अध्याय 7
श्लोक 35.0
॥ श्रीगणेशाय नमः
|| śrīgaṇeśāya namaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Salutations to Shri Ganesha.
पूर्ण अध्याय पाठ221 श्लोक
अध्याय 7
श्लोक 35.0-2
श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Salutations to Shri Gauri and Shankara.
अध्याय 7
श्लोक 35.1
श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.३५. पञ्चत्रिंशोऽध्यायः ।साधुद्विजशिवावतारवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।सनत्कुमार सर्वज्ञ शिवस्य परमात्मनः ।अवतारं शृणु विभोः साधुवेषद्विजाह्वयम्
śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ 3.35. pañcatriṃśo'dhyāyaḥ | sādhudvijaśivāvatāravarṇanam | nandīśvara uvāca | sanatkumāra sarvajña śivasya paramātmanaḥ | avatāraṃ śṛṇu vibhoḥ sādhuveṣadvijāhvayam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The glorious Shiva Mahapurana, third book, the Shatarudra Samhita, chapter 35: the description of Shiva's incarnation as the pious brahmin. Nandishvara said: "O all-knowing Sanatkumara, hear of the incarnation of the all-pervading Shiva, the Supreme Self, called the brahmin in the guise of a holy man.
अध्याय 7
श्लोक 35.2
मेनाहिमालयोर्भक्तिं शिवे ज्ञात्वा महोत्तमाम् ।चिन्तामापुः सुराः सर्वे मन्त्रयामासुरादरात्
menāhimālayorbhaktiṃ śive jñātvā mahottamām | cintāmāpuḥ surāḥ sarve mantrayāmāsurādarāt
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Knowing the supreme devotion of Mena and Himalaya to Shiva, all the gods grew anxious and took counsel respectfully:
अध्याय 7
श्लोक 35.3
एकान्तभक्त्या शैलश्चेत्कन्यां दास्यति शम्भवे ।ध्रुवं निर्वाणतां सद्यः सम्प्राप्स्यति शिवस्य वै
ekāntabhaktyā śailaścetkanyāṃ dāsyati śambhave | dhruvaṃ nirvāṇatāṃ sadyaḥ samprāpsyati śivasya vai
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
"If the mountain, with single-minded devotion, gives his daughter to Shambhu, he will surely attain liberation at once from Shiva.
अध्याय 7
श्लोक 35.4
अनन्तरत्नाधारोऽसौ चेत्प्रयास्यति मोक्षताम् ।रत्नगर्भाभिधा भूमिर्मिथ्यैव भविता ध्रुवम्
anantaratnādhāro'sau cetprayāsyati mokṣatām | ratnagarbhābhidhā bhūmirmithyaiva bhavitā dhruvam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
If he, the support of endless jewels, goes to liberation, the earth's name 'Ratnagarbha' (womb of jewels) will surely become false.
अध्याय 7
श्लोक 35.5
स्थावरत्वं परित्यज्य दिव्यरूपं विधाय सः ।कन्यां शूलभृते दत्त्वा शिवलोकं गमिष्यति
sthāvaratvaṃ parityajya divyarūpaṃ vidhāya saḥ | kanyāṃ śūlabhṛte dattvā śivalokaṃ gamiṣyati
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Giving up his immobility and taking a divine form, having given his daughter to the trident-bearer, he will go to Shiva's world;
अध्याय 7
श्लोक 35.6
महादेवस्य सारूप्यं प्राप्य शम्भोरनुग्रहात् ।तत्र भुक्त्वा महाभोगांस्ततो मोक्षमवाप्स्यति
mahādevasya sārūpyaṃ prāpya śambhoranugrahāt | tatra bhuktvā mahābhogāṃstato mokṣamavāpsyati
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
gaining likeness to Mahadeva by Shambhu's grace, and enjoying great pleasures there, he will then attain liberation."
अध्याय 7
श्लोक 35.7
इत्यालोच्य सुराः सर्वे जग्मुर्गुरुगृहं मुने ।चक्रुर्निवेदनं गत्वा गुरवे स्वार्थसाधकाः
ityālocya surāḥ sarve jagmurgurugṛhaṃ mune | cakrurnivedanaṃ gatvā gurave svārthasādhakāḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Having reflected thus, all the gods went to their teacher's house, O sage, and, seeking their own ends, made their request to the teacher.
अध्याय 7
श्लोक 35.8
देवा ऊचुः ।गुरो हिमालयगृहं गच्छास्मत्कार्यसिद्धये ।कृत्वा निन्दां महेशस्य गिरिभक्तिं निवारय
devā ūcuḥ | guro himālayagṛhaṃ gacchāsmatkāryasiddhaye | kṛtvā nindāṃ maheśasya giribhaktiṃ nivāraya
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The gods said: "Teacher, go to Himalaya's house to accomplish our purpose; reviling Mahesha, turn the mountain from his devotion.
अध्याय 7
श्लोक 35.9
स्वश्रद्धया सुतां दत्त्वा शिवाय स गिरिर्गुरो ।लभेत मुक्तिमत्रैव धरण्यां स हि तिष्ठतु
svaśraddhayā sutāṃ dattvā śivāya sa girirguro | labheta muktimatraiva dharaṇyāṃ sa hi tiṣṭhatu
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
If that mountain gives his daughter to Shiva out of faith, he would gain liberation right here, O teacher; let him rather remain on earth."
अध्याय 7
श्लोक 35.10
इति देववचः श्रुत्वा प्रोवाच च विचार्य तान्
iti devavacaḥ śrutvā provāca ca vicārya tān
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Hearing the gods' words, [Brihaspati] reflected and said to them:
अध्याय 7
श्लोक 35.11
गुरुरुवाच ।कश्चिन्मध्ये च युष्माकं गच्छेच्छैलान्तिकं सुराः ।सम्पादयेत्स्वाभिमतमहं तत्कर्तुमक्षमः
gururuvāca | kaścinmadhye ca yuṣmākaṃ gacchecchailāntikaṃ surāḥ | sampādayetsvābhimatamahaṃ tatkartumakṣamaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The teacher said: "Let one of you go to the mountain, O gods, and accomplish what you desire; I am unable to do it.
अध्याय 7
श्लोक 35.12
अथवा गच्छत सुरा ब्रह्मलोकं सवासवाः ।तस्मै वृत्तं कथय स्वं स वः कार्यं करिष्यति
athavā gacchata surā brahmalokaṃ savāsavāḥ | tasmai vṛttaṃ kathaya svaṃ sa vaḥ kāryaṃ kariṣyati
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Or else go, O gods, with Vasava, to Brahma's world; tell him your situation and he will do your work."
अध्याय 7
श्लोक 35.13
नन्दीश्वर उवाच ।तच्छ्रुत्वा ते समालोच्य जग्मुर्विधिसभां सुराः ।सर्वं निवेदयामासुस्तद्वृत्तं पुरतो विधेः
nandīśvara uvāca | tacchrutvā te samālocya jagmurvidhisabhāṃ surāḥ | sarvaṃ nivedayāmāsustadvṛttaṃ purato vidheḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: Hearing this and consulting together, the gods went to Brahma's assembly and told the whole matter before the Creator.
अध्याय 7
श्लोक 35.14
अवोचत्तान्विधिः श्रुत्वा तद्वचः सुविचिन्त्य वै ।नाहं करिष्ये तन्निन्दां दुःखदां कहरां सदा
avocattānvidhiḥ śrutvā tadvacaḥ suvicintya vai | nāhaṃ kariṣye tannindāṃ duḥkhadāṃ kaharāṃ sadā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Hearing their words and reflecting well, Brahma said to them: "I will not revile him; that always brings sorrow and destroys happiness.
अध्याय 7
श्लोक 35.15
सुरा गच्छत कैलासं सन्तोषयत शङ्करम् ।प्रस्थापयत तं देवं हिमालयगृहं प्रति
surā gacchata kailāsaṃ santoṣayata śaṅkaram | prasthāpayata taṃ devaṃ himālayagṛhaṃ prati
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
O gods, go to Kailasa and please Shankara; send that god to Himalaya's house.
अध्याय 7
श्लोक 35.16
स गच्छेदथ शैलेशमात्मनिन्दां करोतु वै ।परनिन्दा विनाशाय स्वनिन्दा यशसे मता
sa gacchedatha śaileśamātmanindāṃ karotu vai | paranindā vināśāya svanindā yaśase matā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Let him go to the lord of mountains and speak ill of himself; reviling others leads to ruin, but reviling oneself is held to bring fame."
अध्याय 7
श्लोक 35.17
नन्दीश्वर उवाच ।ततस्ते प्रययुः शीघ्रं कैलासं निखिलाः सुराः ।सुप्रणम्य शिवं भक्त्या तद्वृत्तं निखिला जगुः
nandīśvara uvāca | tataste prayayuḥ śīghraṃ kailāsaṃ nikhilāḥ surāḥ | supraṇamya śivaṃ bhaktyā tadvṛttaṃ nikhilā jaguḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: Then all the gods quickly went to Kailasa, bowed to Shiva with devotion and told him the whole matter.
अध्याय 7
श्लोक 35.18
तच्छ्रुत्वा देववचनं स्वीचकार महेश्वरः ।देवान्सुयापयामास तानाश्वास्य विहस्य सः
tacchrutvā devavacanaṃ svīcakāra maheśvaraḥ | devānsuyāpayāmāsa tānāśvāsya vihasya saḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Hearing the gods' words, Maheshvara agreed; laughing, he reassured the gods and sent them away.
अध्याय 7
श्लोक 35.19
ततः स भगवाञ्छम्भुर्महेशो भक्तवत्सलः ।गन्तुमैच्छच्छैलमूलं मायेशो न विकारवान्
tataḥ sa bhagavāñchambhurmaheśo bhaktavatsalaḥ | gantumaicchacchailamūlaṃ māyeśo na vikāravān
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Then the blessed Shambhu, Mahesha, kind to devotees, lord of maya and without change, wished to go to the foot of the mountain.
अध्याय 7
श्लोक 35.20
दण्डी छत्री दिव्यवासा बिभ्रत्तिलकमुज्ज्वलम् ।करे स्फटिकमालां च शालग्रामं गले दधत्
daṇḍī chatrī divyavāsā bibhrattilakamujjvalam | kare sphaṭikamālāṃ ca śālagrāmaṃ gale dadhat
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
With staff and umbrella, in divine garments, wearing a bright tilaka, a crystal rosary in his hand and a shalagrama at his neck,
अध्याय 7
श्लोक 35.21
जपन्नाम हरेर्भक्त्या साधुवेषधरो द्विजः ।हिमाचलं जगामाशु बन्धुवर्गैः सर्मन्वितम्
japannāma harerbhaktyā sādhuveṣadharo dvijaḥ | himācalaṃ jagāmāśu bandhuvargaiḥ sarmanvitam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
chanting Hari's name with devotion, a brahmin in the guise of a holy man, he quickly went to Himachala, who was with his kinsmen.
अध्याय 7
श्लोक 35.22
तं च दृष्ट्वा समुत्तस्थौ सगणोऽपि हिमालयः ।ननाम दण्डवद्भूमौ साष्टाङ्गं विधिपूर्वकम्
taṃ ca dṛṣṭvā samuttasthau sagaṇo'pi himālayaḥ | nanāma daṇḍavadbhūmau sāṣṭāṅgaṃ vidhipūrvakam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Seeing him, Himalaya rose with his attendants and prostrated himself on the ground like a staff, fully and duly.
अध्याय 7
श्लोक 35.23
ततः पप्रच्छ शैलेशस्तं द्विजं को भवानिति ।उवाच शीघ्रं विप्रेन्द्रः स योग्यद्रिं महादरात्
tataḥ papraccha śaileśastaṃ dvijaṃ ko bhavāniti | uvāca śīghraṃ viprendraḥ sa yogyadriṃ mahādarāt
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Then the lord of mountains asked that brahmin, "Who are you?" and the best of brahmins answered the mountain at once with great respect:
अध्याय 7
श्लोक 35.24
साधुद्विज उवाच ।साधुद्विजाह्वः शैलाहं वैष्णवः परमार्थदृक् ।परोपकारी सर्वज्ञः सर्वगामी गुरोर्बलात्
sādhudvija uvāca | sādhudvijāhvaḥ śailāhaṃ vaiṣṇavaḥ paramārthadṛk | paropakārī sarvajñaḥ sarvagāmī gurorbalāt
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The holy brahmin said: "I am called the holy brahmin, O mountain, a Vaishnava who sees the highest truth, a benefactor of others, all-knowing, going everywhere by my teacher's power.
अध्याय 7
श्लोक 35.25
मया ज्ञातं स्वविज्ञानात्स्वस्थाने शैलसत्तम ।तच्छृणु प्रीतितो वच्मि हित्वा दम्भं तवान्तिकम्
mayā jñātaṃ svavijñānātsvasthāne śailasattama | tacchṛṇu prītito vacmi hitvā dambhaṃ tavāntikam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
I have learned by my own knowledge, while in my own place, O best of mountains — hear it; I tell it to you with love, putting aside pretence:
अध्याय 7
श्लोक 35.26
शङ्कराय सुतां दातुं त्वमिच्छसि निजोद्भवाम् ।इमां पद्मासमां रम्यामज्ञातकुलशीलिने
śaṅkarāya sutāṃ dātuṃ tvamicchasi nijodbhavām | imāṃ padmāsamāṃ ramyāmajñātakulaśīline
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
you wish to give your own daughter, lovely as Padma, to Shankara, whose family and conduct are unknown.
अध्याय 7
श्लोक 35.27
इयं मतिस्ते शैलेन्द्र न युक्ता मङ्गलप्रदा ।निबोध ज्ञानिनां श्रेष्ठ नारायणकुलोद्भव
iyaṃ matiste śailendra na yuktā maṅgalapradā | nibodha jñānināṃ śreṣṭha nārāyaṇakulodbhava
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
This intention of yours, lord of mountains, is not fitting or auspicious; understand, best of the wise, born of Narayana's line.
अध्याय 7
श्लोक 35.28
पश्य शैलाधिपत्वं च न तस्यैकोऽस्ति बान्धवः ।बान्धवान्स्वान्प्रयत्नेन पृच्छ मेनां च स्वप्रियाम्
paśya śailādhipatvaṃ ca na tasyaiko'sti bāndhavaḥ | bāndhavānsvānprayatnena pṛccha menāṃ ca svapriyām
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Consider your lordship over mountains — he has not a single kinsman. Ask your kinsmen carefully, and Mena, your beloved;
अध्याय 7
श्लोक 35.29
सर्वान्सम्पृच्छ यत्नेन मेनादीन्पार्वतीं विना ।रोगिणे नौषधं शैल कुपथ्यं रोचते सदा
sarvānsampṛccha yatnena menādīnpārvatīṃ vinā | rogiṇe nauṣadhaṃ śaila kupathyaṃ rocate sadā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
ask all of them carefully, Mena and the rest, but not Parvati; to a sick man, O mountain, medicine is never pleasing, but bad food always is.
अध्याय 7
श्लोक 35.30
न ते पात्रानुरूपश्च पार्वतीदानकर्मणि ।महाजनः स्मेरमुखः श्रुतिमात्राद्भविष्यति
na te pātrānurūpaśca pārvatīdānakarmaṇi | mahājanaḥ smeramukhaḥ śrutimātrādbhaviṣyati
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
He is not a fit match for you in the gift of Parvati; the great will smile merely on hearing of it.
अध्याय 7
श्लोक 35.31
निराश्रयः सदासङ्गो विरूपो निर्गुणोऽव्ययः ।स्मशानवासी विकटो व्यालग्राही दिगम्बरः
nirāśrayaḥ sadāsaṅgo virūpo nirguṇo'vyayaḥ | smaśānavāsī vikaṭo vyālagrāhī digambaraḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
He is without shelter, ever unattached, ugly, without qualities, changeless, a dweller in cremation grounds, fearsome, a snake-handler, naked,
अध्याय 7
श्लोक 35.32
विभूतिभूषणो व्यालवरावेष्टितमस्तकः ।सर्वाश्रमपरिभ्रष्टस्त्वविज्ञातगतिस्सदा
vibhūtibhūṣaṇo vyālavarāveṣṭitamastakaḥ | sarvāśramaparibhraṣṭastvavijñātagatissadā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
adorned with ash, his head wound with great serpents, fallen from all stages of life, his course always unknown."
अध्याय 7
श्लोक 35.33
ब्रह्मोवाच ।इत्याद्युक्त्वा वचस्तथ्यं शिवनिन्दापरं स हि ।जगाम स्वालयं शीघ्रं नानालीलाकरः शिवः
brahmovāca | ityādyuktvā vacastathyaṃ śivanindāparaṃ sa hi | jagāma svālayaṃ śīghraṃ nānālīlākaraḥ śivaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Brahma said: Having spoken these and other true words devoted to reviling Shiva, Shiva, the performer of many sports, quickly went to his own abode.
अध्याय 7
श्लोक 35.34
तच्छ्रुत्वा विप्रवचनमभूतां च तनू तयोः ।विपरीतानर्थपरे किं करिष्यावहे ध्रुवम्
tacchrutvā vipravacanamabhūtāṃ ca tanū tayoḥ | viparītānarthapare kiṃ kariṣyāvahe dhruvam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Hearing the brahmin's words, the two were stricken: "What shall we do, now that it has turned so contrary and harmful?"
अध्याय 7
श्लोक 35.35
ततो रुद्रो महोतिं च कृत्वा भक्तमुदावहाम् ।विवाहयित्वा गिरिजां देवकार्यं चकार सः
tato rudro mahotiṃ ca kṛtvā bhaktamudāvahām | vivāhayitvā girijāṃ devakāryaṃ cakāra saḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Then Rudra, having made a great display that delighted his devotees, married Girija and accomplished the gods' purpose.
अध्याय 7
श्लोक 35.36
इति प्रोक्तस्तु ते तात साधुवेषो द्विजाह्वयः ।शिवावतारो हि मया देवकार्यकरः प्रभो
iti proktastu te tāta sādhuveṣo dvijāhvayaḥ | śivāvatāro hi mayā devakāryakaraḥ prabho
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Thus, dear one, I have told you of Shiva's incarnation called the brahmin in holy guise, who accomplished the gods' purpose, O Lord.
अध्याय 7
श्लोक 35.37
इदमाख्यानमनघं स्वर्ग्यमायुष्यमुत्तमम् ।यः पठेच्छृणुयाद्वापि स सुखी गतिमाप्नुयात्
idamākhyānamanaghaṃ svargyamāyuṣyamuttamam | yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi sa sukhī gatimāpnuyāt
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
This sinless narrative leads to heaven and gives long life; whoever reads or hears it becomes happy and attains the goal.
अध्याय 7
श्लोक 36.0
॥ श्रीगणेशाय नमः
|| śrīgaṇeśāya namaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Salutations to Shri Ganesha.
अध्याय 7
श्लोक 36.0-2
श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Salutations to Shri Gauri and Shankara.
अध्याय 7
श्लोक 36.1
श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.३६. षट्त्रिंशोऽध्यायः ।अश्वत्थामशिवावतारवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।सनत्कुमार सर्वज्ञ शिवस्य परमात्मनः ।अवतारं शृणु विभोरश्वत्थामाह्वयं परम्
śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ 3.36. ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ | aśvatthāmaśivāvatāravarṇanam | nandīśvara uvāca | sanatkumāra sarvajña śivasya paramātmanaḥ | avatāraṃ śṛṇu vibhoraśvatthāmāhvayaṃ param
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The glorious Shiva Mahapurana, third book, the Shatarudra Samhita, chapter 36: the description of Shiva's incarnation as Ashvatthama. Nandishvara said: "O all-knowing Sanatkumara, hear of the supreme incarnation of the all-pervading Shiva, the Supreme Self, called Ashvatthama.
अध्याय 7
श्लोक 36.2
बृहस्पतेर्महाबुद्धेर्देवर्षेरंशतो मुने ।भरद्वाजात्समुत्पन्नो द्रोणोऽयोनिज आत्मवान्
bṛhaspatermahābuddherdevarṣeraṃśato mune | bharadvājātsamutpanno droṇo'yonija ātmavān
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
From a portion of Brihaspati, the greatly wise divine sage, O sage, Drona was born of Bharadvaja, not from a womb, self-possessed —
अध्याय 7
श्लोक 36.3
धनुर्भृतां वरः शूरो विप्रर्षिः सर्वशास्त्रवित् ।बृहत्कीर्तिर्महातेजा यः सर्वास्त्रविदुत्तमः
dhanurbhṛtāṃ varaḥ śūro viprarṣiḥ sarvaśāstravit | bṛhatkīrtirmahātejā yaḥ sarvāstraviduttamaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
best of bowmen, heroic, a brahmin sage knowing all scriptures, of great fame and radiance, the best knower of all weapons,
अध्याय 7
श्लोक 36.4
धनुर्वेदे च वेदे च निष्णातं यं विदुर्बुधाः ।वरिष्ठं चित्रकर्माणं द्रोणं स्वकुलवर्धनम्
dhanurvede ca vede ca niṣṇātaṃ yaṃ vidurbudhāḥ | variṣṭhaṃ citrakarmāṇaṃ droṇaṃ svakulavardhanam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
whom the wise know as expert in the science of the bow and in the Veda, the best, of wondrous deeds, Drona, who increased his family.
अध्याय 7
श्लोक 36.5
कौरवाणां स आचर्य आसीत्स्वबलतो द्विज ।महारथिषु विख्यातः षट्सु कौरवमध्यतः
kauravāṇāṃ sa ācarya āsītsvabalato dvija | mahārathiṣu vikhyātaḥ ṣaṭsu kauravamadhyataḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
By his own strength he was the teacher of the Kauravas, O brahmin, famous among the six great chariot-warriors among the Kauravas.
अध्याय 7
श्लोक 36.6
साहाय्यार्थं कौरवाणां स तेपे विपुलं तपः ।शिवमुद्दिश्य पुत्रार्थं द्रोणाचार्यो द्विजोत्तमः
sāhāyyārthaṃ kauravāṇāṃ sa tepe vipulaṃ tapaḥ | śivamuddiśya putrārthaṃ droṇācāryo dvijottamaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
To help the Kauravas, Dronacharya, best of brahmins, performed great austerity directed to Shiva for the sake of a son.
अध्याय 7
श्लोक 36.7
ततः प्रसन्नो भगवाच्छङ्करो भक्तवत्सलः ।आविर्बभूव पुरतो द्रोणस्य मुनिसत्तम
tataḥ prasanno bhagavācchaṅkaro bhaktavatsalaḥ | āvirbabhūva purato droṇasya munisattama
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Then the blessed Shankara, kind to devotees, was pleased and appeared before Drona, O best of sages.
अध्याय 7
श्लोक 36.8
तं दृष्ट्वा स द्विजो द्रोणस्तुष्टावाशु प्रणम्य तम् ।महाप्रसन्नहृदयो नतकः सुकृताञ्जलिः
taṃ dṛṣṭvā sa dvijo droṇastuṣṭāvāśu praṇamya tam | mahāprasannahṛdayo natakaḥ sukṛtāñjaliḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Seeing him, the brahmin Drona bowed quickly and praised him, his heart greatly gladdened, bowed low with folded hands.
अध्याय 7
श्लोक 36.9
तस्य स्तुत्या च तपसा सन्तुष्टः शङ्करः प्रभुः ।वरं ब्रूहीति चोवाच द्रोणं तं भक्तवत्सलः
tasya stutyā ca tapasā santuṣṭaḥ śaṅkaraḥ prabhuḥ | varaṃ brūhīti covāca droṇaṃ taṃ bhaktavatsalaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Pleased by his praise and austerity, the Lord Shankara, kind to devotees, said to Drona, "Choose a boon."
अध्याय 7
श्लोक 36.10
तच्छ्रुत्वा शम्भुवचनं द्रोणः प्राहाथ सन्नतः ।स्वांशजं तनयं देहि सर्वाजेयं महाबलम्
tacchrutvā śambhuvacanaṃ droṇaḥ prāhātha sannataḥ | svāṃśajaṃ tanayaṃ dehi sarvājeyaṃ mahābalam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Hearing Shambhu's words, Drona, bowing, said, "Give me a son born of your own portion, invincible to all and of great strength."
अध्याय 7
श्लोक 36.11
तच्छ्रुत्वा द्रोणवचनं शम्भुः प्रोचे तथास्त्विति ।अभूदन्तर्हितस्तात कौतुकी सुखकृन्मुने
tacchrutvā droṇavacanaṃ śambhuḥ proce tathāstviti | abhūdantarhitastāta kautukī sukhakṛnmune
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Hearing Drona's words, Shambhu said, "So be it," and vanished, dear one — the playful one who brings happiness, O sage.
अध्याय 7
श्लोक 36.12
द्रोणोऽपगच्छत्स्वं धाम महाहृष्टो गतभ्रमः ।स्वपत्न्यै कथयामास तद्वृतं सकलं मुदा
droṇo'pagacchatsvaṃ dhāma mahāhṛṣṭo gatabhramaḥ | svapatnyai kathayāmāsa tadvṛtaṃ sakalaṃ mudā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Drona went to his own abode greatly delighted, his confusion gone, and joyfully told his wife all that had happened.
अध्याय 7
श्लोक 36.13
अथावसरमासाद्य रुद्रः सर्वान्तकः प्रभुः ।स्वांशेन तनयो जज्ञे द्रोणस्य स महाबलः
athāvasaramāsādya rudraḥ sarvāntakaḥ prabhuḥ | svāṃśena tanayo jajñe droṇasya sa mahābalaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Then, when the time came, Rudra, the lord who ends all, was born by his own portion as Drona's son of great strength.
अध्याय 7
श्लोक 36.14
अश्वत्थामेति विख्यातः स बभूव क्षितौ मुने ।प्रवीरः कञ्जपत्राक्षः शत्रुपक्षक्षयङ्करः
aśvatthāmeti vikhyātaḥ sa babhūva kṣitau mune | pravīraḥ kañjapatrākṣaḥ śatrupakṣakṣayaṅkaraḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
He became famous on earth as Ashvatthama, O sage, a great hero with lotus-petal eyes, destroyer of the enemy's side.
अध्याय 7
श्लोक 36.15
यो भारते रणे ख्यातः पितुराज्ञामवाप्य च ।सहायकृद् बभूवात कौरवाणां महाबलः
yo bhārate raṇe khyātaḥ piturājñāmavāpya ca | sahāyakṛd babhūvāta kauravāṇāṃ mahābalaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Famous in the Bharata war, he received his father's command and became a helper of the Kauravas, mighty one.
अध्याय 7
श्लोक 36.16
यमाश्रित्य महावीरं कौरवाः सुमहाबलाः ।भीष्मादयो बभूवुस्तेऽजेया अपि दिवौकसाम्
yamāśritya mahāvīraṃ kauravāḥ sumahābalāḥ | bhīṣmādayo babhūvuste'jeyā api divaukasām
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Relying on that great hero, the mighty Kauravas led by Bhishma became invincible even to the gods.
अध्याय 7
श्लोक 36.17
यद्भयात्पाण्डवाः सर्वे कौरवाञ्जेतुमक्षमाः ।आसन्नष्टा महावीरा अपि सर्वे च कोविदाः
yadbhayātpāṇḍavāḥ sarve kauravāñjetumakṣamāḥ | āsannaṣṭā mahāvīrā api sarve ca kovidāḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
For fear of him all the Pandavas, great heroes and skilled though they were, were unable to conquer the Kauravas and were lost.
अध्याय 7
श्लोक 36.18
कृष्णोपदेशतः शम्भोस्तपः कृत्वातिदारुणम् ।प्राप्य चास्त्रं शम्भुवराज्जिग्ये तानर्जुनस्ततः
kṛṣṇopadeśataḥ śambhostapaḥ kṛtvātidāruṇam | prāpya cāstraṃ śambhuvarājjigye tānarjunastataḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
On Krishna's advice Arjuna performed most severe austerity to Shambhu, obtained a weapon by Shambhu's boon, and then conquered them.
अध्याय 7
श्लोक 36.19
अश्वत्थामा महावीरो महादेवांशजो मुने ।तथापि तद्भक्तिवशः स्वप्रतापमदर्शयत्
aśvatthāmā mahāvīro mahādevāṃśajo mune | tathāpi tadbhaktivaśaḥ svapratāpamadarśayat
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Ashvatthama, the great hero born of Mahadeva's portion, O sage, nevertheless, subject to devotion to him, showed his own prowess.
अध्याय 7
श्लोक 36.20
विनाश्य पाण्डवसुतान् शिक्षितानपि यत्नतः ।कृष्णादिभिर्महावीरैरनिवार्यबलः परैः
vināśya pāṇḍavasutān śikṣitānapi yatnataḥ | kṛṣṇādibhirmahāvīrairanivāryabalaḥ paraiḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
having slain the sons of the Pandavas, though carefully trained, his strength irresistible even to Krishna and other great heroes,
अध्याय 7
श्लोक 36.21
पुत्रशोकेन विकलमापतन्तं तमर्जुनम् ।रथेनाच्युतवन्तं हि दृष्ट्वा स च पराद्रवत्
putraśokena vikalamāpatantaṃ tamarjunam | rathenācyutavantaṃ hi dṛṣṭvā sa ca parādravat
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
seeing Arjuna, distraught with grief for his sons, rushing at him in his chariot with Achyuta, he fled,
अध्याय 7
श्लोक 36.22
अस्त्रं ब्रह्मशिरो नाम तदुपर्यसृजत्स हि ।ततः प्रादुरभूत्तेजः प्रचण्डं सर्वतो दिशम्
astraṃ brahmaśiro nāma taduparyasṛjatsa hi | tataḥ prādurabhūttejaḥ pracaṇḍaṃ sarvato diśam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
and he released upon him the weapon called Brahmashiras; from it arose a fierce radiance in every direction.
अध्याय 7
श्लोक 36.23
प्राणापदमभिप्रेक्ष्य सोऽर्जुनः क्लेशसंयुतः ।उवाच कृष्णं विक्लान्तो नष्टतेजा महाभयः
prāṇāpadamabhiprekṣya so'rjunaḥ kleśasaṃyutaḥ | uvāca kṛṣṇaṃ viklānto naṣṭatejā mahābhayaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Seeing danger to life, Arjuna, in distress, exhausted, his radiance gone and in great fear, said to Krishna:
अध्याय 7
श्लोक 36.24
अर्जुन उवाच ।किमिदं स्वित्कुतो वेति कृष्ण कृष्ण न वेद्म्यहम् ।सर्वतोमुखमायाति तेजश्चेदं सुदुस्सहम्
arjuna uvāca | kimidaṃ svitkuto veti kṛṣṇa kṛṣṇa na vedmyaham | sarvatomukhamāyāti tejaścedaṃ sudussaham
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Arjuna said: "What is this, and from where? Krishna, Krishna, I do not know; this unbearable radiance comes from every side."
अध्याय 7
श्लोक 36.25
नन्दीश्वर उवाच ।श्रुत्वार्जुनवचश्चेदं स कृष्णः शैवसत्तमः ।दध्यौ शिवं सदारं च प्रत्याहार्जुनमादरात्
nandīśvara uvāca | śrutvārjunavacaścedaṃ sa kṛṣṇaḥ śaivasattamaḥ | dadhyau śivaṃ sadāraṃ ca pratyāhārjunamādarāt
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: Hearing Arjuna's words, Krishna, best of Shaivas, meditated on Shiva with his consort and replied to Arjuna respectfully:
अध्याय 7
श्लोक 36.26
श्रीकृष्ण उवाच ।वेत्थेदं द्रोणपुत्रस्य ब्राह्ममस्त्रं महोल्बणम् ।न ह्यस्यान्यतमं किञ्चिदस्त्रं प्रत्यवकर्शनम्
śrīkṛṣṇa uvāca | vetthedaṃ droṇaputrasya brāhmamastraṃ maholbaṇam | na hyasyānyatamaṃ kiñcidastraṃ pratyavakarśanam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Shri Krishna said: "Know this is the most terrible Brahma weapon of Drona's son; no other weapon can counter it.
अध्याय 7
श्लोक 36.27
शिवं स्मर द्रुतं शम्भुं स्वप्रभुं भक्तरक्षकम् ।येन दत्तं हि ते स्वास्त्रं सर्वकार्यकरं परम्
śivaṃ smara drutaṃ śambhuṃ svaprabhuṃ bhaktarakṣakam | yena dattaṃ hi te svāstraṃ sarvakāryakaraṃ param
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Quickly remember Shiva, Shambhu, your lord, protector of devotees, who gave you his own supreme weapon that accomplishes every task.
अध्याय 7
श्लोक 36.28
जह्यस्त्रतेज उन्नद्धं त्वं तच्छैवास्त्रतेजसा ।इत्युक्त्वा च स्वयं कृष्णः शिवं दध्यौ तदर्थकः
jahyastrateja unnaddhaṃ tvaṃ tacchaivāstratejasā | ityuktvā ca svayaṃ kṛṣṇaḥ śivaṃ dadhyau tadarthakaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Destroy the surging radiance of that weapon with the radiance of that Shaiva weapon." Having said this, Krishna himself meditated on Shiva for that purpose.
अध्याय 7
श्लोक 36.29
तच्छ्रुत्वा कृष्णवचनं पार्थः स्मृत्वा शिवं हृदि ।स्पृष्ट्वापस्तं प्रणम्याशु चिक्षेपास्त्रं ततो मुने
tacchrutvā kṛṣṇavacanaṃ pārthaḥ smṛtvā śivaṃ hṛdi | spṛṣṭvāpastaṃ praṇamyāśu cikṣepāstraṃ tato mune
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Hearing Krishna's words, Partha remembered Shiva in his heart, touched water, bowed and quickly released the weapon, O sage.
अध्याय 7
श्लोक 36.30
यद्यप्यस्त्रं ब्रह्मशिरस्त्वमोघं चाप्रतिक्रियम् ।शैवास्त्रतेजसा सद्यः समशाम्यन्महामुने
yadyapyastraṃ brahmaśirastvamoghaṃ cāpratikriyam | śaivāstratejasā sadyaḥ samaśāmyanmahāmune
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Though the Brahmashiras weapon is unfailing and without counter, it was at once quelled by the radiance of the Shaiva weapon, O great sage.
अध्याय 7
श्लोक 36.31
मा मंस्था ह्येतदाश्चर्यं सर्वचित्रमये शिवे ।यः स्वशक्त्याखिलं विश्वं सृजत्यवति हन्त्यजः
mā maṃsthā hyetadāścaryaṃ sarvacitramaye śive | yaḥ svaśaktyākhilaṃ viśvaṃ sṛjatyavati hantyajaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Do not think this a wonder in Shiva, who is made of all wonders, the unborn one who by his own power creates, protects and destroys the whole universe.
अध्याय 7
श्लोक 36.32
अश्वत्थामा ततो ज्ञात्वा वृत्तमेतच्छिवांशजः ।शैवं न विव्यथे किञ्चिच्छिवेच्छातुष्टधीर्मुने
aśvatthāmā tato jñātvā vṛttametacchivāṃśajaḥ | śaivaṃ na vivyathe kiñcicchivecchātuṣṭadhīrmune
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Then Ashvatthama, born of Shiva's portion, knowing this Shaiva event, was not at all troubled, his mind content with Shiva's will, O sage.
अध्याय 7
श्लोक 36.33
अथ द्रौणिरिदं विश्वं कृत्स्नं कर्तुमपाण्डवम् ।उत्तरागर्भगं बालं नाशितुं मन आदधे
atha drauṇiridaṃ viśvaṃ kṛtsnaṃ kartumapāṇḍavam | uttarāgarbhagaṃ bālaṃ nāśituṃ mana ādadhe
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Then Drona's son resolved to make this whole world free of Pandavas and to destroy the child in Uttara's womb.
अध्याय 7
श्लोक 36.34
ब्रह्मास्त्रमनिवार्यं तदन्यैरस्त्रैर्महाप्रभम् ।उत्तरागर्भमुद्दिश्य चिक्षेप स महाप्रभुः
brahmāstramanivāryaṃ tadanyairastrairmahāprabham | uttarāgarbhamuddiśya cikṣepa sa mahāprabhuḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
That mighty lord hurled at Uttara's womb the Brahma weapon, of great radiance, irresistible by other weapons.
अध्याय 7
श्लोक 36.35
ततश्च सोत्तरा जिष्णुवधूर्विकलमानसा ।कृष्णं तुष्टाव लक्ष्मीशं दह्यमाना तदस्त्रतः
tataśca sottarā jiṣṇuvadhūrvikalamānasā | kṛṣṇaṃ tuṣṭāva lakṣmīśaṃ dahyamānā tadastrataḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Then Uttara, wife of Jishnu's son, distraught in mind and burning from that weapon, praised Krishna, lord of Lakshmi.
अध्याय 7
श्लोक 36.36
ततः कृष्णः शिवं ध्यात्वा हृदा नुत्वा प्रणम्य च ।अपाण्डवमिदं कर्तुं द्रौणेरस्त्रमबुध्यत
tataḥ kṛṣṇaḥ śivaṃ dhyātvā hṛdā nutvā praṇamya ca | apāṇḍavamidaṃ kartuṃ drauṇerastramabudhyata
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Then Krishna, meditating on Shiva, praising him in his heart and bowing, understood that Drona's son's weapon was meant to make the world free of Pandavas.
अध्याय 7
श्लोक 36.37
स्वरक्षार्थेन्द्रदत्तेन तदस्त्रेण सुवर्चसा ।सुदर्शनेन तस्याश्च व्यधाद्रक्षां शिवाज्ञया
svarakṣārthendradattena tadastreṇa suvarcasā | sudarśanena tasyāśca vyadhādrakṣāṃ śivājñayā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
With the brilliant Sudarshana weapon given by Indra for his own protection, he protected her by Shiva's command.
अध्याय 7
श्लोक 36.38
स्वरूपं शङ्करादेशात्कृतं शैववरेण ह ।कृष्णेन चरितं ज्ञात्वा विमनस्कः शनैरभूत्
svarūpaṃ śaṅkarādeśātkṛtaṃ śaivavareṇa ha | kṛṣṇena caritaṃ jñātvā vimanaskaḥ śanairabhūt
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
[Ashvatthama,] knowing what Krishna, the best of Shaivas, had done at Shankara's command, slowly became downcast.
अध्याय 7
श्लोक 36.39
ततः स कृष्णः प्रीतात्मा पाण्डवान्सकलानपि ।अपातयत्तदङ्घ्र्योस्तु तुष्टये तस्य शैवराट्
tataḥ sa kṛṣṇaḥ prītātmā pāṇḍavānsakalānapi | apātayattadaṅghryostu tuṣṭaye tasya śaivarāṭ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Then Krishna, glad at heart, made all the Pandavas fall at his feet to please him, the king of Shaivas.
अध्याय 7
श्लोक 36.40
अथ द्रौणिः प्रसन्नात्मा पाण्डवान्कृष्णमेव च ।नानावरान्ददौ प्रीत्या सोऽश्वत्थामानुगृह्य च
atha drauṇiḥ prasannātmā pāṇḍavānkṛṣṇameva ca | nānāvarāndadau prītyā so'śvatthāmānugṛhya ca
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Then Drona's son, his heart pleased, lovingly gave various boons to the Pandavas and Krishna, and showed them grace.
अध्याय 7
श्लोक 36.41
इत्थं महेश्वरस्तात चक्रे लीलां परां प्रभुः ।अवतीर्य क्षितौ द्रौणिरूपेण मुनिसत्तम
itthaṃ maheśvarastāta cakre līlāṃ parāṃ prabhuḥ | avatīrya kṣitau drauṇirūpeṇa munisattama
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Thus, dear one, the Lord Maheshvara performed supreme sport, descending to earth in the form of Drona's son, O best of sages.
अध्याय 7
श्लोक 36.42
शिवावतारोऽश्वत्थामा महाबलपराक्रमः ।त्रैलोक्यसुखदोऽद्यापि वर्तते जाह्नवीतटे
śivāvatāro'śvatthāmā mahābalaparākramaḥ | trailokyasukhado'dyāpi vartate jāhnavītaṭe
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Ashvatthama, Shiva's incarnation, of great strength and valour, who gives happiness to the three worlds, still lives on the bank of the Jahnavi.
अध्याय 7
श्लोक 36.43
अश्वत्थामावतारस्ते वर्णितः शङ्करप्रभोः ।सर्वसिद्धिकरश्चापि भक्ताभीष्टफलप्रदः
aśvatthāmāvatāraste varṇitaḥ śaṅkaraprabhoḥ | sarvasiddhikaraścāpi bhaktābhīṣṭaphalapradaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The Ashvatthama incarnation of Lord Shankara has been described to you; it brings all success and grants the fruit devotees desire.
अध्याय 7
श्लोक 36.44
य इदं शृणुयाद्भक्त्या कीर्तयेद्वा समाहितः ।स सिद्धिं प्राप्नुयादिष्टामन्ते शिवपुरं व्रजेत्
ya idaṃ śṛṇuyādbhaktyā kīrtayedvā samāhitaḥ | sa siddhiṃ prāpnuyādiṣṭāmante śivapuraṃ vrajet
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Whoever hears this with devotion or recites it with concentration gains the success he wishes and at the end goes to Shiva's city.
अध्याय 7
श्लोक 37.0
॥ श्रीगणेशाय नमः
|| śrīgaṇeśāya namaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Salutations to Shri Ganesha.
अध्याय 7
श्लोक 37.0-2
श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Salutations to Shri Gauri and Shankara.
अध्याय 7
श्लोक 37.1
श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.३७. सप्तत्रिंशोऽध्यायः ।व्यासोपदेशवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।शृणु प्राज्ञ किराताख्यमवतारं पिनाकिनः ।मूकं च हतवान्प्रीतो योऽर्जुनाय वरं ददौ
śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ 3.37. saptatriṃśo'dhyāyaḥ | vyāsopadeśavarṇanam | nandīśvara uvāca | śṛṇu prājña kirātākhyamavatāraṃ pinākinaḥ | mūkaṃ ca hatavānprīto yo'rjunāya varaṃ dadau
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The glorious Shiva Mahapurana, third book, the Shatarudra Samhita, chapter 37: the description of Vyasa's instruction. Nandishvara said: "Hear, wise one, of the incarnation of the Pinaka-bearer called Kirata, who killed Muka and, pleased, gave a boon to Arjuna.
अध्याय 7
श्लोक 37.2
सुयोधनजितास्ते वै पाण्डवाः प्रवराश्च ते ।द्रौपद्या च तया साध्व्या द्वैताख्यं वनमाययुः
suyodhanajitāste vai pāṇḍavāḥ pravarāśca te | draupadyā ca tayā sādhvyā dvaitākhyaṃ vanamāyayuḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Those excellent Pandavas, conquered by Suyodhana, came with the virtuous Draupadi to the forest called Dvaita.
अध्याय 7
श्लोक 37.3
तत्रैव सूर्यदत्तां वै स्थालीं चाश्रित्य ते तदा ।कालं च वाहयामासुः सुखेन किल पाण्डवाः
tatraiva sūryadattāṃ vai sthālīṃ cāśritya te tadā | kālaṃ ca vāhayāmāsuḥ sukhena kila pāṇḍavāḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
There the Pandavas, relying on the vessel given by the Sun, passed their time happily indeed.
अध्याय 7
श्लोक 37.4
छलार्थं प्रेरितस्तेन दुर्वासा मुनिपुङ्गवः ।सुयोधनेन विप्रेन्द्र पाण्डवान्तिकमादरात्
chalārthaṃ preritastena durvāsā munipuṅgavaḥ | suyodhanena viprendra pāṇḍavāntikamādarāt
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Suyodhana, for deceit, sent Durvasas, bull among sages, respectfully to the Pandavas, O best of brahmins.
अध्याय 7
श्लोक 37.5
छात्रैः स्वैर्वायुतैः सार्धं ययाचे तत्र तान्मुदा ।भोज्यं चित्तेप्सितं वै स तेभ्यश्चैव समागतः
chātraiḥ svairvāyutaiḥ sārdhaṃ yayāce tatra tānmudā | bhojyaṃ cittepsitaṃ vai sa tebhyaścaiva samāgataḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
With his ten thousand disciples he joyfully asked them there for the food he desired, having come to them.
अध्याय 7
श्लोक 37.6
स्वीकृत्य पाण्डवैस्तैस्तैः स्नानार्थं प्रेषितास्तदा ।दुर्वासःप्रमुखाश्चैव मुनयश्च तपस्विनः
svīkṛtya pāṇḍavaistaistaiḥ snānārthaṃ preṣitāstadā | durvāsaḥpramukhāścaiva munayaśca tapasvinaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Accepting, the Pandavas sent Durvasas and the other sages and ascetics to bathe.
अध्याय 7
श्लोक 37.7
अथ ते पाण्डवाः सर्वे अन्नाभावान्मुनीश्वर ।दुःखिताश्च तदा प्राणांस्त्यक्तुं चित्ते समादधुः
atha te pāṇḍavāḥ sarve annābhāvānmunīśvara | duḥkhitāśca tadā prāṇāṃstyaktuṃ citte samādadhuḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Then all the Pandavas, for lack of food, O lord of sages, grieving, resolved in their minds to give up their lives.
अध्याय 7
श्लोक 37.8
द्रौपद्या च स्मृतः कृष्ण आगतस्तत्क्षणादपि ।शाकं च भक्षयित्वा तु तेषां तृप्तिं समादधत्
draupadyā ca smṛtaḥ kṛṣṇa āgatastatkṣaṇādapi | śākaṃ ca bhakṣayitvā tu teṣāṃ tṛptiṃ samādadhat
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Remembered by Draupadi, Krishna came at that very moment, and eating a leaf of vegetable, brought satisfaction to them [the sages].
अध्याय 7
श्लोक 37.9
दुर्वासाश्च तदा शिष्यांस्तृप्तान् ज्ञात्वा ययौ पुनः ।पाण्डवाः कृच्छ्रनिर्मुक्ताः कृष्णस्य कृपया तदा
durvāsāśca tadā śiṣyāṃstṛptān jñātvā yayau punaḥ | pāṇḍavāḥ kṛcchranirmuktāḥ kṛṣṇasya kṛpayā tadā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Then Durvasas, knowing his disciples to be satisfied, went away again; the Pandavas were freed from hardship then by Krishna's grace.
अध्याय 7
श्लोक 37.10
अथ ते पाण्डवाः कृष्णं पप्रच्छुः किं भविष्यति ।बलवान् शत्रुरुत्पन्नः किं कार्यं तद्वद प्रभो
atha te pāṇḍavāḥ kṛṣṇaṃ papracchuḥ kiṃ bhaviṣyati | balavān śatrurutpannaḥ kiṃ kāryaṃ tadvada prabho
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Then the Pandavas asked Krishna, "What will happen? A mighty enemy has arisen; tell us what to do, O Lord."
अध्याय 7
श्लोक 37.11
नन्दीश्वर उवाच ।इति पृष्ठस्तदा तैस्तु श्रीकृष्णः पाण्डवैर्मुने ।स्मृत्वा शिवपदाम्भोजौ पाण्डवानिदमब्रवीत्
nandīśvara uvāca | iti pṛṣṭhastadā taistu śrīkṛṣṇaḥ pāṇḍavairmune | smṛtvā śivapadāmbhojau pāṇḍavānidamabravīt
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: Asked thus by the Pandavas, O sage, Shri Krishna remembered Shiva's lotus feet and said this to the Pandavas:
अध्याय 7
श्लोक 37.12
श्रीकृष्ण उवाच ।श्रूयतां पाण्डवाः श्रेष्ठाः श्रुत्वा कर्तव्यमेव हि ।मद्वृत्तान्तं विशेषेण शिवसेवासमन्वितम्
śrīkṛṣṇa uvāca | śrūyatāṃ pāṇḍavāḥ śreṣṭhāḥ śrutvā kartavyameva hi | madvṛttāntaṃ viśeṣeṇa śivasevāsamanvitam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Shri Krishna said: "Listen, best of Pandavas, and having heard, act; hear especially my own story, joined with the service of Shiva.
अध्याय 7
श्लोक 37.13
द्वारकां च मया गत्वा शत्रूणां विजिगीषया ।विचार्य चोपदेशांश्च ह्युपमन्योर्महात्मनः
dvārakāṃ ca mayā gatvā śatrūṇāṃ vijigīṣayā | vicārya copadeśāṃśca hyupamanyormahātmanaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Going to Dvaraka, wishing to conquer my enemies, and considering the instructions of the great-souled Upamanyu,
अध्याय 7
श्लोक 37.14
मया ह्याराधितः शम्भुः प्रसन्नः परमेश्वरः ।बटुके पर्वतश्रेष्ठे सप्तमासं सुसेवितः
mayā hyārādhitaḥ śambhuḥ prasannaḥ parameśvaraḥ | baṭuke parvataśreṣṭhe saptamāsaṃ susevitaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
I worshipped Shambhu, and the Supreme Lord was pleased; I served him well for seven months on the excellent mountain Batuka,
अध्याय 7
श्लोक 37.15
इष्टान्कामानदान्मह्यं विश्वेशश्च स्वयं स्थितः ।तत्प्रभावान्मया सर्वसामर्थ्यं लब्धमुत्तमम्
iṣṭānkāmānadānmahyaṃ viśveśaśca svayaṃ sthitaḥ | tatprabhāvānmayā sarvasāmarthyaṃ labdhamuttamam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
and the Lord of the universe himself, present there, granted me the desires I wished; by his power I gained the highest capability.
अध्याय 7
श्लोक 37.16
इदानीं सेव्यते देवो भुक्तिमुक्तिफलप्रदः ।यूयं सेवत तं शम्भुमपि सर्वसुखावहम्
idānīṃ sevyate devo bhuktimuktiphalapradaḥ | yūyaṃ sevata taṃ śambhumapi sarvasukhāvaham
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Even now I serve the god who grants the fruit of enjoyment and liberation; you too serve that Shambhu, who brings all happiness."
अध्याय 7
श्लोक 37.17
नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वान्तर्दधे कृष्ण आश्वास्याथ च पाण्डवान् ।द्वारकामगमच्छीघ्रं स्मरन् शिवपदाम्बुजम्
nandīśvara uvāca | ityuktvāntardadhe kṛṣṇa āśvāsyātha ca pāṇḍavān | dvārakāmagamacchīghraṃ smaran śivapadāmbujam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: Having said this and reassured the Pandavas, Krishna vanished and quickly went to Dvaraka, remembering Shiva's lotus feet.
अध्याय 7
श्लोक 37.18
पाण्डवा अथ भिल्लं च प्रेषयामासुरोजसा ।गुणानां च परीक्षार्थं तस्य दुर्योधनस्य च
pāṇḍavā atha bhillaṃ ca preṣayāmāsurojasā | guṇānāṃ ca parīkṣārthaṃ tasya duryodhanasya ca
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The Pandavas then sent a Bhilla vigorously to test the qualities of Duryodhana.
अध्याय 7
श्लोक 37.19
सोऽपि सर्वं च तत्रत्यं दुर्योधनगुणोदयम् ।समीचीनं च तज्ज्ञात्वा पुनः प्राप प्रभून्प्रति
so'pi sarvaṃ ca tatratyaṃ duryodhanaguṇodayam | samīcīnaṃ ca tajjñātvā punaḥ prāpa prabhūnprati
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
He, learning all about Duryodhana's rising virtues there and finding them sound, came back to his masters.
अध्याय 7
श्लोक 37.20
तदुक्तं ते निशम्यैवं दुःखं प्रापुर्मुनीश्वर ।परस्परं समूचुस्ते पाण्डवा अतिदुःखिताः
taduktaṃ te niśamyaivaṃ duḥkhaṃ prāpurmunīśvara | parasparaṃ samūcuste pāṇḍavā atiduḥkhitāḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Hearing what he told, they fell into sorrow, O lord of sages, and the Pandavas, greatly grieved, said to one another:
अध्याय 7
श्लोक 37.21
किं कर्तव्यं क्व गन्तव्यमस्माभिरधुना युधि ।समर्था अपि वै सर्वे सत्यपाशेन यन्त्रिताः
kiṃ kartavyaṃ kva gantavyamasmābhiradhunā yudhi | samarthā api vai sarve satyapāśena yantritāḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
"What should we do now, and where should we go for battle? Though all of us are able, we are bound by the noose of truth."
अध्याय 7
श्लोक 37.22
नन्दीश्वर उवाच ।एतस्मिन्समये व्यासो भस्मभूषितमस्तकः ।रुद्राक्षाभरणश्चायाज्जटाजूटविभूषितः
nandīśvara uvāca | etasminsamaye vyāso bhasmabhūṣitamastakaḥ | rudrākṣābharaṇaścāyājjaṭājūṭavibhūṣitaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: At that time Vyasa came, his head adorned with ash, wearing rudraksha ornaments, adorned with matted locks,
अध्याय 7
श्लोक 37.23
पञ्चाक्षरं जपन्मन्त्रं शिवप्रेमसमाकुलः ।तेजसां च स्वयंराशिः साक्षाद्धर्म इवापरः
pañcākṣaraṃ japanmantraṃ śivapremasamākulaḥ | tejasāṃ ca svayaṃrāśiḥ sākṣāddharma ivāparaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
reciting the five-syllable mantra, filled with love for Shiva, a very mass of radiance, like a second Dharma himself.
अध्याय 7
श्लोक 37.24
तं दृष्ट्वा ते तदा प्रीता उत्थाय पुरतः स्थिताः ।दत्त्वासनं तदा तस्मै कुशाजिनसुशोभितम्
taṃ dṛṣṭvā te tadā prītā utthāya purataḥ sthitāḥ | dattvāsanaṃ tadā tasmai kuśājinasuśobhitam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Seeing him, they were glad, rose and stood before him, and gave him a seat beautified with kusha and deerskin.
अध्याय 7
श्लोक 37.25
तत्रोपविष्टं तं व्यासं पूजयन्ति स्म हर्षिताः ।स्तुतिं च विविधां कृत्वा धन्याः स्म इति वादिनः
tatropaviṣṭaṃ taṃ vyāsaṃ pūjayanti sma harṣitāḥ | stutiṃ ca vividhāṃ kṛtvā dhanyāḥ sma iti vādinaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
As Vyasa sat there, they joyfully worshipped him and offered various praises, saying, "We are blessed.
अध्याय 7
श्लोक 37.26
तपश्चैव सुसन्तप्तं दानानि विविधानि च ।तत्सर्वं सफलं जातं तृप्तास्ते दर्शनात्प्रभो
tapaścaiva susantaptaṃ dānāni vividhāni ca | tatsarvaṃ saphalaṃ jātaṃ tṛptāste darśanātprabho
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The austerity well performed and the various gifts — all have become fruitful; we are satisfied by your sight, O Lord.
अध्याय 7
श्लोक 37.27
दुःखं च दूरतो जातं दर्शनात्ते पितामह ।दुष्टैश्चैव महादुःखं दत्तं नः क्रूरकर्मभिः
duḥkhaṃ ca dūrato jātaṃ darśanātte pitāmaha | duṣṭaiścaiva mahāduḥkhaṃ dattaṃ naḥ krūrakarmabhiḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
By your sight sorrow has gone far away, grandsire; great sorrow has been given us by wicked men of cruel deeds.
अध्याय 7
श्लोक 37.28
श्रीमतां दर्शने जाते दुःखं चैव गमिष्यति ।कदाचिन्न गतं तत्र निश्चयोऽयं विचारितः
śrīmatāṃ darśane jāte duḥkhaṃ caiva gamiṣyati | kadācinna gataṃ tatra niścayo'yaṃ vicāritaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
When the sight of the glorious comes, sorrow will go; it has never failed to go there — this is a considered conviction.
अध्याय 7
श्लोक 37.29
महतामाश्रमे प्राप्ते समर्थे सर्वकर्मणि ।यदि दुःखं न गच्छेत्तु दैवमेवात्र कारणम्
mahatāmāśrame prāpte samarthe sarvakarmaṇi | yadi duḥkhaṃ na gacchettu daivamevātra kāraṇam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
When one has reached the hermitage of the great, who are able in every task, if sorrow does not go, destiny alone is the cause.
अध्याय 7
श्लोक 37.30
निश्चयेनैव गच्छेत्तु दारिद्यं दुःखकारणम् ।महतां च स्वभावोऽयं कल्पवृक्षसमो मतः
niścayenaiva gacchettu dāridyaṃ duḥkhakāraṇam | mahatāṃ ca svabhāvo'yaṃ kalpavṛkṣasamo mataḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Surely poverty, the cause of sorrow, goes; this nature of the great is held to be like the wish-granting tree.
अध्याय 7
श्लोक 37.31
तद्गुणानेव गणयन्महतो वस्तुमात्रतः ।आश्रयस्य वशादेव पुंसो वै जायते प्रभो
tadguṇāneva gaṇayanmahato vastumātrataḥ | āśrayasya vaśādeva puṃso vai jāyate prabho
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Counting only their virtues, from the great by the mere thing itself — by the power of refuge alone, O Lord, a man comes to
अध्याय 7
श्लोक 37.32
लघुत्वं च महत्त्वं च नात्र कार्या विचारणा ।उत्तमानां स्वभावोऽयं यद्दीनप्रतिपालनम्
laghutvaṃ ca mahattvaṃ ca nātra kāryā vicāraṇā | uttamānāṃ svabhāvo'yaṃ yaddīnapratipālanam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
smallness or greatness; there is no doubt. This is the nature of the best, that they protect the lowly.
अध्याय 7
श्लोक 37.33
रङ्कस्य लक्षणं लोके ह्यतिश्रेयस्करं मतम् ।पुरोऽस्य परयत्नो वै सुजनानां च सेवनम्
raṅkasya lakṣaṇaṃ loke hyatiśreyaskaraṃ matam | puro'sya parayatno vai sujanānāṃ ca sevanam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
For a poor man in the world, the mark held most beneficial is striving before him and serving the good.
अध्याय 7
श्लोक 37.34
अतः परं च भाग्यं वै दोषश्चैव न दीयताम् ।एतस्मात्कारणात्स्वामिंस्त्वयि दृष्टो शुभं तदा
ataḥ paraṃ ca bhāgyaṃ vai doṣaścaiva na dīyatām | etasmātkāraṇātsvāmiṃstvayi dṛṣṭo śubhaṃ tadā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Beyond this is fortune; let no blame be given. For this reason, master, good has come in seeing you.
अध्याय 7
श्लोक 37.35
त्वदागमनमात्रेण सन्तुष्टानि मनांसि नः ।दिशोपदेशं येनाशु दुःखं नष्टं भवेच्च नः
tvadāgamanamātreṇa santuṣṭāni manāṃsi naḥ | diśopadeśaṃ yenāśu duḥkhaṃ naṣṭaṃ bhavecca naḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Our minds are satisfied by your mere coming; give us instruction by which our sorrow may quickly be destroyed."
अध्याय 7
श्लोक 37.36
नन्दीश्वर उवाच ।इत्येतद्वचनं श्रुत्वा पाण्डवानां महामुनिः ।प्रसन्नमानसो भूत्वा व्यासश्चैवाब्रवीदिदम्
nandīśvara uvāca | ityetadvacanaṃ śrutvā pāṇḍavānāṃ mahāmuniḥ | prasannamānaso bhūtvā vyāsaścaivābravīdidam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: Hearing these words of the Pandavas, the great sage Vyasa, glad at heart, said this:
अध्याय 7
श्लोक 37.37
हे पाण्डवाश्च यूयं वै न कष्टं कर्तुमर्हथ ।धन्याः स्थ कृतकृत्याः स्थ सत्यं नैव विलोपितम्
he pāṇḍavāśca yūyaṃ vai na kaṣṭaṃ kartumarhatha | dhanyāḥ stha kṛtakṛtyāḥ stha satyaṃ naiva vilopitam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
"O Pandavas, you should not grieve. You are blessed, you have done your duty, you have not abandoned truth.
अध्याय 7
श्लोक 37.38
सुजनानां स्वभावोऽयं प्राणान्तेऽपि सुशोभनः ।धर्मं त्यजन्ति नैवात्र सत्यं सफलभाजनम्
sujanānāṃ svabhāvo'yaṃ prāṇānte'pi suśobhanaḥ | dharmaṃ tyajanti naivātra satyaṃ saphalabhājanam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
This is the nature of the good, beautiful even at the end of life: they do not abandon dharma here; truth is the vessel of fruit.
अध्याय 7
श्लोक 37.39
अस्माकं चैव यूयं च ते चापि समतां गताः ।तथापि पक्षपातो वै धर्मिष्ठानां मतो बुधैः
asmākaṃ caiva yūyaṃ ca te cāpi samatāṃ gatāḥ | tathāpi pakṣapāto vai dharmiṣṭhānāṃ mato budhaiḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
You and they are alike to us; yet the wise hold that one should side with the most righteous.
अध्याय 7
श्लोक 37.40
धृतराष्ट्रेन दुष्टेन प्रथमं च ह्यचक्षुषा ।धर्मस्त्यक्तः स्वयं लोभाद्युष्माकं राज्यमाहृतम्
dhṛtarāṣṭrena duṣṭena prathamaṃ ca hyacakṣuṣā | dharmastyaktaḥ svayaṃ lobhādyuṣmākaṃ rājyamāhṛtam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
First the wicked, blind Dhritarashtra himself abandoned dharma out of greed and seized your kingdom.
अध्याय 7
श्लोक 37.41
तस्य यूयं च ते चापि पुत्रा एव न संशयः ।पितर्यपरते बाला अनुकम्प्या महात्मनः
tasya yūyaṃ ca te cāpi putrā eva na saṃśayaḥ | pitaryaparate bālā anukampyā mahātmanaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
You and they are both his sons, without doubt; when the father has died, the children should be pitied by the great-souled.
अध्याय 7
श्लोक 37.42
पश्चात्पुत्रश्च तेनैव वारितो न कदाचन ।अनर्थो नैव जायेत यच्चैवं च कृतं तदा
paścātputraśca tenaiva vārito na kadācana | anartho naiva jāyeta yaccaivaṃ ca kṛtaṃ tadā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Afterwards his son was never restrained by him; had he been, no calamity would have arisen from what was then done.
अध्याय 7
श्लोक 37.43
अतः परं च यज्जातं तज्जातं नान्यथा भवेत् ।अयं दुष्टो भवन्तश्च धर्मिष्ठाः सत्यवादिनः
ataḥ paraṃ ca yajjātaṃ tajjātaṃ nānyathā bhavet | ayaṃ duṣṭo bhavantaśca dharmiṣṭhāḥ satyavādinaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
What has happened since could not have been otherwise. He is wicked, and you are most righteous and truthful.
अध्याय 7
श्लोक 37.44
तस्मादन्ते च तस्यैवाशुभं हि भविता ध्रुवम् ।यच्चैव वापितं बीजं तत्प्ररोहो भवेदिह
tasmādante ca tasyaivāśubhaṃ hi bhavitā dhruvam | yaccaiva vāpitaṃ bījaṃ tatpraroho bhavediha
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Therefore in the end evil will surely come to him alone; the seed that is sown grows here.
अध्याय 7
श्लोक 37.45
तस्माद्दुःखं न कर्तव्यं भवद्भिः सर्वथा ध्रुवम् ।भविष्यति शुभं वो हि नात्र कार्या विचारणा
tasmādduḥkhaṃ na kartavyaṃ bhavadbhiḥ sarvathā dhruvam | bhaviṣyati śubhaṃ vo hi nātra kāryā vicāraṇā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
So you should not grieve at all; good will certainly come to you; there is no doubt."
अध्याय 7
श्लोक 37.46
नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वा पाण्डवाः सर्वे तेन व्यासेन प्रीणिताः ।युधिष्ठिरमुखास्ते च पुनरेवाब्रुवन्वचः
nandīśvara uvāca | ityuktvā pāṇḍavāḥ sarve tena vyāsena prīṇitāḥ | yudhiṣṭhiramukhāste ca punarevābruvanvacaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: Pleased by Vyasa's words, all the Pandavas, led by Yudhishthira, spoke again:
अध्याय 7
श्लोक 37.47
पाण्डवा ऊचुः ।सत्यमुक्तं त्वया नाथ दुष्टैर्दुःखं निरन्तरम् ।दुष्टात्मभिर्वने चापि दीयते हि मुहुर्मुहुः
pāṇḍavā ūcuḥ | satyamuktaṃ tvayā nātha duṣṭairduḥkhaṃ nirantaram | duṣṭātmabhirvane cāpi dīyate hi muhurmuhuḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The Pandavas said: "You have spoken the truth, master: sorrow is given ceaselessly by the wicked, again and again, even in the forest, by evil-souled men.
अध्याय 7
श्लोक 37.48
तन्नाशयाशुभं मेंऽद्य किञ्चिद्देयं शुभं विभो ।कृष्णेन कथितं पूर्वमाराध्यः शङ्करः सदा
tannāśayāśubhaṃ meṃ'dya kiñciddeyaṃ śubhaṃ vibho | kṛṣṇena kathitaṃ pūrvamārādhyaḥ śaṅkaraḥ sadā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Destroy that evil for us today and give us some good, O Lord. Krishna told us before that Shankara should always be worshipped;
अध्याय 7
श्लोक 37.49
प्रमादश्च कृतोऽस्माभिस्तद्वचः शिथिलीकृतम् ।स देवमार्गस्तु पुनरिदानीमुपदिश्यताम्
pramādaśca kṛto'smābhistadvacaḥ śithilīkṛtam | sa devamārgastu punaridānīmupadiśyatām
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
we were negligent and let his words slacken; now teach us again that path of the god."
अध्याय 7
श्लोक 37.50
नन्दीश्वर उवाच ।इत्येतद्वचनं श्रुत्वा व्यासो हर्षसमन्वितः ।उवाच पाण्डवान्प्रीत्या स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्
nandīśvara uvāca | ityetadvacanaṃ śrutvā vyāso harṣasamanvitaḥ | uvāca pāṇḍavānprītyā smṛtvā śivapadāmbujam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: Hearing these words, Vyasa, full of joy, remembering Shiva's lotus feet, lovingly said to the Pandavas:
अध्याय 7
श्लोक 37.51
व्यास उवाच ।श्रूयतां वचनं मेऽद्य पाण्डवा धर्मबुद्धयः ।सत्यमुक्तं तु कृष्णेन मया संसेव्यते शिवः
vyāsa uvāca | śrūyatāṃ vacanaṃ me'dya pāṇḍavā dharmabuddhayaḥ | satyamuktaṃ tu kṛṣṇena mayā saṃsevyate śivaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Vyasa said: "Hear my words today, Pandavas of righteous mind: Krishna spoke the truth; I too serve Shiva.
अध्याय 7
श्लोक 37.52
भवद्भिः सेव्यतां प्रीत्या सुखं स्यादतुलं सदा ।सर्वदुःखं भवत्येव शिवासेवात एव हि
bhavadbhiḥ sevyatāṃ prītyā sukhaṃ syādatulaṃ sadā | sarvaduḥkhaṃ bhavatyeva śivāsevāta eva hi
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Serve him with love, and there will always be incomparable happiness; all sorrow indeed vanishes through the service of Shiva."
अध्याय 7
श्लोक 37.53
नन्दीश्वर उवाच ।अथ पञ्चसु तेष्वेव विचार्य शिवपूजने ।अर्जुनं योग्यमुच्चार्य व्यासो मुनिवरस्तथा
nandīśvara uvāca | atha pañcasu teṣveva vicārya śivapūjane | arjunaṃ yogyamuccārya vyāso munivarastathā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: Then, considering the five for Shiva's worship, the best of sages, Vyasa, named Arjuna as fit,
अध्याय 7
श्लोक 37.54
तपःस्थानं विचार्यैवं ततः स मुनिसत्तमः ।पाण्डवान्धर्मसन्निष्ठान्पुनरेवाब्रवीदिदम्
tapaḥsthānaṃ vicāryaivaṃ tataḥ sa munisattamaḥ | pāṇḍavāndharmasanniṣṭhānpunarevābravīdidam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
and, considering the place for austerity, the best of sages then spoke again to the Pandavas, who were firm in dharma:
अध्याय 7
श्लोक 37.55
व्यास उवाच ।श्रूयतां पाण्डवाः सर्वे कथयामि हितं सदा ।शिवं सर्वं परं दृष्ट्वा परं ब्रह्म सतां गतिम्
vyāsa uvāca | śrūyatāṃ pāṇḍavāḥ sarve kathayāmi hitaṃ sadā | śivaṃ sarvaṃ paraṃ dṛṣṭvā paraṃ brahma satāṃ gatim
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Vyasa said: "Listen, all Pandavas; I tell you what is ever beneficial, having seen Shiva as all and supreme, the Supreme Brahman, the goal of the good.
अध्याय 7
श्लोक 37.56
ब्रह्मादित्रिपरार्द्धान्तं यत्किञ्चिद् दृश्यते जगत् ।तत्सर्वं शिवरूपं च पूज्यं ध्येयं च तत्पुनः
brahmāditriparārddhāntaṃ yatkiñcid dṛśyate jagat | tatsarvaṃ śivarūpaṃ ca pūjyaṃ dhyeyaṃ ca tatpunaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Whatever world is seen, from Brahma to the end of the three parardhas, all of it is Shiva's form, to be worshipped and meditated on.
अध्याय 7
श्लोक 37.57
सर्वेषां चैव सेव्योऽसौ शङ्करः सर्वदुःखहा ।शिवः स्वल्पेन कालेन सम्प्रसीदति भक्तितः
sarveṣāṃ caiva sevyo'sau śaṅkaraḥ sarvaduḥkhahā | śivaḥ svalpena kālena samprasīdati bhaktitaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
He is to be served by all — Shankara, remover of all sorrow; Shiva is pleased in a short time by devotion.
अध्याय 7
श्लोक 37.58
सुप्रसन्नो महेशो हि भक्तेभ्यः सकलप्रदः ।भुक्तिं मुक्तिमिहामुत्र यच्छतीति सुनिश्चितम्
suprasanno maheśo hi bhaktebhyaḥ sakalapradaḥ | bhuktiṃ muktimihāmutra yacchatīti suniścitam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Mahesha, well pleased, gives everything to devotees; he surely grants enjoyment and liberation here and hereafter.
अध्याय 7
श्लोक 37.59
तस्मात्सेव्यः सदा शभ्भुर्भुक्तिमुक्तिफलेप्सुभिः ।पुरुषः शङ्करः साक्षाद् दृष्टहन्ता सतां गतिः
tasmātsevyaḥ sadā śabhbhurbhuktimuktiphalepsubhiḥ | puruṣaḥ śaṅkaraḥ sākṣād dṛṣṭahantā satāṃ gatiḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
So Shambhu should always be served by those who seek the fruit of enjoyment and liberation; Shankara is the Person himself, destroyer of the wicked, the goal of the good.
अध्याय 7
श्लोक 37.60
परन्तु प्रथमं शक्रविद्यां दृढमना जपेत् ।क्षत्रियस्य पराख्यस्य चेदमेव समाहितम्
parantu prathamaṃ śakravidyāṃ dṛḍhamanā japet | kṣatriyasya parākhyasya cedameva samāhitam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
But first one should recite with a firm mind the vidya of Shakra; for a kshatriya of great repute this is what is enjoined.
अध्याय 7
श्लोक 37.61
अतोऽर्जुनश्च प्रथमं शक्रविद्यां जपेद् दृढः ।करिष्यति परीक्षां प्राक् सन्तुष्टस्तद्भविष्यति
ato'rjunaśca prathamaṃ śakravidyāṃ japed dṛḍhaḥ | kariṣyati parīkṣāṃ prāk santuṣṭastadbhaviṣyati
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
So Arjuna should first recite the vidya of Shakra with firmness; he will test first, and then he will be pleased;
अध्याय 7
श्लोक 37.62
सुप्रसन्नश्च विघ्नानि संहरिष्यति सर्वदा ।पुनश्चैवं शिवस्यैव वरं मन्त्रं प्रदास्यति
suprasannaśca vighnāni saṃhariṣyati sarvadā | punaścaivaṃ śivasyaiva varaṃ mantraṃ pradāsyati
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
well pleased, he will always remove obstacles, and then will give the excellent mantra of Shiva himself."
अध्याय 7
श्लोक 37.63
नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वार्जुनमाहूयोपेन्द्रविद्यामुपादिशत् ।स्नात्वा च प्राङ्मुखो भूत्वा जग्राहार्जुन उग्रधीः
nandīśvara uvāca | ityuktvārjunamāhūyopendravidyāmupādiśat | snātvā ca prāṅmukho bhūtvā jagrāhārjuna ugradhīḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: Having said this and called Arjuna, he taught him the vidya of Upendra; having bathed and faced east, fierce-minded Arjuna received it.
अध्याय 7
श्लोक 37.64
पार्थिवस्य विधानं च तस्मै मुनिवरो ददौ ।प्रत्युवाच च तं व्यासो धनञ्जयमुदारधीः
pārthivasya vidhānaṃ ca tasmai munivaro dadau | pratyuvāca ca taṃ vyāso dhanañjayamudāradhīḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The best of sages gave him the procedure of the earthen image, and the noble-minded Vyasa said to Dhananjaya:
अध्याय 7
श्लोक 37.65
व्यास उवाच ।इतो गच्छाधुना पार्थ इन्द्रकीले सुशोभने ।जाह्नव्याश्च समीपे वै स्थित्वा सम्यक् तपः कुरु
vyāsa uvāca | ito gacchādhunā pārtha indrakīle suśobhane | jāhnavyāśca samīpe vai sthitvā samyak tapaḥ kuru
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Vyasa said: "Go now from here, Partha, to lovely Indrakila; staying near the Jahnavi, perform austerity properly.
अध्याय 7
श्लोक 37.66
अदृश्या चैव विद्या स्यात्सदा ते हितकारिणी ।इत्याशिषं ददौ तस्मै ततः प्रोवाच तान्मुनिः
adṛśyā caiva vidyā syātsadā te hitakāriṇī | ityāśiṣaṃ dadau tasmai tataḥ provāca tānmuniḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
May this vidya always be invisible and beneficial to you." He gave him this blessing and then said to them, the sage:
अध्याय 7
श्लोक 37.67
धर्ममास्थाय सर्वे वै तिष्ठन्तु नृपसत्तमाः ।सिद्धिः स्यात्सर्वथा श्रेष्ठा नात्र कार्या विचारणा
dharmamāsthāya sarve vai tiṣṭhantu nṛpasattamāḥ | siddhiḥ syātsarvathā śreṣṭhā nātra kāryā vicāraṇā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
"Let all of you, best of kings, stand firm in dharma; the best success will surely come; there is no doubt."
अध्याय 7
श्लोक 37.68
नन्दीश्वर उवाच ।इति दत्त्वाशिषं तेभ्यः पाण्डवेभ्यो मुनीश्वरः ।स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं व्यासश्चान्तर्दधे क्षणात्
nandīśvara uvāca | iti dattvāśiṣaṃ tebhyaḥ pāṇḍavebhyo munīśvaraḥ | smṛtvā śivapadāmbhojaṃ vyāsaścāntardadhe kṣaṇāt
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: Having given this blessing to the Pandavas, the lord of sages Vyasa remembered Shiva's lotus feet and vanished in a moment.
अध्याय 7
श्लोक 38.0
॥ श्रीगणेशाय नमः
|| śrīgaṇeśāya namaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Salutations to Shri Ganesha.
अध्याय 7
श्लोक 38.0-2
श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Salutations to Shri Gauri and Shankara.
अध्याय 7
श्लोक 38.1
श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.३८. अष्टत्रिंशोऽध्यायः ।किरातावतारवर्णनप्रसङ्गेऽर्जुनतपोवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।अर्जुनोऽपि तदा तत्र दीप्यमानो व्यदृश्यत ।मन्त्रेण शिवरूपेण तेजश्चातुलमावहन्
śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ 3.38. aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ | kirātāvatāravarṇanaprasaṅge'rjunatapovarṇanam | nandīśvara uvāca | arjuno'pi tadā tatra dīpyamāno vyadṛśyata | mantreṇa śivarūpeṇa tejaścātulamāvahan
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The glorious Shiva Mahapurana, third book, the Shatarudra Samhita, chapter 38: in the course of describing the Kirata incarnation, the description of Arjuna's austerity. Nandishvara said: Arjuna too was then seen there, blazing, bearing incomparable radiance through the mantra in Shiva's form.
अध्याय 7
श्लोक 38.2
ते सर्वे चार्जुनं दृष्ट्वा पाण्डवा निश्चयं गताः ।जयोऽस्माकं ध्रुवं जातं तेजश्च विपुलं यतः
te sarve cārjunaṃ dṛṣṭvā pāṇḍavā niścayaṃ gatāḥ | jayo'smākaṃ dhruvaṃ jātaṃ tejaśca vipulaṃ yataḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Seeing Arjuna, all the Pandavas were convinced: "Our victory is surely come, since his radiance is so great.
अध्याय 7
श्लोक 38.3
इदं कार्यं त्वया साध्यं नान्येन च कदाचन ।व्यासस्य वचनाद्भाति सफलं कुरु जीवितम्
idaṃ kāryaṃ tvayā sādhyaṃ nānyena ca kadācana | vyāsasya vacanādbhāti saphalaṃ kuru jīvitam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
[they said to Arjuna:] "This task is to be accomplished by you and never by another; by Vyasa's word it is clear — make your life fruitful."
अध्याय 7
श्लोक 38.4
इति प्रोच्यार्जुनं ते वै विरहौत्सुक्यकातराः ।अनिच्छन्तोऽपि तत्रैव प्रेषयामासुरादरात्
iti procyārjunaṃ te vai virahautsukyakātarāḥ | anicchanto'pi tatraiva preṣayāmāsurādarāt
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Having said this to Arjuna, they, distressed by longing at the separation, sent him there respectfully though unwilling.
अध्याय 7
श्लोक 38.5
द्रौपदी दुःखसंयुक्ता नेत्राश्रूणि निरुध्य च ।प्रेषयन्ती शुभं वाक्यं तदोवाच पतिव्रता
draupadī duḥkhasaṃyuktā netrāśrūṇi nirudhya ca | preṣayantī śubhaṃ vākyaṃ tadovāca pativratā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Draupadi, full of sorrow, holding back the tears in her eyes, the faithful wife, spoke auspicious words as she sent him off:
अध्याय 7
श्लोक 38.6
द्रौपद्युवाच ।व्यासोपदिष्टं यद्राजंस्त्वया कार्यं प्रयत्नतः ।शुभप्रदोऽस्तु ते पन्थाः शकरः शं करोतु वै
draupadyuvāca | vyāsopadiṣṭaṃ yadrājaṃstvayā kāryaṃ prayatnataḥ | śubhaprado'stu te panthāḥ śakaraḥ śaṃ karotu vai
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Draupadi said: "O king, what Vyasa has taught must be done by you with effort; may your path be auspicious, and may Shankara bring you good."
अध्याय 7
श्लोक 38.7
ते सर्वे चावसंस्तत्र विसृज्यार्जुनमादरात् ।अत्यन्तदुःखमापन्ना मिलित्वा पञ्च एव च
te sarve cāvasaṃstatra visṛjyārjunamādarāt | atyantaduḥkhamāpannā militvā pañca eva ca
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
All of them stayed there, having respectfully sent Arjuna away, the five together, fallen into great sorrow.
अध्याय 7
श्लोक 38.8
स्थितास्तत्र वदन्ति स्म श्रूयतामृषिसत्तम ।दुःखेऽपि प्रियसङ्गो वै न दुःखाय प्रजायते
sthitāstatra vadanti sma śrūyatāmṛṣisattama | duḥkhe'pi priyasaṅgo vai na duḥkhāya prajāyate
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Staying there, they said, "Listen, best of sages: even in sorrow the company of loved ones does not bring sorrow;
अध्याय 7
श्लोक 38.9
वियोगे द्विगुणं तस्य दुःखं भवति नित्यशः ।तत्र धैर्यधरस्यापि कथं धैर्यं भवेदिह
viyoge dviguṇaṃ tasya duḥkhaṃ bhavati nityaśaḥ | tatra dhairyadharasyāpi kathaṃ dhairyaṃ bhavediha
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
in separation sorrow is always doubled; how can even the steadfast keep steadfastness here?"
अध्याय 7
श्लोक 38.10
नन्दीश्वर उवाच ।कुर्वत्स्वेव तदा दुःखम्पाण्डवेषु मुनीश्वरः ।कृपासिन्धुश्च स व्यास ऋषिवर्यः समागत
nandīśvara uvāca | kurvatsveva tadā duḥkhampāṇḍaveṣu munīśvaraḥ | kṛpāsindhuśca sa vyāsa ṛṣivaryaḥ samāgata
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: While the Pandavas were grieving, the lord of sages, the ocean of compassion, the best of sages Vyasa arrived.
अध्याय 7
श्लोक 38.11
तं तदा पाण्डवास्ते वै नत्वा सम्पूज्य चादरात् ।दत्त्वासनं हि दुःखाढ्याः करौ बध्वा वचोऽब्रुवन्
taṃ tadā pāṇḍavāste vai natvā sampūjya cādarāt | dattvāsanaṃ hi duḥkhāḍhyāḥ karau badhvā vaco'bruvan
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The Pandavas then bowed to him and worshipped him respectfully, gave him a seat and, full of sorrow, with folded hands, spoke:
अध्याय 7
श्लोक 38.12
पाण्डवा ऊचुः ।श्रूयतामृषभश्रेष्ठ दुःखदग्धा वयं प्रभो ।दर्शनं तेऽद्य सम्प्राप्य ह्यानन्दं प्राप्नुमो मुने
pāṇḍavā ūcuḥ | śrūyatāmṛṣabhaśreṣṭha duḥkhadagdhā vayaṃ prabho | darśanaṃ te'dya samprāpya hyānandaṃ prāpnumo mune
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The Pandavas said: "Listen, best of sages; we are burnt by sorrow, O Lord; having gained your sight today, we attain joy, O sage.
अध्याय 7
श्लोक 38.13
कियत्कालं वसात्रैव दुःखनाशाय नः प्रभो ।दर्शनात्तव विप्रर्षे सर्वं दुःखं विलीयते
kiyatkālaṃ vasātraiva duḥkhanāśāya naḥ prabho | darśanāttava viprarṣe sarvaṃ duḥkhaṃ vilīyate
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Stay here some time to destroy our sorrow, O Lord; by your sight, O brahmin sage, all sorrow dissolves."
अध्याय 7
श्लोक 38.14
नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्तः स ऋषिश्रेष्ठो न्यवसत्तत्सुखाय वै ।कथाभिर्विविधाभिश्च तद्दुःखं नोदयंस्तदा
nandīśvara uvāca | ityuktaḥ sa ṛṣiśreṣṭho nyavasattatsukhāya vai | kathābhirvividhābhiśca tadduḥkhaṃ nodayaṃstadā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: Addressed thus, the best of sages stayed for their happiness, driving away their sorrow with various stories.
अध्याय 7
श्लोक 38.15
वार्तायां क्रियमाणायां तेन व्यासेन सन्मुने ।सुप्रणम्य विनीतात्मा धर्मराजोऽब्रवीदिदम्
vārtāyāṃ kriyamāṇāyāṃ tena vyāsena sanmune | supraṇamya vinītātmā dharmarājo'bravīdidam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
While the talk was going on with that good sage Vyasa, Dharmaraja, humble, bowing low, said this:
अध्याय 7
श्लोक 38.16
धर्मराज उवाच ।शृणु त्वं हि ऋषिश्रेष्ठ दुःखशान्तिर्मता मम ।पृच्छामि त्वां महाप्राज्ञ कथनीयं त्वया प्रभो
dharmarāja uvāca | śṛṇu tvaṃ hi ṛṣiśreṣṭha duḥkhaśāntirmatā mama | pṛcchāmi tvāṃ mahāprājña kathanīyaṃ tvayā prabho
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Dharmaraja said: "Listen, best of sages; this I hold to be the quieting of my sorrow. I ask you, greatly wise one; please tell me, O Lord:
अध्याय 7
श्लोक 38.17
ईदृशं चैव दुःखं च पुरा प्राप्तश्च कश्चन ।वयमेव परं दुःखं प्राप्ता वै नैव कश्चन
īdṛśaṃ caiva duḥkhaṃ ca purā prāptaśca kaścana | vayameva paraṃ duḥkhaṃ prāptā vai naiva kaścana
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
has anyone before suffered such sorrow? We alone have met the greatest sorrow, no one else."
अध्याय 7
श्लोक 38.18
व्यास उवाच ।राज्ञस्तु नलनाम्नो वै निषधाधिपतेः पुरा ।भवद्दुःखाधिकं दुःखं जातं तस्य महात्मनः
vyāsa uvāca | rājñastu nalanāmno vai niṣadhādhipateḥ purā | bhavadduḥkhādhikaṃ duḥkhaṃ jātaṃ tasya mahātmanaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Vyasa said: "Long ago, to the great-souled king named Nala, lord of Nishadha, came sorrow greater than yours;
अध्याय 7
श्लोक 38.19
हरिश्चन्द्रस्य नृपतेर्जातं दुःखं महत्तरम् ।अकथ्यं तद्विशेषेण परशोकावहं तथा
hariścandrasya nṛpaterjātaṃ duḥkhaṃ mahattaram | akathyaṃ tadviśeṣeṇa paraśokāvahaṃ tathā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
to King Harishchandra came still greater sorrow, indescribable and bringing grief to others.
अध्याय 7
श्लोक 38.20
दुःखं तथैव विज्ञेयं रामस्याप्यथ पाण्डव ।यच्छ्रुत्वा स्त्रीनराणां च भवेन्मोहो महत्तरः
duḥkhaṃ tathaiva vijñeyaṃ rāmasyāpyatha pāṇḍava | yacchrutvā strīnarāṇāṃ ca bhavenmoho mahattaraḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
"Likewise the sorrow of Rama too is to be known, O Pandava, hearing which men and women fall into greater bewilderment.
अध्याय 7
श्लोक 38.21
तस्माद्वर्णयितुं नैव शक्यते हि मया पुनः ।शरीरं दुःखराशिं च मत्वा त्याज्यं त्वयाधुना
tasmādvarṇayituṃ naiva śakyate hi mayā punaḥ | śarīraṃ duḥkharāśiṃ ca matvā tyājyaṃ tvayādhunā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
So I cannot describe it again. Regard the body as a heap of sorrow; it is to be given up now.
अध्याय 7
श्लोक 38.22
येनेदं च धृतं तेन व्याप्तमेव न संशयः ।प्रथमं मातृगर्भे वै जन्म दुःखस्य कारणम्
yenedaṃ ca dhṛtaṃ tena vyāptameva na saṃśayaḥ | prathamaṃ mātṛgarbhe vai janma duḥkhasya kāraṇam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Whoever has taken it on is pervaded by it, without doubt. First, birth in the mother's womb is a cause of sorrow;
अध्याय 7
श्लोक 38.23
कौमारेऽपि महादुःखं बाललीलानुसारि यत् ।ततोऽपि यौवने कामान्भुञ्जानो दुःखरूपिणः
kaumāre'pi mahāduḥkhaṃ bālalīlānusāri yat | tato'pi yauvane kāmānbhuñjāno duḥkharūpiṇaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
in childhood too there is great sorrow in following childish play; then in youth, enjoying pleasures that are sorrow in form,
अध्याय 7
श्लोक 38.24
गतागतैर्दिनानां हि कार्यभारैरनेकशः ।आयुश्च क्षीयते नित्यं न जानाति ह तत्पुनः
gatāgatairdinānāṃ hi kāryabhārairanekaśaḥ | āyuśca kṣīyate nityaṃ na jānāti ha tatpunaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
with the coming and going of days and many burdens of work, life wastes away daily and one does not know it.
अध्याय 7
श्लोक 38.25
अन्ते च मरणं चैव महादुःखमतः परम् ।नानानरकपीडाश्च भुज्यन्तेऽज्ञैर्नरैस्तदा
ante ca maraṇaṃ caiva mahāduḥkhamataḥ param | nānānarakapīḍāśca bhujyante'jñairnaraistadā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
At the end comes death, the greatest sorrow of all, and then ignorant men suffer the torments of many hells.
अध्याय 7
श्लोक 38.26
तस्मादिदमसत्यं च त्वन्तु सत्यं समाचर ।येनैव तुष्यते शम्भुस्तथा कार्यं नरेण च
tasmādidamasatyaṃ ca tvantu satyaṃ samācara | yenaiva tuṣyate śambhustathā kāryaṃ nareṇa ca
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
So this is unreal; you should practise the real. A man should do whatever pleases Shambhu."
अध्याय 7
श्लोक 38.27
नन्दीश्वर उवाच ।एवं विविधवार्ताभिः कालनिर्यापणन्तदा ।चक्रुस्ते भ्रातरः सर्वे मनोरथपथैः पुनः
nandīśvara uvāca | evaṃ vividhavārtābhiḥ kālaniryāpaṇantadā | cakruste bhrātaraḥ sarve manorathapathaiḥ punaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: Thus with various talk the brothers all passed their time again on the paths of their hopes.
अध्याय 7
श्लोक 38.28
अर्जुनोऽपि स्वयं गच्छन्दुर्गाद्रिषु दृढव्रतः ।यक्षं लब्ध्वा च तेनैव दस्यून्निघ्नन्ननेकशः
arjuno'pi svayaṃ gacchandurgādriṣu dṛḍhavrataḥ | yakṣaṃ labdhvā ca tenaiva dasyūnnighnannanekaśaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Arjuna too, going himself among the difficult mountains, firm in his vow, having found a Yaksha and slaying many robbers with him,
अध्याय 7
श्लोक 38.29
मनसा हर्षसंयुक्तो जगामाचलमुत्तमम् ।तत्र गत्वा च गङ्गायाः समीपं सुन्दरं स्थलम्
manasā harṣasaṃyukto jagāmācalamuttamam | tatra gatvā ca gaṅgāyāḥ samīpaṃ sundaraṃ sthalam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
joyful in mind, went to the excellent mountain; going there, to a lovely spot near the Ganga,
अध्याय 7
श्लोक 38.30
अशोककाननं यत्र तिष्ठति स्वर्ग उत्तमः ।तत्र तस्थौ स्वयं स्नात्वा नत्वा च गुरुमुत्तमम्
aśokakānanaṃ yatra tiṣṭhati svarga uttamaḥ | tatra tasthau svayaṃ snātvā natvā ca gurumuttamam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
where there is an ashoka grove like excellent heaven, he stayed there, having bathed and bowed to his excellent teacher.
अध्याय 7
श्लोक 38.31
यथोपदिष्टं वेषादि तथा चैवाकरोत्स्वयम् ।इन्द्रियाण्यपकृष्यादौ मनसा संस्थितोऽभवत्
yathopadiṣṭaṃ veṣādi tathā caivākarotsvayam | indriyāṇyapakṛṣyādau manasā saṃsthito'bhavat
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
He himself adopted the dress and the rest as instructed, and first withdrawing his senses, he became established in mind.
अध्याय 7
श्लोक 38.32
पुनश्च पार्थिवं कृत्वा सुन्दरं समसूत्रकम् ।तदग्रे प्रणिदध्यौ स तेजोराशिमनुत्तमम्
punaśca pārthivaṃ kṛtvā sundaraṃ samasūtrakam | tadagre praṇidadhyau sa tejorāśimanuttamam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Again, making a beautiful, well-proportioned earthen image, he meditated before it on the unsurpassed mass of radiance.
अध्याय 7
श्लोक 38.33
त्रिकालं चैव सुस्नातः पूजनं विविधं तदा ।चकारोपासनं तत्र हरस्य च पुनः पुनः
trikālaṃ caiva susnātaḥ pūjanaṃ vividhaṃ tadā | cakāropāsanaṃ tatra harasya ca punaḥ punaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Bathing well three times a day, he performed various worship there and served Hara again and again.
अध्याय 7
श्लोक 38.34
तस्यैव शिरसस्तेजो निस्सृतं तच्चरास्तदा ।दृष्ट्वा भयं समापन्नाः प्रविष्टश्च कदा ह्ययम्
tasyaiva śirasastejo nissṛtaṃ taccarāstadā | dṛṣṭvā bhayaṃ samāpannāḥ praviṣṭaśca kadā hyayam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Seeing the radiance issuing from his head, Indra's spies were afraid: "When did this one enter?"
अध्याय 7
श्लोक 38.35
पुनस्ते च विचार्यैवं कथनीयं विडौजसे ।इत्युक्त्वा तु गतास्ते वै शक्रस्यान्तिकमञ्जसा
punaste ca vicāryaivaṃ kathanīyaṃ viḍaujase | ityuktvā tu gatāste vai śakrasyāntikamañjasā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Reflecting again, "This must be told to Vidaujas (Indra)," they went quickly to Shakra.
अध्याय 7
श्लोक 38.36
चरा ऊचुः ।देवो वाथ ऋषिश्चैव सूर्यो वाथ विभावसुः ।तपश्चरति देवेश न जानीमो वने च तम्
carā ūcuḥ | devo vātha ṛṣiścaiva sūryo vātha vibhāvasuḥ | tapaścarati deveśa na jānīmo vane ca tam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The spies said: "O lord of gods, a god or a sage, the Sun or Fire, is performing austerity in the forest; we do not know who he is.
अध्याय 7
श्लोक 38.37
तस्यैव तेजसा दग्धा आगतास्तव सन्निधौ ।निवेदितञ्चरित्रं तत्क्रियतामुचितं तु यत्
tasyaiva tejasā dagdhā āgatāstava sannidhau | niveditañcaritraṃ tatkriyatāmucitaṃ tu yat
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Burnt by his radiance, we have come to you; his conduct has been reported — let what is fitting be done."
अध्याय 7
श्लोक 38.38
नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्तस्तैश्चरैः सर्वं ज्ञात्वा पुत्रचिकीर्षितम् ।स गोत्रपान्विसृज्यैव तत्र गन्तुं मनो दधे
nandīśvara uvāca | ityuktastaiścaraiḥ sarvaṃ jñātvā putracikīrṣitam | sa gotrapānvisṛjyaiva tatra gantuṃ mano dadhe
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: Told this by the spies, knowing everything his son intended, he dismissed the guardians of the mountains and resolved to go there.
अध्याय 7
श्लोक 38.39
स वृद्धब्राह्मणो भूत्वा ब्रह्मचारी शचीपतिः ।जगाम तत्र विप्रेन्द्र परीक्षार्थं हि तस्य वै
sa vṛddhabrāhmaṇo bhūtvā brahmacārī śacīpatiḥ | jagāma tatra viprendra parīkṣārthaṃ hi tasya vai
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Becoming an old brahmin, a celibate student, the husband of Shachi went there, O best of brahmins, to test him.
अध्याय 7
श्लोक 38.40
तमागतं तदा दृष्ट्वाकार्षीत्पूजां च पाण्डवः ।स्थितोऽग्रे च स्तुतिं कृत्वा क्वायातोऽसि वदाधुना
tamāgataṃ tadā dṛṣṭvākārṣītpūjāṃ ca pāṇḍavaḥ | sthito'gre ca stutiṃ kṛtvā kvāyāto'si vadādhunā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Seeing him arrive, the Pandava worshipped him, stood before him, praised him and said, "Tell me now, where have you come from?"
अध्याय 7
श्लोक 38.41
इत्युक्तस्तेन देवेशो धैर्यार्थं तस्य प्रीतितः ।परीक्षागर्भितं वाक्यं पाण्डवन्तं ततोऽब्रवीत्
ityuktastena deveśo dhairyārthaṃ tasya prītitaḥ | parīkṣāgarbhitaṃ vākyaṃ pāṇḍavantaṃ tato'bravīt
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Addressed thus, the lord of gods, to test his steadfastness, lovingly spoke to the Pandava words that concealed a test:
अध्याय 7
श्लोक 38.42
ब्राह्मण उवाच ।नवे वयसि वै तात किन्तपस्यसि साम्प्रतम् ।मुक्त्यर्थं वा जयार्थं किं सर्वथैतत्तपस्तव
brāhmaṇa uvāca | nave vayasi vai tāta kintapasyasi sāmpratam | muktyarthaṃ vā jayārthaṃ kiṃ sarvathaitattapastava
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The brahmin said: "In your fresh youth, dear one, why are you doing austerity now? Is all this austerity of yours for liberation or for victory?"
अध्याय 7
श्लोक 38.43
नन्दीश्वर उवाच ।इति पृष्टस्तदा तेन सर्वं संवेदितं पुनः ।तच्छ्रुत्वा स पुनर्वाक्यमुवाच ब्राह्मणस्तदा
nandīśvara uvāca | iti pṛṣṭastadā tena sarvaṃ saṃveditaṃ punaḥ | tacchrutvā sa punarvākyamuvāca brāhmaṇastadā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: Asked thus, he told everything again; hearing it, the brahmin spoke again:
अध्याय 7
श्लोक 38.44
ब्राह्मण उवाच ।युक्तं न क्रियते वीर सुखं प्राप्तुं च यत्तपः ।क्षात्रधर्मेण क्रियते मुक्त्यर्थं कुरुसत्तम
brāhmaṇa uvāca | yuktaṃ na kriyate vīra sukhaṃ prāptuṃ ca yattapaḥ | kṣātradharmeṇa kriyate muktyarthaṃ kurusattama
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The brahmin said: "It is not fitting, hero, to perform austerity to gain happiness; it should be done with the kshatriya's dharma, for liberation, best of the Kurus.
अध्याय 7
श्लोक 38.46
इन्द्रस्तु सुखदाता वै मुक्तिदाता भवेन्न हि ।तस्मात्त्वं सर्वथा श्रेष्ठ कर्तुमर्हसि सत्तपः ।नन्दीश्वर उवाच ।इदं तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधं चक्रेऽर्जुनस्तदा ।प्रत्युवाच विनीतात्मा तदनादृत्य सुव्रतः
indrastu sukhadātā vai muktidātā bhavenna hi | tasmāttvaṃ sarvathā śreṣṭha kartumarhasi sattapaḥ | nandīśvara uvāca | idaṃ tadvacanaṃ śrutvā krodhaṃ cakre'rjunastadā | pratyuvāca vinītātmā tadanādṛtya suvrataḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Indra is the giver of happiness, but he cannot be the giver of liberation; so, best one, you should perform true austerity in every way." Nandishvara said: Hearing these words, Arjuna grew angry; humble-minded and of good vows, disregarding them, he replied:
अध्याय 7
श्लोक 38.47
अर्जुन उवाच ।राज्यार्थं न च मुक्त्यर्थ किमर्थं भाषसे त्विदम् ।व्यासस्य वचनेनैव क्रियते तप ईदृशम्
arjuna uvāca | rājyārthaṃ na ca muktyartha kimarthaṃ bhāṣase tvidam | vyāsasya vacanenaiva kriyate tapa īdṛśam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Arjuna said: "Not for a kingdom and not for liberation — why do you say this? Such austerity is done at Vyasa's word.
अध्याय 7
श्लोक 38.48
इतो गच्छ ब्रह्मचारिन्मां पातयितुमिच्छसि ।प्रयोजनं किमत्रास्ति तव वै ब्रह्मचारिणः
ito gaccha brahmacārinmāṃ pātayitumicchasi | prayojanaṃ kimatrāsti tava vai brahmacāriṇaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Go from here, celibate; you wish to make me fall. What business do you, a celibate student, have here?"
अध्याय 7
श्लोक 38.49
नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्तः स प्रसन्नोऽभूत्सुन्दरं रूपमद्भुतम् ।स्वोपस्करणसंयुक्तं दर्शयामास वै निजम्
nandīśvara uvāca | ityuktaḥ sa prasanno'bhūtsundaraṃ rūpamadbhutam | svopaskaraṇasaṃyuktaṃ darśayāmāsa vai nijam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: Addressed thus, he was pleased and showed his own wondrous, beautiful form with its accoutrements.
अध्याय 7
श्लोक 38.50
शक्ररूपं तदा दृष्ट्वा लज्जितश्चार्जुनस्तदा ।स इन्द्रस्तं समाश्वास्य पुनरेव वचोऽब्रवीत्
śakrarūpaṃ tadā dṛṣṭvā lajjitaścārjunastadā | sa indrastaṃ samāśvāsya punareva vaco'bravīt
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Seeing Shakra's form, Arjuna was ashamed; Indra reassured him and spoke again:
अध्याय 7
श्लोक 38.51
इन्द्र उवाच ।वरं वृणीष्व हे तात धनञ्जय महामते ।यदिच्छसि मनोऽभीष्टं नादेयं विद्यते तव
indra uvāca | varaṃ vṛṇīṣva he tāta dhanañjaya mahāmate | yadicchasi mano'bhīṣṭaṃ nādeyaṃ vidyate tava
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Indra said: "Choose a boon, dear Dhananjaya, great-minded one; whatever your heart desires, there is nothing I will not give you."
अध्याय 7
श्लोक 38.52
तच्छ्रुत्वा शक्रवचनं प्रत्युवाचार्जुनस्तदा ।विजयं देहि मे तात शत्रुक्लिष्टस्य सर्वथा
tacchrutvā śakravacanaṃ pratyuvācārjunastadā | vijayaṃ dehi me tāta śatrukliṣṭasya sarvathā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Hearing Shakra's words, Arjuna replied, "Give me victory, dear one, oppressed as I am by enemies in every way."
अध्याय 7
श्लोक 38.53
शक्र उवाच ।बलिष्ठाः शत्रवस्ते च दुर्योधनपुरःसराः ।द्रोणो भीमश्च कर्णश्च सर्वे ते दुर्जया ध्रुवम्
śakra uvāca | baliṣṭhāḥ śatravaste ca duryodhanapuraḥsarāḥ | droṇo bhīmaśca karṇaśca sarve te durjayā dhruvam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Shakra said: "Your enemies led by Duryodhana are very strong — Drona, Bhishma and Karna are all surely hard to conquer;
अध्याय 7
श्लोक 38.54
अश्वत्थामा द्रोणपुत्रो रौद्रोंऽशो दुर्जयोऽति सः ।मयासाध्या भवेयुस्ते सर्वथा स्वहितं शृणु
aśvatthāmā droṇaputro raudroṃ'śo durjayo'ti saḥ | mayāsādhyā bhaveyuste sarvathā svahitaṃ śṛṇu
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Ashvatthama, Drona's son, a portion of Rudra, is exceedingly invincible. They would be impossible for me in every way; hear what is for your good.
अध्याय 7
श्लोक 38.55
एतद्वीर जयं कर्तुं न शक्तः कश्चनाधुना ।वर्तते हि शिवो वर्यस्तस्माच्छम्भोर्जपोऽधुना
etadvīra jayaṃ kartuṃ na śaktaḥ kaścanādhunā | vartate hi śivo varyastasmācchambhorjapo'dhunā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
No one can now bring about this victory, hero; Shiva is the best, so now recite Shambhu's mantra.
अध्याय 7
श्लोक 38.56
शङ्करः सर्वलोकेशश्चराचरपतिः स्वराट् ।सर्वं कर्तुं समर्थोऽस्ति भुक्तिमुक्तिफलप्रदः
śaṅkaraḥ sarvalokeśaścarācarapatiḥ svarāṭ | sarvaṃ kartuṃ samartho'sti bhuktimuktiphalapradaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Shankara, lord of all worlds, lord of the moving and unmoving, self-ruling, is able to do everything and grants the fruit of enjoyment and liberation.
अध्याय 7
श्लोक 38.57
अहम्मन्ये च ब्रह्माद्या विष्णुः सर्ववरप्रदः ।अन्ये जिगीषवो ये च ते सर्वे शिवपूजकाः
ahammanye ca brahmādyā viṣṇuḥ sarvavarapradaḥ | anye jigīṣavo ye ca te sarve śivapūjakāḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
I, Brahma and the others, and Vishnu, giver of all boons, and all others who seek victory — all are worshippers of Shiva.
अध्याय 7
श्लोक 38.58
अद्यप्रभृति तन्मन्त्रं हित्वा भक्त्या शिवं भज ।पार्थिवेन विधानेन ध्यानेनैव शिवस्य च
adyaprabhṛti tanmantraṃ hitvā bhaktyā śivaṃ bhaja | pārthivena vidhānena dhyānenaiva śivasya ca
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
From today, leaving that mantra, worship Shiva with devotion, by the procedure of the earthen image and by meditation on Shiva,
अध्याय 7
श्लोक 38.59
उपचारैरनेकैश्च सर्वभावेन भारत ।सिद्धिः स्यादचला तेऽद्य नात्र कार्या विचारणा
upacārairanekaiśca sarvabhāvena bhārata | siddhiḥ syādacalā te'dya nātra kāryā vicāraṇā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
with many offerings and with your whole being, O Bharata; success will be unshakable for you today; there is no doubt."
अध्याय 7
श्लोक 38.60
नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वा च चरान्सर्वान्समाहूयाब्रवीदिदम् ।सावधानेन वै स्थेयमेतत्संरक्षणे सदा
nandīśvara uvāca | ityuktvā ca carānsarvānsamāhūyābravīdidam | sāvadhānena vai stheyametatsaṃrakṣaṇe sadā
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: Having said this, he called all the spies and told them, "Always stand watchful in protecting him."
अध्याय 7
श्लोक 38.61
प्रबोध्य स्वचरानिन्द्रोऽर्जुनसंरक्षणादिकम् ।वात्सल्यपूर्णहृदयः पुनरूचे कपिध्वजम्
prabodhya svacarānindro'rjunasaṃrakṣaṇādikam | vātsalyapūrṇahṛdayaḥ punarūce kapidhvajam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Having instructed his spies in Arjuna's protection and the like, Indra, his heart full of affection, spoke again to the monkey-bannered one:
अध्याय 7
श्लोक 38.62
इन्द्र उवाच ।राज्यं त्वया प्रमादाद्वै न कर्तव्यं कदाचन ।श्रेयसे भद्र विद्येयं भवेत्तव परन्तप
indra uvāca | rājyaṃ tvayā pramādādvai na kartavyaṃ kadācana | śreyase bhadra vidyeyaṃ bhavettava parantapa
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Indra said: "You must never neglect your kingdom out of heedlessness; may this knowledge be for your good, dear one, scorcher of foes.
अध्याय 7
श्लोक 38.63
धैर्यं धार्यं साधकेन सर्वथा रक्षकः शिवः ।सम्पत्तीश्च फलं तुभ्यं दास्यते नात्र संशयः
dhairyaṃ dhāryaṃ sādhakena sarvathā rakṣakaḥ śivaḥ | sampattīśca phalaṃ tubhyaṃ dāsyate nātra saṃśayaḥ
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
The practitioner should always keep steadfastness; Shiva is the protector, and he will give you prosperity and fruit; there is no doubt."
अध्याय 7
श्लोक 38.64
नन्दीश्वर उवाच ।इति दत्त्वा वरं तस्य भारतस्य सुरेश्वरः ।स्मरञ्छिवपदाम्भोजं जगाम भवनं स्वकम्
nandīśvara uvāca | iti dattvā varaṃ tasya bhāratasya sureśvaraḥ | smarañchivapadāmbhojaṃ jagāma bhavanaṃ svakam
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Nandishvara said: Having given this boon to the Bharata, the lord of gods, remembering Shiva's lotus feet, went to his own abode.
अध्याय 7
श्लोक 38.65
अर्जुनोऽपि महावीरः सुप्रणम्य सुरेश्वरम् ।तपस्तेपे संयतात्मा शिवमुद्दिश्य तद्विधम्
arjuno'pi mahāvīraḥ supraṇamya sureśvaram | tapastepe saṃyatātmā śivamuddiśya tadvidham
हिन्दी अर्थ
॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता
English
Arjuna too, the great hero, bowing low to the lord of gods, performed austerity with self-control, directed to Shiva as prescribed.
पाठ सेटिंग्स · Reading settings
भाषा एवं सामग्री · Language and layers
स्रोत: https://sanskritdocuments.org/doc_purana/ · प्राप्त 3/6/2026
शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation
स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)
6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
शाब्दिक अनुवादLiteral translation
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
पारंपरिक भाष्यTraditional commentary
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
सरल व्याख्याSimple explanation
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
आधुनिक चिंतनModern reflection
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
शोध टिप्पणीResearch note
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।