatya sa gaṇaḥ śāṅkaraśca tat | vistarād vṛttamakhilamarjunāya nyavedayat

तच्छ्रुत्वा तु पुनः प्राह प्रार्थस्तं दूतमागतम् ।वाहिनीपतये वाच्यं विपरीतं भविष्यति॥ 40.44 ॥

tacchrutvā tu punaḥ prāha prārthastaṃ dūtamāgatam | vāhinīpataye vācyaṃ viparītaṃ bhaviṣyati

यद्यहं चैव ते बाणं यच्छामि च मदीयकम् ।कुलस्य दूषणं चाहं भविष्यामि न संशयः॥ 40.45 ॥

yadyahaṃ caiva te bāṇaṃ yacchāmi ca madīyakam | kulasya dūṣaṇaṃ cāhaṃ bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ

भ्रातरश्चैव दुःखार्ताः भवन्तु च तथा ध्रुवम् ।विद्याश्च निष्फला मे स्युस्तस्मादागच्छ वै ध्रुवम्॥ 40.46 ॥

bhrātaraścaiva duḥkhārtāḥ bhavantu ca tathā dhruvam | vidyāśca niṣphalā me syustasmādāgaccha vai dhruvam

सिंहश्चैव शृगालाद्वा भीतो नैव मया श्रुतः ।तथा वनेचराद्राजा न बिभेति कदाचन॥ 40.47 ॥

siṃhaścaiva śṛgālādvā bhīto naiva mayā śrutaḥ | tathā vanecarādrājā na bibheti kadācana

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्तस्तं पुनर्गत्वा स्वामिनं पाण्डवेन सः ।सर्वं निवेदयामास तदुक्तं हि विशेषतः॥ 40.48 ॥

nandīśvara uvāca | ityuktastaṃ punargatvā svāminaṃ pāṇḍavena saḥ | sarvaṃ nivedayāmāsa taduktaṃ hi viśeṣataḥ

अथ सोऽपि किराताह्वो महादेवः ससैन्यकः ।तच्छ्रुत्वा सैन्यसंयुक्तो ह्यर्जुनं चागमत्तदा॥ 40.49 ॥

atha so'pi kirātāhvo mahādevaḥ sasainyakaḥ | tacchrutvā sainyasaṃyukto hyarjunaṃ cāgamattadā

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ 41.0 ॥

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ 41.0-2 ॥

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.४१. एकचत्वारिंशोऽध्यायः ।किरातेश्वरावतारवर्णनम् ।तमागतं ततो दृष्ट्वा ध्यानं कृत्वा शिवस्य सः ।गत्वा तत्रार्जुनस्तेन युद्धं चक्रे सुदारुणम्॥ 41.1 ॥

śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ 3.41. ekacatvāriṃśo'dhyāyaḥ | kirāteśvarāvatāravarṇanam | tamāgataṃ tato dṛṣṭvā dhyānaṃ kṛtvā śivasya saḥ | gatvā tatrārjunastena yuddhaṃ cakre sudāruṇam

गणैश्च विविधैस्तीक्ष्णैरायुधैस्तं न्यपीडयत् ।तैस्तदा पीडितः पार्थः सस्मार स्वामिनं शिवम्॥ 41.2 ॥

gaṇaiśca vividhaistīkṣṇairāyudhaistaṃ nyapīḍayat | taistadā pīḍitaḥ pārthaḥ sasmāra svāminaṃ śivam

अर्जुनश्च तदा तेषां बाणावलिमथाच्छिनत् ।यदायुद्धं च तैः क्षिप्तं ततः शर्वं परामृशत्॥ 41.3 ॥

arjunaśca tadā teṣāṃ bāṇāvalimathācchinat | yadāyuddhaṃ ca taiḥ kṣiptaṃ tataḥ śarvaṃ parāmṛśat

पीडितास्ते गणास्तेन ययुश्चैव दिशो दश ।गणेशा वारितास्ते च नाजग्मुः स्वामिनं प्रति॥ 41.4 ॥

pīḍitāste gaṇāstena yayuścaiva diśo daśa | gaṇeśā vāritāste ca nājagmuḥ svāminaṃ prati

शिवश्चैवार्जुनश्चैव युयुधाते परस्परम् ।नानाविधैश्चायुधैर्हि महाबलपराक्रमौ॥ 41.5 ॥

śivaścaivārjunaścaiva yuyudhāte parasparam | nānāvidhaiścāyudhairhi mahābalaparākramau

शिवोऽपि मनसा नूनं दयां कृत्वार्जुनं ह्यगात् ।अर्जुनश्च दृढं तत्र प्रहारं कृतवांस्तदा॥ 41.6 ॥

śivo'pi manasā nūnaṃ dayāṃ kṛtvārjunaṃ hyagāt | arjunaśca dṛḍhaṃ tatra prahāraṃ kṛtavāṃstadā

आयुधानि शिवः सो वै ह्यर्जुनस्याच्छिनत्तदा ।कवचानि च सर्वाणि शरीरं केवलं स्थितम्॥ 41.7 ॥

āyudhāni śivaḥ so vai hyarjunasyācchinattadā | kavacāni ca sarvāṇi śarīraṃ kevalaṃ sthitam

तदार्जुनः शिवं स्मृत्वा मल्लयुद्धं चकार सः ।वाहिनीपतिना तेन भयात्क्लिष्टोऽपि धैर्यवान्॥ 41.8 ॥

tadārjunaḥ śivaṃ smṛtvā mallayuddhaṃ cakāra saḥ | vāhinīpatinā tena bhayātkliṣṭo'pi dhairyavān

तद्युद्धेन मही सर्वा चकम्पे ससमुद्रका ।देवा दुःखं समापन्नाः किं भविष्यति वा पुनः॥ 41.9 ॥

tadyuddhena mahī sarvā cakampe sasamudrakā | devā duḥkhaṃ samāpannāḥ kiṃ bhaviṣyati vā punaḥ

एतस्मित्रन्तरे देवः शिवो गगनमास्थितः ।युद्धं चकार तत्रस्थः सोऽर्जुनश्च तथाकरोत्॥ 41.10 ॥

etasmitrantare devaḥ śivo gaganamāsthitaḥ | yuddhaṃ cakāra tatrasthaḥ so'rjunaśca tathākarot

उड्डीयोड्डीय तौ युद्धं चक्रतुर्देवपार्थिवौ ।देवाश्च विस्मयं प्रापू रणं दृष्ट्वा तदाद्भुतम्॥ 41.11 ॥

uḍḍīyoḍḍīya tau yuddhaṃ cakraturdevapārthivau | devāśca vismayaṃ prāpū raṇaṃ dṛṣṭvā tadādbhutam

अथार्जुनोत्तरं ज्ञात्वा स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् ।दधार पादयोस्तं वै तद्ध्यानादाप्तसद्बलः॥ 41.12 ॥

athārjunottaraṃ jñātvā smṛtvā śivapadāmbujam | dadhāra pādayostaṃ vai taddhyānādāptasadbalaḥ

धृत्वा पादौ तदा तस्य भ्रामयामास सोऽर्जुनः ।विजहास महादेवो भक्तवत्सल ऊतिकृत्॥ 41.13 ॥

dhṛtvā pādau tadā tasya bhrāmayāmāsa so'rjunaḥ | vijahāsa mahādevo bhaktavatsala ūtikṛt

दातुं स्वदासतां तस्मै भक्तवश्यतया मुने ।शिवेनैव कृतं ह्येतच्चरितं नान्यथा भवेत्॥ 41.14 ॥

dātuṃ svadāsatāṃ tasmai bhaktavaśyatayā mune | śivenaiva kṛtaṃ hyetaccaritaṃ nānyathā bhavet

पश्चाद्विहस्य तत्रैव शङ्करो रूपमद्भुतम् ।दर्शयामास सहसा भक्तवश्यतया शुभम्॥ 41.15 ॥

paścādvihasya tatraiva śaṅkaro rūpamadbhutam | darśayāmāsa sahasā bhaktavaśyatayā śubham

यथोक्तं वेदशास्त्रेषु पुराणे पुरुषोत्तम ।व्यासोपदिष्टं ध्यानाय तस्य यत्सर्वसिद्धिदम्॥ 41.16 ॥

yathoktaṃ vedaśāstreṣu purāṇe puruṣottama | vyāsopadiṣṭaṃ dhyānāya tasya yatsarvasiddhidam

तद्दृष्ट्वा सुन्दरं रूपं ध्यानप्राप्तं शिवस्य तु ।बभूव विस्मितोऽतीव ह्यर्जुनो लज्जितः स्वयम्॥ 41.17 ॥

taddṛṣṭvā sundaraṃ rūpaṃ dhyānaprāptaṃ śivasya tu | babhūva vismito'tīva hyarjuno lajjitaḥ svayam

अहो शिवश्शिवः सोऽयं यो मे प्रभुतया वृतः ।त्रिलोकेशः स्वयं साक्षाद् हा कृतं किं मयाधुना॥ 41.18 ॥

aho śivaśśivaḥ so'yaṃ yo me prabhutayā vṛtaḥ | trilokeśaḥ svayaṃ sākṣād hā kṛtaṃ kiṃ mayādhunā

प्रभोर्बलवती माया मायिनामपि मोहिनी ।किं कृतं रूपमाच्छाद्य प्रभुणा छलितो ह्यहम्॥ 41.19 ॥

prabhorbalavatī māyā māyināmapi mohinī | kiṃ kṛtaṃ rūpamācchādya prabhuṇā chalito hyaham

धियेति संविचार्यैवं साञ्जलिर्नतमस्तकः ।प्रणनाम प्रभुं प्रीत्या तदोवाच स खिन्नधीः॥ 41.20 ॥

dhiyeti saṃvicāryaivaṃ sāñjalirnatamastakaḥ | praṇanāma prabhuṃ prītyā tadovāca sa khinnadhīḥ

अर्जुन उवाच ।देवदेव महादेव करुणाकर शङ्कर ।ममापराधंः सर्वेश क्षन्तव्यश्च त्वया पुनः॥ 41.21 ॥

arjuna uvāca | devadeva mahādeva karuṇākara śaṅkara | mamāparādhaṃḥ sarveśa kṣantavyaśca tvayā punaḥ

किं कृतं रूपमाच्छाद्य च्छलितोऽस्मि त्वयाधुना ।धिङ् मां समरकर्तारं स्वामिना भवता प्रभो॥ 41.22 ॥

kiṃ kṛtaṃ rūpamācchādya cchalito'smi tvayādhunā | dhiṅ māṃ samarakartāraṃ svāminā bhavatā prabho

नन्दीश्वर उवाच ।इत्येवं पाण्डवः सोऽथ पश्चात्तापमवाप सः ।पादयोर्निपपाताशु शङ्करस्य महाप्रभोः॥ 41.23 ॥

nandīśvara uvāca | ityevaṃ pāṇḍavaḥ so'tha paścāttāpamavāpa saḥ | pādayornipapātāśu śaṅkarasya mahāprabhoḥ

अथेश्वरः प्रसन्नात्मा प्रत्युवाचार्जुनं च तम् ।समाश्वास्येति बहुशो महेशो भक्तवत्सलः॥ 41.24 ॥

atheśvaraḥ prasannātmā pratyuvācārjunaṃ ca tam | samāśvāsyeti bahuśo maheśo bhaktavatsalaḥ

शङ्कर उवाच ।न खिद्य पार्थ भक्तोऽसि मम त्वं हि विशेषतः ।परीक्षार्थं मया तेऽद्य कृतमेवं शुचं जहि॥ 41.25 ॥

śaṅkara uvāca | na khidya pārtha bhakto'si mama tvaṃ hi viśeṣataḥ | parīkṣārthaṃ mayā te'dya kṛtamevaṃ śucaṃ jahi

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वा तं स्वहस्ताभ्यामुत्थाप्य प्रभुरर्जुनम् ।विलज्जं कारयामास गणैश्च स्वामिनो गुणैः॥ 41.26 ॥

nandīśvara uvāca | ityuktvā taṃ svahastābhyāmutthāpya prabhurarjunam | vilajjaṃ kārayāmāsa gaṇaiśca svāmino guṇaiḥ

पुनः शिवोऽर्जुनं प्राह पाण्डवं वीरसम्मतम् ।हर्षयन् सर्वथा प्रीत्या शङ्करो भक्तवत्सलः॥ 41.27 ॥

punaḥ śivo'rjunaṃ prāha pāṇḍavaṃ vīrasammatam | harṣayan sarvathā prītyā śaṅkaro bhaktavatsalaḥ

शिव उवाच ।हे पार्थ पाण्डवश्रेष्ठ प्रसन्नोऽस्मि वरं वृणु ।प्रहारैस्ताडनैस्तेऽद्य पूजनम्मानितम्मया॥ 41.28 ॥

śiva uvāca | he pārtha pāṇḍavaśreṣṭha prasanno'smi varaṃ vṛṇu | prahāraistāḍanaiste'dya pūjanammānitammayā

इच्छया च कृतं मेऽद्य नापराधस्तवाधुना ।नादेयं विद्यते तुभ्यं यदिच्छसि वृणीष्व तत्॥ 41.29 ॥

icchayā ca kṛtaṃ me'dya nāparādhastavādhunā | nādeyaṃ vidyate tubhyaṃ yadicchasi vṛṇīṣva tat

ते शत्रुषु यशोराज्यस्थापनाय शुभं कृतम् ।एतद्दुःखं न कर्तव्यं वैक्लव्यं च त्यजाखिलम्॥ 41.30 ॥

te śatruṣu yaśorājyasthāpanāya śubhaṃ kṛtam | etadduḥkhaṃ na kartavyaṃ vaiklavyaṃ ca tyajākhilam

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्तस्त्वर्जुनस्तेन प्रभुणा शङ्करेण सः ।उवाच शङ्करं भक्त्या सावधानतया स्थितः॥ 41.31 ॥

nandīśvara uvāca | ityuktastvarjunastena prabhuṇā śaṅkareṇa saḥ | uvāca śaṅkaraṃ bhaktyā sāvadhānatayā sthitaḥ

अर्जुन उवाच ।भक्तप्रियस्य शम्भोस्ते सुप्रभो किं समीहितम् ।वर्णनीयं मया देव कृपालुस्त्वं सदाशिव॥ 41.32 ॥

arjuna uvāca | bhaktapriyasya śambhoste suprabho kiṃ samīhitam | varṇanīyaṃ mayā deva kṛpālustvaṃ sadāśiva

इत्युक्त्वा संस्तुतिं तस्य शङ्करस्य महाप्रभोः ।चकार पाण्डवः सोऽथ सद्भक्तिं वेदसम्मताम्॥ 41.33 ॥

ityuktvā saṃstutiṃ tasya śaṅkarasya mahāprabhoḥ | cakāra pāṇḍavaḥ so'tha sadbhaktiṃ vedasammatām

अर्जुन उवाच ।नमस्ते देवदेवाय नमः कैलासवासिने ।सदाशिव नमस्तुभ्यं पञ्चवक्त्राय ते नमः॥ 41.34 ॥

arjuna uvāca | namaste devadevāya namaḥ kailāsavāsine | sadāśiva namastubhyaṃ pañcavaktrāya te namaḥ

कपर्दिने नमस्तुभ्यन्त्रिनेत्राय नमोऽस्तु ते ।मनः प्रसन्नरूपाय सहस्रवदनाय च॥ 41.35 ॥

kapardine namastubhyantrinetrāya namo'stu te | manaḥ prasannarūpāya sahasravadanāya ca

नीलकण्ठ नमस्तेऽस्तु सद्योजाताय वै नमः ।वृषध्वज नमस्तेऽस्तु वामाङ्गगिरिजाय च॥ 41.36 ॥

nīlakaṇṭha namaste'stu sadyojātāya vai namaḥ | vṛṣadhvaja namaste'stu vāmāṅgagirijāya ca

दशदोष नमस्तुभ्यं नमस्ते परमात्मने ।डमरूकपालहस्ताय नमस्ते मुण्डमालिने॥ 41.37 ॥

daśadoṣa namastubhyaṃ namaste paramātmane | ḍamarūkapālahastāya namaste muṇḍamāline

शुद्धस्फटिकसङ्काशशुद्धकर्पूरवर्ष्मणे ।पिनाकपाणये तुभ्यं त्रिशूलवरधारिणे॥ 41.38 ॥

śuddhasphaṭikasaṅkāśaśuddhakarpūravarṣmaṇe | pinākapāṇaye tubhyaṃ triśūlavaradhāriṇe

व्याघ्रचर्मोत्तरीयाय गजाम्बरविधारिणे ।नागाङ्गाय नमस्तुभ्यं गङ्गाधर नमोऽस्तु ते॥ 41.39 ॥

vyāghracarmottarīyāya gajāmbaravidhāriṇe | nāgāṅgāya namastubhyaṃ gaṅgādhara namo'stu te

सुपादाय नमस्तेऽस्तु आरक्तचरणाय च ।नन्द्यादिगणसेव्याय गणेशाय च ते नमः॥ 41.40 ॥

supādāya namaste'stu āraktacaraṇāya ca | nandyādigaṇasevyāya gaṇeśāya ca te namaḥ

नमो गणेशरूपाय कार्तिकेयानुगाय च ।भक्तिदाय च भक्तानां मुक्तिदाय नमो नमः॥ 41.41 ॥

namo gaṇeśarūpāya kārtikeyānugāya ca | bhaktidāya ca bhaktānāṃ muktidāya namo namaḥ

अगुणाय नमस्तेऽस्तु सगुणाय नमो नमः ।अरूपाय सरूपाय सकलायाकलाय च॥ 41.42 ॥

aguṇāya namaste'stu saguṇāya namo namaḥ | arūpāya sarūpāya sakalāyākalāya ca

नमः किरातरूपाय मदनुग्रहकारिणे ।युद्धप्रियाय वीराणां नानालीलानुकारिणे॥ 41.43 ॥

namaḥ kirātarūpāya madanugrahakāriṇe | yuddhapriyāya vīrāṇāṃ nānālīlānukāriṇe

यत्किञ्चित् दृश्यते रूपं तत्तेजस्तावकं स्मृतम् ।चिद्रूपस्त्वं त्रिलोकेषु रमसेऽन्वयभेदतः॥ 41.44 ॥

yatkiñcit dṛśyate rūpaṃ tattejastāvakaṃ smṛtam | cidrūpastvaṃ trilokeṣu ramase'nvayabhedataḥ

गुणानां ते न सङ्ख्यास्ति यथा भूरजसामिह ।आकाशे तारकाणां हि कणानां वृष्ट्यपामपि॥ 41.45 ॥

guṇānāṃ te na saṅkhyāsti yathā bhūrajasāmiha | ākāśe tārakāṇāṃ hi kaṇānāṃ vṛṣṭyapāmapi

न ते गुणांस्तु सङ्ख्यातुं वेदा वै सम्भवन्ति हि ।मन्दबुद्धिरहं नाथ वर्णयामि कथम्पुनः॥ 41.46 ॥

na te guṇāṃstu saṅkhyātuṃ vedā vai sambhavanti hi | mandabuddhirahaṃ nātha varṇayāmi kathampunaḥ

सोऽसि योऽसि नमस्तेऽस्तु कृपां कर्तुमिहार्हसि ।दासोऽहं ते महेशान स्वामी त्वं मे महेश्वर॥ 41.47 ॥

so'si yo'si namaste'stu kṛpāṃ kartumihārhasi | dāso'haṃ te maheśāna svāmī tvaṃ me maheśvara

नन्दीश्वर उवाच ।इति श्रुत्वा वचस्तस्य पुनः प्रोवाच शङ्करः ।सुप्रसन्नतरो भूत्वा विहसन्प्रभुरर्जुनम्॥ 41.48 ॥

nandīśvara uvāca | iti śrutvā vacastasya punaḥ provāca śaṅkaraḥ | suprasannataro bhūtvā vihasanprabhurarjunam

शङ्कर उवाच ।वचसा किम्बहूक्तेन शृणुष्व वचनं मम ।शीघ्रं वृणु वरं पुत्र सर्वं तच्च ददामि ते॥ 41.49 ॥

śaṅkara uvāca | vacasā kimbahūktena śṛṇuṣva vacanaṃ mama | śīghraṃ vṛṇu varaṃ putra sarvaṃ tacca dadāmi te

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्तश्चार्जुनस्तेन प्रणिपत्य सदाशिवम् ।साञ्जलिर्नतकः प्रेम्णा प्रोवाच गद्गदाक्षरम्॥ 41.50 ॥

nandīśvara uvāca | ityuktaścārjunastena praṇipatya sadāśivam | sāñjalirnatakaḥ premṇā provāca gadgadākṣaram

अर्जुन उवाच ।किं ब्रूयां त्वं च सर्वेषामन्तर्यामितया स्थितः ।तथापि वर्णितं मेऽद्य श्रूयतां च त्वया विभो॥ 41.51 ॥

arjuna uvāca | kiṃ brūyāṃ tvaṃ ca sarveṣāmantaryāmitayā sthitaḥ | tathāpi varṇitaṃ me'dya śrūyatāṃ ca tvayā vibho

शत्रूणां सङ्कटं यच्च तद्गतन्दर्शनात्तव ।ऐहिकीं च परां सिद्धिं प्राप्नुयां वै तथा कुरु॥ 41.52 ॥

śatrūṇāṃ saṅkaṭaṃ yacca tadgatandarśanāttava | aihikīṃ ca parāṃ siddhiṃ prāpnuyāṃ vai tathā kuru

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वा तं नमस्कृत्य शङ्करं भक्तवत्सलम् ।नतस्कन्धोऽर्जुनस्तत्र बद्धाञ्जलिरुपस्थितः॥ 41.53 ॥

nandīśvara uvāca | ityuktvā taṃ namaskṛtya śaṅkaraṃ bhaktavatsalam | nataskandho'rjunastatra baddhāñjalirupasthitaḥ

शिवोऽपि च तथाभूतं ज्ञात्वा पाण्डवमर्जुनम् ।निजभक्तवरं स्वामी महातुष्टो बभूव ह॥ 41.54 ॥

śivo'pi ca tathābhūtaṃ jñātvā pāṇḍavamarjunam | nijabhaktavaraṃ svāmī mahātuṣṭo babhūva ha

अस्त्रं पाशुपतं स्वीयन्दुर्जयं सर्वदाखिलैः ।ददौ तस्मै महेशानो वचनं चेदमब्रवीत्॥ 41.55 ॥

astraṃ pāśupataṃ svīyandurjayaṃ sarvadākhilaiḥ | dadau tasmai maheśāno vacanaṃ cedamabravīt

शिव उवाच ।स्वं महास्त्रं मया दत्त दुर्जयस्त्वं भविष्यति ।अनेन सर्वशत्रूणां जयकृत्यमवाप्नुहि॥ 41.56 ॥

śiva uvāca | svaṃ mahāstraṃ mayā datta durjayastvaṃ bhaviṣyati | anena sarvaśatrūṇāṃ jayakṛtyamavāpnuhi

कृष्णं च कथयिष्यामि साहाय्यन्ते करिष्यति ।स वै ममात्मभूतश्च मद्भक्तः कार्यकारकः॥ 41.57 ॥

kṛṣṇaṃ ca kathayiṣyāmi sāhāyyante kariṣyati | sa vai mamātmabhūtaśca madbhaktaḥ kāryakārakaḥ

मत्प्रभावान्भारत त्वं राज्यन्निकण्टकं कुरु ।धीर्म्मान्नानाविधान्भ्रात्रा कारय त्वं च सर्वदा॥ 41.58 ॥

matprabhāvānbhārata tvaṃ rājyannikaṇṭakaṃ kuru | dhīrmmānnānāvidhānbhrātrā kāraya tvaṃ ca sarvadā

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वा निजहस्तं च धृत्वा शिरसि तस्य सः ।पूजितो ह्यर्जुनेनाशु शङ्करोऽन्तरधीयत॥ 41.59 ॥

nandīśvara uvāca | ityuktvā nijahastaṃ ca dhṛtvā śirasi tasya saḥ | pūjito hyarjunenāśu śaṅkaro'ntaradhīyata

अथार्जुनः प्रसन्नात्मा प्राप्यास्त्रं च वरं प्रभोः ।जगाम स्वाश्रमं मुख्यं स्मरन्भक्त्या गुरुं शिवम्॥ 41.60 ॥

athārjunaḥ prasannātmā prāpyāstraṃ ca varaṃ prabhoḥ | jagāma svāśramaṃ mukhyaṃ smaranbhaktyā guruṃ śivam

सर्वे ते भ्रातरः प्रीतास्तन्वः प्राणमिवागतम् ।मिलित्वा तं सुखं प्रापुर्द्रौपदी चातिसुव्रता॥ 41.61 ॥

sarve te bhrātaraḥ prītāstanvaḥ prāṇamivāgatam | militvā taṃ sukhaṃ prāpurdraupadī cātisuvratā

शिवं परं च सन्तुष्टं पाण्डवाः सर्व एव हि ।नातृप्यन्सर्ववृत्तान्तं श्रुत्वा हर्षमुपागताः॥ 41.62 ॥

śivaṃ paraṃ ca santuṣṭaṃ pāṇḍavāḥ sarva eva hi | nātṛpyansarvavṛttāntaṃ śrutvā harṣamupāgatāḥ

आश्रमे पुष्पवृष्टिश्च चन्दनेन समन्विता ।पपात सुकरार्थं च तेषां चैव महात्मनाम्॥ 41.63 ॥

āśrame puṣpavṛṣṭiśca candanena samanvitā | papāta sukarārthaṃ ca teṣāṃ caiva mahātmanām

धन्यं च शङ्करं चैव नमस्कृत्य शिवम्मुदा ।अवधिं चागतं ज्ञात्वा जयश्चैव भविष्यति॥ 41.64 ॥

dhanyaṃ ca śaṅkaraṃ caiva namaskṛtya śivammudā | avadhiṃ cāgataṃ jñātvā jayaścaiva bhaviṣyati

एतस्मिन्नन्तरे कृष्णः श्रुत्वार्जुनमथागतम् ।मेलनाय समायातः श्रुत्वा सुखमुपागतः॥ 41.65 ॥

etasminnantare kṛṣṇaḥ śrutvārjunamathāgatam | melanāya samāyātaḥ śrutvā sukhamupāgataḥ

अतश्चैव मयाख्यातः शङ्करः सर्वदुःखहा ।स सेव्यते मया नित्यं भवद्भिरपि सेव्यताम्॥ 41.66 ॥

ataścaiva mayākhyātaḥ śaṅkaraḥ sarvaduḥkhahā | sa sevyate mayā nityaṃ bhavadbhirapi sevyatām

इत्युक्तस्ते किराताह्वोऽवतारः शङ्करस्य वै ।तं श्रुत्वा श्रावयन्वापि सर्वान्कामानवाप्नुयात्॥ 41.67 ॥

ityuktaste kirātāhvo'vatāraḥ śaṅkarasya vai | taṃ śrutvā śrāvayanvāpi sarvānkāmānavāpnuyāt