Shiva Purana
7
अध्याय 7 / 11

Shatarudra Samhita

2269 श्लोकभाग 11/17 · श्लोक 23.0–25.24

पूर्ण अध्याय पाठ133 श्लोक

अध्याय 7

श्लोक 23.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

माँगो, मैं तुम्हें वह सब कुछ दूँगा

English

The incarnation of Siva as the swan adept in the art of intelligence, was the bestower of great bliss to Dama¬ yanti as well as to Nala.

अध्याय 7

श्लोक 23.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवके सन्निकट स्थित हो गये

English

The incarnation of Siva as the swan adept in the art of intelligence, was the bestower of great bliss to Dama¬ yanti as well as to Nala.

अध्याय 7

श्लोक 23.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.२३. त्रयोविंशोऽध्यायः ।वृषेश्वरसंज्ञकशिवावतारवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।ततो वृषभरूपेण गर्जमानः पिनाकधृक् ।प्रविष्टो विवरं तत्र निनदन्भैरवान् रवान्

śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ 3.23. trayoviṃśo'dhyāyaḥ | vṛṣeśvarasaṃjñakaśivāvatāravarṇanam | nandīśvara uvāca | tato vṛṣabharūpeṇa garjamānaḥ pinākadhṛk | praviṣṭo vivaraṃ tatra ninadanbhairavān ravān

हिन्दी अर्थ

और यह वचन कहा--

English

This great and holy narrative of Siva's incarnation of illustrious fame as swan is wonderful and indeed the bes¬ tower of sidvation

अध्याय 7

श्लोक 23.2

निपेतुस्तस्य निनदैः पुराणि नगराणि च ।प्रकम्पो हि बभूवाथ सर्वेषां पुरवासिनाम्

nipetustasya ninadaiḥ purāṇi nagarāṇi ca | prakampo hi babhūvātha sarveṣāṃ puravāsinām

हिन्दी अर्थ

इसकी पूजा की थी

English

O sage, on seeing his brothers Ik$vaku and others having taken their shares, Nabhaga desirous of his share told them affectionately.

अध्याय 7

श्लोक 23.3

ततो वृषो हरेः पुत्रान्सङ्ग्रामोद्यतकार्मुकान् ।शिवमायाविमूढात्ममहाबलपराक्रमान्

tato vṛṣo hareḥ putrānsaṅgrāmodyatakārmukān | śivamāyāvimūḍhātmamahābalaparākramān

हिन्दी अर्थ

नामक स्थानमें स्वयं प्रतिष्ठित हुए

English

On hearing the words of his father, Nabhaga who considered truth as virtue went eagerly where the excellent sacrifice was on.

अध्याय 7

श्लोक 23.4

हरिपुत्रास्ततस्तेऽथ प्राकुप्यन्मुनिसत्तम ।प्रदुद्रुवुः प्रगर्ज्योच्चैर्वीराः शङ्करसम्मुखम्

hariputrāstataste'tha prākupyanmunisattama | pradudruvuḥ pragarjyoccairvīrāḥ śaṅkarasammukham

हिन्दी अर्थ

भक्तोंके मनोरथको पूर्ण करनेवाले हैं

English

O Nabhaga, the lord has come in that form in order to bless you. Go there. Propitiate him properly,

अध्याय 7

श्लोक 23.5

आयातांस्तान्हरेः पुत्रान् रुद्रो वृषभरूपधृक् ।प्राकुप्यद्विष्णुपुत्रांश्च खुरैः शृङ्गैर्व्यदारयत्

āyātāṃstānhareḥ putrān rudro vṛṣabharūpadhṛk | prākupyadviṣṇuputrāṃśca khuraiḥ śṛṅgairvyadārayat

हिन्दी अर्थ

कराता है, वह जीवन्मुक्त हो जाता है

English

Request him to forgive your fault. Bow to him well and eulogise him. That Siva alone is the lord of all, the lord of sacrifice, the lord of everything.

अध्याय 7

श्लोक 23.6

विदारिताङ्गा रुद्रेण सर्वे हरिसुताश्च ते ।नष्टा द्रुतं सन्बभूवुर्गतप्राणा विचेतसः

vidāritāṅgā rudreṇa sarve harisutāśca te | naṣṭā drutaṃ sanbabhūvurgataprāṇā vicetasaḥ

हिन्दी अर्थ

प्राप्तकर कैवल्यमोक्ष प्राप्त करता है

English

Vinu, Brahma and other gods, Siddhas and the sages, O dear, arc competent in their respective duties only due to his blessings.

अध्याय 7

श्लोक 23.7

हतेषु तेषु पुत्रेषु विष्णुर्बलवतां वरः ।निष्क्रम्याथ प्रगर्ज्योच्चैर्ययौ शीघ्रं हरान्तिकम्

hateṣu teṣu putreṣu viṣṇurbalavatāṃ varaḥ | niṣkramyātha pragarjyoccairyayau śīghraṃ harāntikam

हिन्दी अर्थ

करनेवाला तथा घुश्माको आनन्द देनेवाला है

English

O foremost of my sons, go there quickly. Do not delay. Propitiate the great god, the lord of all by every means.

अध्याय 7

श्लोक 23.8

दृष्ट्वा रुद्रं प्रव्रजन्तं हतविष्णुसुतं वृषम् ।शरैः सन्ताडयामास दिव्यैरस्त्रैश्च केशवः

dṛṣṭvā rudraṃ pravrajantaṃ hataviṣṇusutaṃ vṛṣam | śaraiḥ santāḍayāmāsa divyairastraiśca keśavaḥ

हिन्दी अर्थ

सरोवरमें ज्योतिर्लिग-स्वरूपसे स्थित हो गये

English

After saying this, Manu Sraddhadeva, sent his son immediately to Siva. After approaching him and bowing to him with palms joined in reverence and head bent down, the delighted Nabhaga of great intellect spoke to him humbly.

अध्याय 7

श्लोक 23.9

ततः क्रुद्धो महादेवो वृषरूपी मदाबलः ।अस्त्राणि तानि विष्णोश्च जग्रास गिरिगोचरः

tataḥ kruddho mahādevo vṛṣarūpī madābalaḥ | astrāṇi tāni viṣṇośca jagrāsa girigocaraḥ

हिन्दी अर्थ

भोगकर अन्तमें मुक्ति प्राप्त कर लेता है

English

O lord, my father says that whatever there is in the three worlds is yours to be sure. What then, about the wealth left over in a sacrifice?

अध्याय 7

श्लोक 23.10

अथ कृत्वा महाकोपं वृषात्मा स महेश्वरः ।विननाद महाघोरं कम्पयंस्त्रिजगन्मुने

atha kṛtvā mahākopaṃ vṛṣātmā sa maheśvaraḥ | vinanāda mahāghoraṃ kampayaṃstrijaganmune

हिन्दी अर्थ

स बै ममात्मभूतश्र मद्धक्त: कार्यकारक:॥ ५७ हैं

English

He who narrates or listens to the auspicious story of incarnation of Yatinatha hariisa, attains the greatest goal.

अध्याय 7

श्लोक 23.11

तत उत्प्लुत्य तरसा खुरैः शृङ्गैर्व्यदारयत् ।विष्णुं क्रोधाकुलं मूढमजानन्तं निजं हरिम्

tata utplutya tarasā khuraiḥ śṛṅgairvyadārayat | viṣṇuṃ krodhākulaṃ mūḍhamajānantaṃ nijaṃ harim

हिन्दी अर्थ

नाना प्रकारका धर्माचरण कराते रहो

English

The city of Nidha or Naiadha associated with King Nala can be identified with Nalapura, modern Narwar situated on the river KSlisindhu to the south-west of Gwalior.

अध्याय 7

श्लोक 23.12

ततः स शिथिलात्मा हि व्यथिताङ्गो बभूव ह ।तत्प्रहारमसह्याशु हरिर्मायाविमोहितः

tataḥ sa śithilātmā hi vyathitāṅgo babhūva ha | tatprahāramasahyāśu harirmāyāvimohitaḥ

हिन्दी अर्थ

आश्रमको चले गये

English

After hearing this narrative of Siva in the forms of an ascetic and a swan, the hearer enjoys all pleasures here and goes to Siva*» abode hereafter.

अध्याय 7

श्लोक 23.13

गतगर्वो हरिश्चैव विचेता गतचेतनः ।ज्ञातवान् परमेशानं विहरन्तं वृषात्मना

gatagarvo hariścaiva vicetā gatacetanaḥ | jñātavān parameśānaṃ viharantaṃ vṛṣātmanā

हिन्दी अर्थ

अर्जुनके दर्शनसे सुखकी प्राप्ति हुई

English

O Sanatkumara, listen lo the description of the great incarnation of Siva, the excellent Krsnadarana who gave perfect wisdom to Nabhaga.

अध्याय 7

श्लोक 23.14

अथ विज्ञाय गौरीशमागतं वृषरूपतः ।प्राह गम्भीरया वाचा नतस्कन्धः कृताञ्जलिः

atha vijñāya gaurīśamāgataṃ vṛṣarūpataḥ | prāha gambhīrayā vācā nataskandhaḥ kṛtāñjaliḥ

हिन्दी अर्थ

भी उस वृत्तान्त-श्रवणसे तृप्त नहीं हुए

English

Iksvaku and others were the sons of Sraddhadeva' of whom Nabhaga, was the ninth. His son was Nabhaga.

अध्याय 7

श्लोक 23.15

हरिरुवाच ।देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो ।मायया ते महेशान मोहितोऽहं विमूढधीः

hariruvāca | devadeva mahādeva karuṇāsāgara prabho | māyayā te maheśāna mohito'haṃ vimūḍhadhīḥ

हिन्दी अर्थ

अवश्य ही हमलोगोंकी विजय होगी

English

Nabhaga the son of Manu, highly intelligent, and with perfect control of his sense-organs stayed in the abode of his preceptors for studies for a long time.

अध्याय 7

श्लोक 23.16

कृतं युद्धं त्वयेशेन स्वनाथेन मया प्रभो ।कृपां कृत्वा मयि स्वामिन्सोऽपराधो हि सह्यताम्

kṛtaṃ yuddhaṃ tvayeśena svanāthena mayā prabho | kṛpāṃ kṛtvā mayi svāminso'parādho hi sahyatām

हिन्दी अर्थ

जानकर हर्षित हुए और कहने लगे--

English

During this interval Iksvaku and other sons had their due shares in the property without leaving any share for Nabhaga.

अध्याय 7

श्लोक 23.17

नन्दीश्वर उवाच ।तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हरेर्दीनतया मुने ।भगवान् शङ्करः प्राह रमेशं भक्तवत्सलः

nandīśvara uvāca | tasya tadvacanaṃ śrutvā harerdīnatayā mune | bhagavān śaṅkaraḥ prāha rameśaṃ bhaktavatsalaḥ

हिन्दी अर्थ

प्राप्त कर लेता है

English

At the behest of their father, the shrewd sons took their shares and enjoyed the kingdom with out any misery. They were fortunate.

अध्याय 7

श्लोक 23.18

हे विष्णो हे महाबुद्धे कथं मां ज्ञातवान्न हि ।युद्धं कृतं कृतस्तेऽद्य ज्ञानं सर्वं च विस्मृतम्

he viṣṇo he mahābuddhe kathaṃ māṃ jñātavānna hi | yuddhaṃ kṛtaṃ kṛtaste'dya jñānaṃ sarvaṃ ca vismṛtam

हिन्दी अर्थ

इकतालीसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

According to this PurSoa, Sraddhadeva had several sons, Ik|v&ku and others, of whom Nabhaga was the ninth. Nabhaga had a son named Nabhaga. The latter had a son named Ambarifa. Pargiter omits Sr&dd- badeva and Nabhaga and mentions NabhSga instead of Nftbhaga as the father of Ambarifa.

अध्याय 7

श्लोक 23.19

आत्मानं किन्न जानासि मदधीनपराक्रमम् ।त्वया नात्र रतिः कार्या निवर्तस्व कुचारतः

ātmānaṃ kinna jānāsi madadhīnaparākramam | tvayā nātra ratiḥ kāryā nivartasva kucārataḥ

हिन्दी अर्थ

दर्शन तथा स्पर्शसे पुरुषोंका कल्याण करनेवाले हैं

English

After learning the Vedas with their sections and sub-sections, in due course, the Brahmacarin Nabhga returned.

अध्याय 7

श्लोक 23.20

कामाधीनं कथं ज्ञानं स्त्रीषु सक्तो विहारकृत् ।नोचितं तव देवेश स्मरणं विश्वतारणम्

kāmādhīnaṃ kathaṃ jñānaṃ strīṣu sakto vihārakṛt | nocitaṃ tava deveśa smaraṇaṃ viśvatāraṇam

हिन्दी अर्थ

सभी प्रकारके रोगोंसे छुटकारा पा जाता है

English

O my brothers you have taken your shares duly without leaving anything for me. I have now come for my share. Please give me mine.

अध्याय 7

श्लोक 23.21

तच्छुत्वा शम्भुवचनं विज्ञानप्रदमादरात् ।व्रीड्यन्स्वमनसा विष्णुः प्राह वाचं महेश्वरम्

tacchutvā śambhuvacanaṃ vijñānapradamādarāt | vrīḍyansvamanasā viṣṇuḥ prāha vācaṃ maheśvaram

हिन्दी अर्थ

भोग तथा मोक्ष प्राप्त करता है

English

Then we had forgotten to allow your share. We shall certainly do it now. Our father is your share. Take him.

अध्याय 7

श्लोक 23.22

विष्णुरुवाच ।ममात्र विद्यते चक्रं तद् गृहीत्वेतदादरात् ।गमिष्यामि स्वलोकं तं त्वदाज्ञापरिपालकः

viṣṇuruvāca | mamātra vidyate cakraṃ tad gṛhītvetadādarāt | gamiṣyāmi svalokaṃ taṃ tvadājñāparipālakaḥ

हिन्दी अर्थ

भक्तोंके द्वारा संस्तुत हुए

English

On bearing the words of his brothers Nabhaga was surprised. He approached his father and said.

अध्याय 7

श्लोक 23.23

नन्दीश्वर उवाच ।तदाकर्ण्य महेशानो वचनं वैष्णवं हरः ।प्रत्युवाच वृषात्मा हि वृषरक्षः पुनर्हरिम्

nandīśvara uvāca | tadākarṇya maheśāno vacanaṃ vaiṣṇavaṃ haraḥ | pratyuvāca vṛṣātmā hi vṛṣarakṣaḥ punarharim

हिन्दी अर्थ

निःसन्देह मुक्ति प्रदान करता है

English

O father, my brothers have taken their shares leaving me out. I had been to the preceptor's abode for study as a student.

अध्याय 7

श्लोक 23.24

न विलम्बः प्रकर्त्तव्यो गन्तव्यमित आशु ते ।मच्छासनाद्धरे लोके चक्रमत्रैव तिष्ठताम्

na vilambaḥ prakarttavyo gantavyamita āśu te | macchāsanāddhare loke cakramatraiva tiṣṭhatām

हिन्दी अर्थ

है, जो भक्तोंको इच्छित फल देनेवाला है

English

When I returned I asked them to allot my share; they replied that you are my share. I have now come for that purpose.

अध्याय 7

श्लोक 23.25

सन्तानादित्यसंस्थानाच्छिवत्ववचनादपि ।अहं घोरतरं तस्माच्चक्रमन्यद्ददामि ते

santānādityasaṃsthānācchivatvavacanādapi | ahaṃ ghorataraṃ tasmāccakramanyaddadāmi te

हिन्दी अर्थ

पूर्ण करनेवाले वे महादेव आविर्भूत हुए

English

O sage, on hearing his words, his father 8raddha- deva was surprised. He consoled his son who was devoted to truth and virtue.

अध्याय 7

श्लोक 23.26

एतदुक्त्वा हरोऽलेखीद्दिव्यं कालानलप्रभम् ।परं चक्रं प्रदीप्तं हि सर्वदुष्टविनाशनम्

etaduktvā haro'lekhīddivyaṃ kālānalaprabham | paraṃ cakraṃ pradīptaṃ hi sarvaduṣṭavināśanam

हिन्दी अर्थ

भोग तथा मोक्ष देनेवाले हैं

English

O dear, do not pay heed to what they said. It was only to deceive you. I am not a share by any means, an instrument Of enjoyment.

अध्याय 7

श्लोक 23.27

विष्णवे प्रददौ चक्रं घोरार्कायुतसुप्रभम् ।सर्वामरमुनीन्द्राणां रक्षकाय महात्मने

viṣṇave pradadau cakraṃ ghorārkāyutasuprabham | sarvāmaramunīndrāṇāṃ rakṣakāya mahātmane

हिन्दी अर्थ

परमेश्वर ज्योतिर्लिगोंका वर्णन किया

English

Still since I have been given as a share by the deceitful persons I shall tell you the means of livelihood. Hear attentively.

अध्याय 7

श्लोक 23.28

लब्ध्वा सुदर्शनं चान्यञ्चक्रं परमदीप्तिमत् ।उवाच विबुधांस्तत्र विष्णुर्बुद्धिमतां वरः

labdhvā sudarśanaṃ cānyañcakraṃ paramadīptimat | uvāca vibudhāṃstatra viṣṇurbuddhimatāṃ varaḥ

हिन्दी अर्थ

अर्चनसे भक्तोंके मनोरथोंको पूर्ण करनेवाले हैं

English

The intelligent Ahgirasa brahmins are performing a sacrifice. Every sixth day the rites are marred.

अध्याय 7

श्लोक 23.29

सर्वदेववरा यूयं मद्वाक्यं शृणुतादरात् ।कर्तव्यं तत्तथा शीघ्रं ततः शं वो भविष्यति

sarvadevavarā yūyaṃ madvākyaṃ śṛṇutādarāt | kartavyaṃ tattathā śīghraṃ tataḥ śaṃ vo bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

सुदक्षिण नामक भक्त राजाकी रक्षा की थी

English

O wise Nabhaga, you go there and praise them.

अध्याय 7

श्लोक 23.30

दिव्या वराङ्गनास्सन्ति पाताले यौवनान्विताः ।ताभिः सार्द्धं महाक्रीडां यः करोतु करोतु सः

divyā varāṅganāssanti pātāle yauvanānvitāḥ | tābhiḥ sārddhaṃ mahākrīḍāṃ yaḥ karotu karotu saḥ

हिन्दी अर्थ

है एवं भोग तथा मोक्षको देनेवाला है

English

O sage, in that sacrifice during the diurnal rites the intelligent son of Manu recited two Vaivadeva suktas clearly.

अध्याय 7

श्लोक 23.31

तच्छुत्वा केशवाद्वाक्यं शूरास्त्रिदशयोनयः ।प्रवेष्टुकामाः पातालं बभूवुर्विष्णुना सह

tacchutvā keśavādvākyaṃ śūrāstridaśayonayaḥ | praveṣṭukāmāḥ pātālaṃ babhūvurviṣṇunā saha

हिन्दी अर्थ

इनकी नित्य ही पूजा करते हैं

English

Lord Siva desirous of testing Nabhaga the son of Manu approached from north and said.

अध्याय 7

श्लोक 23.32

विचारमथ विज्ञाय तं तदा भगवान्हरः ।क्रोधाच्छापं ददौ घोरं देवयोन्यष्टकस्य च

vicāramatha vijñāya taṃ tadā bhagavānharaḥ | krodhācchāpaṃ dadau ghoraṃ devayonyaṣṭakasya ca

हिन्दी अर्थ

मुमुक्षुओंको वहाँपर मुक्ति प्रदान कर रहे हैं

English

O man, who are you that take away my assets and wealth? Who has sent you here? Tell me the whole truth.

अध्याय 7

श्लोक 23.33

हर उवाच ।वर्जयित्वा मुनिं शान्तं दानवान्वा मदंशजम् ।इदं यः प्रविशेत्स्थानं तस्य स्यान्निधनं क्षणात्

hara uvāca | varjayitvā muniṃ śāntaṃ dānavānvā madaṃśajam | idaṃ yaḥ praviśetsthānaṃ tasya syānnidhanaṃ kṣaṇāt

हिन्दी अर्थ

निर्लिप्त रहकर कैवल्यपदके भागी होते हैं

English

On heaving his words, O dear, the poet Nabhaga, son of Manu humbly replied to the Puru§a Kr§nadarana.

अध्याय 7

श्लोक 23.34

श्रुत्वा वाक्यमिदं घोरं मनुष्यहितवर्धनम् ।प्रत्याख्यातास्तु रुद्रेण देवाः स्वगृहमाययुः

śrutvā vākyamidaṃ ghoraṃ manuṣyahitavardhanam | pratyākhyātāstu rudreṇa devāḥ svagṛhamāyayuḥ

हिन्दी अर्थ

यह आश्चर्यकारी है

English

This wealth of the sacrifice has been given to me by the sages. Why do you, O Kr...adarsana prevent me from taking it.

अध्याय 7

श्लोक 23.35

एवं स्त्रीलः परो विष्णुः शिवेन प्रतिशासितः ।स्वर्लोकमगमद् व्यास स्वास्थ्यं प्राप जगच्च तत्

evaṃ strīlaḥ paro viṣṇuḥ śivena pratiśāsitaḥ | svarlokamagamad vyāsa svāsthyaṃ prāpa jagacca tat

हिन्दी अर्थ

निश्चय ही यह भोग तथा मोक्ष देनेवाला है

English

On hearing these truthful words uttered by Nabhaga, the delighted purusa KrnadarSana spoke.

अध्याय 7

श्लोक 23.36

वृषेश्वरोऽपि भगवान् शङ्करो भक्तवत्सलः ।इत्थं कृत्वा देवकार्यं जगाम स्वगिरीश्वरम्

vṛṣeśvaro'pi bhagavān śaṅkaro bhaktavatsalaḥ | itthaṃ kṛtvā devakāryaṃ jagāma svagirīśvaram

हिन्दी अर्थ

वहींपर स्थित हो गये

English

O dear, in our dispute the ultimate authority is yoitf father. Go to him and ask him. What he says will be true and final.

अध्याय 7

श्लोक 23.37

वृषेश्वरावतारस्तु वर्णितः शङ्करस्य च ।विष्णुमोहहरः शर्वः त्रैलोक्यसुखकारकः

vṛṣeśvarāvatārastu varṇitaḥ śaṅkarasya ca | viṣṇumohaharaḥ śarvaḥ trailokyasukhakārakaḥ

हिन्दी अर्थ

यह रामचन्द्रके द्वारा स्थापित किया गया है

English

On hearing his words, the wise Nabhaga son of Manu, approached his father anxiously, O sage, and asked him about what he said.

अध्याय 7

श्लोक 23.38

पवित्रमिदमाख्यानं शत्रुबाधाहरं परम् ।स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं सताम्

pavitramidamākhyānaṃ śatrubādhāharaṃ param | svargyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ bhuktimuktipradaṃ satām

हिन्दी अर्थ

जानेपर उनको विजयका वरदान दिया था

English

On hearing what his son said, Manu iSraddha- deva remembered the lotus-like fbet of Siva and afler re¬ collecting spoke to him.

अध्याय 7

श्लोक 23.39

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वै समाहितः ।तथा पठिति यो हीदं पाठयेत् सुधियो नरान् ।स भुक्त्वा सकलान् कामान् अन्ते मोक्षमवाप्नुयात्

ya idaṃ śṛṇuyādbhaktyā śrāvayedvai samāhitaḥ | tathā paṭhiti yo hīdaṃ pāṭhayet sudhiyo narān | sa bhuktvā sakalān kāmān ante mokṣamavāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

सेतुबन्धमें स्थित हो गये

English

Undoubtedly lord Siva deserves everything. What then of the wealth left over in a sacrifice? More depends on the lord's wish.

अध्याय 7

श्लोक 24.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

और भोग तथा मोक्षको प्राप्त कर लेता है

English

The pure-souled Sraddhadeva too with head bent

अध्याय 7

श्लोक 24.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

हिन्दी अर्थ

नामक संहिताका वर्णन कर दिया

English

The pure-souled Sraddhadeva too with head bent

अध्याय 7

श्लोक 24.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.२४. चतुर्विंशोऽध्यायः ।पिप्पलादावतारवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।पिप्पलादाख्यमपरमवतारं महेशितुः ।शृणु प्राज्ञ महाप्रीत्या भक्तिवर्धनमुत्तमम्

śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ 3.24. caturviṃśo'dhyāyaḥ | pippalādāvatāravarṇanam | nandīśvara uvāca | pippalādākhyamaparamavatāraṃ maheśituḥ | śṛṇu prājña mahāprītyā bhaktivardhanamuttamam

हिन्दी अर्थ

उसके बाद वह मुक्तिको प्राप्त कर लेता है

English

In the meantime, Visnu, Brahma, Indra and the gods, Siddhas and the sages came there.

अध्याय 7

श्लोक 24.2

यः पुरा गदितो विप्रो दधीचिर्मुनिसत्तमः ।महाशैवः सुप्रतापी च्यावनिर्भृगुवंशजः

yaḥ purā gadito vipro dadhīcirmunisattamaḥ | mahāśaivaḥ supratāpī cyāvanirbhṛguvaṃśajaḥ

हिन्दी अर्थ

नामक संहिताका वर्णन कर दिया

English

O son of Brahma, listen to the first incarnation of the great lord, named Avadhutevara, who dispelled the ar¬ rogance of Indra.

अध्याय 7

श्लोक 24.3

क्षुवेण सह सङ्ग्रामे येन विष्णुः पराजितः ।सनिर्जरोऽथ संशप्तो महेश्वरसहायिना

kṣuveṇa saha saṅgrāme yena viṣṇuḥ parājitaḥ | sanirjaro'tha saṃśapto maheśvarasahāyinā

हिन्दी अर्थ

उसके बाद वह मुक्तिको प्राप्त कर लेता है

English

O you fool, even though I am asking, you are not giving me any answer. Hence I am going so kill you with' my thunderbolt. O wicked fellow, who is there to protect you?

अध्याय 7

श्लोक 24.4

तस्य पत्नी महाभागा सुवर्चा नाम नामतः ।महापतिव्रता साध्वी यया शप्ता दिवौकसः

tasya patnī mahābhāgā suvarcā nāma nāmataḥ | mahāpativratā sādhvī yayā śaptā divaukasaḥ

हिन्दी अर्थ

द्रादशज्योतिर्लिज्रावतारवर्णन॑ नाम द्विचत्वारिशोउ ध्याय:

English

O great god, lord of the distressed, please raise me up, who have fallen at your feet. Do not be furious. Be kind and loving.

अध्याय 7

श्लोक 24.5

तस्मात्तस्यां महादेवो नानालीलाविशारदः ।प्रादुर्बभूव तेजस्वी पिप्पलादेति नामतः

tasmāttasyāṃ mahādevo nānālīlāviśāradaḥ | prādurbabhūva tejasvī pippalādeti nāmataḥ

हिन्दी अर्थ

द्वादशज्योतिर्लिगावतारवर्णन नामक बयालीसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

Then that fire originating from the eye in the forehead of Siva and cast off into the briny sea became a boy immediately.

अध्याय 7

श्लोक 24.6

सूत उवाच ।इत्याकर्ण्य मुनिश्रेष्ठो नन्दीश्वरवचोऽद्भुतम् ।सनत्कुमारः प्रोवाच नतस्कन्धः कृताञ्जलिः

sūta uvāca | ityākarṇya muniśreṣṭho nandīśvaravaco'dbhutam | sanatkumāraḥ provāca nataskandhaḥ kṛtāñjaliḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The king of Vidarbha had a terrible fight with them. But his armies were destroyed and he was killed by Salvas due to adverse fate.

अध्याय 7

श्लोक 24.7

सनत्कुमार उवाच ।नन्दीश्वर महाप्राज्ञ साक्षाद् रुद्रस्वरूपधृक् ।धन्यस्त्वं सद्गुरुस्तात श्रावितेयं कथाद्भुता

sanatkumāra uvāca | nandīśvara mahāprājña sākṣād rudrasvarūpadhṛk | dhanyastvaṃ sadgurustāta śrāviteyaṃ kathādbhutā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The thirsty mother, the wife of the king, entered the lake for drinking water but as willed by fate she was devoured by a crocodile in the water.

अध्याय 7

श्लोक 24.8

क्षुवेण सह सङ्ग्रामे श्रुतो विष्णुपराजयः ।ब्रह्मणा मे पुरा तात तच्छापश्च शिलादज

kṣuveṇa saha saṅgrāme śruto viṣṇuparājayaḥ | brahmaṇā me purā tāta tacchāpaśca śilādaja

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The son bereft of father and mother, distressed by hunger and thirst at the time of birth, cried out.

अध्याय 7

श्लोक 24.9

अधुना श्रोतुमिच्छामि देवशापं सुवर्चया ।दत्तं पश्चात् पिप्पलादचरितं मङ्गलायनम्

adhunā śrotumicchāmi devaśāpaṃ suvarcayā | dattaṃ paścāt pippalādacaritaṃ maṅgalāyanam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

A wandering beggar woman came there acciden¬ tally, urged mentally by Siva, the dispeller of fear.

अध्याय 7

श्लोक 24.10

सूत उवाच ।इति श्रुत्वाथ शैलादिर्विधिपुत्रवचः शुभम् ।प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्

sūta uvāca | iti śrutvātha śailādirvidhiputravacaḥ śubham | pratyuvāca prasannātmā smṛtvā śivapadāmbujam

हिन्दी अर्थ

द्रादशज्योतिर्लिज्रावतारवर्णन॑ नाम द्विचत्वारिशोउ ध्याय:

English

They were jubilant. They joined their palms In reverence. With great devotion they severally bowed down and eulogised.

अध्याय 7

श्लोक 24.11

नन्दीश्वर उवाच ।एकदा निर्जराः सर्वे वासवाद्या मुनीश्वर ।वृत्रासुरसहायैश्च दैत्यैरासन्पराजिताः

nandīśvara uvāca | ekadā nirjarāḥ sarve vāsavādyā munīśvara | vṛtrāsurasahāyaiśca daityairāsanparājitāḥ

हिन्दी अर्थ

द्वादशज्योतिर्लिगावतारवर्णन नामक बयालीसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

Then the delighted Rudra, Krnadarana glanced at them with sympathetic eyes and smilingly spoke to Nabhaga.

अध्याय 7

श्लोक 24.12

स्वानि स्वानि वरास्त्राणि दधीचस्याश्रमेऽखिलाः ।निःक्षिप्य सहसा सद्योऽभवन् देवाः पराजिताः

svāni svāni varāstrāṇi dadhīcasyāśrame'khilāḥ | niḥkṣipya sahasā sadyo'bhavan devāḥ parājitāḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Hence I am delighted with your holy rites. Sympathetically I ata conferring on you the eternal Brahman, the perfect knowledge.

अध्याय 7

श्लोक 24.13

तदा सर्वे सुराः सेन्द्रा वध्यमानास्तथर्षयः ।ब्रह्मलोकं गताः शीघ्रं प्रोचुः स्वं व्यसनं च तत्

tadā sarve surāḥ sendrā vadhyamānāstatharṣayaḥ | brahmalokaṃ gatāḥ śīghraṃ procuḥ svaṃ vyasanaṃ ca tat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Be great aiifi wise, O Nabhaga, along with the brahmins immediately.'; Take all this wealth granted by me out of compassion.

अध्याय 7

श्लोक 24.14

तच्छ्रुत्वा देववचनं ब्रह्मा लोकपितामहः ।सर्वं शशंस तत्त्वेन त्वष्टुश्चैव चिकीर्षितम्

tacchrutvā devavacanaṃ brahmā lokapitāmahaḥ | sarvaṃ śaśaṃsa tattvena tvaṣṭuścaiva cikīrṣitam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O intelligent one, enjoy all pleasures without any aberration. By my grace you will attain the good goal along with the brahmin sacrificers.

अध्याय 7

श्लोक 24.15

भवद्वधार्थं जनितस्त्वष्ट्रायं तपसा सुराः ।वृत्रो नाम महातेजाः सर्वदैत्याधिपो महान्

bhavadvadhārthaṃ janitastvaṣṭrāyaṃ tapasā surāḥ | vṛtro nāma mahātejāḥ sarvadaityādhipo mahān

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

' O dear, after saying this, lord $iva, favourably disposed to truth, vanished there itself even as all were watching.

अध्याय 7

श्लोक 24.16

अथ प्रयत्नः क्रियतां भवेदस्य वधो यथा ।तत्रोपायं शृणु प्राज्ञ धर्महेतोर्वदामि ते

atha prayatnaḥ kriyatāṃ bhavedasya vadho yathā | tatropāyaṃ śṛṇu prājña dharmahetorvadāmi te

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Vijnu, Brahma, the gods and all others, O ex¬ cellent sage, went to their respective abodes after joyously bowing to that direction.

अध्याय 7

श्लोक 24.17

महामुनिर्दधीचिर्यः स तपस्वी जितेन्द्रियः ।लेभे शिवं समाराध्य वज्रास्थित्ववरं पुरा

mahāmunirdadhīciryaḥ sa tapasvī jitendriyaḥ | lebhe śivaṃ samārādhya vajrāsthitvavaraṃ purā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

iSraddhadeva too, accompanied by his son, went joyously to his abode. After enjoying extensive pleasures he went to Siva's city in the end.

अध्याय 7

श्लोक 24.18

तस्यास्थीन्येव याचध्वं स दास्यति न संशयः ।निर्माय तैर्दण्डवज्रं वृत्रं जहि न संशयः

tasyāsthīnyeva yācadhvaṃ sa dāsyati na saṃśayaḥ | nirmāya tairdaṇḍavajraṃ vṛtraṃ jahi na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus, O Brahmin, the incarnation of Siva, named Kr$nadarlana, bestower of bliss on Nabhaga, has been narrated to you.

अध्याय 7

श्लोक 24.19

नन्दीश्वर उवाच ।तच्छ्रुत्वा ब्रह्मवचनं शक्रो गुरुसमन्वितः ।आगच्छत्सामरः सद्यो दधीच्याश्रममुत्तमम्

nandīśvara uvāca | tacchrutvā brahmavacanaṃ śakro gurusamanvitaḥ | āgacchatsāmaraḥ sadyo dadhīcyāśramamuttamam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The intelligent man who remembers this narrative both in the morning and in the evening becomes wise and knower of mantras. He attains the greatest goal in the end.

अध्याय 7

श्लोक 24.20

दृष्ट्वा तत्र मुनिं शक्रः सुवर्चान्वितमादरात् ।ननाम साञ्जलिर्नम्रः सगुरुः सामरश्च तम्

dṛṣṭvā tatra muniṃ śakraḥ suvarcānvitamādarāt | nanāma sāñjalirnamraḥ saguruḥ sāmaraśca tam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, formerly Indra accompanied by Bfhaspati and the other gods went to Kailasa in order to see Siva.

अध्याय 7

श्लोक 24.21

तदभिप्रायमाज्ञाय स मुनिर्बुधसत्तमः ।स्वपत्नीं प्रेषयामास सुवर्चां स्वाश्रमान्तरम्

tadabhiprāyamājñāya sa munirbudhasattamaḥ | svapatnīṃ preṣayāmāsa suvarcāṃ svāśramāntaram

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On knowing that Brhaspati and Indra wer6 coming and in order to test their mind in their eagerness to see him, the lord indulging in different kinds of sports as¬ sumed the form of an Avadhuta. He was naked. He looked fierce and had the lustre of blazing fire.

अध्याय 7

श्लोक 24.22

ततस्स देवराजश्च सामरः स्वार्थसाधकः ।अर्थशास्त्रपरो भूत्वा मुनीशं वाक्यमब्रवीत्

tatassa devarājaśca sāmaraḥ svārthasādhakaḥ | arthaśāstraparo bhūtvā munīśaṃ vākyamabravīt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The Avadhuta, the goal of the good, blocked their way. He stood there with matted hair hanging loosely, and the whole feature shining brilliantly.

अध्याय 7

श्लोक 24.23

शक्र उवाच ।त्वष्ट्रा विप्रकृताः सर्वे वयं देवास्तथर्षयः ।शरण्यं त्वां महाशैवं दातारं शरणं गताः

śakra uvāca | tvaṣṭrā viprakṛtāḥ sarve vayaṃ devāstatharṣayaḥ | śaraṇyaṃ tvāṃ mahāśaivaṃ dātāraṃ śaraṇaṃ gatāḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Passing that way towards Siva, Bfhaspati and Indra saw the gigantic figure of wonderful features on the way.

अध्याय 7

श्लोक 24.24

स्वास्थीनि देहि नो विप्र महावज्रमयानि हि ।अस्थ्ना ते स्वपविं कृत्वा हनिष्यामि सुरद्रुहम्

svāsthīni dehi no vipra mahāvajramayāni hi | asthnā te svapaviṃ kṛtvā haniṣyāmi suradruham

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Who are you? Whence have you come in this form of a naked Avadhuta? What is your true name? Tell me quickly and factually.

अध्याय 7

श्लोक 24.25

इत्युक्तस्तेन स मुनिः परोपकरणे रतः ।ध्यात्वा शिवं स्वनाथं हि विससर्ज कलेवरम्

ityuktastena sa muniḥ paropakaraṇe rataḥ | dhyātvā śivaṃ svanāthaṃ hi visasarja kalevaram

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Is iSiva in his abode? Or has he gone out? I am now going to see him along with my preceptor and the gods.

अध्याय 7

श्लोक 24.26

ब्रह्मलोकं गतः सद्यः स मुनिर्ध्वस्तबन्धनः ।पुष्पवृष्टिरभूत्तत्र सर्वे विस्मयमागताः

brahmalokaṃ gataḥ sadyaḥ sa munirdhvastabandhanaḥ | puṣpavṛṣṭirabhūttatra sarve vismayamāgatāḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Indra asked him again; but Siva whose ways are unknown, who was in the naked form and who was the creator of fanciful things did not say anything.

अध्याय 7

श्लोक 24.27

अथ गां सुरभिं शक्र आहूयाशु ह्यलेहयत् ।अस्त्रनिर्मितये त्वाष्ट्रं निर्दिदेश तदस्थिभिः

atha gāṃ surabhiṃ śakra āhūyāśu hyalehayat | astranirmitaye tvāṣṭraṃ nirdideśa tadasthibhiḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Again Indra, the lord of heaven and the master of the three worlds, asked him. The great Yogn of great sports remained silent.

अध्याय 7

श्लोक 24.28

विश्वकर्मा तदाज्ञप्तश्चक्लृपेऽस्त्राणि कृत्स्नशः ।तदस्थिभिर्वज्रमयैः सुदृढैः शिववर्चसा

viśvakarmā tadājñaptaścaklṛpe'strāṇi kṛtsnaśaḥ | tadasthibhirvajramayaiḥ sudṛḍhaiḥ śivavarcasā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Though asked by Indra again and again thus, lord Siva remained silent desirous of quelling the arrogance of Indra.

अध्याय 7

श्लोक 24.29

तस्य वंशोद्भवैर्वज्रं शरो ब्रह्मशिरस्तथा ।अन्यास्थिभिर्बहूनि स्वपराण्यस्त्राणि निर्ममे

tasya vaṃśodbhavairvajraṃ śaro brahmaśirastathā | anyāsthibhirbahūni svaparāṇyastrāṇi nirmame

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then the lord of the gods proud of his suzerainty over the three worlds became furious and said rebuking the lord having matted hair.

अध्याय 7

श्लोक 24.30

तमिन्द्रो वज्रमुद्यम्य वर्द्धितः शिववर्चसा ।वृत्रमभ्यद्रवत्क्रुद्धो मुने रुद्र इवान्तकम्

tamindro vajramudyamya varddhitaḥ śivavarcasā | vṛtramabhyadravatkruddho mune rudra ivāntakam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Afler saying this and staring at him in fury Indra raised his thunderbolt in order to kill the naked persori.

अध्याय 7

श्लोक 24.31

ततः शक्रः सुसन्नद्धस्तेन वज्रेण स द्रुतम् ।उच्चकर्त शिरो वार्त्रं गिरिशृङ्गमिवौजसा

tataḥ śakraḥ susannaddhastena vajreṇa sa drutam | uccakarta śiro vārtraṃ giriśṛṅgamivaujasā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On seeing Indra lifting up the thunderbolt, Siva made his hand stunned.

अध्याय 7

श्लोक 24.32

तदा समुत्सवस्तात बभूव त्रिदिवौकसाम् ।तुष्टुवुर्निर्जराः शक्रं पेतुः कुसुमवृष्टयः

tadā samutsavastāta babhūva tridivaukasām | tuṣṭuvurnirjarāḥ śakraṃ petuḥ kusumavṛṣṭayaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then that Puru$a, furious and terrific, with terrible eyes, blazed with his brilliance as though he would burn everything.

अध्याय 7

श्लोक 24.33

इति ते कथितं तात प्रसङ्गाच्चरितं त्विदम् ।पिप्पलादावतारं मे शृणु शम्भोर्महादरात्

iti te kathitaṃ tāta prasaṅgāccaritaṃ tvidam | pippalādāvatāraṃ me śṛṇu śambhormahādarāt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The lord of iSaci burnt within himself due to the anger resulting from the benumbed state of his hand like a serpent whose fury had been curbed by a magical formula.

अध्याय 7

श्लोक 24.34

सुवर्चा सा मुनेः पत्नी दधीचस्य महात्मनः ।ययौ स्वमाश्रमाभ्यन्तस्तदाज्ञप्ता पतिव्रता

suvarcā sā muneḥ patnī dadhīcasya mahātmanaḥ | yayau svamāśramābhyantastadājñaptā pativratā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On seeing the Purusa blazing thus in his own brilliance Brhaspati knew him to be Siva and bowed to him soon.

अध्याय 7

श्लोक 24.35

आगत्य तत्र सा दृष्ट्वा न पतिं स्वं तपस्विनी ।गृहकार्यं च सा कृत्वाखिलं पतिनिदेशतः

āgatya tatra sā dṛṣṭvā na patiṃ svaṃ tapasvinī | gṛhakāryaṃ ca sā kṛtvākhilaṃ patinideśataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Brhaspati of liberal mind kept his palms joined together and prostrated on the ground like a staff and eu¬ logised him with devotion.

अध्याय 7

श्लोक 24.36

आजगाम पुनस्तत्र पश्यन्ती बह्वशोभनम् ।देवांश्च तान्मुनिश्रेष्ठ सुवर्चा विस्मिताभवत्

ājagāma punastatra paśyantī bahvaśobhanam | devāṃśca tānmuniśreṣṭha suvarcā vismitābhavat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O great god, lord of the gods, favourably disposed towards those who seek refuge in you, O lord of Gaurl, be pleased. O lord of all, obeisance be to you.

अध्याय 7

श्लोक 24.37

ज्ञात्वा च तत्सर्वमिदं सुराणां कृत्यं तदानीं च चुकोप साध्वी ।ददौ तदा शापमतीव रुष्टा तेषां सुवर्चा ऋषिवर्यभार्या

jñātvā ca tatsarvamidaṃ surāṇāṃ kṛtyaṃ tadānīṃ ca cukopa sādhvī | dadau tadā śāpamatīva ruṣṭā teṣāṃ suvarcā ṛṣivaryabhāryā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Even Brahma, Visnu and others are all deluded by your Maya, They do not know you really. If at all they know, it is only by your blessings.

अध्याय 7

श्लोक 24.38

सुवर्चोवाच ।अहो सुरा द्रुष्टतराश्च सर्वे स्वकार्यदक्षा ह्यबुधाश्च लुब्धाः ।तस्माच्च सर्वे पशवो भवन्तु सेन्द्राश्च मेऽद्यप्रभृतीत्युवाच

suvarcovāca | aho surā druṣṭatarāśca sarve svakāryadakṣā hyabudhāśca lubdhāḥ | tasmācca sarve paśavo bhavantu sendrāśca me'dyaprabhṛtītyuvāca

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After eulogising lord Siva, Brhaspati made Indra fill at his feet.

अध्याय 7

श्लोक 24.39

एवं शापं ददौ तेषां सुराणां सा तपस्विनी ।सशक्राणां च सर्वेषां सुवर्चा मुनिकामिनी

evaṃ śāpaṃ dadau teṣāṃ surāṇāṃ sā tapasvinī | saśakrāṇāṃ ca sarveṣāṃ suvarcā munikāminī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear, then the liberal-minded preceptor of the gods, Brhaspati, the intelligent one, bowed humbly and spoke thus.

अध्याय 7

श्लोक 24.40

अनुगन्तुं पतेर्लोकमथेच्छत्सा पतिव्रता ।चितां चक्रे समेधोभिः सुपवित्रैर्मनस्विनी

anugantuṃ paterlokamathecchatsā pativratā | citāṃ cakre samedhobhiḥ supavitrairmanasvinī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O great god, be satisfied. Save Indra who has sought refuge in you. Fire originating from your eye in the forehead i.s coming out.

अध्याय 7

श्लोक 24.41

ततो नभोगिरा प्राह सुवर्चां तां मुनिप्रियाम् ।आश्वासयन्ती गिरिशप्रेरिता सुखदायिनी

tato nabhogirā prāha suvarcāṃ tāṃ munipriyām | āśvāsayantī giriśapreritā sukhadāyinī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing the words of Brhaspati, the lord in the form of Avadhuta, the ocean of mercy, indulging in good sports, laughingly said.

अध्याय 7

श्लोक 24.42

आकाशवाण्युवाच ।साहसं न कुरु प्राज्ञे शृणु मे परमं वचः ।मुनितेजस्त्वदुदरे तदुत्पादय यत्नतः

ākāśavāṇyuvāca | sāhasaṃ na kuru prājñe śṛṇu me paramaṃ vacaḥ | munitejastvadudare tadutpādaya yatnataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

How can I withhold the fiic that has come out of

अध्याय 7

श्लोक 24.43

ततः स्वाभीष्टचरणं देवि कर्तुं त्वमर्हसि ।सगर्भा न दहेद् गात्रमिति ब्रह्मनिदेशनम्

tataḥ svābhīṣṭacaraṇaṃ devi kartuṃ tvamarhasi | sagarbhā na dahed gātramiti brahmanideśanam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing these words of 8iva, Bfhaspati with his mind agitated due to fright spoke again with palms joined in reverence.

अध्याय 7

श्लोक 24.44

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वा सा नभोवाणी विरराम मुनीश्वर ।तां श्रुत्वा सा मुनेः पत्नी विस्मिताभूत्क्षणं च सा

nandīśvara uvāca | ityuktvā sā nabhovāṇī virarāma munīśvara | tāṃ śrutvā sā muneḥ patnī vismitābhūtkṣaṇaṃ ca sā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord, devotees are always to be pitied. O Siva, thus make your name Bhaktavatsala true.

अध्याय 7

श्लोक 24.45

सुवर्चा सा महासाध्वी पतिलोकमभीप्सती ।उपविश्याश्मना भूयः सोदरं विददार ह

suvarcā sā mahāsādhvī patilokamabhīpsatī | upaviśyāśmanā bhūyaḥ sodaraṃ vidadāra ha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord of the gods, it behoves you to cast off this fire elsewhere. Please lift up Indra since you arc the up- lifter of all devotees.

अध्याय 7

श्लोक 24.46

निर्गतो जठरात्तस्या गर्भो मुनिवरस्य सः ।महादिव्यतनुर्दीप्तो भासयंश्च दिशो दश

nirgato jaṭharāttasyā garbho munivarasya saḥ | mahādivyatanurdīpto bhāsayaṃśca diśo daśa

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus requested by Brhaspati, Siva who bore the name of Bhaktavatsala, the delighted soul and the dispcller of the distress of those who bow down, replied.

अध्याय 7

श्लोक 24.47

साक्षाद् रुद्रावतारोऽसौ दधीचिवरतेजसः ।प्रादुर्भूतः स्वयं तात स्वलीलाकरणे क्षमः

sākṣād rudrāvatāro'sau dadhīcivaratejasaḥ | prādurbhūtaḥ svayaṃ tāta svalīlākaraṇe kṣamaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O preceptor of the gods, I am pleased with you.

अध्याय 7

श्लोक 24.48

तं दृष्ट्वा स्वसुतं दिव्यं स्वरूपं मुनिकामिनी ।सुवर्चाज्ञाय मनसा साक्षाद् रुद्रावतारकम्

taṃ dṛṣṭvā svasutaṃ divyaṃ svarūpaṃ munikāminī | suvarcājñāya manasā sākṣād rudrāvatārakam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

I shall cast off this fire which has cofne out of the eye in my forehead, and which is unbearable to the gods, so that it will not afflict Indra.

अध्याय 7

श्लोक 24.49

प्रहृष्टाभून्महासाध्वी प्रणम्याशु नुनाव सा ।स्वहृदि स्थापयामास तत्स्वरूपं मुनीश्वर

prahṛṣṭābhūnmahāsādhvī praṇamyāśu nunāva sā | svahṛdi sthāpayāmāsa tatsvarūpaṃ munīśvara

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After saying this he took the wonderful fire, origi¬ nating from his eye in the forehead in his hand and cast it off into the briny sea.®

अध्याय 7

श्लोक 24.50

सुवर्चा तनयं तं च प्रहस्य विमलेक्षणा ।जननी प्राह सुप्रीत्या पतिलोकमभीप्सती

suvarcā tanayaṃ taṃ ca prahasya vimalekṣaṇā | jananī prāha suprītyā patilokamabhīpsatī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He became tbc lord of Asuras known as Jalandhara and Sindhuputra (Son of the Sea). At the request of the gods, lord Siva slew him.

अध्याय 7

श्लोक 24.51

सुवर्चोवाच ।हे तात परमेशान चिरं तिष्ठास्य सन्निधौ ।अश्वत्थस्य महाभाग सर्वेषां सुखदो भवेः

suvarcovāca | he tāta parameśāna ciraṃ tiṣṭhāsya sannidhau | aśvatthasya mahābhāga sarveṣāṃ sukhado bhaveḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

It refers to the briny ocean lying to the west of Bhfirata.

अध्याय 7

श्लोक 24.52

मामाज्ञापय सुप्रीत्या पतिलोकाय चाधुना ।तत्रस्थाहं च पतिना त्वां ध्याये रुद्ररूपिणम्

māmājñāpaya suprītyā patilokāya cādhunā | tatrasthāhaṃ ca patinā tvāṃ dhyāye rudrarūpiṇam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After carrying out this task §iva, the benefactor of the worlds in the form of Avadhuta, vanished from there.

अध्याय 7

श्लोक 24.53

नन्दीश्वर उवाच ।इत्येवं सा बभाषेऽथ सुवर्चा तनयं प्रति ।पतिमन्वगमत्साध्वी परमेण समाधिना

nandīśvara uvāca | ityevaṃ sā babhāṣe'tha suvarcā tanayaṃ prati | patimanvagamatsādhvī parameṇa samādhinā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The gods became happy and fearless. Bfhaspati and Indra became free from terror and attained supreme happiness.

अध्याय 7

श्लोक 24.54

एवं दधीचपत्नी सा पतिना सङ्गता मुने ।शिवलोकं समासाद्य सिषेवे शङ्करं मुदा

evaṃ dadhīcapatnī sā patinā saṅgatā mune | śivalokaṃ samāsādya siṣeve śaṅkaraṃ mudā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After seeing the lord for which they had come there, Brhaspati and Indra returned to their respective abodes joyous and contented.

अध्याय 7

श्लोक 24.55

एतस्मिन्नन्तरे देवाः सेन्द्राश्च मुनिभिः सह ।तत्राजग्मुस्त्वरा तात आहूता इव हर्षिताः

etasminnantare devāḥ sendrāśca munibhiḥ saha | tatrājagmustvarā tāta āhūtā iva harṣitāḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus the incarnation Avadhute§vara of lord Siva has been narrated by me. It yields the highest bliss and punishes the wicked.

अध्याय 7

श्लोक 24.56

हरिर्ब्रह्मा च सुप्रीत्यावतीर्णं शङ्करं भुवि ।सुवर्चायां दधीचाद्वा ययतुः स्वगणैः सह

harirbrahmā ca suprītyāvatīrṇaṃ śaṅkaraṃ bhuvi | suvarcāyāṃ dadhīcādvā yayatuḥ svagaṇaiḥ saha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He who listens to this or narrates this with atten¬ tive mind enjoys all pleasures and attains the goal of Siva in the end.

अध्याय 7

श्लोक 24.57

तत्र दृष्ट्वावतीर्णं तं मुनिपुत्रत्वमागतम् ।रुद्रं सर्वे प्रणेमुश्च तुष्टुवुर्बद्धपाणयः

tatra dṛṣṭvāvatīrṇaṃ taṃ muniputratvamāgatam | rudraṃ sarve praṇemuśca tuṣṭuvurbaddhapāṇayaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O excellent sage, I shall now narrate the incarna¬ tion of Siva in which he dispelled the suspicion of a brahmin woman.

अध्याय 7

श्लोक 24.58

तदोत्सवो महानासीद्देवानां मुनिसत्तम ।नेदुर्दुन्दुभयस्तत्र नर्तक्यो ननृतुर्मुदा

tadotsavo mahānāsīddevānāṃ munisattama | nedurdundubhayastatra nartakyo nanṛturmudā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, as the king ruled over the kingdom virtuously observing piety to Siva, a long time elapsed very happily.

अध्याय 7

श्लोक 24.59

जगुर्गन्धर्वपुत्राश्च किन्नरा वाद्यवादकाः ।वादयामासुरमराः पुष्पवृष्टिं च चक्रिरे

jagurgandharvaputrāśca kinnarā vādyavādakāḥ | vādayāmāsuramarāḥ puṣpavṛṣṭiṃ ca cakrire

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Once a great fight ensued between that king and the Salvas who laid siege to his city with many armies puffed up with their strength.

अध्याय 7

श्लोक 24.60

दधीचेः पिप्पलपितुर्विलसन्तं सुतं च तम् ।संस्कृत्य विधिवत्सर्वे विष्ण्वाद्यास्तुष्टुवुः पुनः

dadhīceḥ pippalapiturvilasantaṃ sutaṃ ca tam | saṃskṛtya vidhivatsarve viṣṇvādyāstuṣṭuvuḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

When the king was. kiJied in the battle by the $alvas, the terrihed soldiers who survived death ded along with the ministers.

अध्याय 7

श्लोक 24.61

पिप्पलादेति तन्नाम चक्रे ब्रह्मा प्रसन्नधीः ।प्रसन्नो भव देवेश इत्यूचे हरिणा सुरैः

pippalādeti tannāma cakre brahmā prasannadhīḥ | prasanno bhava deveśa ityūce hariṇā suraiḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Coming out of the city the grief-stricken crowned queen slowly went very far in the eastern direction with her heart set on the lotus-like feet of Siva.

अध्याय 7

श्लोक 24.62

इत्युक्त्वा तमनुज्ञाय ब्रह्मा विष्णुः सुरास्तथा ।स्वं स्वं धाम ययुः सर्वे विधाय च महोत्सवम्

ityuktvā tamanujñāya brahmā viṣṇuḥ surāstathā | svaṃ svaṃ dhāma yayuḥ sarve vidhāya ca mahotsavam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Early in the morning next day after she had traversed a long way, the queen saw a pure lake, thanks to the mercy of Siva.

अध्याय 7

श्लोक 24.63

अथ रुद्रः पिप्पलादोऽश्वत्थमूले महाप्रभुः ।तताप सुचिरं कालं लोकानां हितकाम्यया

atha rudraḥ pippalādo'śvatthamūle mahāprabhuḥ | tatāpa suciraṃ kālaṃ lokānāṃ hitakāmyayā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After reaching the banks of the lake the distressed beloved of the king, of tender body, resorted to a shady tree for rest and stay.

अध्याय 7

श्लोक 24.64

इत्थं सुतपतस्तस्य पिप्पलादस्य सम्मुखे ।महाकालो व्यतीयाय लोकचर्यानुसारिणः

itthaṃ sutapatastasya pippalādasya sammukhe | mahākālo vyatīyāya lokacaryānusāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Fortunately in an auspicious and meritorious hour the queen gave birth to a son endowed with all divine characteristics.

अध्याय 7

श्लोक 25.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

"An extremely wonderful thing has been seen by me now. It cannot be conceived by the mind or explained in words.

अध्याय 7

श्लोक 25.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

"An extremely wonderful thing has been seen by me now. It cannot be conceived by the mind or explained in words.

अध्याय 7

श्लोक 25.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.२५. पञ्चविंशोऽध्यायः ।पिप्पलादावतारचरितवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।अथ लोके व्यवस्थाय धर्मस्य स्थापनेच्छया ।महालीलां चकारेशस्तामहो सन्मुने शृणु

śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ 3.25. pañcaviṃśo'dhyāyaḥ | pippalādāvatāracaritavarṇanam | nandīśvara uvāca | atha loke vyavasthāya dharmasya sthāpanecchayā | mahālīlāṃ cakāreśastāmaho sanmune śṛṇu

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

This infant who.se umbilical cord has not been cut lies on the bare ground. He has no mnther. He is weeping but he is very brilliant

अध्याय 7

श्लोक 25.2

एकदा पुष्पभद्रायां स्नातुं गच्छन्मुनीश्वरः ।ददर्श पद्मां युवतीं शिवांशां सुमनोहराम्

ekadā puṣpabhadrāyāṃ snātuṃ gacchanmunīśvaraḥ | dadarśa padmāṃ yuvatīṃ śivāṃśāṃ sumanoharām

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Siva in the guise of a mendicant spoke to the brahmin lady who had attained perfect knowledge by seeing him and who evinced the desire to know the details.

अध्याय 7

श्लोक 25.3

तल्लिप्सुस्तत्पितुः स्थानमनरण्यस्य भूपतेः ।जगाम भुवनाचारी लोकतत्त्वविचक्षणः

tallipsustatpituḥ sthānamanaraṇyasya bhūpateḥ | jagāma bhuvanācārī lokatattvavicakṣaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O brahmin lady, I shall answer all questions in detail. Listen with attention to this excellent narrative.

अध्याय 7

श्लोक 25.4

राजा नराणां तं दृष्ट्वा प्रणम्य च भयाकुलः ।मधुपर्कादिकं दत्त्वा पूजयामास भक्तितः

rājā narāṇāṃ taṃ dṛṣṭvā praṇamya ca bhayākulaḥ | madhuparkādikaṃ dattvā pūjayāmāsa bhaktitaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The father of this boy, the king of Vidarbha, was the excellent king Pandya®® in his previous birth.

अध्याय 7

श्लोक 25.5

स्नेहात्सर्वं गृहीत्वा स ययाचे कन्यकां मुनिः ।मौनी बभूव नृपतिः किञ्चिन्निर्वक्तुमक्षमः

snehātsarvaṃ gṛhītvā sa yayāce kanyakāṃ muniḥ | maunī babhūva nṛpatiḥ kiñcinnirvaktumakṣamaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Observing fast and other rites in the day and night on a Trayodali (thirteenth) day, once he worshipped Siva, the lord of all, at dusk.

अध्याय 7

श्लोक 25.6

मुनिः प्रोवाच नृपतिं कन्यां मे देहि भक्तितः ।अन्यथा भस्मसात्सर्वं करिष्येऽहं त्वया सह

muniḥ provāca nṛpatiṃ kanyāṃ me dehi bhaktitaḥ | anyathā bhasmasātsarvaṃ kariṣye'haṃ tvayā saha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing that noise, the king left the worship of Siva unfinished and went out of his palace suspecting the arrival of enemies.

अध्याय 7

श्लोक 25.7

अथो बभूवुराच्छन्नाः सर्वे राजजनास्तदा ।तेजसा पिप्पलादस्य दाधीचस्य महामुने

atho babhūvurācchannāḥ sarve rājajanāstadā | tejasā pippalādasya dādhīcasya mahāmune

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In the meantime his powerful minister came near the king catching hold of the enemy king.*'

अध्याय 7

श्लोक 25.8

अथ राजा महाभीतो विलप्य च मुहुर्मुहुः ।कन्यामलङ्कृतां पद्मां वृद्धाय मुनये ददौ

atha rājā mahābhīto vilapya ca muhurmuhuḥ | kanyāmalaṅkṛtāṃ padmāṃ vṛddhāya munaye dadau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The Purarjia docs not motion the P 4 ndya king by name.

अध्याय 7

श्लोक 25.9

पद्मां विवाह्य स मुनिः शिवांशाम्भूपतेः सुताम् ।पिप्पलादो गृहीत्वा तां मुदितः स्वाश्रमं ययौ

padmāṃ vivāhya sa muniḥ śivāṃśāmbhūpateḥ sutām | pippalādo gṛhītvā tāṃ muditaḥ svāśramaṃ yayau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Without concluding the worship ofl&iva, the*defiled king, confused in mind and bereft of auspiciousness, took his food at night with pleasure.

अध्याय 7

श्लोक 25.10

तत्र गत्वा मुनिवरो वयसा जर्जरोऽधिकः ।उवास नार्या स तया तपस्वी नातिलम्पटः

tatra gatvā munivaro vayasā jarjaro'dhikaḥ | uvāsa nāryā sa tayā tapasvī nātilampaṭaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He has no parents or persons to help him. What might have caused this? A/as, haw strong is power of fate!

अध्याय 7

श्लोक 25.11

अथोऽनरण्यकन्या सा सिषेवे भक्तितो मुनिम् ।कर्मणा मनसा वाचा लक्ष्मीर्नारायणं यथा

atho'naraṇyakanyā sā siṣeve bhaktito munim | karmaṇā manasā vācā lakṣmīrnārāyaṇaṃ yathā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Without knowing his birth and parentage I shall not touch him'" although I wish to nourish him and bring him up as a child born of me."

अध्याय 7

श्लोक 25.12

इत्थं स पिप्पलादो हि शिवांशो मुनिसत्तमः ।रेमे तया युवत्या च युवाभूय स्वलीलया

itthaṃ sa pippalādo hi śivāṃśo munisattamaḥ | reme tayā yuvatyā ca yuvābhūya svalīlayā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Lord Siva of great sports, bestower of happiness on devotees in every respect, unconditionally for ever, by himself assumed the form of a mendicant.

अध्याय 7

श्लोक 25.13

दश पुत्रा महात्मानो बभूवुः सुतपस्विनः ।मुनेः पितुः समाः सर्वे पद्मायाः सुखवर्द्धनाः

daśa putrā mahātmāno babhūvuḥ sutapasvinaḥ | muneḥ pituḥ samāḥ sarve padmāyāḥ sukhavarddhanāḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O brahmin lady, do not entertain any doubt in your mind. Do not be sorry. Protect this pure boy, your adopted son, lovingly.

अध्याय 7

श्लोक 25.14

एवं लीलावतारो हि शङ्करस्य महाप्रभोः ।पिप्पलादो मुनिवरो नानालीलाकरः प्रभुः

evaṃ līlāvatāro hi śaṅkarasya mahāprabhoḥ | pippalādo munivaro nānālīlākaraḥ prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Ere long you will attain a great glory through this infant. Nourish this extremely brilliant infant by all means.

अध्याय 7

श्लोक 25.15

येन दत्तो वरः प्रीत्या लोकेभ्यो हि दयालुना ।दृष्ट्वा लोके शनेः पीडां सर्वेषामनिवारिणीम्

yena datto varaḥ prītyā lokebhyo hi dayālunā | dṛṣṭvā loke śaneḥ pīḍāṃ sarveṣāmanivāriṇīm

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

That brahmin lady respectfully and lovingly asked Siva, the storehouse of mercy, in the form of a mendicant who spoke thus.

अध्याय 7

श्लोक 25.16

षोडशाब्दावधि नृणां जन्मतो न भवेच्च सा ।तथा च शिवभक्तानां सत्यमेतद्धि मे वचः

ṣoḍaśābdāvadhi nṛṇāṃ janmato na bhavecca sā | tathā ca śivabhaktānāṃ satyametaddhi me vacaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

At your behest I shall nourish and bring up this boy as though he is my own son. There shall be no; doubt in this. You have come here by my good fortune.

अध्याय 7

श्लोक 25.17

अथानादृत्य मद्वाक्यं कुर्यात्पीडां शनिः क्वचित् ।तेषां नृणां तदा स स्याद्भस्मसान्न हि संशयः

athānādṛtya madvākyaṃ kuryātpīḍāṃ śaniḥ kvacit | teṣāṃ nṛṇāṃ tadā sa syādbhasmasānna hi saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Read »TfSrCI for of tho printed Ski. text.

अध्याय 7

श्लोक 25.18

इति तद्भयतस्तात विकृतोऽपि शनैश्चरः ।तेषां न कुरुते पीडां कदाचिद् ग्रहसत्तमः

iti tadbhayatastāta vikṛto'pi śanaiścaraḥ | teṣāṃ na kurute pīḍāṃ kadācid grahasattamaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord, O excellent mendicant, again and again the thought occurs to me that you are Siva, the ocean of mercy and this infant had been your devotee formerly.

अध्याय 7

श्लोक 25.19

इति लीलामनुष्यस्य पिप्पलादस्य सन्मुने ।कथितं सुचरित्रं ते सर्वकामफलप्रदम्

iti līlāmanuṣyasya pippalādasya sanmune | kathitaṃ sucaritraṃ te sarvakāmaphalapradam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Through some defect in his past actions he has attained this plight. After experiencing it he will surely attain glory, thanks to your bliss.

अध्याय 7

श्लोक 25.20

गाधिश्च कौशिकश्चैव पिप्पलादो महामुनिः ।शनैश्चरकृतां पीडां नाशयन्ति स्मृतास्त्रयः

gādhiśca kauśikaścaiva pippalādo mahāmuniḥ | śanaiścarakṛtāṃ pīḍāṃ nāśayanti smṛtāstrayaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O brahmin lady, listen with pleasure to the an¬ tecedents of this boy. O sinless one, I shall mention all the details to you.

अध्याय 7

श्लोक 25.21

पिप्पलादस्य चरितं पद्माचरितसंयुतम् ।यः पठेच्छृणुयाद्वापि सुभक्त्या भुवि मानवः

pippalādasya caritaṃ padmācaritasaṃyutam | yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi subhaktyā bhuvi mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

She came here in the morning and gave birth to this boy. Due to thirst she got into the lake and as fate would have it, was seized by the crocodile.

अध्याय 7

श्लोक 25.22

शनिपीडाविनाशार्थमेतच्चरितमुत्तमम् ।यः पठेच्छृणुयाद्वापि सर्वान्कामानवाप्नुयात्

śanipīḍāvināśārthametaccaritamuttamam | yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi sarvānkāmānavāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus he narrated to her all the details, the manner of his birth, the death of his father in the battle and that of his mother due to the crocodile.

अध्याय 7

श्लोक 25.23

धन्यो मुनिवरो ज्ञानी महाशैवः सतां प्रियः ।अस्य पुत्रो महेशानः पिप्पलादाख्य आत्मवान्

dhanyo munivaro jñānī mahāśaivaḥ satāṃ priyaḥ | asya putro maheśānaḥ pippalādākhya ātmavān

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O great sage, then the brahmin lady who was surprised asked the mendicant of perfect knowledge in the form of a Siddha, again.

अध्याय 7

श्लोक 25.24

इदमाख्यानमनघं स्वर्ग्यं कुग्रहदोषहृत् ।सर्वकामप्रदं तात शिवभक्तिविवर्द्धनम्

idamākhyānamanaghaṃ svargyaṃ kugrahadoṣahṛt | sarvakāmapradaṃ tāta śivabhaktivivarddhanam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing these words of the brahmin wife, the delighted mendicant, lord Siva himself, said laughingly.

स्रोत: https://sanskritdocuments.org/doc_purana/ · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।