Shiva Purana
9
अध्याय 9 / 11

Uma Samhita

2794 श्लोकभाग 2/19 · श्लोक 3.0–4.39

पूर्ण अध्याय पाठ121 श्लोक

अध्याय 9

श्लोक 3.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

मनुष्य कहे गये हैं

English

O goddess, consort of Siva, I shall be the beloved lover of thousands of wives. Let my love appeal to them and remain unfading and unfailing.

अध्याय 9

श्लोक 3.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

हिन्दी अर्थ

वे मूढ़ नरकसमुद्रमें जाते हैं

English

O goddess, consort of Siva, I shall be the beloved lover of thousands of wives. Let my love appeal to them and remain unfading and unfailing.

अध्याय 9

श्लोक 3.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ५.३. तृतीयोऽध्यायः ।कृष्णादिशिवभक्तोद्धारण शिवमाहात्म्यवर्णनम् ।सनत्कुमार उवाच ।एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य सोऽब्रवीत्तं महामुनिम् ।विस्मयं परमं गत्वोपमन्युं शान्तमानसम्

śrīśivamahāpurāṇam || 5.3. tṛtīyo'dhyāyaḥ | kṛṣṇādiśivabhaktoddhāraṇa śivamāhātmyavarṇanam | sanatkumāra uvāca | etacchrutvā vacastasya so'bravīttaṃ mahāmunim | vismayaṃ paramaṃ gatvopamanyuṃ śāntamānasam

हिन्दी अर्थ

करनेवाले--वे सभी नारकी कहे गये हैं

English

Let their parents be the speakers of truth in the world. O Parvati, thanks to your grace, let these and other excellent boons take effect.

अध्याय 9

श्लोक 3.2

वासुदेव उवाच ।धन्यस्त्वमसि विप्रेन्द्र कस्त्वां स्तोतुमलं कृती ।यस्य देवादिदेवस्ते सान्निध्यं कुरुते श्रमे

vāsudeva uvāca | dhanyastvamasi viprendra kastvāṃ stotumalaṃ kṛtī | yasya devādidevaste sānnidhyaṃ kurute śrame

हिन्दी अर्थ

सन्त्रासजननं घोरं विवशाः सर्वदेहिन:॥ १ करनेवाले घोर यमलोकको जाते हैं

English

Thus permitted by him, Keava the son of Vasudeva made obeisance to the sage and returned to Dvaraka mentally remembering Siva.

अध्याय 9

श्लोक 3.3

दर्शनं मुनिशार्दूल दद्यात्स भगवान् शिवः ।अपि तावन्ममाप्येवं प्रसादं वा करोत्वसौ

darśanaṃ muniśārdūla dadyātsa bhagavān śivaḥ | api tāvanmamāpyevaṃ prasādaṃ vā karotvasau

हिन्दी अर्थ

शीतसे दुखी हो अग्निके लिये प्रार्थना करते हैं

English

To Gargya Siva granted salvation rare in the

अध्याय 9

श्लोक 3.4

उपमन्युरुवाच ।अचिरेणैव कालेन महादेवं न संशयः ।तस्यैव कृपया त्वं वै द्रक्ष्यसे पुरुषोत्तम

upamanyuruvāca | acireṇaiva kālena mahādevaṃ na saṃśayaḥ | tasyaiva kṛpayā tvaṃ vai drakṣyase puruṣottama

हिन्दी अर्थ

लिये यमदूत उसे नरकसमुद्रमें फेंक देते हैं

English

Who ajre the people deluded by the Maya of Siva who indulges in great sports? What is that greatness by which their knowledge has been deluded?

अध्याय 9

श्लोक 3.5

षोडशे मासि सुवरान् प्राप्स्यसि त्वं महेश्वरात् ।सपत्नीकात्कथं नो दास्यते देवो वरान्हरे

ṣoḍaśe māsi suvarān prāpsyasi tvaṃ maheśvarāt | sapatnīkātkathaṃ no dāsyate devo varānhare

हिन्दी अर्थ

मांस खाते हैं तथा अपना ही रक्त पीते हैं

English

Formerly the two gods Mitra and Varuna, whil'

अध्याय 9

श्लोक 3.6

पूज्योऽसि दैवतैः सर्वैः श्लाघनीयः सदा गुणैः ।जाप्यं तेऽहं प्रवक्ष्यामि श्रद्दधानाय चाच्युत

pūjyo'si daivataiḥ sarvaiḥ ślāghanīyaḥ sadā guṇaiḥ | jāpyaṃ te'haṃ pravakṣyāmi śraddadhānāya cācyuta

हिन्दी अर्थ

नाशपर्यन्त निरन्तर भक्षण किये जाते हैं

English

Becoming confounded in thought he rivalled with Vasistha. But thanks to Siva's grace he became a brahmin.

अध्याय 9

श्लोक 3.7

तेन जपप्रभावेण सत्यं द्रक्ष्यसि शङ्करम् ।आत्मतुल्यबलं पुत्रं लभिष्यसि महेश्वरात्

tena japaprabhāveṇa satyaṃ drakṣyasi śaṅkaram | ātmatulyabalaṃ putraṃ labhiṣyasi maheśvarāt

हिन्दी अर्थ

अपवित्र नरकमें जाते हैं

English

The following six are the great sins attended with endless evil results, viz:—censure of Siva, censure of the preceptor, censure of Siva's perfect knowledge, misappropri¬ ation of the wealth of the lord, destruction of the wealth of brahmins and the foolish stealing of the sacred text of Siva's perfect knowledge.

अध्याय 9

श्लोक 3.8

जपो नमः शिवायेति मन्त्रराजमिमं हरे ।सर्वकामप्रदं दिव्यं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

japo namaḥ śivāyeti mantrarājamimaṃ hare | sarvakāmapradaṃ divyaṃ bhuktimuktipradāyakam

हिन्दी अर्थ

सुखके साथ भयानक यममार्गमें जाते हैं

English

Cp. Mann 11.

अध्याय 9

श्लोक 3.9

सनत्कुमार उवाच ।एवं कथयतस्तस्य महादेवाश्रिताः कथाः ।दिनान्यष्टौ प्रयातानि मुहूर्तमिव तापस

sanatkumāra uvāca | evaṃ kathayatastasya mahādevāśritāḥ kathāḥ | dinānyaṣṭau prayātāni muhūrtamiva tāpasa

हिन्दी अर्थ

क्रीड़ा करते हैं

English

If a brahmin learns the Vedas and acquires knowledge of Brahman and Siva, but eschews it later on he commits a sin equal to that of drinking wine.

अध्याय 9

श्लोक 3.10

नवमे तु दिने प्राप्ते मुनिना स च दीक्षितः ।मन्त्रमध्यापितं शार्वमाथर्वशिरसं महत्

navame tu dine prāpte muninā sa ca dīkṣitaḥ | mantramadhyāpitaṃ śārvamātharvaśirasaṃ mahat

हिन्दी अर्थ

प्राप्त करता है, इसमें संशय नहीं है

English

On hearing his words, the eternal goddess, the

अध्याय 9

श्लोक 3.11

दण्डी मुण्डी च सद्योऽसौ बभूव सुसमाहितः ।पादाङ्गुष्ठोद्धृततनुस्तेपे चोर्ध्वभुजस्तथा

daṇḍī muṇḍī ca sadyo'sau babhūva susamāhitaḥ | pādāṅguṣṭhoddhṛtatanustepe cordhvabhujastathā

हिन्दी अर्थ

राजाको भी वही पाप लगता है

English

After granting Kf§na these boons and blessing him mercifully Parvati and Siva vanished there itself.

अध्याय 9

श्लोक 3.12

सम्प्राप्ते षोडशे मासि सन्तुष्टः परमेश्वरः ।पार्वत्या सहितः शम्भुर्ददौ कृष्णाय दर्शनम्

samprāpte ṣoḍaśe māsi santuṣṭaḥ parameśvaraḥ | pārvatyā sahitaḥ śambhurdadau kṛṣṇāya darśanam

हिन्दी अर्थ

वह राजा नरकगामी होता है

English

O great sage, Kr?na, felt as if he had achieved his purpose. Immediately he went to the excellent hermitage of the sage Upamanyu.

अध्याय 9

श्लोक 3.13

पार्वत्या सहितं देवं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम् ।ब्रह्माद्यैः स्तूयमानं तु पूजितं सिद्धकोटिभिः

pārvatyā sahitaṃ devaṃ trinetraṃ candraśekharam | brahmādyaiḥ stūyamānaṃ tu pūjitaṃ siddhakoṭibhiḥ

हिन्दी अर्थ

अवयवोंसे युक्त नूतन शरीर प्राप्त करता है

English

Bowing his head to the sage, Kfsna, the slayer of Keiin, narrated all the details to Upamanyu.

अध्याय 9

श्लोक 3.14

दिव्यमाल्याम्बरधरं भक्तिनम्रैः सुरासुरैः ।प्रणतं च विशेषेण नानाभूषणभूषितम्

divyamālyāmbaradharaṃ bhaktinamraiḥ surāsuraiḥ | praṇataṃ ca viśeṣeṇa nānābhūṣaṇabhūṣitam

हिन्दी अर्थ

यातना-शरीरके साथ यमलोकको जाते हैं

English

"O Janardana, except lord Siva who else can there be the lord of great gifts or very unbearable if infuriated?

अध्याय 9

श्लोक 3.15

सर्वाश्चर्यमयं कान्तं महेशमजमव्ययम् ।नानागणान्वितं तुष्टं पुत्राभ्यां संयुतं प्रभुम्

sarvāścaryamayaṃ kāntaṃ maheśamajamavyayam | nānāgaṇānvitaṃ tuṣṭaṃ putrābhyāṃ saṃyutaṃ prabhum

हिन्दी अर्थ

नहीं; ऐसा विद्वानोंका अभिमत है

English

O Kr?na of great fame, listen to the lordly glory of Siva about his perfect knowledge, austerity, heroism and fortitude during dangers.

अध्याय 9

श्लोक 3.16

श्रीकृष्णः प्राञ्जलिर्दृष्ट्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः ।ईदृशं शङ्करं प्रीतः प्रणनाम महोत्सवः

śrīkṛṣṇaḥ prāñjalirdṛṣṭvā vismayotphullalocanaḥ | īdṛśaṃ śaṅkaraṃ prītaḥ praṇanāma mahotsavaḥ

हिन्दी अर्थ

नाश करोड़ों कल्पोंमें भी नहीं होता है

English

On hearing that, Krsna became endowed with faith and devotion to Siva. He asked him about Siva's glory. The great sage narrated thus.

अध्याय 9

श्लोक 3.17

नानाविधैः स्तुतिपदैर्वाङ्मयेनार्चयत्तदा ।सहस्रनाम्ना देवेशं तुष्टाव नतकन्धरः

nānāvidhaiḥ stutipadairvāṅmayenārcayattadā | sahasranāmnā deveśaṃ tuṣṭāva natakandharaḥ

हिन्दी अर्थ

कायेन मनसा वाचा तस्य पापगति: फलम्॥ ५८ है, उसका फल पापगति ही है

English

Formerly in the region of Brahma lord Siva was eulogised with his thousand names by the noble-souled Brahma bearing the staff.

अध्याय 9

श्लोक 3.18

ततो देवाः सगन्धर्वा विद्याधरमहोरगाः ।मुमुचुः पुष्पवृष्टिं च साधुवादान् मनोनुगान्

tato devāḥ sagandharvā vidyādharamahoragāḥ | mumucuḥ puṣpavṛṣṭiṃ ca sādhuvādān manonugān

हिन्दी अर्थ

इति श्रीशिवमहापुराणे पद्चम्यामुमासंहितायां पापथेदवर्णनं नाम बष्लोउ ध्याय:

English

The Samkhyas read that song of prayer as it were a big lexicon. That hymn bestows all desires on men though inscrutable to them.

अध्याय 9

श्लोक 3.19

पार्वत्याश्च मुखं दृष्ट्वा भगवान् भक्तवत्सलः ।उवाच केशवं तुष्टो रुद्रश्चाथ महेश्वरः

pārvatyāśca mukhaṃ dṛṣṭvā bhagavān bhaktavatsalaḥ | uvāca keśavaṃ tuṣṭo rudraścātha maheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

नामक छठा अध्याय पूर्ण हुआ

English

O Krsna, return home happily remembering Siva constantly. O dear, you will always be the foremost among Siva's devotees.

अध्याय 9

श्लोक 3.20

श्रीमहादेव उवाच ।कृष्ण जानामि भक्तं त्वां मयि नित्यं दृढव्रतम् ।वृणीष्व त्वं वरान् मत्तः पुण्यांस्त्रैलोक्यदुर्लभान्

śrīmahādeva uvāca | kṛṣṇa jānāmi bhaktaṃ tvāṃ mayi nityaṃ dṛḍhavratam | vṛṇīṣva tvaṃ varān mattaḥ puṇyāṃstrailokyadurlabhān

हिन्दी अर्थ

हुए आश्रयहीन होकर यमलोक जाते हैं

English

O great sage, Kra became contented and invinci¬ ble after propitiating Siva, the benefactor of the worlds.

अध्याय 9

श्लोक 3.21

सनत्कुमार उवाच ।तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णः प्राञ्जलिरादरात् ।प्राह सर्वेश्वरं शम्भुं सुप्रणम्य पुनः पुनः

sanatkumāra uvāca | tasya tadvacanaṃ śrutvā kṛṣṇaḥ prāñjalirādarāt | prāha sarveśvaraṃ śambhuṃ supraṇamya punaḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

धधकते हुए अंगारोंकी वर्षासे जलाये जाते हैं

English

For a thousand names of Siva see KRS Ch. 35.

अध्याय 9

श्लोक 3.22

श्रीकृष्ण उवाच ।देवदेव महादेव याचेऽहं ह्युत्तमान् वरान् ।त्वत्तोऽष्टप्रमितान्नाथ त्वयोद्दिष्टान् महेश्वर

śrīkṛṣṇa uvāca | devadeva mahādeva yāce'haṃ hyuttamān varān | tvatto'ṣṭapramitānnātha tvayoddiṣṭān maheśvara

हिन्दी अर्थ

सिंचित किये जाते हुए यमलोक गमन करते हैं

English

Similarly, O great sage, Rama, the son of Daa- ratha, devoutly propitiated Siva and became contented and victorious everywhere.

अध्याय 9

श्लोक 3.23

तव धर्मे मतिर्नित्यं यशश्चाप्रचलं महत् ।त्वत्सामीप्यं स्थिरा भक्तिस्त्वयि नित्यं ममास्त्विति

tava dharme matirnityaṃ yaśaścāpracalaṃ mahat | tvatsāmīpyaṃ sthirā bhaktistvayi nityaṃ mamāstviti

हिन्दी अर्थ

हैं तथा सूख जाते हैं

English

O sage, after performing a great pcnanctf on the mountain, Rama secured from Siva a bow and an arrow and the excellent knowledge.

अध्याय 9

श्लोक 3.24

स्त्रीणां मम दशाद्यानां पुत्राः शम्भो भवन्तु वै ।वध्याश्च रिपवः सर्वे सङ्ग्रामे बलदर्पिताः

strīṇāṃ mama daśādyānāṃ putrāḥ śambho bhavantu vai | vadhyāśca ripavaḥ sarve saṅgrāme baladarpitāḥ

हिन्दी अर्थ

व्याकुल होकर चलते रहते हैं

English

He built the bridge on the ocean, killed Ravana w th his followers, regained Sita, returned home and enjoyed the whole earth.

अध्याय 9

श्लोक 3.25

अपमानो भवेन्नैव क्वचिन्मे शत्रुतः प्रभो ।योगिनामपि सर्वेषां भवेयमतिवल्लभः

apamāno bhavennaiva kvacinme śatrutaḥ prabho | yogināmapi sarveṣāṃ bhaveyamativallabhaḥ

हिन्दी अर्थ

ले जाये जाते हैं

English

Similarly Parasurama, who was distressed on seeing his father killed by the Katriyas, propitiated lord Siva by his penance. From the delighted lord Siva he secured a sharp-edged axe. With that he exterminated the Ksatriyas twentyone times.

अध्याय 9

श्लोक 3.26

इत्यष्टौ सुवरान्देहि देवदेव नमोऽस्तु ते ।सर्वेश्वरस्त्वमेवासि मत्प्रभुश्च विशेषतः

ityaṣṭau suvarāndehi devadeva namo'stu te | sarveśvarastvamevāsi matprabhuśca viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

चुभाकर रस्सीसे खींचे जाते हैं

English

Even today Siddhas and Garanas see this store¬ house of penance deathless and invincible engaged in worshipping the phallic image.

अध्याय 9

श्लोक 3.27

सनत्कुमार उवाच ।तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तमाह भगवान् भवः ।सर्वं भविष्यतीत्येवं पुनः तं प्राह शूलधृक्

sanatkumāra uvāca | tasya tadvacanaṃ śrutvā tamāha bhagavān bhavaḥ | sarvaṃ bhaviṣyatītyevaṃ punaḥ taṃ prāha śūladhṛk

हिन्दी अर्थ

छेदकर उनमें रस्सी डालकर खींचे जाते हैं

English

Rama stays on the mountain Mahendra and performs penance. At the end of the Kalpa he will attain the region of the sage.

अध्याय 9

श्लोक 3.28

साम्बो नाम महावीर्यः पुत्रस्ते भविता बली ।घोरसंवर्तकादित्यः शप्तो मुनिभिरेव च

sāmbo nāma mahāvīryaḥ putraste bhavitā balī | ghorasaṃvartakādityaḥ śapto munibhireva ca

हिन्दी अर्थ

तथा क्रन्दन करते हैं

English

The ascetic Devala, younger brother of Asita, harassed the universe formerly by clutching at its root. He was then cursed by the lord, destroyer of cities. He performed penance by propitiating the phallic image that bestows all desires and removes the past evil.

अध्याय 9

श्लोक 3.29

मानुषो भवितासीति स ते पुत्रो भविष्यति ।यद्यच्च प्रार्थितं किञ्चित्तत्तत्सर्वं लभस्व वै

mānuṣo bhavitāsīti sa te putro bhaviṣyati | yadyacca prārthitaṃ kiñcittattatsarvaṃ labhasva vai

हिन्दी अर्थ

होकर यमपुरीमें ले जाये जाते हैं

English

Grtsamada, son of Caksuamanu became a deer in the desert in the Darwjakas* forest by the curse of Vasistha. Alone he roamed about, devoutly remembering in his heart, Siva along with the Pranava oih. After his death he became a deer-faced Gana.

अध्याय 9

श्लोक 3.30

सनत्कुमार उवाच ।एवं लब्ध्वा वरान् सर्वान् श्रीकृष्णः परमेश्वरात् ॥ नानाविधाभिर्बह्वीभिः स्तुतिभिः समतोषयत्

sanatkumāra uvāca | evaṃ labdhvā varān sarvān śrīkṛṣṇaḥ parameśvarāt || nānāvidhābhirbahvībhiḥ stutibhiḥ samatoṣayat

हिन्दी अर्थ

सुखपूर्वक यमालयको जाते हैं

English

Compare US. Ch. i. v. 27.

अध्याय 9

श्लोक 3.31

तमाहाथ शिवा तुष्टा पार्वती भक्तवत्सला ।वासुदेवं महात्मानं शम्भुभक्तं तपस्विनम्

tamāhātha śivā tuṣṭā pārvatī bhaktavatsalā | vāsudevaṃ mahātmānaṃ śambhubhaktaṃ tapasvinam

हिन्दी अर्थ

द्वारा वे उनके आगे ले जाये जाते हैं

English

The mountain Mahcndra represents the Eastern Ghat. Sec Studies in Sk. P. P. i '{ 4 *

अध्याय 9

श्लोक 3.32

पार्वत्युवाच ।वासुदेव महाबुद्धे कृष्ण तुष्टास्मि तेऽनघ ।गृहाण मत्तश्च वरान् मनोज्ञान् भुवि दुर्लभान्

pārvatyuvāca | vāsudeva mahābuddhe kṛṣṇa tuṣṭāsmi te'nagha | gṛhāṇa mattaśca varān manojñān bhuvi durlabhān

हिन्दी अर्थ

चित्रगुप्तश्न॒ भगवान् धर्मवाक्यै: प्रबोधयेत्॥ ५९ उन्हें समझाते हैं

English

It stretched from Citrakuta to the south of the God&vari, thus included the Vindhya and aivala mountains. For its identification with Tonaimapala or Dipivanam see GEAMl

अध्याय 9

श्लोक 3.33

सनत्कुमार उवाच ।इत्याकर्ण्य वचस्तस्याः पार्वत्याः स यदूद्वहः ।उवाच सुप्रसन्नात्मा भक्तियुक्तेन चेतसा

sanatkumāra uvāca | ityākarṇya vacastasyāḥ pārvatyāḥ sa yadūdvahaḥ | uvāca suprasannātmā bhaktiyuktena cetasā

हिन्दी अर्थ

जति श्रीशिवमहाएराणे फप्रश्नम्यागु॒मासंहितायां नरकलोकमार्गयमदूतस्वरूपवर्णन॑ नाम सक्षयो5 ध्याय:

English

The satisfied lord Siva granted to Paraara, a powerful Yogin as the son who was free from old age and death and was known as Vedavyasa.

अध्याय 9

श्लोक 3.34

श्रीकृष्ण उवाच ।देवि त्वं परितुष्टासि चेद्ददासि वरान्हि मे ।तपसानेन सत्येन ब्राह्मणान् प्रति मास्मभूत्

śrīkṛṣṇa uvāca | devi tvaṃ parituṣṭāsi ceddadāsi varānhi me | tapasānena satyena brāhmaṇān prati māsmabhūt

हिन्दी अर्थ

यमदूतस्वरूपवर्णन नामक सातवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

Mandavya who had been fixed to a s'ake for a million years was released by Siva and blessed with longevity.

अध्याय 9

श्लोक 3.35

द्वेषः कदाचिद्भद्रं तु पूजयेयं द्विजान् सदा ।तुष्टौ च मातापितरौ भवेतां मम सर्वदा

dveṣaḥ kadācidbhadraṃ tu pūjayeyaṃ dvijān sadā | tuṣṭau ca mātāpitarau bhavetāṃ mama sarvadā

हिन्दी अर्थ

लिये पापकर्म क्‍यों किया 2

English

Formerly there was a poor brahmin house¬ holder. He had kept his son Galava in the house of his preceptor. Whenever any mendicant visited his house this brahmin hid himself. He used to tell his wife, "No doubt I am a householder. But what can I offer to a guest? If any poor man comes you shall tell him "My husband is not here." It happened once that a guest oppressed by thirst and hunger visited the house. He asked the lady "Where is your husband? Where has he gone?" She replied "My husband is not here." Knowing the truth by his divine vision the sage said, "He is hidden inside the house." The brahmin died in his hiding place. When permitted by his preceptor ViSvarxiitra, the son of the brahmin, Galava returned home and heard from his mother the terrible calamity that had overtaken them. He propitiated lord Siva and performed Siva's worship. When he went out of his house remembering Siva in his heart, he saw his father alive again who on seeing the son standing with palms joined in reverence said—"Thanks to the favour of lord Siva I am blessed and satisfied. I have been resuscitated to life again and also blessed with wealth".

अध्याय 9

श्लोक 3.36

सर्वभूतेष्वानुकूल्यं भजेयं यत्र तत्रगः ।कुले प्रभृतिरुचिता ममास्तु तव दर्शनात्

sarvabhūteṣvānukūlyaṃ bhajeyaṃ yatra tatragaḥ | kule prabhṛtirucitā mamāstu tava darśanāt

हिन्दी अर्थ

अब उसका फल भोगो

English

Thus everything has been narrated to you. I am really not competent to express the qualities of Siva in brief or in detail. Even Sera's tongues may not be compietent for the task.

अध्याय 9

श्लोक 3.37

तर्पयेयं सुरेन्द्रादीन्देवान् यज्ञशतेन तु ।यतीनामतिथीनां च सहस्राण्यथ सर्वदा

tarpayeyaṃ surendrādīndevān yajñaśatena tu | yatīnāmatithīnāṃ ca sahasrāṇyatha sarvadā

हिन्दी अर्थ

छोड़कर तुमलोग अकेले ही यहाँ स्थित हो

English

O dear, O fortunate one, you are blessed, O dear one of great intellect. This wonderful narrative of Siva that bestows great devotion has been narrated.

अध्याय 9

श्लोक 3.38

भोजयेयं सदा गेहे श्रद्धापूतं तु भोजनम् ।बान्धवैः सह प्रीतिस्तु नित्यमस्तु सुनिर्वृतिः

bhojayeyaṃ sadā gehe śraddhāpūtaṃ tu bhojanam | bāndhavaiḥ saha prītistu nityamastu sunirvṛtiḥ

हिन्दी अर्थ

दूतोंसे यह कहा--

English

Mention again the story of Siva in accordance with Vyasa's enquiry. You are omniscient. You are the disciple of Vyasa and an expert in Siva's principles.

अध्याय 9

श्लोक 3.39

देवि भार्यासहस्राणां भवेयं प्राणवल्लभः ।अक्षीणा काम्यता तासु प्रसादात्तव शाङ्करि

devi bhāryāsahasrāṇāṃ bhaveyaṃ prāṇavallabhaḥ | akṣīṇā kāmyatā tāsu prasādāttava śāṅkari

हिन्दी अर्थ

नरककी अमग्नियोंमें इन्हें शुद्ध करो

English

O omniscient Sanatkumara, this auspicious story of Siva, the great lord indulging in different sports has been narrated to you.

अध्याय 9

श्लोक 3.40

आसां च पितरो लोके भवेयुः सत्यवादिनः ।इत्याद्याः सुवराः सन्तु प्रसादात्तव पार्वति

āsāṃ ca pitaro loke bhaveyuḥ satyavādinaḥ | ityādyāḥ suvarāḥ santu prasādāttava pārvati

हिन्दी अर्थ

इति श्रीशिवमहापुराणे पद्मम्यागुम्रासंहितायां नरकलोकवर्णन॑ नामाष्टमो ध्याय:

English

O Vyasa, of great intellect, listen to the pleasing story of Siva, the mere hearing of which generates devotion to Siva.

अध्याय 9

श्लोक 3.41

सनत्कुमार उवाच ।तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवी तं चाह विस्मिता ।एवमस्त्विति भद्रं ते शाश्वती सर्वकामदा

sanatkumāra uvāca | tasya tadvacanaṃ śrutvā devī taṃ cāha vismitā | evamastviti bhadraṃ te śāśvatī sarvakāmadā

हिन्दी अर्थ

नामक आठवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

There are eight classes of gods. Human beings

अध्याय 9

श्लोक 3.42

तस्मिंस्तांश्च वरान् दत्त्वा पार्वतीपरमेश्वरौ ।तत्रैवान्तश्च दधतुः कृत्वा कृष्णस्य सत्कृपाम्

tasmiṃstāṃśca varān dattvā pārvatīparameśvarau | tatraivāntaśca dadhatuḥ kṛtvā kṛṣṇasya satkṛpām

हिन्दी अर्थ

कर्मोके विनष्ट होनेतक सताये तथा सुखाये जाते हैं

English

All living beings past, present and future originate from Siva, flourish in him and finally merge into him.

अध्याय 9

श्लोक 3.43

कृष्णः कृतार्थमात्मानममन्यत मुनीश्वर ।उपमन्योर्मुनेराशु प्रापाश्रममनुत्तमम्

kṛṣṇaḥ kṛtārthamātmānamamanyata munīśvara | upamanyormunerāśu prāpāśramamanuttamam

हिन्दी अर्थ

अपने कर्मोंके अनुरूप सन्तप्त किये जाते हैं

English

Siva is the kinsman,, friend, guide, protector, leader, purposeful preceptor, wish-yielding Kalpa tree, brother, father or mother of Brahma, Indra, Vi?nu, moon, the gods, danavas, serpents, Gandharvas, human beings and all others.

अध्याय 9

श्लोक 3.44

प्रणम्य शिरसा तत्र तं मुनिं केशिहा ततः ।तथा वृत्तं च तस्मै तत् समाचष्टोपमन्यवे

praṇamya śirasā tatra taṃ muniṃ keśihā tataḥ | tathā vṛttaṃ ca tasmai tat samācaṣṭopamanyave

हिन्दी अर्थ

दोल्यन्तश्नातिबेगेन विसंज्ञायान्ति योजनम्॥ ४ दूरीतक उनके द्वारा ले जाये जाते हैं

English

All heroic beings, even Vi?nu and mighty people, have been overwhelmed by the mighty Kama, born of the mind who has no other helper.

अध्याय 9

श्लोक 3.45

स च तं प्राह कोऽन्यः स्याच्छर्वाद्देवाज्जनार्दन ।महादानपतिर्लोके क्रोधे वातीव दुःसहः

sa ca taṃ prāha ko'nyaḥ syāccharvāddevājjanārdana | mahādānapatirloke krodhe vātīva duḥsahaḥ

हिन्दी अर्थ

ध्यायन्ति स्वानि कर्माणि तृष्णी तिष्ठन्ति निश्चला:॥ 5 पचाप खड़े रहते हैं

English

Indra, the lord of the gods, became fascinated by Gautama's wife. That vicious one committed sin and so was cursed by the sage.

अध्याय 9

श्लोक 3.46

ज्ञाने तपसि वा शौर्ये स्थैर्ये वा पद एव च ।शृणु शम्भोस्तु गोविन्द देवैश्वर्यं महायशाः

jñāne tapasi vā śaurye sthairye vā pada eva ca | śṛṇu śambhostu govinda devaiśvaryaṃ mahāyaśāḥ

हिन्दी अर्थ

बार-बार लेप करते हैं

English

Even the firegod, the most excellent in the universe was deluded by Siva's Maya. Due to his pride he became subservient to lust and was ultimately saved by Siva.

अध्याय 9

श्लोक 3.47

तच्छ्रुत्वा श्रद्धया युक्तोऽभवच्छम्भोस्तु भक्तिमान् ।पप्रच्छ शिवमाहात्म्यं स तं प्राह मुनीश्वरः

tacchrutvā śraddhayā yukto'bhavacchambhostu bhaktimān | papraccha śivamāhātmyaṃ sa taṃ prāha munīśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

पीड़ादायिनी यातनाएँ देते हैं

English

The wind-god, the vital air of the universe was deluded by Siva's Maya due to his arrogance. Overwhelmed by Kama, Vyasa too, had sexual intercourse with other men's wives.

अध्याय 9

श्लोक 3.48

उपमन्युरुवाच ।भगवान् शङ्करः पूर्वं ब्रह्मलोके महात्मना ।स्तुतो नामसहस्रेण तण्डिना ब्रह्मयोगिना

upamanyuruvāca | bhagavān śaṅkaraḥ pūrvaṃ brahmaloke mahātmanā | stuto nāmasahasreṇa taṇḍinā brahmayoginā

हिन्दी अर्थ

बहुत मारा जाता है

English

The sun of fierce rays, deluded by Siva's Maya became lustful on seeing a mare and assumed the form of a horse.

अध्याय 9

श्लोक 3.49

साङ्ख्याः पठन्ति तद्गीतं विस्तीर्णं च निघण्टुवत् ।दुर्ज्ञानं मानुषाणां तु स्तोत्रं तत्सर्वकामदम्

sāṅkhyāḥ paṭhanti tadgītaṃ vistīrṇaṃ ca nighaṇṭuvat | durjñānaṃ mānuṣāṇāṃ tu stotraṃ tatsarvakāmadam

हिन्दी अर्थ

उन्हें दागते हैं

English

The moon deluded by Siva's Maya became lust¬ ful and abducted the wife of Brhaspati and had his sexual union with her. But he was finally saved by Brhaspati himself.

अध्याय 9

श्लोक 3.50

स्मरन्नित्यं शङ्करं त्वं गच्छ कृष्ण गृहं सुखी ।भविष्यसि सदा तात शिवभक्तगणाग्रणीः

smarannityaṃ śaṅkaraṃ tvaṃ gaccha kṛṣṇa gṛhaṃ sukhī | bhaviṣyasi sadā tāta śivabhaktagaṇāgraṇīḥ

हिन्दी अर्थ

जर्जर बनाकर ईखके समान पेरे जाते हैं

English

On seeing the youthful maiden Orvasi, both of them had the emission of their semen. Mitra deposited his semen in a pot and Varuna in water.

अध्याय 9

श्लोक 3.51

इत्युक्तस्तं नमस्कृत्य वासुदेवो मुनीश्वरम् ।मनसा संस्मरन् शम्भुं केशवो द्वारकां ययौ

ityuktastaṃ namaskṛtya vāsudevo munīśvaram | manasā saṃsmaran śambhuṃ keśavo dvārakāṃ yayau

हिन्दी अर्थ

दुःखको सहन करते हैं

English

Daksa, son of Brahma deluded by Siva's Maya, had a desire for sexual intercourse with his sister along with his other brothers.

अध्याय 9

श्लोक 3.52

सनत्कुमार उवाच ।एवं कृष्णः समाराध्य शङ्करं लोकशङ्करम् ।कृतार्थोऽभून्मुनिश्रेष्ठ सर्वाजेयोऽभवत्तथा

sanatkumāra uvāca | evaṃ kṛṣṇaḥ samārādhya śaṅkaraṃ lokaśaṅkaram | kṛtārtho'bhūnmuniśreṣṭha sarvājeyo'bhavattathā

हिन्दी अर्थ

बड़े-बड़े धैर्यवान् भी रोने लगते हैं

English

Many times, Brahma, deluded by Siva's Maya, had the desire for sexual union with his own daughter and other women.

अध्याय 9

श्लोक 3.53

तथा दाशरथी रामः शिवमाराध्य भक्तितः ।कृतार्थोऽभून्मुनिश्रेष्ठ विजयी सर्वतोऽभवत्

tathā dāśarathī rāmaḥ śivamārādhya bhaktitaḥ | kṛtārtho'bhūnmuniśreṣṭha vijayī sarvato'bhavat

हिन्दी अर्थ

नरकोंमें बार-बार गिराये जाते हैं

English

Gyavana the great Yogin. deluded by Siva's Maya, became lustful and had sexual dalliance with Sukanya.

अध्याय 9

श्लोक 3.54

तपस्तप्त्वातिविपुलं पुरा रामो गिरौ मुने ।शिवाद्धनुः शरं चापं ज्ञानं वै परमुत्तमम्

tapastaptvātivipulaṃ purā rāmo girau mune | śivāddhanuḥ śaraṃ cāpaṃ jñānaṃ vai paramuttamam

हिन्दी अर्थ

अग्निसे पकाये जाते हैं

English

Ka.<yapa became passionate on being deluded by Siva's Maya. Formerly, out of delusion, he requested king Dhanvan to give his daughter to him.

अध्याय 9

श्लोक 3.55

रावणं सगणं हत्वा सेतुं बद्ध्वाम्भसां निधौ ।सीतां प्राप्य गृहं यातो बुभुजे निखिलां महीम्

rāvaṇaṃ sagaṇaṃ hatvā setuṃ baddhvāmbhasāṃ nidhau | sītāṃ prāpya gṛhaṃ yāto bubhuje nikhilāṃ mahīm

हिन्दी अर्थ

जहाँ भौरे उन्हें बहुत डँसते हैं

English

The deluded Garuda while abducting the virgin Sandili was found out by her and got his wings burnt.

अध्याय 9

श्लोक 3.56

तथा च भार्गवो रामो ह्याराध्य तपसा विभुम् ।निरीक्ष्य दुःखितः शर्वात्पितरं क्षत्रियैर्हतम्

tathā ca bhārgavo rāmo hyārādhya tapasā vibhum | nirīkṣya duḥkhitaḥ śarvātpitaraṃ kṣatriyairhatam

हिन्दी अर्थ

क्षारकूपोंमें फेंक दिये जाते हैं

English

The sage Vibhandaka became lustful on seeing a woman. At the behest of Siva, Rsyasriiga®*® vvas his son born of a hind.

अध्याय 9

श्लोक 3.57

तीक्ष्णं स परशुं लेभे निर्ददाह च तेन तान् ।त्रिःसप्तकृत्वः क्षत्रांश्च प्रसन्नात्परमेश्वरात्

tīkṣṇaṃ sa paraśuṃ lebhe nirdadāha ca tena tān | triḥsaptakṛtvaḥ kṣatrāṃśca prasannātparameśvarāt

हिन्दी अर्थ

दग्ध होते हुए इधर-उधर भागते हैं

English

The sage Gautama had his mind deluded by Siva's Maya. On seeing Saiadvati in the nude he was excited and he indulged in sexual intercourse with her. He collected the semen emitted in a wooden bowl. Drona the foremost among marksmen was born of that bowl.

अध्याय 9

श्लोक 3.58

अजेयश्चामरश्चैव सोऽद्यापि तपसां निधिः ।लिङ्गार्चनरतो नित्यं दृश्यते सिद्धचारणैः

ajeyaścāmaraścaiva so'dyāpi tapasāṃ nidhiḥ | liṅgārcanarato nityaṃ dṛśyate siddhacāraṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

यातना देखते रहते हैं

English

The great yogin Parasara, deluded by Siva's Maya, indulged in sexual intercourse with Matsyodari the virgin daughter of a fisherman.

अध्याय 9

श्लोक 3.59

महेन्द्रपर्वते रामः स्थितस्तपसि तिष्ठति ।कल्पान्ते पुनरेवासावृषिस्थानमवाप्स्यति

mahendraparvate rāmaḥ sthitastapasi tiṣṭhati | kalpānte punarevāsāvṛṣisthānamavāpsyati

हिन्दी अर्थ

फाड़ दिया जाता है

English

O Vyasa, Visvamilra became deluded by Siva's Maya and lustfully indulged in sexual dalliance with Menaka.

अध्याय 9

श्लोक 3.60

असितस्यानुजः पूर्वं पीडया कृतवांस्तपः ।मूलग्राहेण विश्वस्य देवलो नाम तापसः

asitasyānujaḥ pūrvaṃ pīḍayā kṛtavāṃstapaḥ | mūlagrāheṇa viśvasya devalo nāma tāpasaḥ

हिन्दी अर्थ

व्यथितचित्त होकर वहाँ पड़े रहते हैं

English

Ravana, the son of Viravas, became lustful due to Siva's Maya. The wicked-minded one abducted Sita, became deluded and courted death.

अध्याय 9

श्लोक 3.61

पुरन्दरेण शप्तस्तु तपस्वी यश्च सुस्थिरम् ।अधर्म्यं धर्ममलभल्लिङ्गमारध्य कामदम्

purandareṇa śaptastu tapasvī yaśca susthiram | adharmyaṃ dharmamalabhalliṅgamāradhya kāmadam

हिन्दी अर्थ

पैर करके अग्निसे तपाये जाते हैं

English

The excellent sage Brhaspati deluded by Siva's Maya had sexual intercourse with his brother's wife and Bharadvaja was born.

अध्याय 9

श्लोक 3.62

चाक्षुषस्य मनोः पुत्रो मृगोऽभूत्तु मरुस्थले ।वसिष्ठशापाद् गृत्समदो दण्डकारण्य एकलः

cākṣuṣasya manoḥ putro mṛgo'bhūttu marusthale | vasiṣṭhaśāpād gṛtsamado daṇḍakāraṇya ekalaḥ

हिन्दी अर्थ

यमदूत उन्हें मुद्गरोंसे पीटते रहते हैं

English

O Vyasa, thus the power of the Maya of Siva, the great soul has been narrated to you. What else do you wish to hear?

अध्याय 9

श्लोक 3.63

हृदये संस्मन् भक्त्या प्रणवेन युतं शिवम् ।तस्मान्मृत्युमुखाकारो गणो मृगमुखोऽभवत्

hṛdaye saṃsman bhaktyā praṇavena yutaṃ śivam | tasmānmṛtyumukhākāro gaṇo mṛgamukho'bhavat

हिन्दी अर्थ

वर्णयामि विवर्णत्वं तेषां तत्त्वाय कर्मिणाम्॥ ४६ उन पापियोंके विकृतस्वरूपका वर्णन करता हूँ

English

O holy lord, son of Brahma, obeisance be to you. Please describe those living beings who are engaged in sins causing their fall into great hells.

अध्याय 9

श्लोक 3.64

अजरामरतां नीतस्तीर्त्वा शापं पुनश्च सः ।शङ्करेण कृतः प्रीत्या नित्यं लम्बोदरानुगः

ajarāmaratāṃ nītastīrtvā śāpaṃ punaśca saḥ | śaṅkareṇa kṛtaḥ prītyā nityaṃ lambodarānugaḥ

हिन्दी अर्थ

इति श्रीशिवमहापुराणे पश्चम्यामुमासंहितायां सामान्यतों नरकग्रतिवर्णनं नाम नमो ध्यायः

English

I describe to you in brief the living beings who are engaged in sins that cause their fall into great hells. Listen attentively.

अध्याय 9

श्लोक 3.65

गार्ग्याय प्रददौ शर्वो मोक्षं च भुवि दुर्लभम् ।कामचारी महाक्षेत्रं कालज्ञानं महर्द्धिमत्

gārgyāya pradadau śarvo mokṣaṃ ca bhuvi durlabham | kāmacārī mahākṣetraṃ kālajñānaṃ maharddhimat

हिन्दी अर्थ

नरकग्रतिवर्णन नामक नौवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

Pondering over other men's wives and wealth, wishing for the ill of others mentally, conception of various evil actions and ardent longing for various mean acts, these arc the four types of mental activity.

अध्याय 9

श्लोक 3.66

चतुष्पादं सरस्वत्याः पारगत्वं च शाश्वतम् ।न तुल्यं च सहस्रं तु पुत्राणां प्रददौ शिवः

catuṣpādaṃ sarasvatyāḥ pāragatvaṃ ca śāśvatam | na tulyaṃ ca sahasraṃ tu putrāṇāṃ pradadau śivaḥ

हिन्दी अर्थ

भरकर उसे पीटा जाता है

English

Unconnected jabber, untruthful utterance, dis-

अध्याय 9

श्लोक 3.67

वेदव्यासं तु योगीन्द्रं पुत्रं तुष्टः पिनाक धृक् ।पराशराय च ददौ जरामृत्युविवर्जितम्

vedavyāsaṃ tu yogīndraṃ putraṃ tuṣṭaḥ pināka dhṛk | parāśarāya ca dadau jarāmṛtyuvivarjitam

हिन्दी अर्थ

चिल्ला-चिल्लाकर रोते हैं

English

Eating forbidden food, violence, wild goose chase and pilfering of other's property, these are the four types of physical activity.

अध्याय 9

श्लोक 3.68

माण्डव्यः शङ्करेणैव जीवं दत्त्वा विसर्जितः ।वर्षाणां दश लक्षाणि शूलाग्रादवरोपितः

māṇḍavyaḥ śaṅkareṇaiva jīvaṃ dattvā visarjitaḥ | varṣāṇāṃ daśa lakṣāṇi śūlāgrādavaropitaḥ

हिन्दी अर्थ

सत्य है, इसमें संशय नहीं

English

Thus there are twelve types of activity intended to achieve three aims. I shall explain their further sub¬ divisions, the results of which are endless and manifold.

अध्याय 9

श्लोक 3.69

दरिद्रो ब्राह्मणः कश्चिन्निक्षिप्य गुरुवेश्मनि ।पुत्रं तु गालवं यश्च पूर्वमासीद् गृहाश्रमी

daridro brāhmaṇaḥ kaścinnikṣipya guruveśmani | putraṃ tu gālavaṃ yaśca pūrvamāsīd gṛhāśramī

हिन्दी अर्थ

तपी हुई सैकड़ों कौलोंसे भर दिये जाते हैं

English

Those who censure the propoundcr of Siva's perfect knowledge, ascetics, preceptors or parents are mad. They fall into the ocean of hell.

अध्याय 9

श्लोक 3.70

गुप्तो वा मुनिशालायां भिक्षुरायाति तद्गृहम् ।भार्यामुवाच यः कश्चिदवश्यं निर्धनो यतः

gupto vā muniśālāyāṃ bhikṣurāyāti tadgṛham | bhāryāmuvāca yaḥ kaścidavaśyaṃ nirdhano yataḥ

हिन्दी अर्थ

उनके चित्तमें पीड़ा पहुँचाते हैं

English

The following too are great sins and those who commit them are great sinners. Those who do not take delight on seeing a well-arranged worship of Siva, who do not bow to or eulogise it on seeing his phallic image that is worshipped, those who do not scrub, clean and sanctify the spot of worship during festival days; those who do not duly cooperate with the preceptor in their sacred rites; those who misbehave as they please, play about mischievously and do not render service in front of Siva or in the presence of the preceptor; those who eschew §aiva course of conduct and discipline, those who hate Siva's devotees; those who begin to study or write about Siva's knowledge without worshipping; those who give without justice or justification; those who listen or recite indiscriminately; those who sport about covetously; tho.se vho pursue false knowledge or do not have proper rules and regulations; those who lie down and sleep in dirty uncleaned spots; he who abuses Siva's story and knowledge and begins to expatiate on other things; he who does not speak the truth; he who does not

अध्याय 9

श्लोक 3.71

स तु वाच्यो भवत्या च न दृश्यन्त इति प्रियः ।अतिथेरागतस्यापि किं दास्यामि गृहे वसन्

sa tu vācyo bhavatyā ca na dṛśyanta iti priyaḥ | atitherāgatasyāpi kiṃ dāsyāmi gṛhe vasan

हिन्दी अर्थ

करता है, उसे संक्षेपसे सुनिये

English

The murderer of a brahmin, the addict to wine, the habitual thief, the defiler of the preceptor's bed and he who associates with these is the great sinner fifth in all.*

अध्याय 9

श्लोक 3.72

कदाचिदतिथिः कश्चित्क्षुत्तृषाक्षामतर्षितः ।तामुवाच स भर्ता ते क्व गतश्चेति तं च सा

kadācidatithiḥ kaścitkṣuttṛṣākṣāmatarṣitaḥ | tāmuvāca sa bhartā te kva gataśceti taṃ ca sā

हिन्दी अर्थ

दोनोंकी स्थितियोंको सुनिये

English

He who kills a brahmin out of fury, greed, fear or hatred or uses heart-rending taunts becomes the slayer of a brahmin.

अध्याय 9

श्लोक 3.73

प्राह भर्ता मदीयस्तु साम्प्रतं न च दृश्यते ।स ऋषिस्तामुवाचेदं ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा

prāha bhartā madīyastu sāmprataṃ na ca dṛśyate | sa ṛṣistāmuvācedaṃ jñātvā divyena cakṣuṣā

हिन्दी अर्थ

आगे प्रतिदिन दुखी रहता है

English

He who invite? a brahmin and makes him some gift but later on takes it back and criticises him and rebukes him without any fault is the slayer of a brahmin.

अध्याय 9

श्लोक 3.74

गृहस्थितः प्रतिच्छन्नस्तत्रैव स मृतो द्विजः ।विश्वामित्त्राभ्यनुज्ञातस्तत्पुत्रो गालवस्तथा

gṛhasthitaḥ praticchannastatraiva sa mṛto dvijaḥ | viśvāmittrābhyanujñātastatputro gālavastathā

हिन्दी अर्थ

रहनेपर भी पीड़ाका अनुभव नहीं करता है

English

He who, being arrogant of his gift of learning, puts to shame any good brahmin keeping silence and in¬ different in the assembly is also a brahmin-slayer.

अध्याय 9

श्लोक 3.75

गृहमागत्य मातुः स श्रुत्वा शापं सुदारुणम् ।आराध्य शङ्करं देवं पूजां कृत्वा तु शाम्भवीम्

gṛhamāgatya mātuḥ sa śrutvā śāpaṃ sudāruṇam | ārādhya śaṅkaraṃ devaṃ pūjāṃ kṛtvā tu śāmbhavīm

हिन्दी अर्थ

शतधा भेदमाप्नोति गिरिरवज्हतो यथा॥ ५७ टुकड़ोंमें छिन्‍न-भिन्‍न हो जाता है

English

He who pretends to have the qualities he does not have and gains recognition for the same and he who conceals his bad attributes is a brahmin-slayer.

अध्याय 9

श्लोक 3.76

गृहादसौ विनिष्क्रान्तः सस्मरन् शङ्करं हृदा ।अथ तं तनयं दृष्ट्वा पिता तं प्राह साञ्जलिम्

gṛhādasau viniṣkrāntaḥ sasmaran śaṅkaraṃ hṛdā | atha taṃ tanayaṃ dṛṣṭvā pitā taṃ prāha sāñjalim

हिन्दी अर्थ

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्ञम्यामुगासंहितायां नरकगतिभोगवर्णन॑ नाम दशमोउ ध्याय:

English

He who hinders cow? when bulls mate with them or brahmins when they seek preceptors is called a brahmin- slayer.

अध्याय 9

श्लोक 3.77

महादेवप्रसादाच्च कृतकृत्योऽस्मि कृत्यतः ।धनवान् पुत्रवांश्चैव मृतोऽहं जीवितः पुनः

mahādevaprasādācca kṛtakṛtyo'smi kṛtyataḥ | dhanavān putravāṃścaiva mṛto'haṃ jīvitaḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

नामक दसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

He who forcibly occupies the land given in sup¬ port of the temples, brahmins or cows, though the lease might have lapsed due to efflux of time, is called a brahmin-.slayer.

अध्याय 9

श्लोक 3.78

इति वः कथितमशेषं नाहं शक्तः समासतो व्यासात् ।वक्तुं शम्भोश्च गुणान् शेषस्यापि न मुखानि स्युः

iti vaḥ kathitamaśeṣaṃ nāhaṃ śaktaḥ samāsato vyāsāt | vaktuṃ śambhośca guṇān śeṣasyāpi na mukhāni syuḥ

हिन्दी अर्थ

सुखपूर्वक यममार्गमें गमन करते हैं

English

The misappropriation of the wealth of the deity or

अध्याय 9

श्लोक 4.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

यमपुरीको जाते हैं

English

These are terrible sins like the murder of a brahmin:—abandonment of parents, perjury, lying to brah¬ mins, flesh-eating in regard to the devotees of Siva, eating forbidden food, killing of innocent living beings in the forest, failure to use for charitable purpose the funds left by good men for the sake of brahmins and committing of arson in the forest or village or in the pathway of cows.

अध्याय 9

श्लोक 4.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

हिन्दी अर्थ

समान सुखपूर्वक यमलोक जाते हैं

English

These are terrible sins like the murder of a brahmin:—abandonment of parents, perjury, lying to brah¬ mins, flesh-eating in regard to the devotees of Siva, eating forbidden food, killing of innocent living beings in the forest, failure to use for charitable purpose the funds left by good men for the sake of brahmins and committing of arson in the forest or village or in the pathway of cows.

अध्याय 9

श्लोक 4.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ५.४. चतुर्थोऽध्यायः ।शिवमायाप्रभाववर्णनम् ।मुनय ऊचुः ।तात तात महाभाग धन्यस्त्वं हि महामते ।अद्भुतेयं कथा शम्भोः श्राविता परभक्तिदा

śrīśivamahāpurāṇam || 5.4. caturtho'dhyāyaḥ | śivamāyāprabhāvavarṇanam | munaya ūcuḥ | tāta tāta mahābhāga dhanyastvaṃ hi mahāmate | adbhuteyaṃ kathā śambhoḥ śrāvitā parabhaktidā

हिन्दी अर्थ

प्राप्त करता है

English

The following sins are equal to the theft of gold:—The forfeiture of the entire property of a poor man; the selling of these by a brahmin knowingly done except in a grave emergency—man, woman, elephant, horse, cow, land, silver, cloth, medicinal herbs, juices (or quicksilver) sandal paste, Aguru, camphor, musk, silk garments etc. and misap¬ propriation of deposits kept in trust. The following are sins on a par with that of defiling teacher's bed—the non-disposal of marriageable daughters by giving them in marriage to deserving husbands, having sexual intercourse with the wives of sons and friends or with the sisters, raping virgins; cohabitation with an intoxicated woman or a woman of one's own caste. These are the great sins I have mentioned. Now listen to the minor sins.

अध्याय 9

श्लोक 4.2

पुनर्ब्रूहि कथां शम्भोर्व्यासप्रश्नानुसारतः ।सर्वज्ञस्त्वं व्यासशिष्यः शिवतत्त्वविचक्षणः

punarbrūhi kathāṃ śambhorvyāsapraśnānusārataḥ | sarvajñastvaṃ vyāsaśiṣyaḥ śivatattvavicakṣaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

दान हुआ है और न होगा

English

Censuring gods, fire-god, preceptors and virtuous men openly and the kings and his officers indirectly.

अध्याय 9

श्लोक 4.3

सूत उवाच ।एवमेव गुरुर्व्यासः पृष्टवान् मेऽजसम्भवम् ।सनत्कुमारं सर्वज्ञं शिवभक्तं मुनीश्वरम्

sūta uvāca | evameva gururvyāsaḥ pṛṣṭavān me'jasambhavam | sanatkumāraṃ sarvajñaṃ śivabhaktaṃ munīśvaram

हिन्दी अर्थ

समुदायको तृप्त करनेवाला जीवन कहा गया है

English

Those who are engaged in drinking bouts in hermitages and palaces; those who are in search of weak points in others; those who are in association with others.

अध्याय 9

श्लोक 4.4

व्यास उवाच ।सनत्कुमार सर्वज्ञ श्रावितेयं शुभा कथा ।शङ्करस्य महेशस्य नानालीलाविहारिणः

vyāsa uvāca | sanatkumāra sarvajña śrāviteyaṃ śubhā kathā | śaṅkarasya maheśasya nānālīlāvihāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

सब कुछ प्राप्त कर लेता है

English

The most sinful persons who castrate bulls by

अध्याय 9

श्लोक 4.5

पुनर्ब्रूहि महादेवमहिमानं विशेषतः ।श्रद्धा च महती श्रोतुं मम तात प्रवर्धते

punarbrūhi mahādevamahimānaṃ viśeṣataḥ | śraddhā ca mahatī śrotuṃ mama tāta pravardhate

हिन्दी अर्थ

लोक प्रसन्न रहते हैं

English

Those fools who do not take pity oft guests, helpless persons, independent casual guests, children, old men, emaciated and sick persons overwhelmed by hunger, thirst and weariness and desirous of food surely go to hell.

अध्याय 9

श्लोक 4.6

महिम्ना येन शम्भोस्तु ये ये लोके विमोहिताः ।मायया ज्ञानमाहृत्य नानालीलाविहारिणः

mahimnā yena śambhostu ye ye loke vimohitāḥ | māyayā jñānamāhṛtya nānālīlāvihāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

है, इसलिये सदा सत्य बोलना चाहिए

English

The assets of a man take leave of him at the house itself as the kinsmen do at the cremation ground but his merits and sins follow wherever he goes.

अध्याय 9

श्लोक 4.7

सनत्कुमार उवाच ।शृणु व्यास महाबुद्धे शाङ्करीं सुखदां कथाम् ।यस्याः श्रवणमात्रेण शिवे भक्तिः प्रजायते

sanatkumāra uvāca | śṛṇu vyāsa mahābuddhe śāṅkarīṃ sukhadāṃ kathām | yasyāḥ śravaṇamātreṇa śive bhaktiḥ prajāyate

हिन्दी अर्थ

क्योंकि सत्यसे बढ़कर कुछ भी नहीं है

English

The base brahmin who rears goats, sheep and buffaloes and who marries a Sudra woman and who lives on fishing etc. is a 8udra. If he follows the occupation of a K§attriya he is sure to go to hell.

अध्याय 9

श्लोक 4.8

शिवः सर्वेश्वरो देवः सर्वात्मा सर्वदर्शनः ।महिम्ना तस्य सर्वं हि व्याप्तं च सकलं जगत्

śivaḥ sarveśvaro devaḥ sarvātmā sarvadarśanaḥ | mahimnā tasya sarvaṃ hi vyāptaṃ ca sakalaṃ jagat

हिन्दी अर्थ

परम पवित्र तीर्थ कहा गया है

English

Sculptors, blacksmiths, physicians, goldsmiths and royal pretenders and deceitful servants are sure to go to hell.

अध्याय 9

श्लोक 4.9

शिवस्यैव परा मूर्तिर्ब्रह्मविष्ण्वीश्वरात्मिका ।सर्वभूतात्मभूताख्या त्रिलिङ्गालिङ्गरूपिणी

śivasyaiva parā mūrtirbrahmaviṣṇvīśvarātmikā | sarvabhūtātmabhūtākhyā triliṅgāliṅgarūpiṇī

हिन्दी अर्थ

वे स्वर्गगामी होते हैं

English

The king who imposes improper taxes out of his own will and takes undue delight in punishment is tortured in jhcll.

अध्याय 9

श्लोक 4.10

देवानां योनयश्चाष्टौ मानुषी नवमी च या ।तिरश्चां योनयः पञ्च भवन्त्येवं चतुर्दश

devānāṃ yonayaścāṣṭau mānuṣī navamī ca yā | tiraścāṃ yonayaḥ pañca bhavantyevaṃ caturdaśa

हिन्दी अर्थ

करनेवाले घोड़ोंकी पीठपर चढ़कर जाते हैं

English

Removal of a brahmin's money, transgressor of the rules of inheritance, too much of arrogance, great fury, false prestige, ingratitude.

अध्याय 9

श्लोक 4.11

भूता वा वर्तमाना वा भविष्याश्चैव सर्वशः ।शिवात्सर्वे प्रवर्तन्ते लीयन्ते वृद्धिमागताः

bhūtā vā vartamānā vā bhaviṣyāścaiva sarvaśaḥ | śivātsarve pravartante līyante vṛddhimāgatāḥ

हिन्दी अर्थ

प्रदान करता है, उसके पास यमराज नहीं जाते हैं

English

Debauchery, miserliness, malice towards good men illicit approach to another man's wife, defiling the virgins of good men.

अध्याय 9

श्लोक 4.12

ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रचन्द्राणां देवदानवभोगिनाम् ।गन्धर्वाणां मनुष्याणामन्येषां वापि सर्वशः

brahmendropendracandrāṇāṃ devadānavabhoginām | gandharvāṇāṃ manuṣyāṇāmanyeṣāṃ vāpi sarvaśaḥ

हिन्दी अर्थ

सदा अनेक प्रकारके भोग प्राप्त करते हैं

English

The spoilation of flowers and trees around the tem¬ ple of Siva; even the slightest injury to the people in the hermitage.

अध्याय 9

श्लोक 4.13

बन्धुर्मित्रमथाचार्यो रक्षन्नेतार्थवान् गुरुः ।कल्पद्रुमोऽथ वा भ्राता पिता माता शिवो मतः

bandhurmitramathācāryo rakṣannetārthavān guruḥ | kalpadrumo'tha vā bhrātā pitā mātā śivo mataḥ

हिन्दी अर्थ

एवं बल तथा बुद्धिको बढ़ानेवाला है

English

The theft of cattle, grain, wealth etc. of the family of servants, theft of base metals, food-grains and milch cattle, dirtying of waters.

अध्याय 9

श्लोक 4.14

शिवः सर्वमयः पुंसां स्वयं वेद्यः परात्परः ।वक्तुं न शक्यते यश्च परं चानुपरं च यत्

śivaḥ sarvamayaḥ puṃsāṃ svayaṃ vedyaḥ parātparaḥ | vaktuṃ na śakyate yaśca paraṃ cānuparaṃ ca yat

हिन्दी अर्थ

उसके अभावमें मर जाते हैं

English

Selling of sacrificial parks and ponds, wives and children, pilgrimages and fasts, sacred rites and investiture with sacred thread.

अध्याय 9

श्लोक 4.15

तन्माया परमा दिव्या सर्वत्र व्यापिनी मुने ।तदधीनं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्

tanmāyā paramā divyā sarvatra vyāpinī mune | tadadhīnaṃ jagatsarvaṃ sadevāsuramānuṣam

हिन्दी अर्थ

जगतू अन्नमय है अर्थात् अन्नका ही परिणाम है

English

Dependence on dowry, servitude to women, non- protection of the womenfolk, carrying on affairs with women through fraudulent means.

अध्याय 9

श्लोक 4.16

कामेन स्वसहायेन प्रबलेन मनोभुवा ।सर्वः प्रधर्षितो वीरो विष्ण्वादिप्रबलोऽपि हि

kāmena svasahāyena prabalena manobhuvā | sarvaḥ pradharṣito vīro viṣṇvādiprabalo'pi hi

हिन्दी अर्थ

आहारकी ही विशेष आकांक्षा रखते हैं

English

Using bullock constantly as a vehicle through wild jungles, Uccatana (exorcising) and Abhicara (black magic) acceptance of grains as gift, working as a physician.

अध्याय 9

श्लोक 4.17

शिवमायाप्रभावेणाभूद्धरिः काममोहितः ।परस्त्रीधर्षणं चक्रे बहुवारं मुनीश्वर

śivamāyāprabhāveṇābhūddhariḥ kāmamohitaḥ | parastrīdharṣaṇaṃ cakre bahuvāraṃ munīśvara

हिन्दी अर्थ

लेपसे नष्ट होता है, इसमें संशय नहीं है

English

Engagement in sacred rites to satisfy the palate or the sexual urge, teaching only the text of the Vedas (not the meaning).

अध्याय 9

श्लोक 4.18

इन्द्रस्त्रिदशपो भूत्वा गौतमस्त्रीविमोहितः ।पापं चकार दुष्टात्मा शापं प्राप मुनेस्तदा

indrastridaśapo bhūtvā gautamastrīvimohitaḥ | pāpaṃ cakāra duṣṭātmā śāpaṃ prāpa munestadā

हिन्दी अर्थ

अग्निसे तप्त हुए सभी प्राणी मर जाते हैं

English

For the comparison of the Piincipal and subsidiary sins as mentioned in the previous and present chapters, see Manu Ch. ii. The treatment of the subject in.P is more elaborate.

अध्याय 9

श्लोक 4.19

पावकोऽपि जगच्छ्रेष्ठो मोहितः शिवमायया ।कामाधीनः कृतो गर्वात्ततस्तेनैव चोद्धृतः

pāvako'pi jagacchreṣṭho mohitaḥ śivamāyayā | kāmādhīnaḥ kṛto garvāttatastenaiva coddhṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

प्राप्त होता है, इसमें संशय नहीं है

English

Eschewing of Brahma and other Vratas and adop¬ tion of ther modes and customs, learning of spurious holy lore, engagement in hair-splitting arguments.

अध्याय 9

श्लोक 4.20

जगत्प्राणोऽपि गर्वेण मोहितः शिवमायया ।कामेन निर्जितो व्यास चक्रेऽन्यस्त्रीरतिं पुरा

jagatprāṇo'pi garveṇa mohitaḥ śivamāyayā | kāmena nirjito vyāsa cakre'nyastrīratiṃ purā

हिन्दी अर्थ

तथा महात्मा ब्राह्मणको अन्नका दान करे

English

Those who have ceased to perform sacrifices to the gods and the manes, those who have abandoned their duties and rites, persons of evil conduct, atheists, sinners, and habitual liars.

अध्याय 9

श्लोक 4.21

चण्डरश्मिस्तु मार्तण्डो मोहितः शिवमायया ।कामाकुलो बभूवाशु दृष्ट्वाश्वीं हयरूपधृक्

caṇḍaraśmistu mārtaṇḍo mohitaḥ śivamāyayā | kāmākulo babhūvāśu dṛṣṭvāśvīṃ hayarūpadhṛk

हिन्दी अर्थ

संचित कर लेता है

English

He who indulges in sexual intercourse during new moon and full moon days during day time, or in the vagi¬ nal passages of animals, or through other passages or emits semen in water, or cohabits with a woman in her monthly course.

अध्याय 9

श्लोक 4.22

चन्द्रश्च मोहितः शम्भोर्मायया कामसङ्कुलः ।गुरुपत्नीं जहाराथ युतस्तेनैव चोद्धृतः

candraśca mohitaḥ śambhormāyayā kāmasaṅkulaḥ | gurupatnīṃ jahārātha yutastenaiva coddhṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

व्यक्तिको बहुत पुण्य मिलता है

English

Those who shatter the hopes of obtaining wives, sons and friends; those who speak displeasing words; ruth¬ less persons and those who break agreements.

अध्याय 9

श्लोक 4.23

पूर्वं तु मित्रावरुणौ घोरे तपसि संस्थितौ ।मोहितौ तावपि मुनी शिवमायाविमोहितौ

pūrvaṃ tu mitrāvaruṇau ghore tapasi saṃsthitau | mohitau tāvapi munī śivamāyāvimohitau

हिन्दी अर्थ

तथा देश नहीं पूछना चाहिए

English

Those who damage or demolish lakes, wells or water causeways; he who serves different kinds of food among persons sitting in the same row.

अध्याय 9

श्लोक 4.24

उर्वशीं तरुणीं दृष्ट्वा कामुकौ सम्बभूवतुः ।मित्रः कुम्भे जहौ रेतो वरुणोऽपि तथा जले

urvaśīṃ taruṇīṃ dṛṣṭvā kāmukau sambabhūvatuḥ | mitraḥ kumbhe jahau reto varuṇo'pi tathā jale

हिन्दी अर्थ

आनन्दपूर्वक स्वर्गमें निवास करते हैं

English

The foregoing are some of the minor sins. Men or women guilty of the same are minor sinners, I shall mention some others also. Listen.

अध्याय 9

श्लोक 4.25

ततः कुम्भात्समुत्पन्नो वसिष्ठो मित्रसम्भवः ।अगस्त्यो वरुणाज्जातो वडवाग्निसमद्युतिः

tataḥ kumbhātsamutpanno vasiṣṭho mitrasambhavaḥ | agastyo varuṇājjāto vaḍavāgnisamadyutiḥ

हिन्दी अर्थ

प्रकाशित होते हैं

English

Those who cause injury to cows, brahmins, vir¬ gins, master, friends or ascetics are sure to go to hell.

अध्याय 9

श्लोक 4.26

दक्षश्च मोहितः शम्भोर्मायया ब्रह्मणः सुतः ।भ्रातृभिः स भगिन्यां वै भोक्तुकामोऽभवत्पुरा

dakṣaśca mohitaḥ śambhormāyayā brahmaṇaḥ sutaḥ | bhrātṛbhiḥ sa bhaginyāṃ vai bhoktukāmo'bhavatpurā

हिन्दी अर्थ

विशेषरूपसे श्रेष्ठ कहे गये हैं

English

Those who undergo agony due to another man's wife; those who have an eye on another man's wealth; those who steal that and those who make use of false weights.

अध्याय 9

श्लोक 4.27

ब्रह्मा च बहुवारं हि मोहितः शिवमायया ।अभवद्भोक्तुकामश्च स्वसुतायां परासु च

brahmā ca bahuvāraṃ hi mohitaḥ śivamāyayā | abhavadbhoktukāmaśca svasutāyāṃ parāsu ca

हिन्दी अर्थ

अन्नादिका दान करना चाहिए

English

Those who cause misery to brahmins by means of kicks and blows; the brahmins who serve iSudra women and drink wine due to passion.

अध्याय 9

श्लोक 4.28

च्यवनोऽपि महायोगी मोहितः शिवमायया ।सुकन्यया विजह्रे स कामासक्तो बभूव ह

cyavano'pi mahāyogī mohitaḥ śivamāyayā | sukanyayā vijahre sa kāmāsakto babhūva ha

हिन्दी अर्थ

पढ़ाता है, वह समृद्धिशाली हो जाता है

English

Those who are cruel and engaged in sinful acts; those who arc fond of violence and those who perform Dana, Yajfia and other rites as a profession for livelihood.

अध्याय 9

श्लोक 4.29

कश्यपः शिवमायातो मोहितः कामसङ्कुलः ।ययाचे कन्यकां मोहाद्धन्वनो नृपतेः पुरा

kaśyapaḥ śivamāyāto mohitaḥ kāmasaṅkulaḥ | yayāce kanyakāṃ mohāddhanvano nṛpateḥ purā

हिन्दी अर्थ

नामक ग्यारहवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

Those who evacuate their bowels in cowpens, streets, near water and fire, shades of trees, mountains, parks and temples.

अध्याय 9

श्लोक 4.30

गरुडः शाण्डिलीं कन्यां नेतुकामः सुमोहितः ।विज्ञातस्तु तया सद्यो दग्धपक्षो बभूव ह

garuḍaḥ śāṇḍilīṃ kanyāṃ netukāmaḥ sumohitaḥ | vijñātastu tayā sadyo dagdhapakṣo babhūva ha

हिन्दी अर्थ

सम्पूर्ण कुलको तार देता है

English

Those who block roads by means of bamboos, bricks, logs of wood, horns or poles and those who violate the boundaries of others' fields.

अध्याय 9

श्लोक 4.31

विभाण्डको मुनिर्नारीं दृष्ट्वा कामवशं गतः ।ऋष्यशृङ्गसुतस्तस्य मृग्यां जातः शिवाज्ञया

vibhāṇḍako munirnārīṃ dṛṣṭvā kāmavaśaṃ gataḥ | ṛṣyaśṛṅgasutastasya mṛgyāṃ jātaḥ śivājñayā

हिन्दी अर्थ

कभी नहीं प्राप्त करता है

English

Those who make counterfeit documents, those who are engaged in fraudulent activities, those who indulge in fraud in dealing in food and clothing and in law suits.

अध्याय 9

श्लोक 4.32

गौतमश्च मुनिः शम्भोर्मायामोहितमानसः ।दृष्ट्वा शारद्वतीं नग्नां रराम क्षुभितस्तया

gautamaśca muniḥ śambhormāyāmohitamānasaḥ | dṛṣṭvā śāradvatīṃ nagnāṃ rarāma kṣubhitastayā

हिन्दी अर्थ

कोर्तिका उत्तम हेतु होता है

English

The maker, buyer and seller of bows, weapons and darts, he who is merciless to servants and he who ill-treats animals.

अध्याय 9

श्लोक 4.33

रेतः स्कन्नं दधार स्वं द्रोण्यां चैव स तापसः ।तस्माच्च कलशाज्जातो द्रोणः शस्त्रभृतां वरः

retaḥ skannaṃ dadhāra svaṃ droṇyāṃ caiva sa tāpasaḥ | tasmācca kalaśājjāto droṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ

हिन्दी अर्थ

ऊराया, उसका पुण्य अनन्त होता है

English

He who listens slowly to the words of liars, who is traitor to masters, friends and teachers, a cheat, a fickle- minded and a rogue

अध्याय 9

श्लोक 4.34

पराशरो महायोगी मोहितः शिवमायया ।मत्स्योदर्या च चिक्रीडे कुमार्या दाशकन्यया

parāśaro mahāyogī mohitaḥ śivamāyayā | matsyodaryā ca cikrīḍe kumāryā dāśakanyayā

हिन्दी अर्थ

निर्माणकर्ताको उत्तम लक्ष्मी प्रदान करते हैं

English

Those who leave their wives, sons, friends, child¬ ren, the aged, lean and sick persons, servants, guests and kinsmen hungry but take food themselves.

अध्याय 9

श्लोक 4.35

विश्वामित्रो बभूवाथ मोहितः शिवमायया ।रेमे मेनकया व्यास वने कामवशं गतः

viśvāmitro babhūvātha mohitaḥ śivamāyayā | reme menakayā vyāsa vane kāmavaśaṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

स्थावर प्राणी जलाशयका आश्रय ग्रहण करते हैं

English

He who sumptuously feeds himself on delicacie.s but does not give any tiling to biahmins, shall be known as Vrthapaka (a man of fruitless cooking). He is despised by those who propound Brahman.

अध्याय 9

श्लोक 4.36

वसिष्ठेन विरोधं तु कृतवान्नष्टचेतनः ।पुनः शिवप्रसादाच्च ब्राह्मणोऽभूत्स एव वै

vasiṣṭhena virodhaṃ tu kṛtavānnaṣṭacetanaḥ | punaḥ śivaprasādācca brāhmaṇo'bhūtsa eva vai

हिन्दी अर्थ

मिलता है--ऐसा विद्वानोंने कहा है

English

Those who voluntarily decide to perform certain rites with self-imposed checks and restraints but leave them off because they have not conquered their sense-organs; those who renounce but again come back to householder's life; breakers of the idols of Siva.

अध्याय 9

श्लोक 4.37

रावणो वैश्रवाः कामी बभूव शिवमायया ।सीतां जह्रे कुबुद्धिस्तु मोहितो मृत्युमाप च

rāvaṇo vaiśravāḥ kāmī babhūva śivamāyayā | sītāṃ jahre kubuddhistu mohito mṛtyumāpa ca

हिन्दी अर्थ

लगानेके महत्त्वका श्रवण कीजिये

English

Cruel persons who beat cows and bulls; suppress them; do not feed them properly and let them alone weak and feeble.

अध्याय 9

श्लोक 4.38

बृहस्पतिर्मुनिवरो मोहितः शिवमायया ।भ्रातृपत्न्या वशी रेमे भरद्वाजस्ततोऽभवत्

bṛhaspatirmunivaro mohitaḥ śivamāyayā | bhrātṛpatnyā vaśī reme bharadvājastato'bhavat

हिन्दी अर्थ

प्राप्त करता है

English

Those who ill-treat bullocks with weighty burden; those who make them draw heavily-laden carts; those who do not let them off free for lei.sure.

अध्याय 9

श्लोक 4.39

इति मायाप्रभावो हि शङ्करस्य महात्मनः ।वर्णितस्ते मया व्यास किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

iti māyāprabhāvo hi śaṅkarasya mahātmanaḥ | varṇitaste mayā vyāsa kimanyacchrotumicchasi

हिन्दी अर्थ

धर्मसम्बन्धसे साक्षात् पुत्र ही कहे गये हैं

English

Those who do not rear cows and bullocks pro¬ perly, let them starve; ill treat them with heavy burdens; do not treat their wounds and bruises are called the killers of cows. They arc sure to fall into hell.

स्रोत: https://sanskritdocuments.org/doc_purana/ · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।