Shiva Purana
7
अध्याय 7 / 11

Shatarudra Samhita

2269 श्लोकभाग 13/17 · श्लोक 29.0–31.78

पूर्ण अध्याय पाठ187 श्लोक

अध्याय 7

श्लोक 29.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing the words of the gods, lord l§iva ac¬ cepted their proposal. He laughingly consoled the gods and made them return without worry.

अध्याय 7

श्लोक 29.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing the words of the gods, lord l§iva ac¬ cepted their proposal. He laughingly consoled the gods and made them return without worry.

अध्याय 7

श्लोक 29.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.२९. एकोनत्रिंशोऽध्यायः ।कृष्णदर्शनशिवावतारवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।सनत्कुमार शम्भोस्त्ववतारं परमं शृणु ।नभगज्ञानदं कृष्णदर्शनाह्वयमुत्तमम्

śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ 3.29. ekonatriṃśo'dhyāyaḥ | kṛṣṇadarśanaśivāvatāravarṇanam | nandīśvara uvāca | sanatkumāra śambhostvavatāraṃ paramaṃ śṛṇu | nabhagajñānadaṃ kṛṣṇadarśanāhvayamuttamam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He assumed the form of a brahmin Saint. He held a staff and an umbrella. He wore divine garments. A brilliant caste mark shone on his forehead. He had tied a lalagrama stone round his neck and held a string of crystal beads in his hand. He frequently repeated the names of

अध्याय 7

श्लोक 29.2

इक्ष्वाकुप्रमुखा आसन् श्राद्धदेवसुताश्च ये ।नभगस्तत्र नवमो नाभागस्तत्सुतः स्मृतः

ikṣvākupramukhā āsan śrāddhadevasutāśca ye | nabhagastatra navamo nābhāgastatsutaḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then Siva performed great sports delighting the devotees. He married Parvati aud carried out the task of the gods.

अध्याय 7

श्लोक 29.3

अम्बरीषः सुतस्तस्य विष्णुभक्तो बभूव सः ।यस्योपरि प्रसन्नोऽभूद्दुर्वासा ब्रह्मभक्तितः

ambarīṣaḥ sutastasya viṣṇubhakto babhūva saḥ | yasyopari prasanno'bhūddurvāsā brahmabhaktitaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing the words of Drona, Siva said, "So be it." O dear sage, the lord who bestows happiness, theii vanished.

अध्याय 7

श्लोक 29.4

पितामहोऽम्बरीषस्य नभगो यः प्रकीर्तितः ।तच्चरितं शृणु मुने यस्मै ज्ञानमदाच्छिवः

pitāmaho'mbarīṣasya nabhago yaḥ prakīrtitaḥ | taccaritaṃ śṛṇu mune yasmai jñānamadācchivaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He discharged the divine missile Brahmairas on Arjuna. Then a fierce splendour enveloping all the quarters manifested itself.

अध्याय 7

श्लोक 29.5

नभगो मनुपुत्रस्तु पठनार्थं सुबुद्धिमान् ।चक्रे गुरुकुले वासं बहुकालं जितेन्द्रियः

nabhago manuputrastu paṭhanārthaṃ subuddhimān | cakre gurukule vāsaṃ bahukālaṃ jitendriyaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then meditating on Siva mentally, bowing to and eulogising him, Krsna understood that to be the missile of the son of Drona.

अध्याय 7

श्लोक 29.6

एतस्मिन्समये ते वै इक्ष्वाकुप्रमुखाः सुताः ।तस्मै भागमकल्प्यैव भेजुर्भागान्निजान्क्रमात्

etasminsamaye te vai ikṣvākupramukhāḥ sutāḥ | tasmai bhāgamakalpyaiva bhejurbhāgānnijānkramāt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Depending upon the cooking-pot given by the sun, the Pandavas spent their time happily.

अध्याय 7

श्लोक 29.7

स्वं स्वं भागं गृहीत्वा ते बुभुजू राज्यमुत्तमम् ।अविषादं महाभागाः पित्रादेशात्सुबुद्धयः

svaṃ svaṃ bhāgaṃ gṛhītvā te bubhujū rājyamuttamam | aviṣādaṃ mahābhāgāḥ pitrādeśātsubuddhayaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O leading brahmin, Durvasas the leading sage was induced by Suyodhana to go to the Paijdavas in order to deceive them.

अध्याय 7

श्लोक 29.8

स पश्चादागतस्तत्र ब्रह्मचारी गुरुस्थलात् ।नभगोऽधीत्य सर्वाश्च साङ्गोपाङ्गाः श्रुतीः क्रमात्

sa paścādāgatastatra brahmacārī gurusthalāt | nabhago'dhītya sarvāśca sāṅgopāṅgāḥ śrutīḥ kramāt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Accompanied by his ten thousand disciples he ap¬ proached them and asked for foodstuffs and other things for his disciples.

अध्याय 7

श्लोक 29.9

भ्रातृन्विलोक्य नभगो विभक्तान्सकलान्निजान् ।दायार्थी प्राह तान्स्नेहादिक्ष्वाकुप्रमुखान्मुने

bhrātṛnvilokya nabhago vibhaktānsakalānnijān | dāyārthī prāha tānsnehādikṣvākupramukhānmune

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After accepting it, Durvisas and other sages and saints were sent by the Pandavas for their ablution.

अध्याय 7

श्लोक 29.10

नभग उवाच ।भ्रातरोऽभक्तकं मह्यं दायं कृत्वा यथातथम् ।सर्वे विभक्ताः सुप्रीत्या स्वदायार्थागताय च

nabhaga uvāca | bhrātaro'bhaktakaṃ mahyaṃ dāyaṃ kṛtvā yathātatham | sarve vibhaktāḥ suprītyā svadāyārthāgatāya ca

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

S«*f note; 941 note.

अध्याय 7

श्लोक 29.11

तदा विस्मृतमस्माभिरिदानीं पितरं तव ।विभजामो वयं भागं तं गृहाण न संशयः

tadā vismṛtamasmābhiridānīṃ pitaraṃ tava | vibhajāmo vayaṃ bhāgaṃ taṃ gṛhāṇa na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On seeing him, Himavai and his attendants stood up and then prostrated before him. They performed A§tahga salvation on the ground.

अध्याय 7

श्लोक 29.12

तच्छुत्वा भ्रातृवचनं नभगः परविस्मृतः ।तदोपकण्ठमागत्य पितरं समभाषत

tacchutvā bhrātṛvacanaṃ nabhagaḥ paravismṛtaḥ | tadopakaṇṭhamāgatya pitaraṃ samabhāṣata

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then the lord of mountains asked him "Who are you please?" The brahmin Yogin replied immediately with reverence.

अध्याय 7

श्लोक 29.13

नभग उवाच ।हे तात भ्रातरः सर्वे त्यक्त्वा मां न्यभजंश्च ते ।पठनार्थं गतश्चाहं ब्रह्मचारी गुरोः कुले

nabhaga uvāca | he tāta bhrātaraḥ sarve tyaktvā māṃ nyabhajaṃśca te | paṭhanārthaṃ gataścāhaṃ brahmacārī guroḥ kule

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O niouniain, I am a devotee of Visnu known as Sadhudvija. I possess true vision. I am omniscient and I assist others. By the power of the preceptor I can go everywhere.

अध्याय 7

श्लोक 29.14

तत आगत्य मे पृष्टा दायदानार्थमादरात् ।ते त्वामूचुर्विभागं मे तदर्थमहमागतः

tata āgatya me pṛṣṭā dāyadānārthamādarāt | te tvāmūcurvibhāgaṃ me tadarthamahamāgataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O excellent mountain, by my divine knowledge, I have known something while I was in my abode. Listen. I shall mention the same with pleasure to you without any arrogance.

अध्याय 7

श्लोक 29.15

नन्दीश्वर उवाच ।तदाकर्ण्य वचस्तस्य पिता तं प्राह विस्मितः ।आश्वास्य श्राद्धदेवः स सत्यधर्मरतं मुने

nandīśvara uvāca | tadākarṇya vacastasya pitā taṃ prāha vismitaḥ | āśvāsya śrāddhadevaḥ sa satyadharmarataṃ mune

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord of mountains, see for yourself. He has no single relative. You can verify your relatives and your beloved.

अध्याय 7

श्लोक 29.16

मनुरुवाच ।तदुक्तं मादृथास्तात प्रतारणकरं हि तत् ।न ह्यहं परमं दायं सर्वथा भोगसाधनम्

manuruvāca | taduktaṃ mādṛthāstāta pratāraṇakaraṃ hi tat | na hyahaṃ paramaṃ dāyaṃ sarvathā bhogasādhanam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Ask Mena and others excluding Parvati. O mount¬ ain, the patient never likes *he medicine but relishes undesir¬ able diet.

अध्याय 7

श्लोक 29.17

तथापि दायभावेन दत्तोऽहं तैः प्रतारिभिः ।तव वै जीवनोपायं वदामि शृणु तत्त्वतः

tathāpi dāyabhāvena datto'haṃ taiḥ pratāribhiḥ | tava vai jīvanopāyaṃ vadāmi śṛṇu tattvataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He is without support. He is unattached. He is ugly, devoid of attributes and unchanging. He is hideous. He resides in the cremation ground. He is naked and handles serpents He smears ashes as decoration. Serpents twine round his head. He has fallen from all stages of life. His ways are ever unknown.

अध्याय 7

श्लोक 29.18

सत्रमाङ्गिरसा विप्राः कुर्वन्त्यद्य सुमेधसः ।तत्र कर्मणि मुह्यन्ति षष्ठं षष्ठमहः प्रति

satramāṅgirasā viprāḥ kurvantyadya sumedhasaḥ | tatra karmaṇi muhyanti ṣaṣṭhaṃ ṣaṣṭhamahaḥ prati

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After saying these factual statements insulting to Siva, Siva of diverse sports, quickly returned to his 5bode.

अध्याय 7

श्लोक 29.19

तत्र त्वं गच्छ नभग तान् सुशंस महाकवे ।सूक्ते द्वे वैश्वदेवे हि सत्रं शुद्धं हि तद्भवेत्

tatra tvaṃ gaccha nabhaga tān suśaṃsa mahākave | sūkte dve vaiśvadeve hi satraṃ śuddhaṃ hi tadbhavet

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing the words of the brahmin, they thought thus—"What can we do with regard to him who is engrossed in adverse things?"

अध्याय 7

श्लोक 29.20

तत्कर्मणि समाप्ते हि स्वर्यान्तो ब्राह्मणाश्च ते ।धनं दास्यन्ति ते तुष्टाः स्वसत्रपरिशेषितम्

tatkarmaṇi samāpte hi svaryānto brāhmaṇāśca te | dhanaṃ dāsyanti te tuṣṭāḥ svasatrapariśeṣitam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear, thus the incarnation of lord Siva as Sadhu- vesadvija, that carried out the task of the gods has been narrated to you.

अध्याय 7

श्लोक 29.21

नन्दीश्वर उवाच ।तदाकर्ण्य पितुर्वाक्यं नभगः सत्यसारवान् ।जगाम तत्र सुप्रीत्या यत्र तत्सत्रमुत्तमम्

nandīśvara uvāca | tadākarṇya piturvākyaṃ nabhagaḥ satyasāravān | jagāma tatra suprītyā yatra tatsatramuttamam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He who reads or listens to this pious narrative, conducive to heaven and longevity, becomes happy and attains salvation.

अध्याय 7

श्लोक 29.22

तदाहः कर्मणि मुने सत्रे तस्मिन्स मानवः ।सूक्ते द्वे वैश्वदेवे हि प्रोवाच स्पष्टतः सुधीः

tadāhaḥ karmaṇi mune satre tasminsa mānavaḥ | sūkte dve vaiśvadeve hi provāca spaṣṭataḥ sudhīḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O omniscient Sanatkumara, listen to the incarnation of lord Siva, the great soul Asvatthaman.

अध्याय 7

श्लोक 29.23

समाप्ते कर्मणि ततो विप्रा आङ्गिरसाश्च ते ।तस्मै दत्त्वा ययुः स्वर्गं स्वं स्वं सत्रावशेषितम्

samāpte karmaṇi tato viprā āṅgirasāśca te | tasmai dattvā yayuḥ svargaṃ svaṃ svaṃ satrāvaśeṣitam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, though a part of the celestial sage of great intellect Brhaspati, the self-possessed and prudent Drona was born of Bharadvaja but not of any womb.

अध्याय 7

श्लोक 29.24

तत्तदा स्वीकरिष्यन्तं सुसत्रपरिशेषितम् ।विज्ञाय गिरिशः सद्य आविर्भूतः सदूतिकृत्

tattadā svīkariṣyantaṃ susatrapariśeṣitam | vijñāya giriśaḥ sadya āvirbhūtaḥ sadūtikṛt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Learned men knew Drona as the most excellent, skilful in the lore of archery as well as the Vedas, of varie¬ gated activities, and as one who made his race flourish.

अध्याय 7

श्लोक 29.25

सर्वाङ्गसुन्दरः श्रीमान्पुरुषः कृष्णदर्शनः ।भावं समीक्षितुं भागं दातुं ज्ञानं परं च तत्

sarvāṅgasundaraḥ śrīmānpuruṣaḥ kṛṣṇadarśanaḥ | bhāvaṃ samīkṣituṃ bhāgaṃ dātuṃ jñānaṃ paraṃ ca tat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The most excellent brahmin Drona performed an elaborate penance with Siva in view for obtaining a son in order to help the Kauravas.

अध्याय 7

श्लोक 29.26

अथो स शङ्करः शम्भुः परीक्षाकर ईश्वरः ।उवाचोत्तरतोऽभ्येत्य नभगं तं हि मानवम्

atho sa śaṅkaraḥ śambhuḥ parīkṣākara īśvaraḥ | uvācottarato'bhyetya nabhagaṃ taṃ hi mānavam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O excellent sage, then the delighted lord Siva, favourably dispensed lo his devotees, appeared in front of Drona.

अध्याय 7

श्लोक 29.27

ईश्वर उवाच ।कस्त्वं गृह्णासि पुरुष ममेदं वास्तुकं वसु ।प्रेषितः केन तत्सर्वं सत्यं वद ममाग्रतः

īśvara uvāca | kastvaṃ gṛhṇāsi puruṣa mamedaṃ vāstukaṃ vasu | preṣitaḥ kena tatsarvaṃ satyaṃ vada mamāgrataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On seeing him, the brahmin Drona whose heart was highly delighted bow'ed to him with palms joined in reverence and eulogised him.

अध्याय 7

श्लोक 29.28

नन्दीश्वर उवाच ।तच्छ्रुत्वा तद्वचस्तात मानवो नभगः कविः ।प्रत्युवाच विनीतात्मा पुरुषं कृष्णदर्शनम्

nandīśvara uvāca | tacchrutvā tadvacastāta mānavo nabhagaḥ kaviḥ | pratyuvāca vinītātmā puruṣaṃ kṛṣṇadarśanam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Satisfied and pleased with his eulogy and penance, lord Siva, favourably disposed towards his devotees told Drona—-"Mention the boon you wish to choose".

अध्याय 7

श्लोक 29.29

नभग उवाच ।ममेदमृषिभिर्दत्तं वसु यज्ञगतं खलु ।कथं वारयसे मां त्वं गृह्णतं कृष्णदर्शन

nabhaga uvāca | mamedamṛṣibhirdattaṃ vasu yajñagataṃ khalu | kathaṃ vārayase māṃ tvaṃ gṛhṇataṃ kṛṣṇadarśana

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing the words of Siva, Drona bowed low and said—"Please give me a son born of your part who will be invincible to every one and who will be very power¬ ful.

अध्याय 7

श्लोक 29.30

नन्दीश्वर उवाच ।आकर्ण्य नाभगं वाक्यमिदं सत्यमुदीरितम् ।प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पुरुषः कृष्णदर्शनः

nandīśvara uvāca | ākarṇya nābhagaṃ vākyamidaṃ satyamudīritam | pratyuvāca prasannātmā puruṣaḥ kṛṣṇadarśanaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Drona returned to his abode highly delighted and free from illusion. He joyously narrated all the details to his wife.

अध्याय 7

श्लोक 29.31

कृष्णदर्शन उवाच ।विवादेऽस्मिन्हि नौ तात प्रमाणं जनकस्तव ।याहि तं पृच्छ स ब्रूयात्तत्प्रमाणं तु सत्यतः

kṛṣṇadarśana uvāca | vivāde'sminhi nau tāta pramāṇaṃ janakastava | yāhi taṃ pṛccha sa brūyāttatpramāṇaṃ tu satyataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Taking the due opportunity, lord Siva, the anmhi- lator of all and very powerful was born as Drona's son through a part of himself.

अध्याय 7

श्लोक 29.32

नन्दीश्वर उवाच ।तदाकर्ण्य वचस्तस्य नभगो मानवः कविः ।आगच्छत्पितरं प्रीत्या तदुक्तं पृष्टवान्मुने

nandīśvara uvāca | tadākarṇya vacastasya nabhago mānavaḥ kaviḥ | āgacchatpitaraṃ prītyā taduktaṃ pṛṣṭavānmune

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, he became well known as A-Vatthaman on the earth. He was heroic, had lotus-like eyes and he could reduce the strength of his enemy.

अध्याय 7

श्लोक 29.33

पुत्रोदितं समाकर्ण्य श्राद्धदेवः स वै मनुः ।स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं प्राप्तस्मृतिरुवाच तम्

putroditaṃ samākarṇya śrāddhadevaḥ sa vai manuḥ | smṛtvā śivapadāmbhojaṃ prāptasmṛtiruvāca tam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Securing the permission and behest of his father that famous hero helped the Kauravas in the Mahabharata war.

अध्याय 7

श्लोक 29.34

मनुरुवाच ।हे तात शृणु मद्वाक्यं स देवः पुरुषः शिवः ।तस्यैव सकलं वस्तु यज्ञप्राप्तं विशेषतः

manuruvāca | he tāta śṛṇu madvākyaṃ sa devaḥ puruṣaḥ śivaḥ | tasyaiva sakalaṃ vastu yajñaprāptaṃ viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

By resorting to that powerful hero, Bhisma and other Kauravas became invincible even to the gods.

अध्याय 7

श्लोक 29.35

अध्वरोर्वरितं वस्तु रुद्रभागः प्रकीर्तितः ।इत्यपि प्राज्ञवादो हि क्वचिज्जातस्तदिच्छया

adhvarorvaritaṃ vastu rudrabhāgaḥ prakīrtitaḥ | ityapi prājñavādo hi kvacijjātastadicchayā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Fearing him, the Pandavas, though they were gieat heroes and very skilful, became incapable of conquering the Kauravas.

अध्याय 7

श्लोक 29.36

स देव ईश्वरः सर्वं वस्त्वर्हति न संशयः ।यज्ञावशिष्टं किमुत परे तस्येच्छया विभोः

sa deva īśvaraḥ sarvaṃ vastvarhati na saṃśayaḥ | yajñāvaśiṣṭaṃ kimuta pare tasyecchayā vibhoḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

At the instance of Krsna, Arjuna perfoimed the severe penance of Siva and obtained a dicine missile due to Siva's boon. He then conquered the Kauiavas.

अध्याय 7

श्लोक 29.37

अनुग्रहार्थमायातस्तव तद्रूपतः प्रभुः ।तत्र त्वं गच्छ नभग प्रसन्नं कुरु सत्यतः

anugrahārthamāyātastava tadrūpataḥ prabhuḥ | tatra tvaṃ gaccha nabhaga prasannaṃ kuru satyataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, although the great hero Avatthaman was

अध्याय 7

श्लोक 29.38

क्षमापय स्वापराधं सुप्रणम्य स्तुतिं कुरु ।सर्वप्रभुः स एवेशो यज्ञाधीशोऽखिलेश्वरः

kṣamāpaya svāparādhaṃ supraṇamya stutiṃ kuru | sarvaprabhuḥ sa eveśo yajñādhīśo'khileśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He destroyed the sons of Pandavas though they were trained in warfare by Krsna and other great heroes. He had the strength that could not be withstood bv the enemy.

अध्याय 7

श्लोक 29.39

विष्णुब्रह्मादयो देवाः सिद्धाः सर्वर्षयोऽपि हि ।तदनुग्रहतस्तात समर्थाः सर्वकर्मणि

viṣṇubrahmādayo devāḥ siddhāḥ sarvarṣayo'pi hi | tadanugrahatastāta samarthāḥ sarvakarmaṇi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On seeing Arjuna dejected by the death of his son but rushing on him along with Krsna he fled away from the battle-field.

अध्याय 7

श्लोक 29.40

किम्बहूक्त्यात्मजश्रेष्ठ गच्छ तत्राशु माचिरम् ।प्रसादय महादेवं सर्वथा सकलेश्वरम्

kimbahūktyātmajaśreṣṭha gaccha tatrāśu māciram | prasādaya mahādevaṃ sarvathā sakaleśvaram

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Know this to be the most powerful Brfihma missile of Asvatthaman. There is no other missile to counteract this.

अध्याय 7

श्लोक 29.41

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वा स मनुः श्राद्धदेवश्च तनयं द्रुतम् ।प्रेषयामास निकटं शम्भोः सोऽपि समेत्य तम्

nandīśvara uvāca | ityuktvā sa manuḥ śrāddhadevaśca tanayaṃ drutam | preṣayāmāsa nikaṭaṃ śambhoḥ so'pi sametya tam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Immediately think of Siva, your loul, the protector of the devotees who liad given you a weapon capable of every action.

अध्याय 7

श्लोक 29.42

नभगश्च प्रणम्याशु साञ्जलिर्नतमस्तकः ।प्रोवाच सुप्रसन्नात्मा विनयेन महामतिः

nabhagaśca praṇamyāśu sāñjalirnatamastakaḥ | provāca suprasannātmā vinayena mahāmatiḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Counteract the fiery splendour of the Brahma missile with your Saiva missile. After saying this Krsna himself meditated on Siva for that purpose.

अध्याय 7

श्लोक 29.43

नभग उवाच ।इदं तवेश सर्वं हि वस्तु त्रिभुवने हि यत् ।इत्याह मे पिता नूनं किमुताध्वरशेषितम्

nabhaga uvāca | idaṃ taveśa sarvaṃ hi vastu tribhuvane hi yat | ityāha me pitā nūnaṃ kimutādhvaraśeṣitam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, on hearing the words of Krsna. Aijuna remembered Siva, touched water, bowed to Siva and dis¬ charged the Saiva missile.

अध्याय 7

श्लोक 29.44

अजानता मया नाथ यदुक्तं तद्वचो भ्रमात् ।अपराधं त्वं क्षमस्व शिरसा त्वां प्रसादये

ajānatā mayā nātha yaduktaṃ tadvaco bhramāt | aparādhaṃ tvaṃ kṣamasva śirasā tvāṃ prasādaye

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O great sage, although the Brahmasiras missile

अध्याय 7

श्लोक 29.45

इत्युक्त्वा नभगः सोऽतिदीनधीस्तु कृताञ्जलिः ।तुष्टाव तं महेशानं कृष्णदर्शनमानतः

ityuktvā nabhagaḥ so'tidīnadhīstu kṛtāñjaliḥ | tuṣṭāva taṃ maheśānaṃ kṛṣṇadarśanamānataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Do not consider this very surprising in Siva who is full of wondrous things and who, the unborn, creates, protects and annihilates the entire universe by his own power.

अध्याय 7

श्लोक 29.46

श्राद्धदेवोऽपि शुद्धात्मा नतकः साञ्जलिः सुधीः ।तुष्टाव तं प्रभुं नत्वा स्वापराधं क्षमापयन्

śrāddhadevo'pi śuddhātmā natakaḥ sāñjaliḥ sudhīḥ | tuṣṭāva taṃ prabhuṃ natvā svāparādhaṃ kṣamāpayan

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, knowing that this happened by the in¬ fluence of Siva, Avatthaman, born of Siva's part and delighted in heart at Siva's wish, was not at all sorry.

अध्याय 7

श्लोक 29.47

एतस्मिन्नन्तरे तत्र विष्णुब्रह्मादयः सुराः ।वासवाद्याः समाजग्मुः सिद्धाश्च मुनयोऽपि हि

etasminnantare tatra viṣṇubrahmādayaḥ surāḥ | vāsavādyāḥ samājagmuḥ siddhāśca munayo'pi hi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then the son of Drona wishing the world to be rid of Pandava lineage desired to kill the child in the womb of Uttara.

अध्याय 7

श्लोक 29.48

महोत्सवं प्रकुर्वन्तः सुकृताञ्जलयोऽखिलाः ।तुष्टुवुर्नतका भक्त्या सुप्रणम्य पृथक्पृथक्

mahotsavaṃ prakurvantaḥ sukṛtāñjalayo'khilāḥ | tuṣṭuvurnatakā bhaktyā supraṇamya pṛthakpṛthak

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The powerful A4vatthaman hurled the excessively lustrous Brahma-missile that could not be countermanded by any other missile, aiming it at the womb of Uttara.

अध्याय 7

श्लोक 29.49

अथ रुद्रः प्रसन्नात्मा कृपादृष्ट्या विलोक्य तान् ।उवाच नभगं प्रीत्या सस्मितं कृष्णदर्शनः

atha rudraḥ prasannātmā kṛpādṛṣṭyā vilokya tān | uvāca nabhagaṃ prītyā sasmitaṃ kṛṣṇadarśanaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then Uttara the daughter-in-law of Arjuna, burning within due to that missile and agitated in the mind eu¬ logised Krsna, the lord of Laksmi.

अध्याय 7

श्लोक 29.50

कृष्णदर्शन उवाच ।यत्ते पितावदद्धर्म्यं वाक्यं तत्तु तथैव हि ।त्वयापि सत्यमुक्तं तत् साधुस्त्वं नात्र संशयः

kṛṣṇadarśana uvāca | yatte pitāvadaddharmyaṃ vākyaṃ tattu tathaiva hi | tvayāpi satyamuktaṃ tat sādhustvaṃ nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

By means of his missile—the brilliant Sudari5ana, bestowed on him by Siva for his protection, he saved her at the behest of Siva.

अध्याय 7

श्लोक 29.51

अतोऽहं सुप्रसन्नोऽस्मि सर्वथा सुव्रतेन ते ।ददामि कृपया ते हि ज्ञानं ब्रह्म सनातनम्

ato'haṃ suprasanno'smi sarvathā suvratena te | dadāmi kṛpayā te hi jñānaṃ brahma sanātanam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Avatthaman then knew that Krsna had assumed his form at the behest of Siva and did it as he was the fore¬ most among the devotees of Siva, slowly refrained from the thought of destroying Uttara.

अध्याय 7

श्लोक 29.52

महाज्ञानी भव त्वं हि सविप्रो नभगं द्रुतम् ।गृहाण वस्त्विदं सर्वं मद्दत्तं कृपयाधुना

mahājñānī bhava tvaṃ hi savipro nabhagaṃ drutam | gṛhāṇa vastvidaṃ sarvaṃ maddattaṃ kṛpayādhunā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then the leading devotee of Siva, the delighted Krsna, made all the Panavas fall at the feet of Asvat- thaman for pleasing him.

अध्याय 7

श्लोक 29.53

इह सर्वसुखं भुङ्क्ष्व निर्विकारं महामते ।सुगतिं प्राप्स्यसि त्वं हि सविप्रः कृपया मम

iha sarvasukhaṃ bhuṅkṣva nirvikāraṃ mahāmate | sugatiṃ prāpsyasi tvaṃ hi savipraḥ kṛpayā mama

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then Aiivatthaman, son of Drona, highly delighted in the mind, blessed the Panclavas and Krsna with various boons.

अध्याय 7

श्लोक 29.54

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वा तात भगवान्स रुद्रः सत्यवत्सलः ।सर्वेषां पश्यतां तेषां तत्रैवान्तर्दधे हरः

nandīśvara uvāca | ityuktvā tāta bhagavānsa rudraḥ satyavatsalaḥ | sarveṣāṃ paśyatāṃ teṣāṃ tatraivāntardadhe haraḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O e.xccllent sage, incarnating thus on the earth in the form of Drona's son, lord Siva performed various sports.

अध्याय 7

श्लोक 29.55

विष्णुर्ब्रह्मापि देवाद्याः सर्वे ते मुनिसत्तम ।स्वं स्वं धाम ययुः प्रीत्या तस्यै नत्वा दिशे मुदा

viṣṇurbrahmāpi devādyāḥ sarve te munisattama | svaṃ svaṃ dhāma yayuḥ prītyā tasyai natvā diśe mudā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The incarnation of Siva Afvatthaman of great

अध्याय 7

श्लोक 29.56

सपुत्रः श्राद्धदेवोऽपि स्वस्थानमगमन्मुदा ।भुक्त्वा भोगान्सुविपुलान्सोऽन्ते शिवपुरं ययौ

saputraḥ śrāddhadevo'pi svasthānamagamanmudā | bhuktvā bhogānsuvipulānso'nte śivapuraṃ yayau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The incarnation in the form of AiSvatthSman of lord Siva has been explained to you. It is the cause of all Siddhis and it fulfils all desires of the devotees.

अध्याय 7

श्लोक 29.57

इत्थं ते कीर्तितो ब्रह्मन्नवतारः शिवस्य हि ।कृष्णदर्शननामा वै नभगानन्ददायकः

itthaṃ te kīrtito brahmannavatāraḥ śivasya hi | kṛṣṇadarśananāmā vai nabhagānandadāyakaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He who listens to this with devotion or narrates it with pure mind attains all Siddhis here and attains Siya's abode hereafter.

अध्याय 7

श्लोक 29.58

इदमाख्यानमनघं भुक्तिमुक्तिप्रदं सताम् ।पठतां शृण्वतां वापि सर्वकामफलप्रदम्

idamākhyānamanaghaṃ bhuktimuktipradaṃ satām | paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ vāpi sarvakāmaphalapradam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O intelligent one, listen to the incarnation of the Pinaka-bearing lord Siva as Kirata who killed Muka and delightedly granted the boon to Arjuna.

अध्याय 7

श्लोक 29.59

य एतच्चरितं प्रातः सायं च स्मरते सुधीः ।कविर्भवति मन्त्रज्ञो गतिमन्ते लभेत्पराम्

ya etaccaritaṃ prātaḥ sāyaṃ ca smarate sudhīḥ | kavirbhavati mantrajño gatimante labhetparām

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Defeated by Suyodhana, the excellent Pandavas went to the forest Dvaita*® accompanied by their chaste wife Draupadi.

अध्याय 7

श्लोक 30.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Kr$9a appeared on being remembered by Draupadi

अध्याय 7

श्लोक 30.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Kr$9a appeared on being remembered by Draupadi

अध्याय 7

श्लोक 30.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.३०. त्रिंशोऽध्यायः ।अवधूतेश्वरशिवावतारचरित्रवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।शृणु त्वं ब्रह्मपुत्राद्यावतारं परमेशितुः ।अवधूतेश्वराह्वं वै शक्रगर्वापहारकम्

śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ 3.30. triṃśo'dhyāyaḥ | avadhūteśvaraśivāvatāracaritravarṇanam | nandīśvara uvāca | śṛṇu tvaṃ brahmaputrādyāvatāraṃ parameśituḥ | avadhūteśvarāhvaṃ vai śakragarvāpahārakam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

According to the Mah&bhSrata (III. 24. 13) it was a sacred forest where Yudhisthira retired with his brothers after the loss of his kingdom at the gambling table. It has been identified with Devabandh or Deoband in the Saharanpur district Uttara, Pradesh.

अध्याय 7

श्लोक 30.2

शक्रः पुरा हि सगुरुः सर्वदेवसमन्वितः ।दर्शनं कर्तुमीशस्य कैलासमगमन्मुने

śakraḥ purā hi saguruḥ sarvadevasamanvitaḥ | darśanaṃ kartumīśasya kailāsamagamanmune

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing what he had said, O great sflge, the Pantavas were very sad and in their distress spoke to one another.

अध्याय 7

श्लोक 30.3

अथ गुर्विन्द्रयोर्ज्ञात्वागमनं शङ्करस्तयोः ।परीक्षितुं च तद्भावं स्वदर्शनरतात्मनोः

atha gurvindrayorjñātvāgamanaṃ śaṅkarastayoḥ | parīkṣituṃ ca tadbhāvaṃ svadarśanaratātmanoḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The characteristics of the wretched and the misera¬ ble are conducive to his glory, for there lies before him an opportunity for strenuous efforts and for serving the good people.

अध्याय 7

श्लोक 30.4

अवधूतस्वरूपोऽभून्नानालीलाकरः प्रभुः ।दिगम्बरो महाभीमो ज्वलदग्निसमप्रभः

avadhūtasvarūpo'bhūnnānālīlākaraḥ prabhuḥ | digambaro mahābhīmo jvaladagnisamaprabhaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord, I have mentioned the truth. Even in the forest misery is being inflicted on us incessantly by the wicked and the evil-minded Kauravas again and again.

अध्याय 7

श्लोक 30.5

सोऽवधूतस्वरूपो हि मार्गमारुद्ध्य सद्गतिः ।लम्बमानपटः शम्भुरतिष्ठच्छोभिताकृतिः

so'vadhūtasvarūpo hi mārgamāruddhya sadgatiḥ | lambamānapaṭaḥ śambhuratiṣṭhacchobhitākṛtiḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O Padvas, all of you hear. I shall tell you, what is ever good and wholesome. Siva shall be viewed as the great Brahman and the goal of the good. Beginning with Brahma and ending with infinity whatever is seen in the

अध्याय 7

श्लोक 30.6

अथ तौ गुरुशक्रौ च गच्छन्तौ शिव सन्निधिम् ।अद्राष्टां पुरुषं भीमं मार्गमध्येऽद्भुताकृतिम्

atha tau guruśakrau ca gacchantau śiva sannidhim | adrāṣṭāṃ puruṣaṃ bhīmaṃ mārgamadhye'dbhutākṛtim

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Siva, the dispeller of all misery shall be served by all. Due to devotion, Siva becomes pleased in a short time.

अध्याय 7

श्लोक 30.7

अथ शक्रो मुनेऽपृच्छत्स्वाधिकारेण दुर्मदः ।पुरुषं तं स्वमार्गान्तः स्थितमज्ञाय शङ्करम्

atha śakro mune'pṛcchatsvādhikāreṇa durmadaḥ | puruṣaṃ taṃ svamārgāntaḥ sthitamajñāya śaṅkaram

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Hence Siva shall be always served by those who desire the fruits of worldly pleasures here and salvation here¬ after. Siva, the divine Purusa himself, is the slayer of the wicked and the goal of the good.

अध्याय 7

श्लोक 30.8

शक्र उवाच ।कस्त्वं दिगम्बराकारावधूतः कुत आगतः ।किन्नाम तव विख्यातं तत्त्वतो वद मेऽचिरम्

śakra uvāca | kastvaṃ digambarākārāvadhūtaḥ kuta āgataḥ | kinnāma tava vikhyātaṃ tattvato vada me'ciram

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

But one shall repeat the lore of Indra at the out¬ set with steady mind. For a Ksatriya of great lustre this alone is conducive to welfare.

अध्याय 7

श्लोक 30.9

स्वस्थाने संस्थितः शम्भुः किं वान्यत्र गतोऽधुना ।दर्शनार्थं हि तस्याहं गच्छामि सगुरुः सुरैः

svasthāne saṃsthitaḥ śambhuḥ kiṃ vānyatra gato'dhunā | darśanārthaṃ hi tasyāhaṃ gacchāmi saguruḥ suraiḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Hence let Atjuna repeat the lore of Indra at first, steadily. In the beginning the lord will test him and will like to be satisfied with the test.

अध्याय 7

श्लोक 30.10

नन्दीश्वर उवाच ।शक्रेणेत्थं स पृष्टश्च किञ्चिन्नोवाच पूरुषः ।लीलागृहीतदेहः स शङ्करो मदहा प्रभुः

nandīśvara uvāca | śakreṇetthaṃ sa pṛṣṭaśca kiñcinnovāca pūruṣaḥ | līlāgṛhītadehaḥ sa śaṅkaro madahā prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On coming to know that the disciples were fully satisfied Durvasas went away. By the grace of Krna, the Pandavas were freed from a difficult situation.

अध्याय 7

श्लोक 30.11

शक्रः पुनरपृच्छत्तं नोवाच स दिगम्बरः ।अविज्ञातगतिः शम्भुर्महाकौतुककारकः

śakraḥ punarapṛcchattaṃ novāca sa digambaraḥ | avijñātagatiḥ śambhurmahākautukakārakaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then they asked Krsna "O lord, what will happen now? A very powerful enemy has arisen. What shall be done at this moment.'*

अध्याय 7

श्लोक 30.12

पुनः पुरन्दरोऽपृच्छ्त् त्रैलोक्याधिपतिः स्वराट् ।तूष्णीमास महायोगी महालीलाकरः स वै

punaḥ purandaro'pṛccht trailokyādhipatiḥ svarāṭ | tūṣṇīmāsa mahāyogī mahālīlākaraḥ sa vai

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, on being asked thus by the Pancja- vas, lord Krsna remembered the lotus-like feet of Siva and spoke to them.

अध्याय 7

श्लोक 30.13

इत्थं पुनः पुनः पृष्टः शक्रेण स दिगम्बरः ।नोवाच किञ्चिद्भगवान् शक्रदर्पजिघांसया

itthaṃ punaḥ punaḥ pṛṣṭaḥ śakreṇa sa digambaraḥ | novāca kiñcidbhagavān śakradarpajighāṃsayā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O excellent Pandavas, now listen to the details of my experience involving service to Siva. After hearing you shall act accordingly.

अध्याय 7

श्लोक 30.14

अथ चुक्रोध देवेशस्त्रैलोक्यैश्वर्यगर्वितः ।उवाच वचनं क्रोधात्तं निर्भर्त्स्य जटाधरम्

atha cukrodha deveśastrailokyaiśvaryagarvitaḥ | uvāca vacanaṃ krodhāttaṃ nirbhartsya jaṭādharam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

I went to Dvaraka to conquer my enemies. After obeying the instructions of noble Upamanyu I pro¬ pitiated lord Siva. I propitiated him for seven months in the excellent mountain Batuka.*® Thus Siva was pleased with me.

अध्याय 7

श्लोक 30.15

इन्द्र उवाच ।पृच्छमानोऽपि रे मूढ नोत्तरं दत्तवानसि ।अतस्त्वां हन्मि वज्रेण कस्ते त्रातास्ति दुर्मते

indra uvāca | pṛcchamāno'pi re mūḍha nottaraṃ dattavānasi | atastvāṃ hanmi vajreṇa kaste trātāsti durmate

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Standing there himself he fulfilled all my desires. By his power I acquired excellent efficiency in everything.

अध्याय 7

श्लोक 30.16

इत्युदीर्य ततो वज्री सन्निरीक्ष्य क्रुधा हि तम् ।हन्तुं दिगम्बरं वज्रमुद्यतं स चकार ह

ityudīrya tato vajrī sannirīkṣya krudhā hi tam | hantuṃ digambaraṃ vajramudyataṃ sa cakāra ha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The lord, the bestower of worldly pleasures and salvation is propitiated by me even now. You too serve Siv:. who is the bestower of happiness to all.

अध्याय 7

श्लोक 30.17

वज्रहस्तं च तं दृष्ट्वा शक्रं शीघ्रं सदाशिवः ।चकार स्तम्भनं तस्य वज्रपातस्य शङ्करः

vajrahastaṃ ca taṃ dṛṣṭvā śakraṃ śīghraṃ sadāśivaḥ | cakāra stambhanaṃ tasya vajrapātasya śaṅkaraḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After saying thus and cheering the Pandavas, Kr?na vanished from there and remembering the lotus:cet of Siva he hastened to Dvaraka.*®

अध्याय 7

श्लोक 30.18

ततः स पुरुषः क्रुद्धः करालाक्षो भयङ्करः ।द्रुतमेव प्रजज्वाल तेजसा प्रदहन्निव

tataḥ sa puruṣaḥ kruddhaḥ karālākṣo bhayaṅkaraḥ | drutameva prajajvāla tejasā pradahanniva

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Pandavas then sent a Bhilla to test the virtues and the strength of Duryodhana.

अध्याय 7

श्लोक 30.19

बाहुप्रतिष्टम्भभुवा मन्युनान्तः शचीपतिः ।समदह्यत भोगीव मन्त्ररुद्धपराक्रमः

bāhupratiṣṭambhabhuvā manyunāntaḥ śacīpatiḥ | samadahyata bhogīva mantraruddhaparākramaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He understood the prosperity, rise and the virtues of Duryodhana and returned to the Pancjlavas again.

अध्याय 7

श्लोक 30.20

दृष्ट्वा बृहस्पतिस्त्वेनं प्रज्वलन्तं स्वतेजसा ।पुरुषं तं धियामास प्रणनाम हरं द्रुतम्

dṛṣṭvā bṛhaspatistvenaṃ prajvalantaṃ svatejasā | puruṣaṃ taṃ dhiyāmāsa praṇanāma haraṃ drutam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

What shall be done now? Where shall we go? Though we can fight now we have been restrained by the bonds of truth.

अध्याय 7

श्लोक 30.21

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा ततो गुरुरुदारधीः ।दण्डवत्कौ पुनर्नत्वा प्रभुं तुष्टाव भक्तितः

kṛtāñjalipuṭo bhūtvā tato gururudāradhīḥ | daṇḍavatkau punarnatvā prabhuṃ tuṣṭāva bhaktitaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In the meantime Vyasa came there with the ashes decorating his forehead, with Rudraksa as an orna¬ ment and well bedecked in matted hair.

अध्याय 7

श्लोक 30.22

गुरुरुवाच ।देवदेव महादेव शरणागतवत्सल ।प्रसन्नो भव गौरीश सर्वेश्वर नमोऽस्तु ते

gururuvāca | devadeva mahādeva śaraṇāgatavatsala | prasanno bhava gaurīśa sarveśvara namo'stu te

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

When they saw him they were delighted and they stood up to welcome him. Offering him a seat of deer-hide brightened by Kusa grass they waited in front of him.

अध्याय 7

श्लोक 30.23

मायया मोहिताः सर्वे ब्रह्मविष्ण्वादयोऽपि ते ।त्वां न जानन्ति तत्त्वेन जानन्ति त्वदनुग्रहात्

māyayā mohitāḥ sarve brahmaviṣṇvādayo'pi te | tvāṃ na jānanti tattvena jānanti tvadanugrahāt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

*'0 holy lord, by seeing you, we are all satisfied. We have attained the fruits of our austerities and our diverse charitable gifts.

अध्याय 7

श्लोक 30.24

नन्दीश्वर उवाच ।बृहस्पतिरिति स्तुत्वा स तदा शङ्करं प्रभुम् ।पादयोः पातयामास तस्येशस्य पुरन्दरम्

nandīśvara uvāca | bṛhaspatiriti stutvā sa tadā śaṅkaraṃ prabhum | pādayoḥ pātayāmāsa tasyeśasya purandaram

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O grandfather, by seeing you, all our misery has disappeared, the misery that had been inflicted on us by the wicked people of ruthless activities.

अध्याय 7

श्लोक 30.25

ततस्तात सुराचार्यः कृताञ्जलिरुदारधीः ।बृहस्पतिरुवाचेदं प्रश्रयावनतः सुधीः

tatastāta surācāryaḥ kṛtāñjalirudāradhīḥ | bṛhaspatiruvācedaṃ praśrayāvanataḥ sudhīḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Misery disappears at your sight. Was there ever a time when it did not disappear? We know it truly.

अध्याय 7

श्लोक 30.26

बृहस्पतिरुवाच ।दीनानाथ महादेव प्रणतं तव पादयोः ।समुद्धर च मां तत्त्वं क्रोधं न प्रणयं कुरु

bṛhaspatiruvāca | dīnānātha mahādeva praṇataṃ tava pādayoḥ | samuddhara ca māṃ tattvaṃ krodhaṃ na praṇayaṃ kuru

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

When a person reaches the hermitage of a sage

अध्याय 7

श्लोक 30.27

तुष्टो भव महादेव पाहीन्द्रं शरणागतम् ।वह्निरेष समायाति भालनेत्रसमुद्भवः

tuṣṭo bhava mahādeva pāhīndraṃ śaraṇāgatam | vahnireṣa samāyāti bhālanetrasamudbhavaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Poverty, the cause of misery, will surely be dis¬ pelled. Such is the nature of great men. In the fulfilment of desires they are equal to the wish-yielding Kalpa tree.

अध्याय 7

श्लोक 30.28

नन्दीश्वर उवाच ।इत्याकर्ण्य गुरोर्वाक्यमवधूताकृतिः प्रभुः ।उवाच करुणासिन्धुर्विहसन् स सदूतिकृत्

nandīśvara uvāca | ityākarṇya gurorvākyamavadhūtākṛtiḥ prabhuḥ | uvāca karuṇāsindhurvihasan sa sadūtikṛt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus the qualities of the great shall be observed

अध्याय 7

श्लोक 30.29

अवधूत उवाच ।क्रोधाच्च निस्सृतं तेजो धारयामि स्वनेत्रतः ।कथं हि कञ्चुकीं सर्पः सन्धत्ते चोज्झितां पुनः

avadhūta uvāca | krodhācca nissṛtaṃ tejo dhārayāmi svanetrataḥ | kathaṃ hi kañcukīṃ sarpaḥ sandhatte cojjhitāṃ punaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The difference between the small and the great

अध्याय 7

श्लोक 30.30

नन्दीश्वर उवाच ।इति श्रुत्वा वचस्तस्य शङ्करस्य बृहस्पतिः ।उवाच साञ्जलिर्भूयो भयव्याकुलमानसः

nandīśvara uvāca | iti śrutvā vacastasya śaṅkarasya bṛhaspatiḥ | uvāca sāñjalirbhūyo bhayavyākulamānasaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

By your mere arrival our minds are satisfied. Give us instructions whereby our misery can be dispelled.

अध्याय 7

श्लोक 30.31

बृहस्पतिरुवाच ।हे देव भगवन्भक्ता अनुकम्प्याः सदैव हि ।भक्तवत्सलनामेति स्वं सत्यं कुरु शङ्कर

bṛhaspatiruvāca | he deva bhagavanbhaktā anukampyāḥ sadaiva hi | bhaktavatsalanāmeti svaṃ satyaṃ kuru śaṅkara

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing the words of the Pandavas the great sage Vyasa was delighted in the mind and said thus.

अध्याय 7

श्लोक 30.32

क्षेप्तुमन्यत्र देवेश स्वतेजोऽत्युग्रमर्हसि ।उद्धर्ता सर्वभक्तानां समुद्धर पुरन्दरम्

kṣeptumanyatra deveśa svatejo'tyugramarhasi | uddhartā sarvabhaktānāṃ samuddhara purandaram

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O Pandavas, you need not be over-anxious. You are all blessed and contented. You have not let truth slip by.

अध्याय 7

श्लोक 30.33

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्तो गुरुणा रुद्रो भक्तवत्सलनामभाक् ।प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा सुरेज्यं प्रणतार्तिहा

nandīśvara uvāca | ityukto guruṇā rudro bhaktavatsalanāmabhāk | pratyuvāca prasannātmā surejyaṃ praṇatārtihā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The noble nature of the good remains unchanged even at death. They do not forsake virtue. They fruitfully resort to Truth.

अध्याय 7

श्लोक 30.34

रुद्र उवाच ।प्रीतस्तेऽहं सुराचार्य ददामि वरमुत्तमम् ।इन्द्रस्य जीवदानेन जीवेति त्वं प्रथां व्रज

rudra uvāca | prītaste'haṃ surācārya dadāmi varamuttamam | indrasya jīvadānena jīveti tvaṃ prathāṃ vraja

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

As far as we are concerned, you and the Kauravas ought to be equal. Still our partiality is towards the virtuous. This partiality is approved by the learned.

अध्याय 7

श्लोक 30.35

समुद्भूतोऽनलो योऽयं भालनेत्रात्सुरासहः ।एनं त्यक्ष्याम्यहं दूरे यथेन्द्रं नैव पीडयेत्

samudbhūto'nalo yo'yaṃ bhālanetrātsurāsahaḥ | enaṃ tyakṣyāmyahaṃ dūre yathendraṃ naiva pīḍayet

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Undoubtedly you and they arc his sons when your real father is dead. You are noble souls and hence you deserve to be viewed sympathetically.

अध्याय 7

श्लोक 30.36

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वा स करे धृत्वा स्वतेजोऽनलमद्भुतम् ।भालनेत्रसमुद्भूतं प्राक्षिपल्लवणाम्भसि

nandīśvara uvāca | ityuktvā sa kare dhṛtvā svatejo'nalamadbhutam | bhālanetrasamudbhūtaṃ prākṣipallavaṇāmbhasi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Whatever has happened cannot be otherwise. He is wicked while all of you are virtuous and truthful.

अध्याय 7

श्लोक 30.37

अथो शिवस्य तत्तेजो भालनेत्रसमुद्भवम् ।क्षिप्तं च लवणाम्भोधौ सद्यो बालो बभूव ह

atho śivasya tattejo bhālanetrasamudbhavam | kṣiptaṃ ca lavaṇāmbhodhau sadyo bālo babhūva ha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Hence evil will befall only him in the end, to be sure. The seed that has been sown will germinate into a sprout.

अध्याय 7

श्लोक 30.38

स जलन्धरनामाभूत्सिन्धुपुत्रोऽसुरेश्वरः ।तं जघान महेशानो देवप्रार्थनया प्रभुः

sa jalandharanāmābhūtsindhuputro'sureśvaraḥ | taṃ jaghāna maheśāno devaprārthanayā prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Hence you need not feel distressed at all. Welfare will dawn on you. You need not entertain any doubt.

अध्याय 7

श्लोक 30.39

इत्थं कृत्वा सुचरितं शङ्करो लोकशङ्करः ।अवधूतस्वरूपेण ततश्चान्तर्हितोऽभवत्

itthaṃ kṛtvā sucaritaṃ śaṅkaro lokaśaṅkaraḥ | avadhūtasvarūpeṇa tataścāntarhito'bhavat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus the paQ(javas were consoled and cheered by Vyasa. Yudhi$thira and others then spoke these woitls.

अध्याय 7

श्लोक 30.40

बभूवुः सकला देवाः सुखिनश्चातिनिर्भयाः ।गुरुशक्रौ भयान्मुक्तौ जग्मतुः सुखमुत्तमम्

babhūvuḥ sakalā devāḥ sukhinaścātinirbhayāḥ | guruśakrau bhayānmuktau jagmatuḥ sukhamuttamam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O holy lord, please dispel our distress. Something auspicious shall be bestowed upon us. We have been advised by Kfsna that Siva shall be propitiated always.

अध्याय 7

श्लोक 30.41

यदर्थे गमनोद्युक्तौ दर्शनं प्राप्य तस्य तौ ।कृतार्थौ गुरुशक्रौ हि स्वस्थानं जग्मतुर्मुदा

yadarthe gamanodyuktau darśanaṃ prāpya tasya tau | kṛtārthau guruśakrau hi svasthānaṃ jagmaturmudā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

We have committed a blunder in not following his advice. May divine lead be given to us again now.

अध्याय 7

श्लोक 30.42

अवधूतेश्वराह्वोऽवतारस्ते कथितो मया ।परमेशस्य परमानन्ददः खलदण्डदः

avadhūteśvarāhvo'vatāraste kathito mayā | parameśasya paramānandadaḥ khaladaṇḍadaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing these words, the delighted Vyasa, remembered the lotus-like feet of Siva and spoke to the Pandavas with pleasure.

अध्याय 7

श्लोक 30.43

इदमाख्यानमनघं यशस्यं स्वर्ग्यमेव च ।भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं सर्वकामफलप्रदम्

idamākhyānamanaghaṃ yaśasyaṃ svargyameva ca | bhuktimuktipradaṃ divyaṃ sarvakāmaphalapradam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O Pandavas, of virtuous mind, listen to my words. It has been truly stated by Kr$na. Siva is being served by me too.

अध्याय 7

श्लोक 30.44

य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वा समाहितः ।इह सर्वसुखं भुक्त्वा सोऽन्ते शिवगतिं लभेत्

ya idaṃ śṛṇuyānnityaṃ śrāvayedvā samāhitaḥ | iha sarvasukhaṃ bhuktvā so'nte śivagatiṃ labhet

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Let him be served by you with pleasure. Un¬ equalled happiness shall always follow. It is only by not serving Siva that miseries crop up.

अध्याय 7

श्लोक 31.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The great sage gave him the rules of procedure for a king. The liberal-minded Vyasa thus spoke to Arjuna.

अध्याय 7

श्लोक 31.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The great sage gave him the rules of procedure for a king. The liberal-minded Vyasa thus spoke to Arjuna.

अध्याय 7

श्लोक 31.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.३१. एकत्रिंशोऽध्यायः ।भिक्षुवर्याह्वशिवावतार चरित्रवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।अथ वक्ष्ये मुनिश्रेष्ठ शम्भोः शृण्ववतारकम् ।स्वभक्तदयया विप्र नारीसन्देहभञ्जकम्

śrīśivamahāpurāṇam || tṛtīyāyāṃ śatarudrasaṃhitāyāṃ 3.31. ekatriṃśo'dhyāyaḥ | bhikṣuvaryāhvaśivāvatāra caritravarṇanam | nandīśvara uvāca | atha vakṣye muniśreṣṭha śambhoḥ śṛṇvavatārakam | svabhaktadayayā vipra nārīsandehabhañjakam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O Arjuna, start from here and go this way to the beautiful mountain Indrakila.* There standing beside the river Ganga perform the penance well.

अध्याय 7

श्लोक 31.2

आसीत्सत्यरथो नाम्ना विदर्भविषये नृपः ।धर्मात्मा सत्यशीलश्च महाशैवजनप्रियः

āsītsatyaratho nāmnā vidarbhaviṣaye nṛpaḥ | dharmātmā satyaśīlaśca mahāśaivajanapriyaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O excellent sage, remaining there they spoke to one another. Listen. "Even in misery, if there is a meeting with beloved persons it lessens sorrow.

अध्याय 7

श्लोक 31.3

तस्य राज्ञः सुधर्मेण महीं पालयतो मुने ।महान्कालो व्यतीयाय सुखेन शिवधर्मतः

tasya rājñaḥ sudharmeṇa mahīṃ pālayato mune | mahānkālo vyatīyāya sukhena śivadharmataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Harilcandra, son of Trisahku and ki of the solar race, had to suffer at the hands of the relentless sage VisvUmitra to whom he gave away his kingdom, son, wife, life and everything as the sacrificial gift.

अध्याय 7

श्लोक 31.4

कदाचित्तस्य राज्ञस्तु शाल्वैश्च पुररोधिभिः ।महान् रणो बभूवाथ बहुसैन्यैर्बलोद्धतैः

kadācittasya rājñastu śālvaiśca purarodhibhiḥ | mahān raṇo babhūvātha bahusainyairbaloddhataiḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

We are scorched by his splendour and have come near you. We have told you the details. Please do what is proper.

अध्याय 7

श्लोक 31.5

स विदर्भनृपः कृत्वा सार्धं तैर्दारुणं रणम् ।प्रनष्टोरुबलः शाल्वैर्निहतो दैवयोगतः

sa vidarbhanṛpaḥ kṛtvā sārdhaṃ tairdāruṇaṃ raṇam | pranaṣṭorubalaḥ śālvairnihato daivayogataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Avatthaman, son of Droria and a part of Rudra, is extremely invincible. But they can be withstood through me. Listen to what is wholesome to you.

अध्याय 7

श्लोक 31.6

तस्मिन्नृपे हते युद्धे शाल्वैस्तु भयविह्वलाः ।सैनिका हतशेषाश्च मन्त्रिभिः सह दुद्रुवुः

tasminnṛpe hate yuddhe śālvaistu bhayavihvalāḥ | sainikā hataśeṣāśca mantribhiḥ saha dudruvuḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Like a great sage, he stood on the sole of a single foot. He fixed one of his eyes at the sun and stood repeating the mantra.

अध्याय 7

श्लोक 31.7

अथ तस्य महाराज्ञी रात्रौ स्वपुरतो मुने ।संरुद्धा रिपुभिर्यत्नादन्तर्वत्नी बहिर्ययौ

atha tasya mahārājñī rātrau svapurato mune | saṃruddhā ripubhiryatnādantarvatnī bahiryayau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

I remember the words of my preceptor now—"O king, a person causing misery shall be killed by • you by all means. No doubt need be entertained in this respect.

अध्याय 7

श्लोक 31.8

निर्गता शोकसन्तप्ता सा राजमहिषी शनैः ।प्राचीं दिशं ययौ दूरं स्मरन्तीशपदाम्बुजम्

nirgatā śokasantaptā sā rājamahiṣī śanaiḥ | prācīṃ diśaṃ yayau dūraṃ smarantīśapadāmbujam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He can convert poison into nectar and nectar

अध्याय 7

श्लोक 31.9

अथ प्रभाते सा राज्ञी ददर्श विमलं सरः ।अतीता दूरमध्वानं दयया शङ्करस्य हि

atha prabhāte sā rājñī dadarśa vimalaṃ saraḥ | atītā dūramadhvānaṃ dayayā śaṅkarasya hi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Devotees of yore and future devotees must keep their mind steady after considering all those aspects whether one is in affluent circumstances or not, whether death is imminent or not or whether people praise or censure. Misery is quelled. 8iva is always the bestower of happiness through the merit and sin of individuals. Sometimes 8iva makes us miserable in order to test us.

अध्याय 7

श्लोक 31.10

तत्रागत्य प्रिया राज्ञः सन्तप्ता सुकुमारिणी ।निवासार्थं सरस्तीरे छायावृक्षमुपाश्रयत्

tatrāgatya priyā rājñaḥ santaptā sukumāriṇī | nivāsārthaṃ sarastīre chāyāvṛkṣamupāśrayat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The invisible lore will be beneficial to you. He gave him the blessings thus. The sage then spoke to all.

अध्याय 7

श्लोक 31.11

तत्र दैववशाद्राज्ञी मुहूर्त्ते सद्गुणान्विते ।असूत तनयं दिव्यं सर्वलक्षणलक्षितम्

tatra daivavaśādrājñī muhūrtte sadguṇānvite | asūta tanayaṃ divyaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

May all the excellent kings stand by virtue. The

अध्याय 7

श्लोक 31.12

अथ तज्जननी दैवात्तृषिताति नृपाङ्गना ।सरोऽवतीर्णा पानार्थं ग्रस्ता ग्राहेण पाथसि

atha tajjananī daivāttṛṣitāti nṛpāṅganā | saro'vatīrṇā pānārthaṃ grastā grāheṇa pāthasi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Blessing the Pandavas thus and remembering the lotus-like feet of Siva, the great sage Vyasa vanished in a moment.

अध्याय 7

श्लोक 31.13

स सुतो जातमात्रस्तु क्षुत्पिपासार्दितो भृशम् ।रुरोद च सरस्तीरे विनष्टपितृमातृकः

sa suto jātamātrastu kṣutpipāsārdito bhṛśam | ruroda ca sarastīre vinaṣṭapitṛmātṛkaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Arjuna then appeared very brilliant and lustrous assuming unequalled splendour by means of Siva mantra.

अध्याय 7

श्लोक 31.14

तस्मिन्वने क्रन्दमाने जातमात्रे सुते मुने ।कृपान्वितो महेशोऽभूदन्तर्यामी स रक्षकः

tasminvane krandamāne jātamātre sute mune | kṛpānvito maheśo'bhūdantaryāmī sa rakṣakaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On seeing Arjuna the Pandavas were convinced. "Surely success will be ours, since Arjuna has achieved an extensive splendour.

अध्याय 7

श्लोक 31.15

प्रेरिता मनसा काचिदीशेन त्रासहारिणा ।अकस्मादागता तत्र भ्रमन्ती भैक्ष्यजीविनी

preritā manasā kācidīśena trāsahāriṇā | akasmādāgatā tatra bhramantī bhaikṣyajīvinī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The task can be achieved only by you and not by anyone else. It appears so through the words of Vyasa. Make your life fruitful."

अध्याय 7

श्लोक 31.16

सा त्वेकहायनं बालं वहन्ती विधवा निजम् ।अनाथमेकं क्रन्दन्तं शिशुं तत्र ददर्श ह

sā tvekahāyanaṃ bālaṃ vahantī vidhavā nijam | anāthamekaṃ krandantaṃ śiśuṃ tatra dadarśa ha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After saying this, all of them, dejected by the im¬ pending separation, reluctantly bade farewell to Arjuna.

अध्याय 7

श्लोक 31.17

सा दृष्ट्वा तत्र तं बालं वने निर्मनुजे मुने ।विस्मिताति द्विजस्त्री सा चिचिन्त हृदये बहु

sā dṛṣṭvā tatra taṃ bālaṃ vane nirmanuje mune | vismitāti dvijastrī sā cicinta hṛdaye bahu

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The grief-stricken, chaste DraupadI, controlling her tears, bade farewell to Arjuna and said.

अध्याय 7

श्लोक 31.18

अहो सुमहदाश्चर्यमिदं दृष्टं मयाधुना ।असम्भाव्यमकथ्यं च सर्वथा मनसा गिरा

aho sumahadāścaryamidaṃ dṛṣṭaṃ mayādhunā | asambhāvyamakathyaṃ ca sarvathā manasā girā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O king, you shall strenuously act according to the instructions of Vyasa. May your path be auspicious. May iiva be the benefactor.

अध्याय 7

श्लोक 31.19

अच्छिन्ननाभिनालोऽयं रसायां केवलं शिशुः ।शेते मातृविहीनश्च क्रन्दंस्तेजस्विनां वरः

acchinnanābhinālo'yaṃ rasāyāṃ kevalaṃ śiśuḥ | śete mātṛvihīnaśca krandaṃstejasvināṃ varaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After bidding farewell to Arjuna lovingly all those five, remained there, highly distressed.

अध्याय 7

श्लोक 31.20

अस्य पित्रादयः केऽपि न सन्तीह सहायिनः ।कारणं किं बभूवाथ ह्यहो दैवबलं महत्

asya pitrādayaḥ ke'pi na santīha sahāyinaḥ | kāraṇaṃ kiṃ babhūvātha hyaho daivabalaṃ mahat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O great sage, while the Pandavas were thus in grief, the excellent sage Vyasa, the ocean of mercy, arrived there.

अध्याय 7

श्लोक 31.21

न जाने कस्य पुत्रोऽयमस्य ज्ञातात्र कोऽपि न ।यतः पृच्छाम्यस्य जन्म जाता च करुणा मयि

na jāne kasya putro'yamasya jñātātra ko'pi na | yataḥ pṛcchāmyasya janma jātā ca karuṇā mayi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The Pandavas honoured and bowed to him with respect after offering him a seat. In their misery they joined their palms in reverence and spoke.

अध्याय 7

श्लोक 31.22

इच्छाम्येनं पोषितुं हि बालमौरसपुत्रवत् ।संस्प्रष्टुं नोत्सहेऽज्ञात्वा कुलजन्मादि चास्य वै

icchāmyenaṃ poṣituṃ hi bālamaurasaputravat | saṃspraṣṭuṃ notsahe'jñātvā kulajanmādi cāsya vai

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O holy lord, O excellent sage, we are burning in grief but on seeing you we derive consolation and pleasure.

अध्याय 7

श्लोक 31.23

नन्दीश्वर उवाच ।इति सञ्चिन्त्यमानायां तस्यां विप्रवरस्त्रियाम् ।कृपां चकार महतीं शङ्करो भक्तवत्सलः

nandīśvara uvāca | iti sañcintyamānāyāṃ tasyāṃ vipravarastriyām | kṛpāṃ cakāra mahatīṃ śaṅkaro bhaktavatsalaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord, O brahmin sage, please stay here for sometime and dispel our grief. By your very sight our miseries are dispelled.

अध्याय 7

श्लोक 31.24

दध्रे भिक्षुस्वरूपं हि महालीलो महेश्वरः ।सर्वथा भक्तसुखदो निरुपाधिः स्वयं सदा

dadhre bhikṣusvarūpaṃ hi mahālīlo maheśvaraḥ | sarvathā bhaktasukhado nirupādhiḥ svayaṃ sadā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus requested, the excellent sage stayed there for their happiness, dispelling their grief by narrating various legends.

अध्याय 7

श्लोक 31.25

तत्राजगाम सहसा स भिक्षुः परमेश्वरः ।यत्रास्ति सन्देहवती द्विजस्त्री ज्ञातुमिच्छती

tatrājagāma sahasā sa bhikṣuḥ parameśvaraḥ | yatrāsti sandehavatī dvijastrī jñātumicchatī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O good sage, in the course of conversation pursued w'ith Vyasa, Yudhisthira bowed to him humbly and spoke.

अध्याय 7

श्लोक 31.26

भिक्षुवर्यस्वरूपोऽसावविज्ञातगतिः प्रभुः ।तामाह विप्रवनितां विहस्य करुणानिधिः

bhikṣuvaryasvarūpo'sāvavijñātagatiḥ prabhuḥ | tāmāha vipravanitāṃ vihasya karuṇānidhiḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O excellent sage, listen. I seek for the alleviation of our grief. O intelligent one, 1 am putting this humble * question. O lord, you shall kindly explain.

अध्याय 7

श्लोक 31.27

भिक्षुवर्य उवाच ।सन्देहं कुरु नो चित्ते विप्रभामिनि मा खिद ।रक्षैनं बालकं प्रीत्या सुपवित्रं स्वपुत्रकम्

bhikṣuvarya uvāca | sandehaṃ kuru no citte viprabhāmini mā khida | rakṣainaṃ bālakaṃ prītyā supavitraṃ svaputrakam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Has anyone formerly suffered this sort of grief? Verily we alone have had it. None else.

अध्याय 7

श्लोक 31.28

अनेन शिशुना श्रेयः प्राप्स्यसे न चिरात्परम् ।पुष्णीहि सर्वथा ह्येनं महातेजस्विनं शिशुम्

anena śiśunā śreyaḥ prāpsyase na cirātparam | puṣṇīhi sarvathā hyenaṃ mahātejasvinaṃ śiśum

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Formerly, Nala,®* the king of Ni?adha, the noble soul, had experienced a misery more than yours.

अध्याय 7

श्लोक 31.29

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्तवन्तं तं भिक्षुस्वरूपं करुणानिधिम् ।सा विप्रवनिता शम्भुं प्रीत्या पप्रच्छ सादरम्

nandīśvara uvāca | ityuktavantaṃ taṃ bhikṣusvarūpaṃ karuṇānidhim | sā vipravanitā śambhuṃ prītyā papraccha sādaram

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

A great calamity and distress befell king Harican- dra.*3 It cannot be adequately described. It makes others too distressed.

अध्याय 7

श्लोक 31.30

विप्रवनितोवाच ।त्वदाज्ञयैनं बालं हि रक्षिष्यामि स्वपुत्रवत् ।पोक्ष्यामि नात्र सन्देहो मद्भाग्यात्त्वमिहागतः

vipravanitovāca | tvadājñayainaṃ bālaṃ hi rakṣiṣyāmi svaputravat | pokṣyāmi nātra sandeho madbhāgyāttvamihāgataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O Panglavas, even Rama** had to suffer that misery on hearing which men and women would be greatly affected.

अध्याय 7

श्लोक 31.31

तथापि ज्ञातुमिच्छामि विशेषेण तु तत्त्वतः ।कोऽयं कस्य सुतश्चायं कस्त्वमत्र समागतः

tathāpi jñātumicchāmi viśeṣeṇa tu tattvataḥ | ko'yaṃ kasya sutaścāyaṃ kastvamatra samāgataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

When days come and go, when burdens of tasks are born in plenty, the life nears its end everyday. But man does not realize it.

अध्याय 7

श्लोक 31.32

मुहुर्मम समायाति ज्ञानं भिक्षुवर प्रभो ।त्वं शिवः करुणासिन्धुस्त्वद्भक्तोऽयं शिशुः पुरा

muhurmama samāyāti jñānaṃ bhikṣuvara prabho | tvaṃ śivaḥ karuṇāsindhustvadbhakto'yaṃ śiśuḥ purā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus the brothers spent their time by various talks, discussions and schemes of all sorts.

अध्याय 7

श्लोक 31.33

केनचित्कर्मदोषेण सम्प्राप्तोऽयं दशामिमाम् ।तद्भुक्त्वा परमं श्रेयः प्राप्स्यते त्वदनुग्रहात्

kenacitkarmadoṣeṇa samprāpto'yaṃ daśāmimām | tadbhuktvā paramaṃ śreyaḥ prāpsyate tvadanugrahāt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He assumed dress and features according to his instructions. He curbed his sense organs and the mind and stood steady.

अध्याय 7

श्लोक 31.34

त्वन्माययैव साहं वै मार्गभ्रष्टा विमोहिता ।आगता प्रेषिता त्वत्तो ह्यस्य रक्षणहेतुतः

tvanmāyayaiva sāhaṃ vai mārgabhraṣṭā vimohitā | āgatā preṣitā tvatto hyasya rakṣaṇahetutaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

RSma, son of Daiaratha, had to roam into the lorest for fourteen years owing to the jealousy of Kaikcyi who urged her husband Dasaratha to install her son Bharata and to send Rama into exile.

अध्याय 7

श्लोक 31.35

नन्दीश्वर उवाच ।इति तद्दर्शनप्राप्तविज्ञानां विप्रकामिनीम् ।ज्ञातुकामां विशेषेण प्रोचे भिक्षुतनुः शिवः

nandīśvara uvāca | iti taddarśanaprāptavijñānāṃ viprakāminīm | jñātukāmāṃ viśeṣeṇa proce bhikṣutanuḥ śivaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In the Vedas Dasyus are represented as the aboriginal tribes¬ men who contended with the immigrant Aryans and were overpowered by the latter. In the Pur&nas the term Dasyu means a barbarian, a robber or an outcaste.

अध्याय 7

श्लोक 31.36

भिक्षुवर्य उवाच ।शृणु प्रीत्या विप्रपत्नि बालस्यास्य पुरेहितम् ।सर्वमन्यस्य सुप्रीत्या वक्ष्यते तत्त्वतोऽनघे

bhikṣuvarya uvāca | śṛṇu prītyā viprapatni bālasyāsya purehitam | sarvamanyasya suprītyā vakṣyate tattvato'naghe

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He made a clay idol of Siva even and beautiful. In front of it he stood in meditation on the excellent heap of splendour.

अध्याय 7

श्लोक 31.37

सुतो विदर्भराजस्य शिवभक्तस्य धीमतः ।अयं सत्यरथस्यैव स्वधर्मनिरतस्य हि

suto vidarbharājasya śivabhaktasya dhīmataḥ | ayaṃ satyarathasyaiva svadharmaniratasya hi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He took baths thrice a day. He performed various sorts of worship. He performed the Upasti form of worship of Siva again and again.

अध्याय 7

श्लोक 31.38

शृणु सत्यरथो राजा हतः शाल्वे रणे परैः ।तत्पत्नी निशि सुव्यग्रा निर्ययौ स्वगृहाद् द्रुतम्

śṛṇu satyaratho rājā hataḥ śālve raṇe paraiḥ | tatpatnī niśi suvyagrā niryayau svagṛhād drutam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Indra's spies saw the splendour-column coming out of his head. They were frightened by it. They thought within themselves—"When did he come in? Indra must be informed." Saying so they went to Indra.

अध्याय 7

श्लोक 31.39

असूत तनयं चैनं समायाता प्रगेऽत्र हि ।सरोऽवतीर्णा तृषया ग्रस्ता ग्राहेण दैवतः

asūta tanayaṃ cainaṃ samāyātā prage'tra hi | saro'vatīrṇā tṛṣayā grastā grāheṇa daivataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord of gods, we do not know who it is. Some one is performing a penance in the forest, a god, a sage, the sun or the fire.

अध्याय 7

श्लोक 31.40

नन्दीश्वर उवाच ।इति तस्य समुत्पत्तिं तत्पितुः सङ्गरे मृतिम् ।तन्मातृमरणं ग्राहात्सर्वं तस्यै न्यवेदयत्

nandīśvara uvāca | iti tasya samutpattiṃ tatpituḥ saṅgare mṛtim | tanmātṛmaraṇaṃ grāhātsarvaṃ tasyai nyavedayat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus informed by the spies, Indra, the enemy of mountains, understood whatever his son Arjuna desired to do. He dismissed them and decided to go there to test him.

अध्याय 7

श्लोक 31.41

अथ सा ब्राह्मणी चैव विस्मिताति मुनीश्वर ।पुनः पप्रच्छ तं भिक्षुं ज्ञानिनं सिद्धरूपकम्

atha sā brāhmaṇī caiva vismitāti munīśvara | punaḥ papraccha taṃ bhikṣuṃ jñāninaṃ siddharūpakam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O leading brahmin, Indra, the lord of!§aci, as¬ sumed the form of an elderly brahmin bachelor and went there to test him.

अध्याय 7

श्लोक 31.42

ब्राह्मण्युवाच ।स राजोऽस्य पिता भिक्षो वरभोगान्तरैव हि ।कस्माच्छाल्वैः स्वरिपुभिः स्वल्पेहैश्च विघातितः

brāhmaṇyuvāca | sa rājo'sya pitā bhikṣo varabhogāntaraiva hi | kasmācchālvaiḥ svaripubhiḥ svalpehaiśca vighātitaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On seeing him come, Arjuna worshipped him. After eulogising him he stood in front of him and said— "Whence do you come now? Please tell me"

अध्याय 7

श्लोक 31.43

कस्मादस्य शिशोर्माता ग्राहेणाशु सुभक्षिता ।यस्मादनाथोऽयं जातो विबन्धुश्चैव जन्मतः

kasmādasya śiśormātā grāheṇāśu subhakṣitā | yasmādanātho'yaṃ jāto vibandhuścaiva janmataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The lord of gods thus requested by him spoke with a hint at testing his courage, out of love.

अध्याय 7

श्लोक 31.44

कस्मात्सुतो ममापीह सुदरिद्रो हि भिक्षुकः ।भवेत्कथं सुखं भिक्षो पुत्रयोरनयोर्वद

kasmātsuto mamāpīha sudaridro hi bhikṣukaḥ | bhavetkathaṃ sukhaṃ bhikṣo putrayoranayorvada

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear, why do you perform the penance in your prime of youth? Is it for salvation or for victory? In every respect this penance of yours is useless.

अध्याय 7

श्लोक 31.45

नन्दीश्वर उवाच ।इति तस्या वचः श्रुत्वा स भिक्षुः परमेश्वरः ।विप्रपत्न्याः प्रसन्नात्मा प्रोवाच विहसँश्च ताम्

nandīśvara uvāca | iti tasyā vacaḥ śrutvā sa bhikṣuḥ parameśvaraḥ | viprapatnyāḥ prasannātmā provāca vihasam̐śca tām

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus questioned by him he informed him of every¬ thing. On hearing that the brahmin spoke again.

अध्याय 7

श्लोक 31.46

भिक्षुवर्य उवाच ।विप्रपत्नि विशेषेण सर्वप्रश्नान्वदामि ते ।शृणु त्वं सावधानेन चरित्रमिदमुत्तमम्

bhikṣuvarya uvāca | viprapatni viśeṣeṇa sarvapraśnānvadāmi te | śṛṇu tvaṃ sāvadhānena caritramidamuttamam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O bachelor, go hence. Do you wish to cause my downfall? Of what use is this to you a bachelor?

अध्याय 7

श्लोक 31.47

अमुष्य बालस्य पिता स विदर्भमहीपतिः ।पूर्वजन्मनि पाण्ड्योऽसौ बभूव नृपसत्तमः

amuṣya bālasya pitā sa vidarbhamahīpatiḥ | pūrvajanmani pāṇḍyo'sau babhūva nṛpasattamaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

*'0 dear, O Arjuna of great intellect, choose your boon, whatever you wish in your mind. There is nothing which cannot be given to you.'*

अध्याय 7

श्लोक 31.48

स शैवनृपतिर्धर्मात्पालयन्निखिलां महीम् ।स्वप्रजां रञ्जयामास सर्वोपद्रवनाशनः

sa śaivanṛpatirdharmātpālayannikhilāṃ mahīm | svaprajāṃ rañjayāmāsa sarvopadravanāśanaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing the words of Indra, Arjuna replied "O father, bless me with victory. I am afflicted by enemies in every respect."

अध्याय 7

श्लोक 31.49

कदाचित्स हि सर्वेशं प्रदोषे पर्यपूजयत् ।त्रयोदश्यां निराहारो दिवानक्तव्रती शिवम्

kadācitsa hi sarveśaṃ pradoṣe paryapūjayat | trayodaśyāṃ nirāhāro divānaktavratī śivam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Your enemies, Duryodhana and others arc very powerful. Drona, Bhlma, Kara and others arc certainly invincible.

अध्याय 7

श्लोक 31.50

तस्य पूजयतः शम्भुं प्रदोषे गिरिशं रते ।महान् शब्दो बभूवाथ विकटः सर्वथा पुरे

tasya pūjayataḥ śambhuṃ pradoṣe giriśaṃ rate | mahān śabdo babhūvātha vikaṭaḥ sarvathā pure

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

I, Brahma and others, Vinu the bestower of boons and those who crave for victory are the devotees of Siva.

अध्याय 7

श्लोक 31.51

तमाकर्ण्य रवं सोऽथ राजा त्यक्तशिवार्चनः ।रिप्वागमनशङ्कातो निर्ययौ भवनाद् बहिः

tamākarṇya ravaṃ so'tha rājā tyaktaśivārcanaḥ | ripvāgamanaśaṅkāto niryayau bhavanād bahiḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Now onwards leave that mantra and worship Siva with devotion through the rules laid down for the worship of his clay phallic image and by contemplating on him.

अध्याय 7

श्लोक 31.52

एतस्मिन्नेव काले तु तस्यामात्यो महाबली ।गृहीतशत्रुसामन्तो राजान्तिकमुपाययौ

etasminneva kāle tu tasyāmātyo mahābalī | gṛhītaśatrusāmanto rājāntikamupāyayau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O Bharata, by your devotional feelings and modes of service, you worship Siva. Your achievement will be unshakable. No doubt need be entertained in this respect.

अध्याय 7

श्लोक 31.53

तं दृष्ट्वा शत्रुसामन्तं महाक्रोधेन विह्वलः ।अविचार्य वृषन्तस्य शिरश्छेदमकारयत्

taṃ dṛṣṭvā śatrusāmantaṃ mahākrodhena vihvalaḥ | avicārya vṛṣantasya śiraśchedamakārayat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After saying this he called out his spies and said— "All of you shall be cautious and attentive in protecting him always. "

अध्याय 7

श्लोक 31.54

असमाप्येशपूजां तामशुचिर्नष्टधीर्नृपः ।रात्रौ चकार सुप्रीत्या भोजनं नष्टमङ्गलः

asamāpyeśapūjāṃ tāmaśucirnaṣṭadhīrnṛpaḥ | rātrau cakāra suprītyā bhojanaṃ naṣṭamaṅgalaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus alerting his spies for the protection to be accorded to Arjuna, Indra spoke again to Arjuna with his.'eart full of fondness and afl'ection.

अध्याय 7

श्लोक 31.55

विदर्भे सोऽभवद्राजा जन्मनीह शिवव्रती ।शिवार्चनान्तरायेण परैर्भोगान्तरे हतः

vidarbhe so'bhavadrājā janmanīha śivavratī | śivārcanāntarāyeṇa parairbhogāntare hataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O Gentle one, O terrifier of enemies, you shall not commit blunders in the administration of your kingdom. This mantra will be conducive to your glory.

अध्याय 7

श्लोक 31.56

तत्पिता यः पूर्वभवे सोऽस्मिञ्जन्मनि तत्सुतः ।अयमेव हतैश्वर्यः शिवपूजाव्यतिक्रमात्

tatpitā yaḥ pūrvabhave so'smiñjanmani tatsutaḥ | ayameva hataiśvaryaḥ śivapūjāvyatikramāt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Always courage shall be maintained by an aspirant. Siva the protector will give you riches and the fruits of your desire. This is undoubtedly true.

अध्याय 7

श्लोक 31.57

अस्य माता पूर्वभवे सपत्नीं छद्मनाहरत् ।भक्षिता तेन पापेन ग्राहेणास्मिन् भवे हि सा

asya mātā pūrvabhave sapatnīṃ chadmanāharat | bhakṣitā tena pāpena grāheṇāsmin bhave hi sā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After giving the boon to Arjuna, the lord of gods remembered the lotus-like feet of Siva and went to his abode.

अध्याय 7

श्लोक 31.58

एषा प्रवृत्तिरेतेषां भवत्यै परिकीर्तिता ।अनर्चितशिवा भक्त्या प्राप्नुवन्ति दरिद्रताम्

eṣā pravṛttireteṣāṃ bhavatyai parikīrtitā | anarcitaśivā bhaktyā prāpnuvanti daridratām

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The heroic Arjuna bowing to the lord of gods, performed the penance with controlled mind with Siva as his goal.

अध्याय 7

श्लोक 31.59

एष ते तनयः पूर्वजन्मनि ब्राह्मणोत्तमः ।प्रतिग्रहैर्वयो निन्ये न यज्ञाद्यैः सुकर्मभिः

eṣa te tanayaḥ pūrvajanmani brāhmaṇottamaḥ | pratigrahairvayo ninye na yajñādyaiḥ sukarmabhiḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He performed the ablution duly, and the Nyasa (the mystic placing of fingers etc.) in accordance with the Gastric injunctions. He performed the meditation of Siva with great devotion in the manner explained by Vyasa.

अध्याय 7

श्लोक 31.60

अतो दारिद्र्यमापन्नः पुत्रस्ते द्विजभामिनि ।तद्दोषपरिहारार्थं शरणं शङ्करं व्रज

ato dāridryamāpannaḥ putraste dvijabhāmini | taddoṣaparihārārthaṃ śaraṇaṃ śaṅkaraṃ vraja

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Repeating the five-syllabled mantra of Siva the most excellent of all the mantras and mentally remembering Siva with pleasure he performed the penance.

अध्याय 7

श्लोक 31.61

एताभ्यां खलु बालाभ्यां शिवपूजा विधीयताम् ।उपवीतानन्तरं हि शिवः श्रेयः करिष्यति

etābhyāṃ khalu bālābhyāṃ śivapūjā vidhīyatām | upavītānantaraṃ hi śivaḥ śreyaḥ kariṣyati

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After saying this the gods eulogised him in different ways. Fixing their eyes to his feet they stood there in agony.

अध्याय 7

श्लोक 31.62

नन्दीश्वर उवाच ।इति तामुपदिश्याथ भिक्षुवर्यतनुः शिवः ।स्वरूपं दर्शयामास परमं भक्तवत्सलः

nandīśvara uvāca | iti tāmupadiśyātha bhikṣuvaryatanuḥ śivaḥ | svarūpaṃ darśayāmāsa paramaṃ bhaktavatsalaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing their words the lord of benevolent mind, the delighted Siva laughingly spoke thus to the gods.

अध्याय 7

श्लोक 31.63

अथ सा विप्रवनिता ज्ञात्वा तं शङ्करं प्रभुम् ।सुप्रणम्य हि तुष्टाव प्रेम्णा गद्गदया गिरा

atha sā vipravanitā jñātvā taṃ śaṅkaraṃ prabhum | supraṇamya hi tuṣṭāva premṇā gadgadayā girā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O gods, you go to your abodcj. Undoubtedly I shall carry out your task in every respect.

अध्याय 7

श्लोक 31.64

ततः स भगवान् शम्भुर्धृतभिक्षुतनुर्द्रुतम् ।पश्यन्त्या विप्रपन्त्यास्तु तत्रैवान्तरधीयत

tataḥ sa bhagavān śambhurdhṛtabhikṣutanurdrutam | paśyantyā viprapantyāstu tatraivāntaradhīyata

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing those words of Siva, they became as¬ sured. They therefore returned to their abodes.

अध्याय 7

श्लोक 31.65

अथ तस्मिन् गते भिक्षौ विश्रब्धा ब्राह्मणी च सा ।तमर्भकं समादाय सस्वपुत्रा गृहं ययौ

atha tasmin gate bhikṣau viśrabdhā brāhmaṇī ca sā | tamarbhakaṃ samādāya sasvaputrā gṛhaṃ yayau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He may be one of those come here to wreak ven¬ geance. Or he may be some friend of Duryodhana acting for his welfare.

अध्याय 7

श्लोक 31.66

एकचक्राह्वये रम्ये ग्राम्ये कृतनिकेतना ।स्वपुत्रं राजपुत्रं च वरान्नैश्च व्यवर्धयत्

ekacakrāhvaye ramye grāmye kṛtaniketanā | svaputraṃ rājaputraṃ ca varānnaiśca vyavardhayat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The conduct declares the family, the body declares the diet, the mode of speech declares the amount of learning and the eye indicates the affection.

अध्याय 7

श्लोक 31.67

ब्राह्मणैः कृतसंस्कारौ कृतोपनयनौ च तौ ।ववृधाते स्वगेहे च शिवपूजनतत्परौ

brāhmaṇaiḥ kṛtasaṃskārau kṛtopanayanau ca tau | vavṛdhāte svagehe ca śivapūjanatatparau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The battle between Arjuna and.iva disguised as Kirata over the possession of an arrow that killed the t)oar, as described in Chs, 39, 40, 41 here, forms the main theme of Bharavi's Kiiatarjunlya.

अध्याय 7

श्लोक 31.68

तौ शाण्डिल्यमुनेस्तात निदेशान्नियमस्थितौ ।प्रदोषे चक्रतुः शम्भोः पूजां कृत्वा व्रतं शुभम्

tau śāṇḍilyamunestāta nideśānniyamasthitau | pradoṣe cakratuḥ śambhoḥ pūjāṃ kṛtvā vrataṃ śubham

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Cp. Pafleatantra I. 44.

अध्याय 7

श्लोक 31.69

कदाचिद् द्विजपुत्रेण विनासौ राजनन्दनः ।नद्यां स्नातुं गतः प्राप निधानकलशं वरम्

kadācid dvijaputreṇa vināsau rājanandanaḥ | nadyāṃ snātuṃ gataḥ prāpa nidhānakalaśaṃ varam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In regard to him my sense-organs are excited. He must be an enemy. Undoubtedly he shall be killed.

अध्याय 7

श्लोक 31.70

एवं पूजयतोः शम्भुं राजद्विजकुमारयोः ।सुखेनैव व्यतीयाय तयोर्मासचतुष्टयम्

evaṃ pūjayatoḥ śambhuṃ rājadvijakumārayoḥ | sukhenaiva vyatīyāya tayormāsacatuṣṭayam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In the meantime, Siva, favourably disposed to his devotees, assumed the wonderful form of an efficient hunter and came there along with his Ganas in order to slay that Daitya, to protect Arjuna as well as to test his devotion.

अध्याय 7

श्लोक 31.71

एवमर्चयतोः शम्भुं भूयोऽपि परया मुदा ।सम्वत्सरो व्यतीयाय तस्मिन्नेव तयोर्गृहे

evamarcayatoḥ śambhuṃ bhūyo'pi parayā mudā | samvatsaro vyatīyāya tasminneva tayorgṛhe

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The hunter had tucked up his lion-cloth and folded up I§iva*s banner. His body was lined with the white ash. He held a bow and arrows.

अध्याय 7

श्लोक 31.72

सम्वत्सरे व्यतिक्रान्ते स राजतनयो मुने ।गत्वा वनान्ते विप्रेण शिवस्यानुग्रहाद्विभोः

samvatsare vyatikrānte sa rājatanayo mune | gatvā vanānte vipreṇa śivasyānugrahādvibhoḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He carried the quiver suspended over his back. The Ganas too assumed the form of hunters. Siva too became the chief of Bhillas.

अध्याय 7

श्लोक 31.73

अकस्मादागतां तत्र दत्तां तज्जनकेन ह ।विवाह्य गन्धर्वसुतां चक्रे राज्यमकण्टकम्

akasmādāgatāṃ tatra dattāṃ tajjanakena ha | vivāhya gandharvasutāṃ cakre rājyamakaṇṭakam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The Commander-in-Ghief started various sounds. The grunting sound of the boar too spread over the quarters.

अध्याय 7

श्लोक 31.74

या विप्रवनिता पूर्वं तमपुष्णात्स्वपुत्रवत् ।सैव माताभवत्तस्य स भ्राता द्विजनन्दनः

yā vipravanitā pūrvaṃ tamapuṣṇātsvaputravat | saiva mātābhavattasya sa bhrātā dvijanandanaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Vya too has mentioned and the gods too. Siva is mentioned as the benefactor. Siva is the cause of happiness.

अध्याय 7

श्लोक 31.74-2

इत्थमाराध्य देवेशं धर्मगुप्ताह्वयः स वै ।विदर्भविषये राज्ञ्या तया भोगं चकार ह

itthamārādhya deveśaṃ dharmaguptāhvayaḥ sa vai | vidarbhaviṣaye rājñyā tayā bhogaṃ cakāra ha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Vya too has mentioned and the gods too. Siva is mentioned as the benefactor. Siva is the cause of happiness.

अध्याय 7

श्लोक 31.76

भिक्षुवर्यावतारस्ते वर्णितश्च मयाधुना ।शिवस्य धर्मगुप्ताह्वनृपबालसुखप्रदः

bhikṣuvaryāvatāraste varṇitaśca mayādhunā | śivasya dharmaguptāhvanṛpabālasukhapradaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Even in dreams, misery does not befall those who worship him with devotion. If it happens at all, it is due to their previous activities.

अध्याय 7

श्लोक 31.77

एतदाख्यानमनघं पवित्रं पावनं महत् ।धर्मार्थकाममोक्षाणां साधनं सर्वकामदम्

etadākhyānamanaghaṃ pavitraṃ pāvanaṃ mahat | dharmārthakāmamokṣāṇāṃ sādhanaṃ sarvakāmadam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

That must happen whether big or small. The fault is particularly that of the action that has begun to fructify.

अध्याय 7

श्लोक 31.78

य एतच्छृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वा समाहितः ।स भुक्त्वेहाखिलान्कामान् सोऽन्ते शिवपुरं व्रजेत्

ya etacchṛṇuyānnityaṃ śrāvayedvā samāhitaḥ | sa bhuktvehākhilānkāmān so'nte śivapuraṃ vrajet

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Or iva may dispel the misery by his will, after one has experienced the fruits of one's action big or small.

स्रोत: https://sanskritdocuments.org/doc_purana/ · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।