Shiva Purana
7
अध्याय 7 / 11

Shatarudra Samhita

2269 श्लोकभाग 12/17 · श्लोक 26.0–28.41

पूर्ण अध्याय पाठ183 श्लोक

अध्याय 7

श्लोक 26.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus their activities have been narrated to you. People having no devotion to Siva and not worshipping him attain poverty,

अध्याय 7

श्लोक 26.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus their activities have been narrated to you. People having no devotion to Siva and not worshipping him attain poverty,

अध्याय 7

श्लोक 26.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.२६. षड्विंशोऽध्यायः ।वैश्यनाथाह्वयशिवावतारवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।शृणु तात प्रवक्ष्यामि शिवस्य परमात्मनः ।अवतारं परानन्दं वैश्यनाथाह्वयं मुने

śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ 3.26. ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ | vaiśyanāthāhvayaśivāvatāravarṇanam | nandīśvara uvāca | śṛṇu tāta pravakṣyāmi śivasya paramātmanaḥ | avatāraṃ parānandaṃ vaiśyanāthāhvayaṃ mune

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O brahmin lady, hence your son has incurred poverty. Seek refuge in S'va in order to ward off that sin.

अध्याय 7

श्लोक 26.2

नन्दिग्रामे पुरा काचिन्महानन्देति विश्रुता ।बभूव वारवनिता शिवभक्ता सुसुन्दरी

nandigrāme purā kācinmahānandeti viśrutā | babhūva vāravanitā śivabhaktā susundarī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, after a year had elapsed, the prince once went to a forest along with the brahmin boy. There a Gandharva came by chance and gave his daughter in mar¬ riage to the prince. The prince ruled over the kingdom without any check or hindrance.

अध्याय 7

श्लोक 26.3

महाविभवसम्पन्ना सुधनाढ्या महोज्ज्वला ।नानारत्नपरिच्छिन्नशृङ्गाररसनिर्भरा

mahāvibhavasampannā sudhanāḍhyā mahojjvalā | nānāratnaparicchinnaśṛṅgārarasanirbharā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After drinking the artificial milk given by his mother the boy said "O, this is not milk" and cried again.

अध्याय 7

श्लोक 26.4

सर्वसङ्गीतविद्यासु निपुणातिमनोहरा ।तस्या गेयेन हृष्यन्ति राज्ञ्यो राजान एव च

sarvasaṅgītavidyāsu nipuṇātimanoharā | tasyā geyena hṛṣyanti rājñyo rājāna eva ca

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Parvati took the form of Saci. The Ganas became the gods, Nandin became the elephant Airavata. Everything belonging to Siva became that of Indra.

अध्याय 7

श्लोक 26.5

समानर्च सदा साम्बं सा वेश्या शङ्करं मुदा ।शिवनामजपासक्ता भस्मरुद्राक्षभूषणा

samānarca sadā sāmbaṃ sā veśyā śaṅkaraṃ mudā | śivanāmajapāsaktā bhasmarudrākṣabhūṣaṇā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

I choose the boon from that deity whom the knowers of reality consider free from causations, disputes and the bestower of the principles of Sahkhya and Yoga.

अध्याय 7

श्लोक 26.6

शिवं सम्पूज्य सा नित्यं सेवन्ती जगदीश्वरम् ।ननर्त परया भक्त्या गायन्ती शिवसद्यशः

śivaṃ sampūjya sā nityaṃ sevantī jagadīśvaram | nanarta parayā bhaktyā gāyantī śivasadyaśaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

"Dear Upamanyu, I am pleased with your ex¬ cellent behaviour. O brahmin sage, you are very firm in your devotion. I just desired to know you thoroughly.

अध्याय 7

श्लोक 26.7

रुद्राक्षैर्भूषयित्वैकं मर्कटं चैव कुक्कुटम् ।करतालैश्च गीतैश्च सदा नर्तयति स्म सा

rudrākṣairbhūṣayitvaikaṃ markaṭaṃ caiva kukkuṭam | karatālaiśca gītaiśca sadā nartayati sma sā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After granting him the boons, lord Siva took him with both the hands, sniffed at his head and showed him to the goodess saying: "This is your son."

अध्याय 7

श्लोक 26.8

नृत्यमानौ च तौ दृष्ट्वा शिवभक्तिरता च सा ।वेश्या स्म विहसत्युच्चैः प्रेम्णा सर्वसखीयुता

nṛtyamānau ca tau dṛṣṭvā śivabhaktiratā ca sā | veśyā sma vihasatyuccaiḥ premṇā sarvasakhīyutā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Listening with pleasure and placing her hands on his head she granted him the everlasting status of a son.

अध्याय 7

श्लोक 26.9

रुद्राक्षैः कृतकेयूरकर्णाभरणमण्डना ।मर्कटः शिक्षया तस्याः पुरो नृत्यति बालवत्

rudrākṣaiḥ kṛtakeyūrakarṇābharaṇamaṇḍanā | markaṭaḥ śikṣayā tasyāḥ puro nṛtyati bālavat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

She gave him undecaying, compressed ocean of milk, the prosperity and power of yoga, the undying knowledge of Brahman and the great assets.

अध्याय 7

श्लोक 26.10

शिखासम्बद्धरुद्राक्षः कुक्कुटः कपिना सह ।नित्यं ननर्त नृत्यज्ञः पश्यतां हितमावहन्

śikhāsambaddharudrākṣaḥ kukkuṭaḥ kapinā saha | nityaṃ nanarta nṛtyajñaḥ paśyatāṃ hitamāvahan

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Let the worship of Siva be performed by these two sons. Only after the investiture with the sacred *'read will Siva bestow glory.

अध्याय 7

श्लोक 26.11

एवं सा कुर्वती वेश्या कौतुकं परमादरात् ।शिवभक्तिरता नित्यं महानन्दभराभवत्

evaṃ sā kurvatī veśyā kautukaṃ paramādarāt | śivabhaktiratā nityaṃ mahānandabharābhavat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After instructing her thus, Siva in the form of a mendicant, favourably disposed towards his devotees, revealed his real self to her.

अध्याय 7

श्लोक 26.12

शिवभक्तिं प्रकुर्वन्त्या वेश्याया मुनिसत्तम ।बहुकालो व्यतीयाय तस्याः परमसौख्यतः

śivabhaktiṃ prakurvantyā veśyāyā munisattama | bahukālo vyatīyāya tasyāḥ paramasaukhyataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Even as the brahmin lady stood watching, Siva who had taken the form of a mendicant vanished there itself.

अध्याय 7

श्लोक 26.13

एकदा च गृहे तस्या वैश्यो भूत्वा शिवः स्वयम् ।परीक्षितुं च तद्भावमाजगाम शुभो व्रती

ekadā ca gṛhe tasyā vaiśyo bhūtvā śivaḥ svayam | parīkṣituṃ ca tadbhāvamājagāma śubho vratī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

When the mendicant disappeared, the care-free brahmin woman took that boy and her son home.

अध्याय 7

श्लोक 26.14

त्रिपुण्ड्रविलसद्भालो रुद्राक्षाभरणः कृती ।शिवनामजपासक्तो जटिलः शैववेषभृत्

tripuṇḍravilasadbhālo rudrākṣābharaṇaḥ kṛtī | śivanāmajapāsakto jaṭilaḥ śaivaveṣabhṛt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

She took up residence in the beautiful city Eka- cakra®** and nourished the prince and her own son with excellent food.

अध्याय 7

श्लोक 26.15

स बिभ्रद्भस्मनिचयं प्रकोष्ठे वरकङ्कणम् ।महारत्नपरिस्तीर्णं राजते परकौतुकी

sa bibhradbhasmanicayaṃ prakoṣṭhe varakaṅkaṇam | mahāratnaparistīrṇaṃ rājate parakautukī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Their sacred rites and the investiture with the sacred thread were performed by the brahmins. They grew up thus devoted to the worship of Siva in their own house.

अध्याय 7

श्लोक 26.16

तमागतं सुसम्पूज्य सा वेश्या परया मुदा ।स्वस्थाने सादरं वैश्यं सुन्दरी हि न्यवेशयत्

tamāgataṃ susampūjya sā veśyā parayā mudā | svasthāne sādaraṃ vaiśyaṃ sundarī hi nyaveśayat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear, at the behest of the sage Sandilya they observed vows and restraints and performed the worship of Siva during dusk.

अध्याय 7

श्लोक 26.17

तत्प्रकोष्ठे वरं वीक्ष्य कङ्कणं सुमनोहरम् ।तस्मिञ्जातस्पृहा सा च तं प्रोवाच सुविस्मिता

tatprakoṣṭhe varaṃ vīkṣya kaṅkaṇaṃ sumanoharam | tasmiñjātaspṛhā sā ca taṃ provāca suvismitā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Once when the prince went to the river for his bath without the brahmin boy, he found an excellent pot of treasure.

अध्याय 7

श्लोक 26.18

महानन्दोवाच ।महारत्नमयश्चायं कङ्कणस्त्वत्करे स्थितः ।मनो हरति मे सद्यो दिव्यस्त्रीभूषणोचितः

mahānandovāca | mahāratnamayaścāyaṃ kaṅkaṇastvatkare sthitaḥ | mano harati me sadyo divyastrībhūṣaṇocitaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus four months elapsed as the two boys con¬ tinued their worship of Siva.

अध्याय 7

श्लोक 26.19

नन्दीश्वर उवाच ।इति तां नवरत्नाढ्ये सस्पृहां करभूषणे ।वीक्ष्योदारमतिर्वैश्यः सस्मितं समभाषत

nandīśvara uvāca | iti tāṃ navaratnāḍhye saspṛhāṃ karabhūṣaṇe | vīkṣyodāramatirvaiśyaḥ sasmitaṃ samabhāṣata

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

As they continued the worship of Siva again with great joy, a year elapsed in the very same house.

अध्याय 7

श्लोक 26.20

वैश्यनाथ उवाच ।अस्मिन् रत्नवरे दिव्ये सस्पृहं यदि ते मनः ।त्वमेवाधत्स्व सुप्रीत्या मौल्यमस्य ददासि किम्

vaiśyanātha uvāca | asmin ratnavare divye saspṛhaṃ yadi te manaḥ | tvamevādhatsva suprītyā maulyamasya dadāsi kim

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He considered the brahman lady who brought him up as his mother and the brahmin boy as his brother.

अध्याय 7

श्लोक 26.21

वेश्योवाच ।वयं हि स्वैरचारिण्यो वेश्यास्तु न पतिव्रताः ।अस्मत्कुलोचितो धर्मो व्यभिचारो न संशयः

veśyovāca | vayaṃ hi svairacāriṇyo veśyāstu na pativratāḥ | asmatkulocito dharmo vyabhicāro na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In name of Dharmagupta he continued to propi¬ tiate the lord of gods and enjoyed pleasures along with the princess in the kingdom of Vidarbha.

अध्याय 7

श्लोक 26.22

यद्येतदखिलं चित्तं गृह्णाति करभूषणम् ।दिनत्रयमहोरात्रं पत्नी तव भवाम्यहम्

yadyetadakhilaṃ cittaṃ gṛhṇāti karabhūṣaṇam | dinatrayamahorātraṃ patnī tava bhavāmyaham

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus the incarnation of Siva as the Bhik§uvarya bestowing happiness on the prince Dharmagupta has been narrated by me now-

अध्याय 7

श्लोक 26.23

वैश्य उवाच ।तथास्तु यदि ते सत्यं वचनं वीरवल्लभे ।ददामि रत्नवलयं त्रिरात्रं भव मे वधूः

vaiśya uvāca | tathāstu yadi te satyaṃ vacanaṃ vīravallabhe | dadāmi ratnavalayaṃ trirātraṃ bhava me vadhūḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He who listens to this talc or narrates this to others with pure mind enjoys all pleasures here and goes to the region of Siva hereafter.

अध्याय 7

श्लोक 26.24

एतस्मिन्व्यवहारे तु प्रमाणं शशिभास्करौ ।त्रिवारं सत्यमित्युक्त्वा हृदयं मे स्पृश प्रिये

etasminvyavahāre tu pramāṇaṃ śaśibhāskarau | trivāraṃ satyamityuktvā hṛdayaṃ me spṛśa priye

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear, listen, I shall narrate the incarnation of Siva, the great soul, as Indra in which he was beneScial to Dhaumya's elder brother.

अध्याय 7

श्लोक 26.25

वेश्योवाच ।दिनत्रयमहोरात्रं पत्नी भूत्वा तव प्रभो ।सहधर्मं चरामीति सत्यं सत्यं न संशयः

veśyovāca | dinatrayamahorātraṃ patnī bhūtvā tava prabho | sahadharmaṃ carāmīti satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The intelligent son of Vyaghrapada, Upamanyu, the beloved of the good, became the son of a sage in another birth. He achieved great attainments then.

अध्याय 7

श्लोक 26.26

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वा हि महानन्दा त्रिवारं शशिभास्करौ ।प्रमाणीकृत्य सुप्रीत्या सा तद् हृदयमस्पृशत्

nandīśvara uvāca | ityuktvā hi mahānandā trivāraṃ śaśibhāskarau | pramāṇīkṛtya suprītyā sā tad hṛdayamaspṛśat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Upamanyu, the son of Vyaghrapada, while yet a small child stayed in his uncle's house along with his mother. Due to adverse fate he was very poor.

अध्याय 7

श्लोक 26.27

अथ तस्यै स वैश्यस्तु प्रदत्त्वा रत्नकङ्कणम् ।लिङ्गं रत्नमयं तस्य हस्ते दत्त्वेदमब्रवीत्

atha tasyai sa vaiśyastu pradattvā ratnakaṅkaṇam | liṅgaṃ ratnamayaṃ tasya haste dattvedamabravīt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Once he tasted a little milk in his uncle's hermitage. Approaching his mother he implored for milk, yearning for it.

अध्याय 7

श्लोक 26.28

वैश्यनाथ उवाच ।इदं रत्नमयं लिङ्गं शैवं मत्प्राणदवल्लभम् ।रक्षणीयं त्वया कान्ते गोपनीयं प्रयत्नतः

vaiśyanātha uvāca | idaṃ ratnamayaṃ liṅgaṃ śaivaṃ matprāṇadavallabham | rakṣaṇīyaṃ tvayā kānte gopanīyaṃ prayatnataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing the words of her son the pitiable mother went in and thought of a proper means to satisfy the child.

अध्याय 7

श्लोक 26.29

नन्दीश्वर उवाच ।एवमस्त्विति सा प्रोच्य लिङ्गमादाय रत्नजम् ।नाट्यमण्डपिकामध्ये निधाय प्राविशद् गृहम्

nandīśvara uvāca | evamastviti sā procya liṅgamādāya ratnajam | nāṭyamaṇḍapikāmadhye nidhāya prāviśad gṛham

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

She ground some seeds and grains she got by gleaning, into a paste with water. She gave this artificial milk to her son after fondling and coaxing him.

अध्याय 7

श्लोक 26.30

सा तेन सङ्गता रात्रौ वैश्येन विटधर्मिणा ।सुखं सुष्वाप पर्यङ्के मृदुतल्पोपशोभिते

sā tena saṅgatā rātrau vaiśyena viṭadharmiṇā | sukhaṃ suṣvāpa paryaṅke mṛdutalpopaśobhite

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing the cry of her son, she wiped off his lotus-like eyes and said in grief.

अध्याय 7

श्लोक 26.31

ततो निशीथसमये मुने वैश्यपतीच्छया ।अकस्मादुत्थिता वाणी नृत्यमण्डपिकान्तरे

tato niśīthasamaye mune vaiśyapatīcchayā | akasmādutthitā vāṇī nṛtyamaṇḍapikāntare

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

How can we the dwellers of the forest for ever have milk? Without the grace of Siva we can never have milk.

अध्याय 7

श्लोक 26.32

महाप्रज्वलितो वह्निः सुसमीरसहायवान् ।नाट्यमण्डपिकां तात तामेव सहसावृणोत्

mahāprajvalito vahniḥ susamīrasahāyavān | nāṭyamaṇḍapikāṃ tāta tāmeva sahasāvṛṇot

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O son, only that can be attained what we had dedicated to Siva in our previous birth. We need not worry in this matter.

अध्याय 7

श्लोक 26.33

मण्डपे दह्यमाने तु सहसोत्थाय सम्भ्रमात् ।मर्कटं मोचयामास सा वेश्या तत्र बन्धनात्

maṇḍape dahyamāne tu sahasotthāya sambhramāt | markaṭaṃ mocayāmāsa sā veśyā tatra bandhanāt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing the words of his mother, the son of Vyaghrapada excessively fond of his mother, freed of his grief, replied to her.

अध्याय 7

श्लोक 26.34

स मर्कटो मुक्तबन्धः कुक्कुटेन सहामुना ।भिया दूरं हि दुद्राव विधूयाग्निकणान्बहून्

sa markaṭo muktabandhaḥ kukkuṭena sahāmunā | bhiyā dūraṃ hi dudrāva vidhūyāgnikaṇānbahūn

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

"O blessed mother, do not grieve. Cast off this sorrow. If Siva is the benefactor, everything will result in welfare.

अध्याय 7

श्लोक 26.35

स्तम्भेन सह निर्दग्धं तल्लिङ्गं शकलीकृतम् ।दृष्ट्वा वेश्या स वैश्यश्च दुरन्तं दुःखमापतुः

stambhena saha nirdagdhaṃ talliṅgaṃ śakalīkṛtam | dṛṣṭvā veśyā sa vaiśyaśca durantaṃ duḥkhamāpatuḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After saying thus with pleasure and repeating "Let there be a welfare*', he bowed to his mother and left her. He began to perform penance.

अध्याय 7

श्लोक 26.36

दृष्ट्वा ह्यात्मसमं लिङ्गं दग्धं वैश्यपतिस्तदा ।ज्ञातुं तद्भावमन्तःस्थं मरणाय मतिं दधे

dṛṣṭvā hyātmasamaṃ liṅgaṃ dagdhaṃ vaiśyapatistadā | jñātuṃ tadbhāvamantaḥsthaṃ maraṇāya matiṃ dadhe

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

It was on the mountain Himavat that he went to perform his penance with pure mind taking nothing in except air. He installed!§iva's phallic image of clay after making a pedestal for it with eight bricks. He invoked Siva along with Parvati into the phallic image with devotion. He repeated the five-syllabled mantra.® The boy worshipped Siva with leaves, flowers and other things.

अध्याय 7

श्लोक 26.37

निविश्येऽतितरां खेदाद्वैश्यस्तामाह दुःखिताम् ।नानालीलो महेशानः कौतुकान्नरदेहवान्

niviśye'titarāṃ khedādvaiśyastāmāha duḥkhitām | nānālīlo maheśānaḥ kautukānnaradehavān

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He meditated on Siva along with Parvati repeating the five-syllabled mantra. Worshipping thus he performed great penance for a long time.

अध्याय 7

श्लोक 26.38

वैश्यपतिरुवाच ।शिवलिङ्गे तु निर्भिन्ने दग्धे महत्प्राणवल्लभे ।सत्यं वच्मि न सन्देहो नाहं जीवितुमुत्सहे

vaiśyapatiruvāca | śivaliṅge tu nirbhinne dagdhe mahatprāṇavallabhe | satyaṃ vacmi na sandeho nāhaṃ jīvitumutsahe

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, due to the penance of the boy Upamanyu, the great soul, the whole world consisting of the mobile and immobile beings blazed as it were.

अध्याय 7

श्लोक 26.39

चितां कारय मे भद्रे स्वभृत्यैस्त्वं वरैर्लघु ।शिवे मनः समावेश्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्

citāṃ kāraya me bhadre svabhṛtyaistvaṃ varairlaghu | śive manaḥ samāveśya pravekṣyāmi hutāśanam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In the meantime, requested by Visnu aud others, Siva assumed the form of Indra in order to test his devotion.

अध्याय 7

श्लोक 26.40

यदि ब्रह्मेन्द्रविष्ण्वाद्या वारयेयुः समेत्य माम् ।तथाप्यस्मिन् क्षणे भद्रे प्रविशामि त्यजाम्यसून्

yadi brahmendraviṣṇvādyā vārayeyuḥ sametya mām | tathāpyasmin kṣaṇe bhadre praviśāmi tyajāmyasūn

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then Siva accompanied by Parvati and the Ganas, and assuming the form of Indra went to the hermitage of Upamanyu in order to bless him.

अध्याय 7

श्लोक 26.41

नन्दीश्वर उवाच ।तमेवं दृढनिर्बन्धं सा विज्ञाय सुदुःखिता ।स्वभृत्यैः कारयामास चितां स्वभवनाद् बहिः

nandīśvara uvāca | tamevaṃ dṛḍhanirbandhaṃ sā vijñāya suduḥkhitā | svabhṛtyaiḥ kārayāmāsa citāṃ svabhavanād bahiḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O great sage, in order to test his devotion, Siva in the form of India, spoke to the boy in a grave tone.

अध्याय 7

श्लोक 26.42

ततः स वैश्यः शिव एक एव प्रदक्षिणीकृत्य समिद्धमग्निम् ।विवेश पश्यत्सु नरेषु धीरः सुकौतुकी सङ्गतिभावमिच्छुः

tataḥ sa vaiśyaḥ śiva eka eva pradakṣiṇīkṛtya samiddhamagnim | viveśa paśyatsu nareṣu dhīraḥ sukautukī saṅgatibhāvamicchuḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

**0 boy of good rites,,1 am pleased with you and your penance. Mention the boon you wish to have. I shall give you whatever you desire. There is no doubt about this."

अध्याय 7

श्लोक 26.43

दृष्ट्वा सा तद्गतिं वेश्या महानन्दातिविस्मिता ।अनुतापं च युवती प्रपेदे मुनिसत्तम

dṛṣṭvā sā tadgatiṃ veśyā mahānandātivismitā | anutāpaṃ ca yuvatī prapede munisattama

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing it Indra said—"You do not know me

अध्याय 7

श्लोक 26.44

अथ सा दुःखिता वेश्या स्मृत्वा धर्म सुनिर्मलम् ।सर्वान्बन्धुजनान्वीक्ष्य बभाषे करुणं वचः

atha sā duḥkhitā veśyā smṛtvā dharma sunirmalam | sarvānbandhujanānvīkṣya babhāṣe karuṇaṃ vacaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O brahmin sage, be my devotee. Worship me alone on every occasion. I shall grant you every benefit. Leave off Rudra devoid of attributes.

अध्याय 7

श्लोक 26.45

महानन्दोवाच ।रत्नकङ्कणमादाय मया सत्यमुदाहृतम् ।दिनत्रयमहं पत्नी वैश्यस्यामुष्य सम्मता

mahānandovāca | ratnakaṅkaṇamādāya mayā satyamudāhṛtam | dinatrayamahaṃ patnī vaiśyasyāmuṣya sammatā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Enough of Rudra devoid of attributes. What pur¬ pose of yourg can be achieved by his worship? He is out of the caste of ihe gods. He has become a Pisaca.

अध्याय 7

श्लोक 26.46

कर्मणा मत्कृतेनायं मृतो वैश्यः शिवव्रती ।तस्मादहं प्रवेक्ष्यामि सहानेन हुताशनम्

karmaṇā matkṛtenāyaṃ mṛto vaiśyaḥ śivavratī | tasmādahaṃ pravekṣyāmi sahānena hutāśanam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing these words, the son of the sage con¬ sidered them an obstacle to his austerities. Repeating the five-s' llabled mantra he told him who had come to create obs'acles.

अध्याय 7

श्लोक 26.47

स्वधर्मचारिणीत्युक्तमाचार्यैः सत्यवादिभिः ।एवं कृते मम प्रीत्या सत्यं मयि न नश्यतु

svadharmacāriṇītyuktamācāryaiḥ satyavādibhiḥ | evaṃ kṛte mama prītyā satyaṃ mayi na naśyatu

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

All this has been mentioned by you indulging in insult of Siva. Incidentally you have mentioned that Siva, the lord of the gods, is attributeless as well as Pisaca.

अध्याय 7

श्लोक 26.48

सत्याश्रयः परो धर्मः सत्येन परमा गतिः ।सत्येन स्वर्गमोक्षौ च सत्ये सर्वं प्रतिष्ठितम्

satyāśrayaḥ paro dharmaḥ satyena paramā gatiḥ | satyena svargamokṣau ca satye sarvaṃ pratiṣṭhitam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

You do not know Siva, lord of the chiefs of gods, the father and progenitor of Brahma, Vtsnu and Mahe!5a and greater than Prakrti.

अध्याय 7

श्लोक 26.49

नन्दीश्वर उवाच ।इति सा दृढनिर्बन्धा वार्यमाणापि बन्धुभिः ।सत्यलोपभिया नारी प्राणांस्त्यक्तुं मनो दधे

nandīśvara uvāca | iti sā dṛḍhanirbandhā vāryamāṇāpi bandhubhiḥ | satyalopabhiyā nārī prāṇāṃstyaktuṃ mano dadhe

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

I choose the boon from that deity, whom the philo¬ sophers call eternal, the single, the multitude, separate from the existent and non-existent and the unmanifest.

अध्याय 7

श्लोक 26.50

सर्वस्वं द्विजमुख्येभ्यो दत्त्वा ध्यात्वा सदाशिवम् ।तमग्निं त्रिःपरिक्रम्य प्रवेशाभिमुखी ह्यभूत्

sarvasvaṃ dvijamukhyebhyo dattvā dhyātvā sadāśivam | tamagniṃ triḥparikramya praveśābhimukhī hyabhūt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

I do not wish to take a boon from you or Bra¬ hma or Visnu. Nor do I want any boon from any other god. Let Siva be the bestower of boons on me.

अध्याय 7

श्लोक 26.51

तां पतन्तीं समिद्धेऽग्नौ स्वपदार्पितमानसाम् ।वारयामास विश्वात्मा प्रादुर्भूतः स वै शिवः

tāṃ patantīṃ samiddhe'gnau svapadārpitamānasām | vārayāmāsa viśvātmā prādurbhūtaḥ sa vai śivaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O enemy of mountains, listen to my feeling in

अध्याय 7

श्लोक 26.52

सा तं विलोक्याखिलदेवदेवं त्रिलोचनं चन्द्रकलावतंसम् ।शशाङ्कसूर्यानलकोटिभासं स्तब्धेव भीतेव तथैव तस्थौ

sā taṃ vilokyākhiladevadevaṃ trilocanaṃ candrakalāvataṃsam | śaśāṅkasūryānalakoṭibhāsaṃ stabdheva bhīteva tathaiva tasthau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O base god, let it be that I had yearned for milk. I shall kill you by Siva's missile and then leave off my mortal frame,

अध्याय 7

श्लोक 26.53

तां विह्वलां सुवित्रस्तां वेपमानां जडीकृताम् ।समाश्वास्य गलद्बाष्पां करौ धृत्वाब्रवीद्वचः

tāṃ vihvalāṃ suvitrastāṃ vepamānāṃ jaḍīkṛtām | samāśvāsya galadbāṣpāṃ karau dhṛtvābravīdvacaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He took some ashes from the receptacle and in¬ voked it with the mantra Aghorastra, The sage, thereafter discharged it against Indra and roared.

अध्याय 7

श्लोक 26.54

शिव उवाच ।सत्यं धर्मं च धैर्यं च भक्तिं च मयि निश्चलाम् ।परीक्षितुं त्वत्सकाशं वैश्यो भूत्वाहमागतः

śiva uvāca | satyaṃ dharmaṃ ca dhairyaṃ ca bhaktiṃ ca mayi niścalām | parīkṣituṃ tvatsakāśaṃ vaiśyo bhūtvāhamāgataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Remembering the feet of Siva, his favourite deity, he got ready to burn himself. He stood there bearing the fiery pose.

अध्याय 7

श्लोक 26.55

माययाग्निं समुद्दीप्य दग्धं ते नाट्यमण्डपम् ।दग्धं कृत्वा रत्नलिङ्गं प्रविष्टोऽहं हुताशनम्

māyayāgniṃ samuddīpya dagdhaṃ te nāṭyamaṇḍapam | dagdhaṃ kṛtvā ratnaliṅgaṃ praviṣṭo'haṃ hutāśanam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

At the behest of Siva, Nandin the favourite of Siva delightedly caught hold of the Aghorastra discharged by him, in the middle.

अध्याय 7

श्लोक 26.56

सा त्वं सत्यमनुस्मृत्य प्रविष्टाग्निं मया सहा ।अतस्ते सम्प्रदास्यामि भोगांस्त्रिदशदुर्लभान्

sā tvaṃ satyamanusmṛtya praviṣṭāgniṃ mayā sahā | ataste sampradāsyāmi bhogāṃstridaśadurlabhān

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Assuming his own form with the moon for his crest, lord Siva revealed it to the brahmin.

अध्याय 7

श्लोक 26.57

यद्यदिच्छसि सुश्रोणि तदेव हि ददामि ते ।त्वद्भक्त्याहं प्रसन्नोऽस्मि तवादेयं न विद्यते

yadyadicchasi suśroṇi tadeva hi dadāmi te | tvadbhaktyāhaṃ prasanno'smi tavādeyaṃ na vidyate

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The lord then showed him a thousand milk oceans, the ocean of curds and the ocean of different food¬ stuffs.

अध्याय 7

श्लोक 26.58

नन्दीश्वर उवाच ।इति ब्रुवति गौरीशे शङ्करे भक्तवत्सले ।महानन्दा च सा वेश्या शङ्करं प्रत्यभाषत

nandīśvara uvāca | iti bruvati gaurīśe śaṅkare bhaktavatsale | mahānandā ca sā veśyā śaṅkaraṃ pratyabhāṣata

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The drums were sounded in the heaven. There was a shower of flowers. All the ten quarters were covered by Brahma, Visnu and other gods.

अध्याय 7

श्लोक 26.59

वेश्योवाच ।न मे वाञ्छास्ति भोगेषु भूमौ स्वर्गे रसातले ।तव पादाम्बुजस्पर्शादन्यत्किञ्चिन्न कामये

veśyovāca | na me vāñchāsti bhogeṣu bhūmau svarge rasātale | tava pādāmbujasparśādanyatkiñcinna kāmaye

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In the meantime the smiling lord Siva called him

अध्याय 7

श्लोक 26.60

ये मे भृत्याश्च दास्यश्च ये चान्ये मम बान्धवाः ।सर्वे त्वद्दर्शनपरास्त्वयि सन्न्यस्तवृत्तयः

ye me bhṛtyāśca dāsyaśca ye cānye mama bāndhavāḥ | sarve tvaddarśanaparāstvayi sannyastavṛttayaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Enjoy the pleasure of eating sumptuously for¬ ever along with your kinsmen. Be ever happy and free from misery. Be devoted to me.

अध्याय 7

श्लोक 26.61

सर्वानेतान्मया सार्धं निनीयात्मपरं पदम् ।पुनर्जन्मभयं घोरं विमोचय नमोऽस्तु ते

sarvānetānmayā sārdhaṃ ninīyātmaparaṃ padam | punarjanmabhayaṃ ghoraṃ vimocaya namo'stu te

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O fortunate Upamanyu, you have been made eternally my son today. Parvati, here, is your mother.

अध्याय 7

श्लोक 26.62

नन्दीश्वर उवाच ।ततः स तस्या वचनं प्रतिनन्द्य महेश्वरः ।ताः सर्वाश्च तया सार्धं निनाय स्वं परं पदम्

nandīśvara uvāca | tataḥ sa tasyā vacanaṃ pratinandya maheśvaraḥ | tāḥ sarvāśca tayā sārdhaṃ nināya svaṃ paraṃ padam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O great sage, thousands of oceans of milk, curd, ghee and honey, and of different foodstuffs I grant you lovingly. Accept them. I confer on you the state of a god and the eternal chieftainship of Ganas.

अध्याय 7

श्लोक 26.63

वैश्यनाथावतारस्ते वर्णितः परमो मया ।महानन्दासुखकरो भक्तानन्दप्रदः सदा

vaiśyanāthāvatāraste varṇitaḥ paramo mayā | mahānandāsukhakaro bhaktānandapradaḥ sadā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

I, l§iva, am your father and she, Parvati, is your mother. Choose your boons whatever you desire.

अध्याय 7

श्लोक 26.64

इदं चरित्रं परमं पवित्रं सतां च सर्वप्रदमाशु दिव्यम् ।शिवावतारस्य विशाम्पतेर्महा- नन्दामहासौख्यकरं विचित्रम्

idaṃ caritraṃ paramaṃ pavitraṃ satāṃ ca sarvapradamāśu divyam | śivāvatārasya viśāmpatermahā- nandāmahāsaukhyakaraṃ vicitram

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Be unaging and undying and free from misery. You will be famous, brilliant and endowed with divine knowledge. You will be a great lord."

अध्याय 7

श्लोक 26.65

इदं यः शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः ।च्यवते न स्वधर्मात्स परत्र लभते गतिम्

idaṃ yaḥ śṛṇuyādbhaktyā śrāvayedvā samāhitaḥ | cyavate na svadharmātsa paratra labhate gatim

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then considering his great penance, the de¬ lighted!§iva gave ten boons to the sage Upamanyu. He bestowed on him the knowledge of Siva and his rites. He instructed him in the vows of Siva. He gave him fluency of speech and efficiency. He bestowed his own region on him.

अध्याय 7

श्लोक 27.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then the delighted sage requested the lord of the gods affer bowing to him with palms joined in reverence.

अध्याय 7

श्लोक 27.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then the delighted sage requested the lord of the gods affer bowing to him with palms joined in reverence.

अध्याय 7

श्लोक 27.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.२७. सप्तविंशोऽध्यायः ।द्विजेशाख्यशिवावतारवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।शृणु तात प्रवक्ष्यामि शिवस्य परमात्मनः ।द्विजेश्वरावतारं च सशिवं सुखदं सताम्

śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ 3.27. saptaviṃśo'dhyāyaḥ | dvijeśākhyaśivāvatāravarṇanam | nandīśvara uvāca | śṛṇu tāta pravakṣyāmi śivasya paramātmanaḥ | dvijeśvarāvatāraṃ ca saśivaṃ sukhadaṃ satām

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord of gods, be pleased. O supreme lord, be pleased. Grant me the greatest devotion unto you, divine and unswerving.

अध्याय 7

श्लोक 27.2

यः पूर्वं वर्णितस्तात भद्रायुर्नृपसत्तमः ।यस्मिन्नृषभरूपेणानुग्रहं कृतवाञ्छिवः

yaḥ pūrvaṃ varṇitastāta bhadrāyurnṛpasattamaḥ | yasminnṛṣabharūpeṇānugrahaṃ kṛtavāñchivaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He who listens to this with devotion and narrates this with purity of mind enjoys all pleasures here and attains Siva's goal hereafter.

अध्याय 7

श्लोक 27.3

तद्धर्मस्य परीक्षार्थं पुनराविर्बभूव सः ।द्विजेश्वरस्वरूपेण तदेव कथयाम्यहम्

taddharmasya parīkṣārthaṃ punarāvirbabhūva saḥ | dvijeśvarasvarūpeṇa tadeva kathayāmyaham

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

There he saw the goddess Parvati, seated on the dais surrounded by her friends. She appeared like the pure digit of the moon.

अध्याय 7

श्लोक 27.4

ऋषभस्य प्रभावेण शत्रूञ्जित्वा रणे प्रभुः ।प्राप्तसिंहासनस्तात भद्रायुः सम्बभूव ह

ṛṣabhasya prabhāveṇa śatrūñjitvā raṇe prabhuḥ | prāptasiṃhāsanastāta bhadrāyuḥ sambabhūva ha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Mentally, verbally and through activities too, Siva has been chosen by me as my husband. I am telling you the truth and not falsehood.

अध्याय 7

श्लोक 27.5

चन्द्राङ्गदस्य तनया सीमन्तिन्याः शुभाङ्गजा ।पत्नी तस्याभवद् ब्रह्मन्सुसाध्वी कीर्तिमालिनी

candrāṅgadasya tanayā sīmantinyāḥ śubhāṅgajā | patnī tasyābhavad brahmansusādhvī kīrtimālinī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

You do not know Siva, You are averse to Siva. Since I had already welcomed and honoured you I am now distressed.

अध्याय 7

श्लोक 27.6

स भद्रायुः कदाचित्स्वप्रियया गहनं वनम् ।प्राविशत्संविहारार्थं वसन्तसमये मुने

sa bhadrāyuḥ kadācitsvapriyayā gahanaṃ vanam | prāviśatsaṃvihārārthaṃ vasantasamaye mune

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After assuming that divine form which Parvati was meditating upon, Siva spoke to her as she stood face downwards.

अध्याय 7

श्लोक 27.7

अथ तस्मिन्वने रम्ये विजहार स भूपतिः ।शरणागतपालिन्या तया स्वप्रियया सह

atha tasminvane ramye vijahāra sa bhūpatiḥ | śaraṇāgatapālinyā tayā svapriyayā saha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, when goddess Parvatl, daughter of Him- avat, performed the pious penance in order to attain Siva, after going to the forest, Siva was much delighted at her austerity. He approached to test her conduct and out of pleasure to grant her the desired boon.

अध्याय 7

श्लोक 27.8

अथ तद्धर्मदृढतां प्रतीक्षन्परमेश्वरः ।लीलां चकार तत्रैव शिवया सह शङ्करः

atha taddharmadṛḍhatāṃ pratīkṣanparameśvaraḥ | līlāṃ cakāra tatraiva śivayā saha śaṅkaraḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord of gods, if you are delighted, if a boon shall be granted to me, O Siva, you be my lord and husband. Please take pity on me.

अध्याय 7

श्लोक 27.9

शिवा शिवश्च भूत्वोभौ तद्वने द्विजदम्पती ।व्याघ्रं मायामयं कृत्वाविर्भूतौ निजलीलया

śivā śivaśca bhūtvobhau tadvane dvijadampatī | vyāghraṃ māyāmayaṃ kṛtvāvirbhūtau nijalīlayā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

With your permission I shall go to my father's abode. O lord, you shall approach my father.

अध्याय 7

श्लोक 27.10

अथाविदूरे तस्यैव द्रवन्तौ भयविह्वलौ ।अन्वीयमानौ व्याघ्रेण रुदन्तौ तौ बभूवतुः

athāvidūre tasyaiva dravantau bhayavihvalau | anvīyamānau vyāghreṇa rudantau tau babhūvatuḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O great god, give me great faith in persons de¬ voted to you, the state of being your servant, your great affection and your constant presence.

अध्याय 7

श्लोक 27.11

अथ विद्धौ च तौ तात भद्रायुः स महीपतिः ।ददर्श क्रन्दमानौ हि शरण्यः क्षत्रियर्षभः

atha viddhau ca tau tāta bhadrāyuḥ sa mahīpatiḥ | dadarśa krandamānau hi śaraṇyaḥ kṣatriyarṣabhaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After saying this, the delighted excellent brahmin Upamanyu eulogised great lord with words choked in de¬ light.

अध्याय 7

श्लोक 27.12

अथ तौ मुनिशार्दूल स्वमायाद्विजदम्पती ।भद्रायुषं महाराजमूचतुर्भयविह्वलौ

atha tau muniśārdūla svamāyādvijadampatī | bhadrāyuṣaṃ mahārājamūcaturbhayavihvalau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus requested,!§iva, the lord of all, replied

अध्याय 7

श्लोक 27.13

द्विजदम्पती ऊचतुः ।पाहि पाहि महाराज नावुभौ धर्मवित्तम ।एष आयाति शार्दूलो जग्धुमावां महाप्रभो

dvijadampatī ūcatuḥ | pāhi pāhi mahārāja nāvubhau dharmavittama | eṣa āyāti śārdūlo jagdhumāvāṃ mahāprabho

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear Upamanyu, O sinless one, you are blessed. You are especially my devotee. Whatever has been chosen by you has been given to you.

अध्याय 7

श्लोक 27.14

एष हिंस्रः कालसमः सर्वप्राणिभयङ्करः ।यावन्न खादति प्राप्य तावन्नौ रक्ष धर्मवित्

eṣa hiṃsraḥ kālasamaḥ sarvaprāṇibhayaṅkaraḥ | yāvanna khādati prāpya tāvannau rakṣa dharmavit

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Be unaging and undying and free from misery. Be respectable to all, free from aberrations and the foremost among devotees.

अध्याय 7

श्लोक 27.15

नन्दीश्वर उवाच ।इत्थमाक्रन्दितं श्रुत्वा तयोश्च नृपतीश्वरः ।अति शीघ्रं महावीरः स यावद्धनुराददे

nandīśvara uvāca | itthamākranditaṃ śrutvā tayośca nṛpatīśvaraḥ | ati śīghraṃ mahāvīraḥ sa yāvaddhanurādade

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O excellent brahmin, yon will have undwindling kinsmen, family and race. Your devotion to me will be permanent.

अध्याय 7

श्लोक 27.16

तावदभ्येत्य शार्दूलः त्वरमाणोऽतिमायिकः ।स तस्य द्विजवर्यस्य मध्ये जग्राह तां वधूम्

tāvadabhyetya śārdūlaḥ tvaramāṇo'timāyikaḥ | sa tasya dvijavaryasya madhye jagrāha tāṃ vadhūm

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, I shall be ever present in your hermitage. Stay at ease. Do not be anxious.

अध्याय 7

श्लोक 27.17

हे नाथ नाथ हे कान्त हा शम्भो हा जगद्गुरो ।इति रोरूयमानां तां व्याघ्रो जग्रास भीषणः

he nātha nātha he kānta hā śambho hā jagadguro | iti rorūyamānāṃ tāṃ vyāghro jagrāsa bhīṣaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After saying this and granting him all excellent boons, the lord vanished from there, accompanied by Parvatl and the Ganas.

अध्याय 7

श्लोक 27.18

तावत्स राजा निशितैर्भल्लैर्व्याघ्रमताडयत् ।न स तैर्विव्यथे किञ्चिद्गिरीन्द्र इव वृष्टिभिः

tāvatsa rājā niśitairbhallairvyāghramatāḍayat | na sa tairvivyathe kiñcidgirīndra iva vṛṣṭibhiḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After receiving excellent boons, the delighted Upamanyu went to the abode of his mother and described everything to her.

अध्याय 7

श्लोक 27.19

स शार्दूलो महासत्त्वो राज्ञः स्वैरकृतव्यथः ।बलादाकृष्य तां नारीमपाक्रमत सत्वरः

sa śārdūlo mahāsattvo rājñaḥ svairakṛtavyathaḥ | balādākṛṣya tāṃ nārīmapākramata satvaraḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear, thus, the incarnation of Siva the great

अध्याय 7

श्लोक 27.20

व्याघ्रेणापहृतां नारीं वीक्ष्य विप्रोऽतिविस्मितः ।लौकिकीं गतिमाश्रित्य रुरोदाति मुहुर्मुहुः

vyāghreṇāpahṛtāṃ nārīṃ vīkṣya vipro'tivismitaḥ | laukikīṃ gatimāśritya rurodāti muhurmuhuḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O Sanatkumara, listen to the incarnation of Siva the great soul. It is named Jatila and is very sanctifying.

अध्याय 7

श्लोक 27.21

रुदित्वा चिरकालं च स विप्रो माययेश्वरः ।भद्रायुषं महीपालं प्रोवाच मदहारकः

ruditvā cirakālaṃ ca sa vipro māyayeśvaraḥ | bhadrāyuṣaṃ mahīpālaṃ provāca madahārakaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Desiring to attain Siva as her husband, she went to the dense forest and performed a pure penance. She was attended upon by two of her friends.

अध्याय 7

श्लोक 27.22

द्विजेश्वर उवाच ।राजन् क्व ते महास्त्राणि क्व ते त्राणं महद्धनुः ।क्व ते द्वादशसाहस्रमहानागयुतं बलम्

dvijeśvara uvāca | rājan kva te mahāstrāṇi kva te trāṇaṃ mahaddhanuḥ | kva te dvādaśasāhasramahānāgayutaṃ balam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In order to test her penance, Siva an expert in various kinds of sports sent the seven sages®® to the penance grove of Parvati.

अध्याय 7

श्लोक 27.23

किं ते खड्गेन शङ्खेन किं ते मन्त्रास्त्रविद्यया ।किं सत्त्वेन महास्त्राणां किं प्रभावेण भूयसा

kiṃ te khaḍgena śaṅkhena kiṃ te mantrāstravidyayā | kiṃ sattvena mahāstrāṇāṃ kiṃ prabhāveṇa bhūyasā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The sages went there and thoroughly tested her. As she was strenuous in her effort they could not dissuade her from her penance.

अध्याय 7

श्लोक 27.24

तत्सर्वं विफलं जातं यच्चान्यत्त्वयि तिष्ठति ।यस्त्वं वनौकसां घातं न निवारयितुं क्षमः

tatsarvaṃ viphalaṃ jātaṃ yaccānyattvayi tiṣṭhati | yastvaṃ vanaukasāṃ ghātaṃ na nivārayituṃ kṣamaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

They returned and bowed to Siva. After mention¬ ing all the details to him and obtaining his permission they returned to heaven eagerly.

अध्याय 7

श्लोक 27.25

क्षत्रस्यायं परो धर्मो क्षताच्च परिरक्षणम् ।तस्मिन्कुलोचिते धर्मे नष्टे त्वज्जीवितेन किम्

kṣatrasyāyaṃ paro dharmo kṣatācca parirakṣaṇam | tasminkulocite dharme naṣṭe tvajjīvitena kim

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

When they had gone to their abodes, lord Siva, the cause of excellent sports, desired to test Siva's activity himself.

अध्याय 7

श्लोक 27.26

आर्तानां शरणाप्तानां त्राणं कुर्वन्ति पार्थिवाः ।प्राणैरर्थैश्च धर्मज्ञास्तद्विना च मृतोपमाः

ārtānāṃ śaraṇāptānāṃ trāṇaṃ kurvanti pārthivāḥ | prāṇairarthaiśca dharmajñāstadvinā ca mṛtopamāḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The seven sages are: Marici, Atri, AAgiras, Pulastya, Pulaha, K.ratu and Vasitha. See note.

अध्याय 7

श्लोक 27.27

आर्तत्राणविहीनानां जीवितान्मरणं वरम् ।धनिनां दानहीनानां गार्हस्थ्याद्भिक्षुता वरम्

ārtatrāṇavihīnānāṃ jīvitānmaraṇaṃ varam | dhanināṃ dānahīnānāṃ gārhasthyādbhikṣutā varam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then the lord assumed the pleasant, self-controlled and wonderful form of a student-ascetic.

अध्याय 7

श्लोक 27.28

वरं विषाशनं प्राज्ञैर्वरमग्निप्रवेशनम् ।कृपणानामनाथानां दीनानामपरक्षणात्

varaṃ viṣāśanaṃ prājñairvaramagnipraveśanam | kṛpaṇānāmanāthānāṃ dīnānāmaparakṣaṇāt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He looked very old and had assumed the body of a brahmin. He was shining with brilliance. He had a staff and an umbrella. He was mentally delighted.

अध्याय 7

श्लोक 27.29

नन्दीश्वर उवाच ।इत्थं विलपितं तस्य स्ववीर्यस्य च गर्हणम् ।निशम्य नृपतिः शोकादात्मन्येवमचिन्तयत्

nandīśvara uvāca | itthaṃ vilapitaṃ tasya svavīryasya ca garhaṇam | niśamya nṛpatiḥ śokādātmanyevamacintayat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Assuming this form of a Jaila (one with matted hair), the delighted Siva, favourably disposed to his devotees went to the penance-grove of Parvati.

अध्याय 7

श्लोक 27.30

अहो मे पौरुषं नष्टमद्य दैवविपर्ययात् ।अद्य कीर्तिश्च मे नष्टा पातकं प्राप्तमुत्कटम्

aho me pauruṣaṃ naṣṭamadya daivaviparyayāt | adya kīrtiśca me naṣṭā pātakaṃ prāptamutkaṭam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On seeing the brahmin visitor of wonderful splendour, quiet with hairy limbs, bearing the staff and hide of deer, the aged bachelor with matted hair and the water-pot, she welcomed and worshipped him with all the articles of worship.

अध्याय 7

श्लोक 27.31

धर्मः कुलोचितो नष्टो मन्दभाग्यस्य दुर्मतेः ।नूनं मे सम्पदो राज्यमायुष्यं क्षयमेष्यति

dharmaḥ kulocito naṣṭo mandabhāgyasya durmateḥ | nūnaṃ me sampado rājyamāyuṣyaṃ kṣayameṣyati

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The goddess Parvati enquired after the health of that aged bachelor respectfully after worshipping him with great joy.

अध्याय 7

श्लोक 27.32

अद्य चैनं द्विजन्मानं हतदारं शुचार्दितम् ।हतशोकं करिष्यामि दत्त्वा प्राणानतिप्रियान्

adya cainaṃ dvijanmānaṃ hatadāraṃ śucārditam | hataśokaṃ kariṣyāmi dattvā prāṇānatipriyān

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

"O most excellent one among the knowers of the Vedas, who are you, please, in the guise of a student-ascetic and whence have you come illuminating this forest?

अध्याय 7

श्लोक 27.33

इति निश्चित्य मनसा स भद्रायुर्नृपोत्तमः ।पतित्वा पादयोस्तस्य बभाषे परिसान्त्वयन्

iti niścitya manasā sa bhadrāyurnṛpottamaḥ | patitvā pādayostasya babhāṣe parisāntvayan

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On being asked thus by Parvati, that brahmin replied immediately with great pleasure in order to test the feelings of Siva.

अध्याय 7

श्लोक 27.34

भद्रायुरुवाच ।कृपां कृत्वा मयि ब्रह्मन् क्षत्रबन्धौ हतौजसि ।शोकन्त्यज महाप्राज्ञ दास्याम्यद्य तु वाञ्छितम्

bhadrāyuruvāca | kṛpāṃ kṛtvā mayi brahman kṣatrabandhau hataujasi | śokantyaja mahāprājña dāsyāmyadya tu vāñchitam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

I am a brahmin bachelor going about here and there as I please. I am a saint pleasing and helping others undoubtedly.

अध्याय 7

श्लोक 27.35

इदं राज्यमियं राज्ञी ममेदं च कलेवरम् ।त्वदधीनमिदं सर्वं किन्तेऽभिलषितं वरम्

idaṃ rājyamiyaṃ rājñī mamedaṃ ca kalevaram | tvadadhīnamidaṃ sarvaṃ kinte'bhilaṣitaṃ varam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In your fresh youth, the means of good enjoyment and the cause of happiness through all requisite articles of pleasure, you are performing this penance in vain.

अध्याय 7

श्लोक 27.36

ब्राह्मण उवाच ।किमादर्शेन चान्धस्य किं गृहेर्भैक्ष्यजीविनः ।किं पुस्तकेन मूढस्य निस्त्रीकस्य धनेन किम्

brāhmaṇa uvāca | kimādarśena cāndhasya kiṃ gṛherbhaikṣyajīvinaḥ | kiṃ pustakena mūḍhasya nistrīkasya dhanena kim

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Who are you? Whose daughter are you? Why are you performing a penance in this desolate forest? Your penance is such as cannot be outdone even by sages of elevated souls.

अध्याय 7

श्लोक 27.37

अतोऽहं हतपत्नीको भुक्तभोगो न कर्हिचित् ।इमान्तवाग्रमहिषीं कामये दीयतामिति

ato'haṃ hatapatnīko bhuktabhogo na karhicit | imāntavāgramahiṣīṃ kāmaye dīyatāmiti

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing his words, Parvati laughed and spoke to the excellent student ascetic with reverence.

अध्याय 7

श्लोक 27.38

भद्रायुरुवाच दाता रसान्तवित्तस्य राज्यस्य गजवाजिनाम् ।आत्मदेहस्य कस्यापि कलत्रस्य न कर्हिचित्

bhadrāyuruvāca dātā rasāntavittasya rājyasya gajavājinām | ātmadehasya kasyāpi kalatrasya na karhicit

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, O brahmin bachelor, listen to the details of my wife. I am born in Bharata in the house of Himavat.

अध्याय 7

श्लोक 27.39

परदारोपभोगेन यत्पापं समुपार्जितम् ।न तत्क्षालयितुं शक्यं प्रायश्चित्तशतैरपि

paradāropabhogena yatpāpaṃ samupārjitam | na tatkṣālayituṃ śakyaṃ prāyaścittaśatairapi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O brahmin, in this birth too, Siva came my way due to merit but he reduced Kama to ashes, abandoned me and went away.

अध्याय 7

श्लोक 27.40

ब्राह्मण उवाच ।आस्तां ब्रह्मवधं घोरमपि मद्यनिषेवणम् ।तपसा विधमिष्यामि किं पुनः पारदारिकम्

brāhmaṇa uvāca | āstāṃ brahmavadhaṃ ghoramapi madyaniṣevaṇam | tapasā vidhamiṣyāmi kiṃ punaḥ pāradārikam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

For the close similarity of ideas and verbal expressions in verses 20 to 61, see Kalidasa's Kumira V., also RudrasamhitS, Ffirvati- kharjda, Cbs 26, 27.

अध्याय 7

श्लोक 27.41

तस्मात्प्रयच्छ भार्यां स्वामियां कामो न मेऽपरः ।अरक्षणाद्भयार्तानां गन्तासि निरयं ध्रुवम्

tasmātprayaccha bhāryāṃ svāmiyāṃ kāmo na me'paraḥ | arakṣaṇādbhayārtānāṃ gantāsi nirayaṃ dhruvam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Leaving off Indra and other gods, Vi?nu and Brahma I wish to obtain iSiva as my husband really.

अध्याय 7

श्लोक 27.42

नन्दीश्वर उवाच ।इति विप्रगिरा भीतश्चिन्तयामास पार्थिवः ।अरक्षणान्महापापं पत्नीदानं ततो वरम्

nandīśvara uvāca | iti vipragirā bhītaścintayāmāsa pārthivaḥ | arakṣaṇānmahāpāpaṃ patnīdānaṃ tato varam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, on hearing these firm words of Parvat! that Jatila Rudra laughingly spoke again.

अध्याय 7

श्लोक 27.43

अतः पत्नीं द्विजाग्र्याय दत्त्वा निर्मुक्तकिल्बिषः ।सद्यो वह्निं प्रवेक्ष्यामि कीर्तिश्च विदिता भवेत्

ataḥ patnīṃ dvijāgryāya dattvā nirmuktakilbiṣaḥ | sadyo vahniṃ pravekṣyāmi kīrtiśca viditā bhavet

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O gentle lady, O daughter of Himavat, what is this idea that has struck you? You are performing this great penance for obtaining Iiva after leaving off all the gods.

अध्याय 7

श्लोक 27.44

इति निश्चित्य मनसा समुज्ज्वाल्य हुताशनम् ।तमाहूय द्विजं चक्रे पत्नीदानं सहोदकम्

iti niścitya manasā samujjvālya hutāśanam | tamāhūya dvijaṃ cakre patnīdānaṃ sahodakam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

I know that iSiva. Listen. I shall tell you that bull-bannered Siva wears matted hair and is ill-mannered.

अध्याय 7

श्लोक 27.45

स्वयं स्नातः शुचिर्भूत्वा प्रणम्य विबुधेश्वरान् ।तमग्निं त्रिः परिक्रम्य शिवं दध्यौ समाहितः

svayaṃ snātaḥ śucirbhūtvā praṇamya vibudheśvarān | tamagniṃ triḥ parikramya śivaṃ dadhyau samāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O gentle lady, your features etc. and those of Siva are ill-matched. I do not like this. But do as you please.

अध्याय 7

श्लोक 27.46

तमथाग्निं पतिष्यन्तं स्वपदासक्तचेतसम् ।प्रत्यषेधत विश्वेशः प्रादुर्भूतो द्विजेश्वरः

tamathāgniṃ patiṣyantaṃ svapadāsaktacetasam | pratyaṣedhata viśveśaḥ prādurbhūto dvijeśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After saying this, Siva in the guise of a student- ascetic rebuked himself in her presence in order to test her.

अध्याय 7

श्लोक 27.47

तमीश्वरं पञ्चमुखं त्रिनेत्रं पिनाकिनं चन्द्रकलावतंसम् ।प्रलम्बपिङ्गांशुजटाकलापं मध्याह्नसद्भास्करकोटितेजसम्

tamīśvaraṃ pañcamukhaṃ trinetraṃ pinākinaṃ candrakalāvataṃsam | pralambapiṅgāṃśujaṭākalāpaṃ madhyāhnasadbhāskarakoṭitejasam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing his intolerable words, Parvati replied extremely infuriated at him who was engrossed in insulting liva.

अध्याय 7

श्लोक 27.48

मृणालगौरं गजचर्मवाससं गङ्गातरङ्गोक्षितमौलिदेशकम् ।नागेन्द्रहारावलिकण्ठभूषणं किरीटकाञ्च्यङ्गदकङ्कणोज्ज्वलम्

mṛṇālagauraṃ gajacarmavāsasaṃ gaṅgātaraṅgokṣitamaulideśakam | nāgendrahārāvalikaṇṭhabhūṣaṇaṃ kirīṭakāñcyaṅgadakaṅkaṇojjvalam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Till now I thought that you would be some one fit to be killed. But now it is quite clear that you are not to be killed.

अध्याय 7

श्लोक 27.49

शूलासिखट्वाङ्गकुठारचर्म- मृगाभयाष्टाङ्गपिनाकहस्तम् ।वृषोपरिस्थं शितिकण्ठभूषणं प्रोद्भूतमग्रे स नृपो ददर्श

śūlāsikhaṭvāṅgakuṭhāracarma- mṛgābhayāṣṭāṅgapinākahastam | vṛṣoparisthaṃ śitikaṇṭhabhūṣaṇaṃ prodbhūtamagre sa nṛpo dadarśa

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

You are some foolish knave in the guise of a student-ascetic. O fool, l§iva has been insulted by you. Hence, I am infuriated.

अध्याय 7

श्लोक 27.50

ततोऽम्बराद् द्रुतं पेतुर्दिव्याः कुसुमवृष्टयः ।प्रणेदुर्देवतूर्य्याणि देव्यश्च ननृतुर्जगुः

tato'mbarād drutaṃ peturdivyāḥ kusumavṛṣṭayaḥ | praṇedurdevatūryyāṇi devyaśca nanṛturjaguḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The accumulated merits of the person who insults Siva without knowing reality are reduced to ashes.

अध्याय 7

श्लोक 27.51

तत्राजग्मुः स्तूयमाना हरिर्ब्रह्मा तथासुराः ।इन्द्रादयो नारदाद्या मुनयश्चापरेऽपि च

tatrājagmuḥ stūyamānā harirbrahmā tathāsurāḥ | indrādayo nāradādyā munayaścāpare'pi ca

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

One should perform, expiation after touching a Siva-hater.

अध्याय 7

श्लोक 27.52

तदोत्सवो महानासीत्तत्र भक्तिप्रवर्धनः ।सति पश्यति भूपाले भक्तिनम्रीकृताञ्जलौ

tadotsavo mahānāsīttatra bhaktipravardhanaḥ | sati paśyati bhūpāle bhaktinamrīkṛtāñjalau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O wicked fellow, you said I know Siva. Certainly he is not known to you. Siva alone is the great lord.

अध्याय 7

श्लोक 27.53

तद्दर्शनानन्दविजृम्भिताशयः प्रवृद्धबाष्पाम्बुविलिप्तगात्रः ।प्रहृष्टरोमा स हि गद्गदाक्षरस्तुष्टाव गीर्भिर्मुकुलीकृताञ्जलिः

taddarśanānandavijṛmbhitāśayaḥ pravṛddhabāṣpāmbuviliptagātraḥ | prahṛṣṭaromā sa hi gadgadākṣarastuṣṭāva gīrbhirmukulīkṛtāñjaliḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Assuming many guises through his Maya,*Rudra may appear in any form. But the beloved of the good, having no aberrations, lavishly bestows all desired things on me.

अध्याय 7

श्लोक 27.54

ततस्स भगवान् राज्ञा संस्तुतः परमेश्वरः ।प्रसन्नः सह पार्वत्या तमुवाच दयानिधिः

tatassa bhagavān rājñā saṃstutaḥ parameśvaraḥ | prasannaḥ saha pārvatyā tamuvāca dayānidhiḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After saying this, Parvati expatiated on Siva's principle, where Siva was explained as attributeless and un> changing performing the penance of Brahman.

अध्याय 7

श्लोक 27.55

राजंस्ते परितुष्टोऽहं भक्त्या त्वद्धर्मतोऽधिकम् ।वरं ब्रूहि सपत्नीकम्प्रयच्छामि न संशयः

rājaṃste parituṣṭo'haṃ bhaktyā tvaddharmato'dhikam | varaṃ brūhi sapatnīkamprayacchāmi na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing her words, the brahmin began to say something; but by that time, Parvati whose mind was attached to Siva and who was averse to Siva being insulted, immediately spoke to her friend Vijaya.

अध्याय 7

श्लोक 27.56

तव भावपरीक्षार्थं द्विजो भूत्वाहमागतः ।व्याघ्रेण या परिग्रस्ता साक्षाद्देवी शिवा हि सा

tava bhāvaparīkṣārthaṃ dvijo bhūtvāhamāgataḥ | vyāghreṇa yā parigrastā sākṣāddevī śivā hi sā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Friend, this base brahmin must be prevented. He is going to speak again. He is sure to insult Siva.

अध्याय 7

श्लोक 27.57

व्याघ्रो मायामयो यस्ते शरैरक्षत विग्रहः ।धीरतान् द्रष्टुकामस्ते पत्नीं याचितवानहम्

vyāghro māyāmayo yaste śarairakṣata vigrahaḥ | dhīratān draṣṭukāmaste patnīṃ yācitavānaham

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

A rebuker of Siva shall be slain by all means by Siva's attendants. If he happens to be a brahmin he shall be abandoned. He shall go away from that place imme¬ diately.

अध्याय 7

श्लोक 27.58

नन्दीश्वर उवाच ।इत्याकर्ण्य प्रभोर्वाक्यं स भद्रायुर्महीपतिः ।पुनः प्रणम्य संस्तूय स्वामिनं नतकोऽब्रवीत्

nandīśvara uvāca | ityākarṇya prabhorvākyaṃ sa bhadrāyurmahīpatiḥ | punaḥ praṇamya saṃstūya svāminaṃ natako'bravīt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

This wicked fellow will insult Siva again. Being a brahmin he cannot be killed. He shall be abandoned. He should not even be looked at.

अध्याय 7

श्लोक 27.59

भद्रायुरुवाच ।एक एव वरो नाथ यद्भवान्परमेश्वरः ।भवतापप्रतप्तस्य मम प्रत्यक्षतां गतः

bhadrāyuruvāca | eka eva varo nātha yadbhavānparameśvaraḥ | bhavatāpaprataptasya mama pratyakṣatāṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Let us leave this place and go elsewhere. Do not delay, lest there should be any further talk with this igno¬ rant man.

अध्याय 7

श्लोक 27.60

यद्ददासि पुनर्नाथ वरं स्वकृपया प्रभो ।वृणेऽहं परमं त्वत्तो वरं हि वरदर्षभात्

yaddadāsi punarnātha varaṃ svakṛpayā prabho | vṛṇe'haṃ paramaṃ tvatto varaṃ hi varadarṣabhāt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

''O Parvati, where are you going, leaving me? You cannot be forsaken by me. You have been tested by me O faultless one, you are really steady in your devotion to me.

अध्याय 7

श्लोक 27.61

वज्रबाहुः पिता मे हि सपत्नीको महेश्वर ।सपत्नीकस्त्वहं नाथ सदा त्वत्पादसेवकः

vajrabāhuḥ pitā me hi sapatnīko maheśvara | sapatnīkastvahaṃ nātha sadā tvatpādasevakaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Desirous of knowing your feelings I have ap¬ proached you in the guise of a student-asectic and spoke these diverse words.

अध्याय 7

श्लोक 27.62

वैश्यः पद्माकरो नाम तत्पुत्रः सनयाभिधः ।सर्वानेतान्महेशान सदा त्वं पार्श्वगान्कुरु

vaiśyaḥ padmākaro nāma tatputraḥ sanayābhidhaḥ | sarvānetānmaheśāna sadā tvaṃ pārśvagānkuru

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O Parvati, I am delighted at your steady devotion. Mention the boon that you have cherished in your mind. There is nothing that cannot be given to you.

अध्याय 7

श्लोक 27.63

नन्दीश्वर उवाच ।अथ राज्ञी च तत्पत्नी प्रमत्ता कीर्तिमालिनी ।भक्त्या प्रसाद्य गिरिशं ययाचे वरमुत्तमम्

nandīśvara uvāca | atha rājñī ca tatpatnī pramattā kīrtimālinī | bhaktyā prasādya giriśaṃ yayāce varamuttamam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O loving lady, I have been made your slave from now onwards by means of your penance. Due to your beauty, even a moment seems to expand into a Yoga.

अध्याय 7

श्लोक 27.64

राज्ञ्युवाच ।चन्द्राङ्गदो मम पिता माता सीमन्तिनी च मे ।तयोर्याचे महादेव त्वत्पाश्वे सन्निधिं मुदा

rājñyuvāca | candrāṅgado mama pitā mātā sīmantinī ca me | tayoryāce mahādeva tvatpāśve sannidhiṃ mudā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Leave off your bashfulness. You are my eternal wife. O beloved, come on, I shall go to my hilly abode along with you.**

अध्याय 7

श्लोक 27.65

नन्दीश्वर उवाच ।एवमस्त्विति गौरीशः प्रसन्नो भक्तवत्सलः ।तयोः कामवरान्दत्त्वा क्षणादन्तर्हितोऽभवत्

nandīśvara uvāca | evamastviti gaurīśaḥ prasanno bhaktavatsalaḥ | tayoḥ kāmavarāndattvā kṣaṇādantarhito'bhavat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

When the lord of gods said thus, Parvati rejoiced much. Whatever misery she experienced in performing the penance, she cast off immediately.

अध्याय 7

श्लोक 27.66

भद्रायुरपि सुप्रीत्या प्रसादं प्राप्य शूलिनः ।सहितः कीर्तिमालिन्या बुभुजे विषयान्बहून्

bhadrāyurapi suprītyā prasādaṃ prāpya śūlinaḥ | sahitaḥ kīrtimālinyā bubhuje viṣayānbahūn

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On seeing that divine form of Siva, Parvati replied to the lord with face lowered due to bashfulness.

अध्याय 7

श्लोक 27.67

कृत्वा वर्षायुतं राज्यमव्याहतपराक्रमः ।राज्यं विक्षिप्य तनये जगाम शिवसन्निधिम्

kṛtvā varṣāyutaṃ rājyamavyāhataparākramaḥ | rājyaṃ vikṣipya tanaye jagāma śivasannidhim

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord of gods, if you are delighted, if you have pity on me, be my lord and husband."

अध्याय 7

श्लोक 27.68

चन्द्राङ्गदोऽपि राजेन्द्रो राज्ञी सीमन्तिनी च सा ।भक्त्या सम्पूज्य गिरिशं जग्मतुः शाम्भवं पदम्

candrāṅgado'pi rājendro rājñī sīmantinī ca sā | bhaktyā sampūjya giriśaṃ jagmatuḥ śāmbhavaṃ padam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear, thus the incarnation of Siva in the form of a student-ascctic wherein he tested the feelings of Parvati has been narrated to you.

अध्याय 7

श्लोक 27.69

द्विजेश्वरावतारस्ते वर्णितः परमो मया ।महेश्वरस्य भद्रायुपरमानन्ददः प्रभो

dvijeśvarāvatāraste varṇitaḥ paramo mayā | maheśvarasya bhadrāyuparamānandadaḥ prabho

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O omniscient Sanatkumara, listen to the incarna* tion of lord Siva, the great soul, as Sunartaka nata.

अध्याय 7

श्लोक 27.70

इदं चरित्रं परमं पवित्रं शिवावतारस्य पवित्रकीर्त्तेः ।द्विजेशसंज्ञस्य महाद्भुतं हि शृण्वन्पठन् शम्भुपदं प्रयाति

idaṃ caritraṃ paramaṃ pavitraṃ śivāvatārasya pavitrakīrtteḥ | dvijeśasaṃjñasya mahādbhutaṃ hi śṛṇvanpaṭhan śambhupadaṃ prayāti

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, the delighted Siva revealed his real form to her and told Parvatl, "Mention the boon you wish to have."

अध्याय 7

श्लोक 27.71

य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वा समाहितः ।न श्चोतति स्वधर्मात्स परत्र लभते गतिम्

ya idaṃ śṛṇuyānnityaṃ śrāvayedvā samāhitaḥ | na ścotati svadharmātsa paratra labhate gatim

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing the words of Siva and on seeing his excellent form, Parvati was delighted. She spoke to him after paying her homage.

अध्याय 7

श्लोक 28.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord Siva, it behoves to marry me with due rites for the fulfilment of the task of the gods.

अध्याय 7

श्लोक 28.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord Siva, it behoves to marry me with due rites for the fulfilment of the task of the gods.

अध्याय 7

श्लोक 28.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.२८. अष्टाविंशोऽध्यायः ।यतिनाथब्रह्महंसाह्वयशिवावतारचरितवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।शृणु प्राज्ञ प्रवक्ष्यामि शिवस्य परमात्मनः ।अवतारं परानन्दं यतिनाथाह्वयं मुने

śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ 3.28. aṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ | yatināthabrahmahaṃsāhvayaśivāvatāracaritavarṇanam | nandīśvara uvāca | śṛṇu prājña pravakṣyāmi śivasya paramātmanaḥ | avatāraṃ parānandaṃ yatināthāhvayaṃ mune

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord, you are without aberrations. Please fulfil my desires. You are favourably disposed to the devotees.

अध्याय 7

श्लोक 28.2

अर्बुदाचलसंज्ञे तु पर्वते भिल्लवंशजः ।आहुकश्च तदभ्याशे वसति स्म मुनीश्वर

arbudācalasaṃjñe tu parvate bhillavaṃśajaḥ | āhukaśca tadabhyāśe vasati sma munīśvara

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He did not accept those gems. He wished to have Parvati for his alms. Eagerly he began to dance and sing again.

अध्याय 7

श्लोक 28.3

तत्पत्नी ह्याहुका नाम बभूव किल सुव्रता ।उभावपि महाशैवावास्तां तौ शिवपूजकौ

tatpatnī hyāhukā nāma babhūva kila suvratā | ubhāvapi mahāśaivāvāstāṃ tau śivapūjakau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Our Parvatl who has performed a hard penance shall be given to him", thinking thus they became extreme¬ ly devoted to Siva.

अध्याय 7

श्लोक 28.4

कस्मिंश्चित्समये भिल्लः शिवभक्तिरतः सदा ।आहारार्थं स्वपत्न्याश्च सुदूरं स गतो मुने

kasmiṃścitsamaye bhillaḥ śivabhaktirataḥ sadā | āhārārthaṃ svapatnyāśca sudūraṃ sa gato mune

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O preceptor, if the mountain gives his daughter to Siva 'with great faith he will attain salvation. Lei him stay on the Earth itself.

अध्याय 7

श्लोक 28.5

एतस्मिन्नन्तरे तत्र गेहे भिल्लस्य शङ्करः ।भूत्वा यतिवपुः सायं परीक्षार्थं समाययौ

etasminnantare tatra gehe bhillasya śaṅkaraḥ | bhūtvā yativapuḥ sāyaṃ parīkṣārthaṃ samāyayau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Or you all, including Indra, go to Brahma's region. Tell him all your details. He will carry out your work.

अध्याय 7

श्लोक 28.6

तस्मिन्नवसरे तत्राजगाम स गृहाधिपः ।पूजनं च यतीशस्य चकार प्रेमतः सुधीः

tasminnavasare tatrājagāma sa gṛhādhipaḥ | pūjanaṃ ca yatīśasya cakāra premataḥ sudhīḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing these words and reflecting thereon, the gods went to Brahma's assembly. They submitted all the details to Brahma.

अध्याय 7

श्लोक 28.7

तद्भावस्य परीक्षार्थं यतिरूपः स शङ्करः ।महालीलातरः प्रीत्या भीतः प्रोवाच दीनगीः

tadbhāvasya parīkṣārthaṃ yatirūpaḥ sa śaṅkaraḥ | mahālīlātaraḥ prītyā bhītaḥ provāca dīnagīḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing their words and reflecting deeply Brahma told them—''I shall not censure him, for that will yield misery to us and dispel out happiness for ever.

अध्याय 7

श्लोक 28.8

यतिनाथ उवाच ।अद्य स्थलं निवासार्थं देहि मे प्रातरेव हि ।यास्यामि सर्वथा भिल्ल स्वस्ति स्यात्तव सर्वदा

yatinātha uvāca | adya sthalaṃ nivāsārthaṃ dehi me prātareva hi | yāsyāmi sarvathā bhilla svasti syāttava sarvadā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O gods, you go to Kailasa and propitiate Siva. Reques! that lord to go to the abode of Himavat.

अध्याय 7

श्लोक 28.9

भिल्ल उवाच ।सत्यं प्रोक्तं त्वया स्वामिन् शृणु मद्वचनं च ते ।अति स्वल्पं स्थलं मे हि स्यान्निवासः कथं तव

bhilla uvāca | satyaṃ proktaṃ tvayā svāmin śṛṇu madvacanaṃ ca te | ati svalpaṃ sthalaṃ me hi syānnivāsaḥ kathaṃ tava

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Let him approach the lord of mountains and cen¬ sure himself. Censuring others is conducive to destruction and censuring oneself is conducive to glory.

अध्याय 7

श्लोक 28.10

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्तः स यतिस्तेन गमनाय मतिं दधे ।तावद्भिल्ल्या वचः प्रोक्तं स्वामिनं संविचार्य वै

nandīśvara uvāca | ityuktaḥ sa yatistena gamanāya matiṃ dadhe | tāvadbhillyā vacaḥ proktaṃ svāminaṃ saṃvicārya vai

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After making her beauty fruitful, Parvatl returned

अध्याय 7

श्लोक 28.11

भिल्ल्युवाच ।स्वामिन्देहि यतेः स्थानं विमुखं कुरु मातिथिम् ।गृहधर्मं विचार्य त्वमन्यथा धर्मसङ्क्षयः

bhillyuvāca | svāmindehi yateḥ sthānaṃ vimukhaṃ kuru mātithim | gṛhadharmaṃ vicārya tvamanyathā dharmasaṅkṣayaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing Parvati's return, Himavat accompanied by his attendants and his wife Mena joyously came to see his daughter.

अध्याय 7

श्लोक 28.12

स्थीयतां ते गृहाभ्यन्तः सुखेन यतिना सह ।अहं बहिः स्थितिं कुर्यामायुधानि बृहन्त्यपि

sthīyatāṃ te gṛhābhyantaḥ sukhena yatinā saha | ahaṃ bahiḥ sthitiṃ kuryāmāyudhāni bṛhantyapi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On seeing her delighted, both of them received her suitably wiihin the house and glad at heart celebrated the event with pleasure.

अध्याय 7

श्लोक 28.13

नन्दीश्वर उवाच ।तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा भिल्ल्या धर्मान्वितं शिवम् ।स्वपत्न्या मनसा तेन भिल्लेन च विचारितम्

nandīśvara uvāca | tasyāstadvacanaṃ śrutvā bhillyā dharmānvitaṃ śivam | svapatnyā manasā tena bhillena ca vicāritam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then Mena joyously stayed for a while in the yard with her daughter and Himavat went to the Ganges for a bath.

अध्याय 7

श्लोक 28.14

स्त्रियं बहिश्च निष्कास्य कथं स्थेयं मया गृहे ।यतेरन्यत्र गमनमधर्मकरमात्मनः

striyaṃ bahiśca niṣkāsya kathaṃ stheyaṃ mayā gṛhe | yateranyatra gamanamadharmakaramātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In the meantime Siva, favourably disposed towards his devotees and indulging in good sports, assumed the form of a dancer and approached Menaka.

अध्याय 7

श्लोक 28.15

द्वयमप्युचितं नैव सर्वथा गृहमेधिनः ।यद्भावि तद्भवेदेव मया स्थेयं गृहाद् बहिः

dvayamapyucitaṃ naiva sarvathā gṛhamedhinaḥ | yadbhāvi tadbhavedeva mayā stheyaṃ gṛhād bahiḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He held the horn in his left hand and the small drum in his right. He carried a bundle of patched garments on his back. He wore a red cloth. He appeared to be an expert in dance and music.

अध्याय 7

श्लोक 28.16

इत्याग्रहं तदा कृत्वा गृहान्तः स्थाप्य तौ मुदा ।स्वायुधानि च संस्थाप्य भिल्लोऽतिष्ठद् गृहाद् बहिः

ityāgrahaṃ tadā kṛtvā gṛhāntaḥ sthāpya tau mudā | svāyudhāni ca saṃsthāpya bhillo'tiṣṭhad gṛhād bahiḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then the lord in the form of a dancer performed various dances joyously in the yard of Menaka and sang sweetly.

अध्याय 7

श्लोक 28.17

रात्रौ तं पशवः क्रूराः हिंसकाः समपीडयन् ।तेनापि च यथाशक्ति कृतो यत्नो महांस्तदा

rātrau taṃ paśavaḥ krūrāḥ hiṃsakāḥ samapīḍayan | tenāpi ca yathāśakti kṛto yatno mahāṃstadā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He blew on the horn and played on Damaru pro¬ ducing sweet notes. With great pleasure he exhibited a variety of splendid sports.

अध्याय 7

श्लोक 28.18

एवं यत्नं प्रकुर्वाणः स भिल्लो बलवानपि ।प्रारब्धात्प्रेरितैर्हिंस्रैर्बलादासीच्च भक्षितः

evaṃ yatnaṃ prakurvāṇaḥ sa bhillo balavānapi | prārabdhātpreritairhiṃsrairbalādāsīcca bhakṣitaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The citizens including men, women, children and old women gathered there suddenly to see him.

अध्याय 7

श्लोक 28.19

प्रातरुत्थाय स यतिर्दृष्ट्वा हिंस्रैश्च भक्षितम् ।भिल्लं वनेचरं तं वै दुःखितोऽभूदतीव हि

prātarutthāya sa yatirdṛṣṭvā hiṃsraiśca bhakṣitam | bhillaṃ vanecaraṃ taṃ vai duḥkhito'bhūdatīva hi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, hearing the sweet song and witnessing the splendid dance, the people were fascinated and Mena too was highly delighted.

अध्याय 7

श्लोक 28.20

दुखितं तं यतिं दृष्ट्वा भिल्ली सा दुःखितापि हि ।धैर्यात्स्वदुःखं संहृत्य वचनं चेदमब्रवीत्

dukhitaṃ taṃ yatiṃ dṛṣṭvā bhillī sā duḥkhitāpi hi | dhairyātsvaduḥkhaṃ saṃhṛtya vacanaṃ cedamabravīt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In the meantime the lord of the mountains re¬ turned from the Ganges. He saw the mendicant in the form of a man standing before him in the yard.

अध्याय 7

श्लोक 28.21

भिल्ल्युवाच ।किमर्थं क्रियते दुःखं भद्रं जातं यतेऽधुना ।धन्योऽयं कृतकृत्यश्च यज्जातो मृत्युरीदृशः

bhillyuvāca | kimarthaṃ kriyate duḥkhaṃ bhadraṃ jātaṃ yate'dhunā | dhanyo'yaṃ kṛtakṛtyaśca yajjāto mṛtyurīdṛśaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing from Mena all the details he too was infuriated. He ordered his attendants to drive out the mendicant.

अध्याय 7

श्लोक 28.22

अहं चैनं गमिष्यामि भस्म भूत्वानले यते ।चितां कारय सुप्रीत्या स्त्रीणां धर्मः सनातनः

ahaṃ cainaṃ gamiṣyāmi bhasma bhūtvānale yate | citāṃ kāraya suprītyā strīṇāṃ dharmaḥ sanātanaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O excellent sage, no one could drive him out. He was blazing and brilliant like a big fire and could not be touched.

अध्याय 7

श्लोक 28.23

इति तद्वचनं श्रुत्वा हितं मत्वा स्वयं यतिः ।चितां व्यरचयत्सा हि प्रविवेश स्वधर्मतः

iti tadvacanaṃ śrutvā hitaṃ matvā svayaṃ yatiḥ | citāṃ vyaracayatsā hi praviveśa svadharmataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear, then that mendicant, an expert in differ¬ ent sports, exhibited his infinite power to the mountain.

अध्याय 7

श्लोक 28.24

एतस्मिन्नन्तरे साक्षात्पुरः प्रादुरभूच्छिवः ।धन्ये धन्ये इति प्रीत्या प्रशंसस्तां हरोऽब्रवीत्

etasminnantare sākṣātpuraḥ prādurabhūcchivaḥ | dhanye dhanye iti prītyā praśaṃsastāṃ haro'bravīt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Immediately the mountain saw him assuming the form of Visnu, then the form of Brahma and in a trice that of the sun.

अध्याय 7

श्लोक 28.25

हर उवाच ।वरं ब्रूहि प्रसन्नोऽस्मि त्वदाचरणतोऽनघे ।तवादेयं न वै किञ्चिद् वश्योऽहं ते विशेषतः

hara uvāca | varaṃ brūhi prasanno'smi tvadācaraṇato'naghe | tavādeyaṃ na vai kiñcid vaśyo'haṃ te viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear, then he saw him in the excessively wonderful form of Siva accompanied by Parvatl. He was exquisitely handsome and brilliant. He was laughing.

अध्याय 7

श्लोक 28.26

नन्दीश्वर उवाच ।तच्छुत्वा शम्भुवचनं परमानन्ददायकम् ।सुखं प्राप्तं विशेषेण न किञ्चित्स्मरणं ययौ

nandīśvara uvāca | tacchutvā śambhuvacanaṃ paramānandadāyakam | sukhaṃ prāptaṃ viśeṣeṇa na kiñcitsmaraṇaṃ yayau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus he saw him in various forms. He was much surprised and extremely delighted.

अध्याय 7

श्लोक 28.27

तस्यास्तद्गतिमालक्ष्य सुप्रसन्नो हरोऽभवत् ।उवाच च पुनः शम्भुर्वरं ब्रूहीति तां प्रभुः

tasyāstadgatimālakṣya suprasanno haro'bhavat | uvāca ca punaḥ śambhurvaraṃ brūhīti tāṃ prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then the leading mendicant of good sports beg¬ ged for Durga as his alms, of her (Mena) and of him (the mountain). He did not accept anything else.

अध्याय 7

श्लोक 28.28

शिव उवाच ।अयं यतिश्च मद्रूपो हंसरूपो भविष्यति ।परजन्मनि वां प्रीत्या संयोगं कारयिष्यति

śiva uvāca | ayaṃ yatiśca madrūpo haṃsarūpo bhaviṣyati | parajanmani vāṃ prītyā saṃyogaṃ kārayiṣyati

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then lord Siva in the form of the mendicant, urged by Durga's words vanished and went away to his abode suddenly.

अध्याय 7

श्लोक 28.29

भिल्लश्च वीरसेनस्य नैषधे नगरे वरे ।महान्पुत्रो नलो नाम भविष्यति न संशयः

bhillaśca vīrasenasya naiṣadhe nagare vare | mahānputro nalo nāma bhaviṣyati na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Perfect knowledge then dawned on Mena and the lord of mountains. They thought: "The lord Siva has deceived us and returned to his abode.

अध्याय 7

श्लोक 28.30

त्वं सुता भीमराजस्य वैदर्भे नगरेऽनघे ।दमयन्ती च विख्याता भविष्यसि गुणान्विता

tvaṃ sutā bhīmarājasya vaidarbhe nagare'naghe | damayantī ca vikhyātā bhaviṣyasi guṇānvitā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thence after performing great sports, Siva per¬ formed the marriage rites duly with Parvati delighting all devotees.

अध्याय 7

श्लोक 28.31

युवां चोभौ मिलित्वा च राजभोगं सुविस्तरम् ।भुक्त्वा मुक्तिं च योगीन्द्रैर्लप्स्येथे दुर्लभां ध्रुवम्

yuvāṃ cobhau militvā ca rājabhogaṃ suvistaram | bhuktvā muktiṃ ca yogīndrairlapsyethe durlabhāṃ dhruvam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear, thus the incarnation of Siva as Sunart- aka nata in which the desire of Parvati was fulfilled has been explained to you by me.

अध्याय 7

श्लोक 28.32

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वा च स्वयं शम्भुर्लिङ्गरूपोऽभवत्तदा ।तस्मान्न चलितो धर्मादचलेश इति स्मृतः

nandīśvara uvāca | ityuktvā ca svayaṃ śambhurliṅgarūpo'bhavattadā | tasmānna calito dharmādacaleśa iti smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus the pious narrative of great value has been

अध्याय 7

श्लोक 28.33

स भिल्ल आहुकश्चापि वीरसेनसुतोऽभवत् ।नैषधे नगरे तात नलनामा महानृपः

sa bhilla āhukaścāpi vīrasenasuto'bhavat | naiṣadhe nagare tāta nalanāmā mahānṛpaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O omniscient Sanatlcumara, listen to the incarnation of Siva, the supreme soul, as Brahmin in the garb of a saint.

अध्याय 7

श्लोक 28.34

आहुका सा महाभिल्ली भीमस्य तनयाभवत् ।वैदर्भे नगरे राज्ञो दमयन्तीति विश्रुता

āhukā sā mahābhillī bhīmasya tanayābhavat | vaidarbhe nagare rājño damayantīti viśrutā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On realising the excellent devotion of Mena and Himavat towards Siva, the gods became worried and they consulted one another eagerly.

अध्याय 7

श्लोक 28.35

यतिनाथाह्वयः सोऽपि हंसरूपोऽभवच्छिवः ।विवाहं कारयामास दमयन्त्या नलेन वै

yatināthāhvayaḥ so'pi haṃsarūpo'bhavacchivaḥ | vivāhaṃ kārayāmāsa damayantyā nalena vai

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

If the mountain were to give his daughter to Siva with undiluted devotion, certainly he will attain salvation immediately.

अध्याय 7

श्लोक 28.36

पूर्वसत्काररूपेण महापुण्येन शङ्करः ।हंसरूपं विधायैव ताभ्यां सुखमदात्प्रभुः

pūrvasatkārarūpeṇa mahāpuṇyena śaṅkaraḥ | haṃsarūpaṃ vidhāyaiva tābhyāṃ sukhamadātprabhuḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He will cast off the stationary state of a mountain and assume a divine form. After giving his daughter in marriage to the trident-bearing lord he will go to Siva's region.

अध्याय 7

श्लोक 28.37

शिवो हंसावतारो हि नानावार्ताविचक्षणः ।दमयन्त्या नलस्यापि परमानन्ददायकः

śivo haṃsāvatāro hi nānāvārtāvicakṣaṇaḥ | damayantyā nalasyāpi paramānandadāyakaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

With the blessings of Siva he will attain identity in form with the great god. He will enjoy all great plea¬ sures there and then attain liberation.

अध्याय 7

श्लोक 28.38

इदं चरितं परमं पवित्रं शिवावतारस्य पवित्रकीर्तेः ।यतीशसंज्ञस्य महाद्भुतं हि हंसाह्वयस्यापि विमुक्तिदं हि

idaṃ caritaṃ paramaṃ pavitraṃ śivāvatārasya pavitrakīrteḥ | yatīśasaṃjñasya mahādbhutaṃ hi haṃsāhvayasyāpi vimuktidaṃ hi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, after discussing like this, the gods went to the abode of their preceptor. In order to achieve their self-interest they submitted to the preceptor thus.

अध्याय 7

श्लोक 28.39

यतीशब्रह्महंसाख्यावतारचरितं शुभम् ।शृणुयाच्छ्रावयेद्यो हि स लभेत परां गतिम्

yatīśabrahmahaṃsākhyāvatāracaritaṃ śubham | śṛṇuyācchrāvayedyo hi sa labheta parāṃ gatim

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O preceptor, please go to the abode of Himavat for the accomplishment of our task. Reproach lord Siva and try to prevent the mountain's excessive devotion to him.

अध्याय 7

श्लोक 28.40

इदमाख्यानमनघं सर्वकामफलप्रदम् ।स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं भक्तिवर्धनमुत्तमम्

idamākhyānamanaghaṃ sarvakāmaphalapradam | svargyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ bhaktivardhanamuttamam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing the words of the gods, he thought over that and spoke to them.

अध्याय 7

श्लोक 28.41

श्रुत्वैतच्चरितं शम्भोर्यतिहंसस्वरूपयोः ।इह सर्वसुखं भुक्त्वा सोऽन्ते शिवपुरं व्रजेत्

śrutvaitaccaritaṃ śambhoryatihaṃsasvarūpayoḥ | iha sarvasukhaṃ bhuktvā so'nte śivapuraṃ vrajet

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O gods, one of you shall go to the mountain for achieving the end. I am incapable of doing it.

स्रोत: https://sanskritdocuments.org/doc_purana/ · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।