Uma Samhita

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ 37.0 ॥

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ 37.0-2 ॥

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ५.३७. सप्तत्रिंशोऽध्यायः ।मनुवंशवर्णनम् ।सूत उवाच ।पूर्वतस्तु मनोर्जज्ञे इक्ष्वाकुर्घ्राणतः सुतः ।तस्य पुत्रशतं त्वासीदिक्ष्वाकोर्भूरिदक्षिणम्॥ 37.1 ॥

śrīśivamahāpurāṇam || 5.37. saptatriṃśo'dhyāyaḥ | manuvaṃśavarṇanam | sūta uvāca | pūrvatastu manorjajñe ikṣvākurghrāṇataḥ sutaḥ | tasya putraśataṃ tvāsīdikṣvākorbhūridakṣiṇam

तेषां पुरस्तादभवन्नार्यावर्ते नृपा द्विजाः ।तेषां विकुक्षिर्ज्येष्ठस्तु सोऽयोध्यायां नृपोऽभवत्॥ 37.2 ॥

teṣāṃ purastādabhavannāryāvarte nṛpā dvijāḥ | teṣāṃ vikukṣirjyeṣṭhastu so'yodhyāyāṃ nṛpo'bhavat

तत्कर्म शृणु तत्प्रीत्या यज्जातं वंशतो विधेः ।श्राद्धकर्मणि चोद्दिष्टो ह्यकृते श्राद्धकर्मणि॥ 37.3 ॥

tatkarma śṛṇu tatprītyā yajjātaṃ vaṃśato vidheḥ | śrāddhakarmaṇi coddiṣṭo hyakṛte śrāddhakarmaṇi

भक्षयित्वा शशं शीघ्रं शशादत्वमतो गतः ।इक्ष्वाकुणा परित्यक्तः शशादो वनमाविशत्॥ 37.4 ॥

bhakṣayitvā śaśaṃ śīghraṃ śaśādatvamato gataḥ | ikṣvākuṇā parityaktaḥ śaśādo vanamāviśat

इक्ष्वाकौ संस्थिते राजा वसिष्ठवचनादभूत् ।शकुनिप्रमुखास्तस्य पुत्राः पञ्चदश स्मृताः॥ 37.5 ॥

ikṣvākau saṃsthite rājā vasiṣṭhavacanādabhūt | śakunipramukhāstasya putrāḥ pañcadaśa smṛtāḥ

उत्तरापथदेशस्य रक्षितारो महीक्षितः ।अयोधस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्यवान्॥ 37.6 ॥

uttarāpathadeśasya rakṣitāro mahīkṣitaḥ | ayodhasya tu dāyādaḥ kakutstho nāma vīryavān

अरिनाभः ककुत्स्थस्य पृथुरेतस्य वै सुतः ।विष्टराश्वः पृथोः पुत्रस्तस्मादिन्द्रः प्रजापतिः॥ 37.7 ॥

arinābhaḥ kakutsthasya pṛthuretasya vai sutaḥ | viṣṭarāśvaḥ pṛthoḥ putrastasmādindraḥ prajāpatiḥ

इन्द्रस्य युवनाश्वस्तु श्रावस्तस्य प्रजापतिः ।जज्ञे श्रावस्तकः प्राज्ञः श्रावस्ती येन निर्मिता ।श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महायशाः॥ 37.8 ॥

indrasya yuvanāśvastu śrāvastasya prajāpatiḥ | jajñe śrāvastakaḥ prājñaḥ śrāvastī yena nirmitā | śrāvastasya tu dāyādo bṛhadaśvo mahāyaśāḥ

युवनाश्वः सुतस्तस्य कुवलाश्वश्च तत्सुतः ।स हि धुन्धुवधाद्भूतो धुन्धुमारो नृपोत्तमः॥ 37.9 ॥

yuvanāśvaḥ sutastasya kuvalāśvaśca tatsutaḥ | sa hi dhundhuvadhādbhūto dhundhumāro nṛpottamaḥ

कुवलाश्वस्य पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम् ।बभूवाथ पिता राज्ये कुवलाश्वं न्ययोजयत्॥ 37.10 ॥

kuvalāśvasya putrāṇāṃ śatamuttamadhanvinām | babhūvātha pitā rājye kuvalāśvaṃ nyayojayat

पुत्रसङ्क्रामितश्रीको वनं राजा समाविशत् ।तमुत्तङ्कोऽथ राजर्षिः प्रयान्तं प्रत्यवारयत्॥ 37.11 ॥

putrasaṅkrāmitaśrīko vanaṃ rājā samāviśat | tamuttaṅko'tha rājarṣiḥ prayāntaṃ pratyavārayat

उत्तङ्क उवाच ।भवता रक्षणं कार्यं पृथिव्या धर्मतः शृणु ।त्वया हि पृथिवी राजन् रक्ष्यमाणा महात्मना॥ 37.12 ॥

uttaṅka uvāca | bhavatā rakṣaṇaṃ kāryaṃ pṛthivyā dharmataḥ śṛṇu | tvayā hi pṛthivī rājan rakṣyamāṇā mahātmanā

भविष्यति निरुद्विग्ना नारण्यं गन्तुमर्हसि ।ममाश्रमसमीपे तु समेषु मरुधन्वसु॥ 37.13 ॥

bhaviṣyati nirudvignā nāraṇyaṃ gantumarhasi | mamāśramasamīpe tu sameṣu marudhanvasu

समुद्रवालुकापूर्णे दानवो बलदर्पितः ।देवतानामवध्यो हि महाकायो महाबलः॥ 37.14 ॥

samudravālukāpūrṇe dānavo baladarpitaḥ | devatānāmavadhyo hi mahākāyo mahābalaḥ

अन्तर्भूमिगतस्तत्र वालुकान्तर्हितः स्थितः ।राक्षसस्य मधोः पुत्रो धुन्धुनामा सुदारुणः॥ 37.15 ॥

antarbhūmigatastatra vālukāntarhitaḥ sthitaḥ | rākṣasasya madhoḥ putro dhundhunāmā sudāruṇaḥ

शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम् ।संवत्सरस्य पर्यन्ते स निश्वासं विमुञ्चति॥ 37.16 ॥

śete lokavināśāya tapa āsthāya dāruṇam | saṃvatsarasya paryante sa niśvāsaṃ vimuñcati

यदा तदा भूश्चलति सशैलवनकानना ।सविस्फुलिङ्गं साङ्गारं सधूममतिदारुणम्॥ 37.17 ॥

yadā tadā bhūścalati saśailavanakānanā | savisphuliṅgaṃ sāṅgāraṃ sadhūmamatidāruṇam

तेन रायन्न शक्नोमि तस्मिन्न् स्थातुं स्व आश्रमे ।तं मारय महाबाहो लोकानां हितकाम्यया॥ 37.18 ॥

tena rāyanna śaknomi tasminn sthātuṃ sva āśrame | taṃ māraya mahābāho lokānāṃ hitakāmyayā

लोकाः स्वस्था भवन्त्वद्य तस्मिन् विनिहते त्वया ।त्वं हि तस्य वधायैव समर्थः पृथिवीपते॥ 37.19 ॥

lokāḥ svasthā bhavantvadya tasmin vinihate tvayā | tvaṃ hi tasya vadhāyaiva samarthaḥ pṛthivīpate

विष्णुना च वरो दत्तो मह्य पूर्वयुगेऽनघ ।तेजसा स्वेन ते विष्णुस्तेज आप्याययिष्यति॥ 37.20 ॥

viṣṇunā ca varo datto mahya pūrvayuge'nagha | tejasā svena te viṣṇusteja āpyāyayiṣyati

पालने हि महान् धर्मः प्रजानामिह दृश्यते ।न तथा दृश्यतेऽरण्ये मा तेऽभूद् बुद्धिरीदृशी॥ 37.21 ॥

pālane hi mahān dharmaḥ prajānāmiha dṛśyate | na tathā dṛśyate'raṇye mā te'bhūd buddhirīdṛśī

ईदृशो न हि राजेन्द्र क्वचिद्धर्मः प्रविद्यते ।प्रजानां पालने यादृक् पुरा राजर्षिभिः कृतः॥ 37.22 ॥

īdṛśo na hi rājendra kvaciddharmaḥ pravidyate | prajānāṃ pālane yādṛk purā rājarṣibhiḥ kṛtaḥ

स एवमुक्तो राजर्षिरुत्तङ्केन महात्मना ।कुवलाश्वं सुतं प्रादात्तस्मै धुन्धुनिवारणे॥ 37.23 ॥

sa evamukto rājarṣiruttaṅkena mahātmanā | kuvalāśvaṃ sutaṃ prādāttasmai dhundhunivāraṇe

भगवन्न्यस्तशस्त्रोऽहमयं तु तनयो मम ।भविष्यति द्विजश्रेष्ठ धुन्धुमारो न संशयः॥ 37.24 ॥

bhagavannyastaśastro'hamayaṃ tu tanayo mama | bhaviṣyati dvijaśreṣṭha dhundhumāro na saṃśayaḥ

इत्युक्त्वा पुत्रमादिश्य ययौ स तपसे नृपः ।कुवलाश्वश्च सोत्तङ्को ययौ धुन्धुविनिग्रहे॥ 37.25 ॥

ityuktvā putramādiśya yayau sa tapase nṛpaḥ | kuvalāśvaśca sottaṅko yayau dhundhuvinigrahe

तमाविशत्तदा विष्णुर्भगवांस्तेजसा प्रभुः ।उत्तङ्कस्य नियोगाद्वै लोकानां हितकाम्यया॥ 37.26 ॥

tamāviśattadā viṣṇurbhagavāṃstejasā prabhuḥ | uttaṅkasya niyogādvai lokānāṃ hitakāmyayā

तस्मिन्प्रयाते दुर्धर्षे दिवि शब्दो महानभूत् ।एष श्रीमान्नृपसुतो धुन्धुमारो भविष्यति॥ 37.27 ॥

tasminprayāte durdharṣe divi śabdo mahānabhūt | eṣa śrīmānnṛpasuto dhundhumāro bhaviṣyati

दिव्यैर्माल्यैश्च तं देवाः समन्तात्समवारयन् ।प्रशंसां चक्रिरे तस्य जय जीवेति वादिनः॥ 37.28 ॥

divyairmālyaiśca taṃ devāḥ samantātsamavārayan | praśaṃsāṃ cakrire tasya jaya jīveti vādinaḥ

स गत्वा जयतां श्रेष्ठस्तनयैः सह पार्थिवः ।समुद्रं खनयामास वालुकार्णवमध्यतः॥ 37.29 ॥

sa gatvā jayatāṃ śreṣṭhastanayaiḥ saha pārthivaḥ | samudraṃ khanayāmāsa vālukārṇavamadhyataḥ

नारायणस्य विप्रर्षेस्तेजसाप्यायितस्तु सः ।बभूव सुमहातेजा भूयो बलसमन्वितः॥ 37.30 ॥

nārāyaṇasya viprarṣestejasāpyāyitastu saḥ | babhūva sumahātejā bhūyo balasamanvitaḥ

तस्य पुत्रैः खनद्भिस्तु वालुकान्तर्गतस्तु सः ।धुन्धुरासादितो ब्रह्मन् दिशमाश्रित्य पश्चि माम्॥ 37.31 ॥

tasya putraiḥ khanadbhistu vālukāntargatastu saḥ | dhundhurāsādito brahman diśamāśritya paści mām

मुखजेनाग्निना क्रोधाल्लोकान् संवर्तयन्निव ।वारि सुस्राव वेगेन विधोः कधिरिवोदये॥ 37.32 ॥

mukhajenāgninā krodhāllokān saṃvartayanniva | vāri susrāva vegena vidhoḥ kadhirivodaye

ततोऽनलैरभिहतं दग्धं पुत्रशतं हि तत् ।त्रय एवावशिष्टाश्च तेषु मध्ये मुनीश्वर॥ 37.33 ॥

tato'nalairabhihataṃ dagdhaṃ putraśataṃ hi tat | traya evāvaśiṣṭāśca teṣu madhye munīśvara

ततः स राजा विप्रेन्द्र राक्षसं तं महाबलम् ।आससाद महातेजा धुन्धुं विप्रविनाशनम्॥ 37.34 ॥

tataḥ sa rājā viprendra rākṣasaṃ taṃ mahābalam | āsasāda mahātejā dhundhuṃ vipravināśanam

तस्य वारिमयं वेगमापीय स नराधिपः ।वह्निबाणेन वह्निं तु शमयामास वारिणा॥ 37.35 ॥

tasya vārimayaṃ vegamāpīya sa narādhipaḥ | vahnibāṇena vahniṃ tu śamayāmāsa vāriṇā

तं निहत्य महाकायं बलेनोदकराक्षसम् ।उत्तङ्कस्येक्षयामास कृतं कर्म नराधिपः॥ 37.36 ॥

taṃ nihatya mahākāyaṃ balenodakarākṣasam | uttaṅkasyekṣayāmāsa kṛtaṃ karma narādhipaḥ

उत्तङ्कस्तु वरं प्रादात्तस्मै राज्ञे महामुने ।अददच्चाक्षयं वित्तं शत्रुभिश्चापराजयम्॥ 37.37 ॥

uttaṅkastu varaṃ prādāttasmai rājñe mahāmune | adadaccākṣayaṃ vittaṃ śatrubhiścāparājayam

धर्मे मतिं च सततं स्वर्गे वासं तथाक्षयम् ।पुत्राणां चाक्षयं लोकं रक्षसा ये तु संहताः॥ 37.38 ॥

dharme matiṃ ca satataṃ svarge vāsaṃ tathākṣayam | putrāṇāṃ cākṣayaṃ lokaṃ rakṣasā ye tu saṃhatāḥ

तस्य पुत्रास्त्रयः शिष्टाः दृढाश्वः श्रेष्ठ उच्यते ।हंसाश्वकपिलाश्वौ च कुमारौ तत्कनीयसौ॥ 37.39 ॥

tasya putrāstrayaḥ śiṣṭāḥ dṛḍhāśvaḥ śreṣṭha ucyate | haṃsāśvakapilāśvau ca kumārau tatkanīyasau

धौन्धुमारिर्दृढाश्वो यो हर्यश्वस्तस्य चात्मजः ।हर्यश्वस्य निकुम्भोऽभूत्पुत्रो धर्मरतः सदा॥ 37.40 ॥

dhaundhumārirdṛḍhāśvo yo haryaśvastasya cātmajaḥ | haryaśvasya nikumbho'bhūtputro dharmarataḥ sadā

संहताश्वो निकुम्भस्य पुत्रो रणविशारदः ।अक्षाश्वश्च कृताश्वश्च संहताश्वसुतौ द्विजाः॥ 37.41 ॥

saṃhatāśvo nikumbhasya putro raṇaviśāradaḥ | akṣāśvaśca kṛtāśvaśca saṃhatāśvasutau dvijāḥ

तस्य हैमवती भार्या सतां मान्या दृषद्वती ।विख्याता त्रिषु लोकेषु पुत्रस्तस्याः प्रसेनजित्॥ 37.42 ॥

tasya haimavatī bhāryā satāṃ mānyā dṛṣadvatī | vikhyātā triṣu lokeṣu putrastasyāḥ prasenajit

लेभे प्रसेनजिद्भार्यां गौरीं नाम पतिव्रताम् ।अभिशप्ता तु सा भर्त्रा नदी सा बाहुदा कृता॥ 37.43 ॥

lebhe prasenajidbhāryāṃ gaurīṃ nāma pativratām | abhiśaptā tu sā bhartrā nadī sā bāhudā kṛtā

तस्य पुत्रो महानासीद्युवनाश्वो महीपतिः ।मान्धाता युवनाश्वस्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतः॥ 37.44 ॥

tasya putro mahānāsīdyuvanāśvo mahīpatiḥ | māndhātā yuvanāśvasya triṣu lokeṣu viśrutaḥ

तस्य चैत्ररथी भार्या शशबिन्दुसुताऽभवत् ।पतिव्रता च ज्येष्ठा च भ्रातॄणामयुतस्य सा॥ 37.45 ॥

tasya caitrarathī bhāryā śaśabindusutā'bhavat | pativratā ca jyeṣṭhā ca bhrātṝṇāmayutasya sā

तस्यामुत्पादयामास मान्धाता द्वौ सुतौ तदा ।पुरुकुत्सं च धर्मज्ञं मुचुकुन्दं च धार्मिकम्॥ 37.46 ॥

tasyāmutpādayāmāsa māndhātā dvau sutau tadā | purukutsaṃ ca dharmajñaṃ mucukundaṃ ca dhārmikam

पुरुकुत्ससुतस्त्वासीद्विद्वांस्त्रय्यारुणिः कविः ।तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारोऽभून्महाबली॥ 37.47 ॥

purukutsasutastvāsīdvidvāṃstrayyāruṇiḥ kaviḥ | tasya satyavrato nāma kumāro'bhūnmahābalī

पाणिग्रहणमन्त्राणां विघ्रं चक्रे महात्मभिः ।येन भार्या हृता पूर्वं कृतोद्वाहः परस्य वै॥ 37.48 ॥

pāṇigrahaṇamantrāṇāṃ vighraṃ cakre mahātmabhiḥ | yena bhāryā hṛtā pūrvaṃ kṛtodvāhaḥ parasya vai

बलात्कामाच्च मोहाच्च संहर्षाच्च यदोत्कटात् ।जहार कन्यां कामाच्च कस्यचित्पुरवासिनः॥ 37.49 ॥

balātkāmācca mohācca saṃharṣācca yadotkaṭāt | jahāra kanyāṃ kāmācca kasyacitpuravāsinaḥ

अधर्मसङ्गिनं तं तु राजा त्रय्यारुणिस्त्यजन् ।अपध्वंसेति बहुशोऽवदत्क्रोधसमन्वितः॥ 37.50 ॥

adharmasaṅginaṃ taṃ tu rājā trayyāruṇistyajan | apadhvaṃseti bahuśo'vadatkrodhasamanvitaḥ

पितरं सोऽब्रवीन्द् दुष्टः क्व गच्छामीति वै तदा ।वस श्वपाकनिकटे राजा प्राहेति तं तदा॥ 37.51 ॥

pitaraṃ so'bravīnd duṣṭaḥ kva gacchāmīti vai tadā | vasa śvapākanikaṭe rājā prāheti taṃ tadā

स हि सत्यव्रतस्तेन श्वपाकवसथान्तिके ।पित्रा त्यक्तोऽवसद्वीरो धर्मपालेन भूभुजा॥ 37.52 ॥

sa hi satyavratastena śvapākavasathāntike | pitrā tyakto'vasadvīro dharmapālena bhūbhujā

ततस्त्रय्यारुणी राजा विरक्तः पुत्रकर्मणा ।स शङ्करतपः कर्तुं सर्वं त्यक्त्वा वनं ययौ॥ 37.53 ॥

tatastrayyāruṇī rājā viraktaḥ putrakarmaṇā | sa śaṅkaratapaḥ kartuṃ sarvaṃ tyaktvā vanaṃ yayau

ततस्तस्य स्वविषये नावर्षत्पाकशासनः ।समा द्वादश विप्रर्षे तेनाधर्मेण वै तदा॥ 37.54 ॥

tatastasya svaviṣaye nāvarṣatpākaśāsanaḥ | samā dvādaśa viprarṣe tenādharmeṇa vai tadā

दारांस्तस्य तु विषये विश्वामित्रो महातपाः ।सन्त्यज्य सागरानूपे चचार विपुलं तपः॥ 37.55 ॥

dārāṃstasya tu viṣaye viśvāmitro mahātapāḥ | santyajya sāgarānūpe cacāra vipulaṃ tapaḥ

तस्य पत्नी गले बद्ध्वा मध्यमं पुत्रमौरसम् ।शेषस्य भरणार्थाय व्यक्रीणाद्गोशतेन च॥ 37.56 ॥

tasya patnī gale baddhvā madhyamaṃ putramaurasam | śeṣasya bharaṇārthāya vyakrīṇādgośatena ca

तां तु दृष्ट्वा गले बद्धं विक्रीणन्तीं स्वमात्मजम् ।महर्षिपुत्रं धर्मात्मा मोचयामास तं तदा॥ 37.57 ॥

tāṃ tu dṛṣṭvā gale baddhaṃ vikrīṇantīṃ svamātmajam | maharṣiputraṃ dharmātmā mocayāmāsa taṃ tadā

सत्यव्रतो महाबाहुर्भरणं तस्य चाकरोत् ।विश्वामित्रस्य तुष्ट्यर्थमनुक्रोशार्थमेव च॥ 37.58 ॥

satyavrato mahābāhurbharaṇaṃ tasya cākarot | viśvāmitrasya tuṣṭyarthamanukrośārthameva ca

तदारभ्य स पुत्रस्तु विश्वामित्रस्य वै मुनेः ।अभवद्गालवो नाम गलबन्धान्महातपाः॥ 37.59 ॥

tadārabhya sa putrastu viśvāmitrasya vai muneḥ | abhavadgālavo nāma galabandhānmahātapāḥ

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ 38.0 ॥

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ 38.0-2 ॥

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ५.३८. अष्टात्रिंशोऽध्यायः ।सत्यव्रतादिसगरपर्यन्तवंशवर्णनम् ।सूत उवाच ।सत्यव्रतस्तु तद्भक्त्या कृपया च प्रतिज्ञया ।विश्वामित्रकलत्रं च पोषयामास वै तदा॥ 38.1 ॥

śrīśivamahāpurāṇam || 5.38. aṣṭātriṃśo'dhyāyaḥ | satyavratādisagaraparyantavaṃśavarṇanam | sūta uvāca | satyavratastu tadbhaktyā kṛpayā ca pratijñayā | viśvāmitrakalatraṃ ca poṣayāmāsa vai tadā

हत्वा मृगान्वराहांश्च महिषांश्च वनेचरान् ।विश्वामित्राश्रमाभ्याशे तन्मांसं चाक्षिपन्मुने॥ 38.2 ॥

hatvā mṛgānvarāhāṃśca mahiṣāṃśca vanecarān | viśvāmitrāśramābhyāśe tanmāṃsaṃ cākṣipanmune

तीर्थं गां चैव गात्रं च तथैवान्तःपुरं मुनिः ।याज्योपाध्यायसंयोगाद्वसिष्ठः पर्यरक्षत॥ 38.3 ॥

tīrthaṃ gāṃ caiva gātraṃ ca tathaivāntaḥpuraṃ muniḥ | yājyopādhyāyasaṃyogādvasiṣṭhaḥ paryarakṣata

सत्यव्रतस्य वाक्याद्वा भाविनोऽर्थस्य वै बलात् ।वसिष्ठोऽभ्यधिकं मन्युं धारयामास नित्यशः॥ 38.4 ॥

satyavratasya vākyādvā bhāvino'rthasya vai balāt | vasiṣṭho'bhyadhikaṃ manyuṃ dhārayāmāsa nityaśaḥ

पित्रा तु तं तदा राष्ट्रात्परित्यक्तं स्वमात्मजम् ।न वारयामास मुनिर्वसिष्ठः कारणेन च॥ 38.5 ॥

pitrā tu taṃ tadā rāṣṭrātparityaktaṃ svamātmajam | na vārayāmāsa munirvasiṣṭhaḥ kāraṇena ca

पाणिग्रहणमन्त्राणां निष्ठा स्यात्सप्तमे पदे ।न च सत्यव्रतस्तस्य तमुपांशुमबुद्ध्यत॥ 38.6 ॥

pāṇigrahaṇamantrāṇāṃ niṣṭhā syātsaptame pade | na ca satyavratastasya tamupāṃśumabuddhyata

तस्मिन्स परितोषाय पितुरासीन्महात्मनः ।कुलस्य निष्कृतिर्विप्र कृता सा वै भवेदिति॥ 38.7 ॥

tasminsa paritoṣāya piturāsīnmahātmanaḥ | kulasya niṣkṛtirvipra kṛtā sā vai bhavediti

न तं वसिष्ठो भगवान्पित्रा त्यक्तं न्यवारयत् ।अभिषेक्ष्याम्यहं पुत्रमस्य नैवाब्रवीन्मुनिः॥ 38.8 ॥

na taṃ vasiṣṭho bhagavānpitrā tyaktaṃ nyavārayat | abhiṣekṣyāmyahaṃ putramasya naivābravīnmuniḥ

स तु द्वादश वर्षाणि दीक्षां तामुद्वहद् बली ।अविद्यामाने मांसे तु वसिष्ठस्य महात्मनः॥ 38.9 ॥

sa tu dvādaśa varṣāṇi dīkṣāṃ tāmudvahad balī | avidyāmāne māṃse tu vasiṣṭhasya mahātmanaḥ

सर्वकामदुहां दोग्ध्रीं ददर्श स नृपात्मजः ।तां वै क्रोधाच्च लोभाच्च श्रमाद्वै च क्षुधान्वितः॥ 38.10 ॥

sarvakāmaduhāṃ dogdhrīṃ dadarśa sa nṛpātmajaḥ | tāṃ vai krodhācca lobhācca śramādvai ca kṣudhānvitaḥ

दाशधर्मगतो राजा तां जघान स वै मुने ।स तं मांसं स्वयं चैव विश्वामित्रस्य चात्मजम्॥ 38.11 ॥

dāśadharmagato rājā tāṃ jaghāna sa vai mune | sa taṃ māṃsaṃ svayaṃ caiva viśvāmitrasya cātmajam

भोजयामास तच्छ्रुत्वा वसिष्ठो ह्यस्य चुक्रुधे ।उवाच च मुनिश्रेष्ठस्तं तदा क्रोधसंयुतः॥ 38.12 ॥

bhojayāmāsa tacchrutvā vasiṣṭho hyasya cukrudhe | uvāca ca muniśreṣṭhastaṃ tadā krodhasaṃyutaḥ

वसिष्ठ उवाच ।पातयेयमहं क्रूर तव शङ्कुमशंसयम् ।यदि ते द्वाविमौ शङ्कू नस्यातां वै कृतौ पुरा॥ 38.13 ॥

vasiṣṭha uvāca | pātayeyamahaṃ krūra tava śaṅkumaśaṃsayam | yadi te dvāvimau śaṅkū nasyātāṃ vai kṛtau purā

पितुश्चापरितोषेण गुरोर्दोग्ध्रीवधेन च ।अप्रोक्षितोपयोगाच्च त्रिविधस्ते व्यतिक्रमः॥ 38.14 ॥

pituścāparitoṣeṇa gurordogdhrīvadhena ca | aprokṣitopayogācca trividhaste vyatikramaḥ

त्रिशङ्कुरिति होवाच त्रिशङ्कुरिति स स्मृतः ।विश्वामित्रस्तु दाराणामागतो भरणे कृते॥ 38.15 ॥

triśaṅkuriti hovāca triśaṅkuriti sa smṛtaḥ | viśvāmitrastu dārāṇāmāgato bharaṇe kṛte

तेन तस्मै वरं प्रादान्मुनिः प्रीतस्त्रिशङ्कवे ।छन्द्यमानो वरेणाथ वरं वव्रे नृपात्मजः॥ 38.16 ॥

tena tasmai varaṃ prādānmuniḥ prītastriśaṅkave | chandyamāno vareṇātha varaṃ vavre nṛpātmajaḥ

अनावृष्टिभये चास्मिञ्जाते द्वादशवार्षिके ।अभिषिच्य पितू राज्ये याजयामास तं मुनिः॥ 38.17 ॥

anāvṛṣṭibhaye cāsmiñjāte dvādaśavārṣike | abhiṣicya pitū rājye yājayāmāsa taṃ muniḥ

मिषतां देवतानां च वसिष्ठस्य च कौशिकः ।सशरीरं तदा तं तु दिवमारोहयत्प्रभुः॥ 38.18 ॥

miṣatāṃ devatānāṃ ca vasiṣṭhasya ca kauśikaḥ | saśarīraṃ tadā taṃ tu divamārohayatprabhuḥ

तस्य सत्यरथा नाम भार्या केकयवंशजा ।कुमारं जनयामास हरिश्चन्द्रमकल्मषम्॥ 38.19 ॥

tasya satyarathā nāma bhāryā kekayavaṃśajā | kumāraṃ janayāmāsa hariścandramakalmaṣam

स वै राजा हरिश्चन्द्रो त्रैशङ्कव इति स्मृतः ।आहर्ता राजसूयस्य सम्राडिति ह विश्रुतः॥ 38.20 ॥

sa vai rājā hariścandro traiśaṅkava iti smṛtaḥ | āhartā rājasūyasya samrāḍiti ha viśrutaḥ

हरिश्चन्द्रस्य हि सुतो रोहितो नाम विश्रुतः ।रोहितस्य वृकः पुत्रो वृकाद् बाहुस्तु जज्ञिवान्॥ 38.21 ॥

hariścandrasya hi suto rohito nāma viśrutaḥ | rohitasya vṛkaḥ putro vṛkād bāhustu jajñivān

हैहयास्तालजङ्घाश्च निरस्यन्ति स्म तं नृपम् ।नात्यर्थे धार्मिको विप्राः स हि धर्मयुगेऽभवत्॥ 38.22 ॥

haihayāstālajaṅghāśca nirasyanti sma taṃ nṛpam | nātyarthe dhārmiko viprāḥ sa hi dharmayuge'bhavat

सगरं स सुतं बाहुर्जज्ञे सह गरेण वै ।और्वस्याश्रममासाद्य भार्गवेणाभिरक्षितः॥ 38.23 ॥

sagaraṃ sa sutaṃ bāhurjajñe saha gareṇa vai | aurvasyāśramamāsādya bhārgaveṇābhirakṣitaḥ

आग्नेयमस्त्रं लब्ध्वा च भार्गवात्सगरो नृपः ।जिगाय पृथिवीं हत्वा तालजङ्घान्स हैहयान॥ 38.24 ॥

āgneyamastraṃ labdhvā ca bhārgavātsagaro nṛpaḥ | jigāya pṛthivīṃ hatvā tālajaṅghānsa haihayāna

शकान्बहूदकांश्चैव पारदान्सगणान्खशान् ।सुधर्मं स्थापयामास शशास वृषतः क्षितिम्॥ 38.25 ॥

śakānbahūdakāṃścaiva pāradānsagaṇānkhaśān | sudharmaṃ sthāpayāmāsa śaśāsa vṛṣataḥ kṣitim

शौनक उवाच ।स वै गरेण सहितः कथं जातस्तु क्षत्रियात् ।जितवानेतदाचक्ष्व विस्तरेण हि सूतज॥ 38.26 ॥

śaunaka uvāca | sa vai gareṇa sahitaḥ kathaṃ jātastu kṣatriyāt | jitavānetadācakṣva vistareṇa hi sūtaja

सूत उवाच ।पारीक्षितेन सम्पृष्टो वैशम्पायन एव च ।यदाचष्ट स्म तद्वक्ष्ये शृणुष्वैकमना मुने॥ 38.27 ॥

sūta uvāca | pārīkṣitena sampṛṣṭo vaiśampāyana eva ca | yadācaṣṭa sma tadvakṣye śṛṇuṣvaikamanā mune

परीक्षितोवाच ।कथं स सगरो राजा गरेण सहितो मुने ।जातः स जघ्निवान्भूपानेतदाख्यातुमर्हसि॥ 38.28 ॥

parīkṣitovāca | kathaṃ sa sagaro rājā gareṇa sahito mune | jātaḥ sa jaghnivānbhūpānetadākhyātumarhasi

वैशम्पायन उवाच ।बाहोर्व्यसनिनस्तातहृतं राज्यमभूत्किल ।हैहयैस्तालजङ्घैश्च शकैः सार्धं विशाम्पते॥ 38.29 ॥

vaiśampāyana uvāca | bāhorvyasaninastātahṛtaṃ rājyamabhūtkila | haihayaistālajaṅghaiśca śakaiḥ sārdhaṃ viśāmpate

यवनाः पारदाश्चैव काम्बोजाः पाह्लवास्तथा ।बहूदकाश्च पञ्चैव गणाः प्रोक्ताश्च रक्षसाम्॥ 38.30 ॥

yavanāḥ pāradāścaiva kāmbojāḥ pāhlavāstathā | bahūdakāśca pañcaiva gaṇāḥ proktāśca rakṣasām

एते पञ्च गणा राजन् हैहयार्थेषु रक्षसाम् ।कृत्वा पराक्रमान् बाहो राज्यं तेभ्यो ददुर्बलात्॥ 38.31 ॥

ete pañca gaṇā rājan haihayārtheṣu rakṣasām | kṛtvā parākramān bāho rājyaṃ tebhyo dadurbalāt

हतराज्यस्ततो राजा स वै बाहुर्वनं ययौ ।पत्न्या चानुगतो दुःखी स वै प्राणानवासृजत्॥ 38.32 ॥

hatarājyastato rājā sa vai bāhurvanaṃ yayau | patnyā cānugato duḥkhī sa vai prāṇānavāsṛjat

पत्नी या यादवी तस्य सगर्भा पृष्ठतो गता ।सपत्न्या च गरस्तस्यै दत्तः पूर्वसुतेर्ष्यया॥ 38.33 ॥

patnī yā yādavī tasya sagarbhā pṛṣṭhato gatā | sapatnyā ca garastasyai dattaḥ pūrvasuterṣyayā

सा तु भर्तुश्चितां कृत्वा ज्वलनं चावरोहत ।और्वस्तां भार्गवो राजन्कारुण्यात्समवारयत्॥ 38.34 ॥

sā tu bhartuścitāṃ kṛtvā jvalanaṃ cāvarohata | aurvastāṃ bhārgavo rājankāruṇyātsamavārayat

तस्याश्रमे स्थिता राज्ञी गर्भरक्षणहेतवे ।सिषेवे मुनिवर्यं तं स्मरन्ती शङ्करं हृदा॥ 38.35 ॥

tasyāśrame sthitā rājñī garbharakṣaṇahetave | siṣeve munivaryaṃ taṃ smarantī śaṅkaraṃ hṛdā

एकदा खलु तद् गर्भो गरेणैव सह च्युतः ।सुमुहूर्त्ते सुलग्ने च पञ्चोच्चग्रहसंयुते॥ 38.36 ॥

ekadā khalu tad garbho gareṇaiva saha cyutaḥ | sumuhūrtte sulagne ca pañcoccagrahasaṃyute

तस्मिँल्लग्ने च बलिनि सर्वथा मुनिसत्तम ।व्यजायत महाबाहुः सगरो नाम पार्थिवः॥ 38.37 ॥

tasmim̐llagne ca balini sarvathā munisattama | vyajāyata mahābāhuḥ sagaro nāma pārthivaḥ

और्वस्तु जातकर्मादि तस्य कृत्वा महात्मनः ।अध्याप्य वेदशास्त्राणि ततोऽस्त्रं प्रत्यपादयत्॥ 38.38 ॥

aurvastu jātakarmādi tasya kṛtvā mahātmanaḥ | adhyāpya vedaśāstrāṇi tato'straṃ pratyapādayat

आग्नेयं तं महाभागो ह्यमरैरपि दुःसहम् ।जग्राह विधिना प्रीत्या सगरोऽसौ नृपोत्तमः॥ 38.39 ॥

āgneyaṃ taṃ mahābhāgo hyamarairapi duḥsaham | jagrāha vidhinā prītyā sagaro'sau nṛpottamaḥ

स तेनास्त्रबलेनैव बलेन च समन्वितः ।हैहयान्विजघानाशु सङ्क्रुद्धोऽस्त्रबलेन च॥ 38.40 ॥

sa tenāstrabalenaiva balena ca samanvitaḥ | haihayānvijaghānāśu saṅkruddho'strabalena ca

आजहार च लोकेषु कीर्तिं कीर्तिमतां वरः ।धर्मं संस्थापयामास सगरोऽसौ महीतले॥ 38.41 ॥

ājahāra ca lokeṣu kīrtiṃ kīrtimatāṃ varaḥ | dharmaṃ saṃsthāpayāmāsa sagaro'sau mahītale

ततः शकाः सयवनाः काम्बोजाः पाह्लवास्तथा ।हन्यमानास्तदा ते तु वसिष्ठं शरणं ययुः॥ 38.42 ॥

tataḥ śakāḥ sayavanāḥ kāmbojāḥ pāhlavāstathā | hanyamānāstadā te tu vasiṣṭhaṃ śaraṇaṃ yayuḥ

वसिष्ठो वञ्चनां कृत्वा समयेन महाद्युतिः ।सगरं वारयामास तेषां दत्वाभयं नृपम्॥ 38.43 ॥

vasiṣṭho vañcanāṃ kṛtvā samayena mahādyutiḥ | sagaraṃ vārayāmāsa teṣāṃ datvābhayaṃ nṛpam

सगरः स्वां प्रतिज्ञां तु गुरोर्वाक्यं निशम्य च ।धर्मं जघान तेषां वै केशान्यत्वं चकार ह॥ 38.44 ॥

sagaraḥ svāṃ pratijñāṃ tu gurorvākyaṃ niśamya ca | dharmaṃ jaghāna teṣāṃ vai keśānyatvaṃ cakāra ha

अर्धं शकानां शिरसो मुण्डं कृत्वा व्यसर्जयत् ।यवनानां शिरः सर्वं काम्बोजानां तथैव च॥ 38.45 ॥

ardhaṃ śakānāṃ śiraso muṇḍaṃ kṛtvā vyasarjayat | yavanānāṃ śiraḥ sarvaṃ kāmbojānāṃ tathaiva ca

पारदा मुण्डकेशाश्च पाह्नवाश्श्मश्रुधारिणः ।निःस्वाध्यायवषट्काराः कृतास्तेन महात्मना॥ 38.46 ॥

pāradā muṇḍakeśāśca pāhnavāśśmaśrudhāriṇaḥ | niḥsvādhyāyavaṣaṭkārāḥ kṛtāstena mahātmanā

जिता च सकला पृथ्वी धर्मतस्तेन भूभुजा ।सर्वे ते क्षत्रियास्तात धर्महीनाः कृताः पुरा॥ 38.47 ॥

jitā ca sakalā pṛthvī dharmatastena bhūbhujā | sarve te kṣatriyāstāta dharmahīnāḥ kṛtāḥ purā

स धर्मविजयी राजा विजित्वेमां वसुन्धराम् ।अश्वं संस्कारयामास वाजिमेधाय पार्थिवः॥ 38.48 ॥

sa dharmavijayī rājā vijitvemāṃ vasundharām | aśvaṃ saṃskārayāmāsa vājimedhāya pārthivaḥ

तस्य चारयतः सोऽश्वः समुद्रे पूर्वदक्षिणे ।गतः षष्टिसहस्रैस्तु तत्पुत्रैरन्वितो मुने॥ 38.49 ॥

tasya cārayataḥ so'śvaḥ samudre pūrvadakṣiṇe | gataḥ ṣaṣṭisahasraistu tatputrairanvito mune

देवराजेन शक्रेण सोऽश्वो हि स्वार्थसाधिना ।वेलासमीपेऽपहृतो भूमिं चैव प्रवेशितः॥ 38.50 ॥

devarājena śakreṇa so'śvo hi svārthasādhinā | velāsamīpe'pahṛto bhūmiṃ caiva praveśitaḥ

महाराजोऽथ सगरस्तद्धयान्वेषणाय च ।स तं देशं तदा पुत्रैः खानयामास सर्वतः॥ 38.51 ॥

mahārājo'tha sagarastaddhayānveṣaṇāya ca | sa taṃ deśaṃ tadā putraiḥ khānayāmāsa sarvataḥ

आसेदुस्ते ततस्तत्र खन्यमाने महार्णवे ।तमादिपुरुषं देवं कपिलं विश्वरूपिणम्॥ 38.52 ॥

āseduste tatastatra khanyamāne mahārṇave | tamādipuruṣaṃ devaṃ kapilaṃ viśvarūpiṇam

तस्य चक्षुःसमुत्थेन वह्निना प्रतिबुध्यतः ।दग्धाः षष्टिसहस्राणि चत्वारस्त्ववशेषिताः॥ 38.53 ॥

tasya cakṣuḥsamutthena vahninā pratibudhyataḥ | dagdhāḥ ṣaṣṭisahasrāṇi catvārastvavaśeṣitāḥ

हर्षकेतुः सुकेतुश्च तथा धर्मरथोपरः ।शूरः पञ्चजनश्चैव तस्य वंशकरा नृपाः॥ 38.54 ॥

harṣaketuḥ suketuśca tathā dharmarathoparaḥ | śūraḥ pañcajanaścaiva tasya vaṃśakarā nṛpāḥ

प्रादाच्च तस्मै भगवान् हरिः पञ्च वरान्स्वयम् ।वंशं मेधां च कीर्तिं च समुद्रं तनयं धनम्॥ 38.55 ॥

prādācca tasmai bhagavān hariḥ pañca varānsvayam | vaṃśaṃ medhāṃ ca kīrtiṃ ca samudraṃ tanayaṃ dhanam

सागरत्वं च लेभे स कर्मणा तस्य तेन वै ।तं चाश्वमेधिकं सोऽश्वं समुद्रादुपलब्धवान्॥ 38.56 ॥

sāgaratvaṃ ca lebhe sa karmaṇā tasya tena vai | taṃ cāśvamedhikaṃ so'śvaṃ samudrādupalabdhavān

आजहाराश्वमेधानां शतं स तु महायशाः ।ईजे शम्भुविभूतीश्च देवतास्तत्र सुव्रताः॥ 38.57 ॥

ājahārāśvamedhānāṃ śataṃ sa tu mahāyaśāḥ | īje śambhuvibhūtīśca devatāstatra suvratāḥ

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ 39.0 ॥

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ 39.0-2 ॥

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ५.३९. एकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ।वैवस्वतवंशोद्भवराजवर्णनम् ।शौनक उवाच ।सगरस्यात्मजा वीराः कथं जाता महाबलाः ।विक्रान्ताः षष्टिसाहस्रा विधना केन वा वद॥ 39.1 ॥

śrīśivamahāpurāṇam || 5.39. ekonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ | vaivasvatavaṃśodbhavarājavarṇanam | śaunaka uvāca | sagarasyātmajā vīrāḥ kathaṃ jātā mahābalāḥ | vikrāntāḥ ṣaṣṭisāhasrā vidhanā kena vā vada

सूत उवाच ।द्वे पत्न्यो सगरस्यास्तां तपसा दग्धकिल्विषे ।और्वस्तयोर्वरं प्रादात्तोषितो मुनिसत्तमः॥ 39.2 ॥

sūta uvāca | dve patnyo sagarasyāstāṃ tapasā dagdhakilviṣe | aurvastayorvaraṃ prādāttoṣito munisattamaḥ

षष्टिपुत्रसहस्राणि एका वव्रे तरस्विनाम् ।एकं वंशकरं त्वेका यथेष्टं वरशालिनी॥ 39.3 ॥

ṣaṣṭiputrasahasrāṇi ekā vavre tarasvinām | ekaṃ vaṃśakaraṃ tvekā yatheṣṭaṃ varaśālinī

तत्रैवागत्य तांल्लब्ध्वा पुत्रान् शूरान्बहूंस्तदा ।सा चैव सुषुवे तुम्बं बीजपूर्वं पृथक् कृतम्॥ 39.4 ॥

tatraivāgatya tāṃllabdhvā putrān śūrānbahūṃstadā | sā caiva suṣuve tumbaṃ bījapūrvaṃ pṛthak kṛtam

ते सर्वे हि स्वधात्रीभिर्ववृधुश्च यथाक्रमम् ।घृतपूर्णेषु कुम्भेषु कुमाराः प्रीतिवर्द्धनाः॥ 39.5 ॥

te sarve hi svadhātrībhirvavṛdhuśca yathākramam | ghṛtapūrṇeṣu kumbheṣu kumārāḥ prītivarddhanāḥ

कपिलाग्निप्रदग्धानां तेषां तत्र महात्मनाम् ।एकः पञ्चजनो नाम पुत्रो राजा बभूव ह॥ 39.6 ॥

kapilāgnipradagdhānāṃ teṣāṃ tatra mahātmanām | ekaḥ pañcajano nāma putro rājā babhūva ha

ततः पञ्चजनस्यासीदंशुमान्नाम वीर्यवान् ।दिलीपस्तनयस्तस्य पुत्रो यस्य भगीरथः॥ 39.7 ॥

tataḥ pañcajanasyāsīdaṃśumānnāma vīryavān | dilīpastanayastasya putro yasya bhagīrathaḥ

यस्तु गङ्गा सरिच्छ्रेष्ठामवातारयत प्रभुः ।समुद्रमानयच्चेमां दुहितृत्वमकल्पयत्॥ 39.8 ॥

yastu gaṅgā saricchreṣṭhāmavātārayata prabhuḥ | samudramānayaccemāṃ duhitṛtvamakalpayat

भगीरथसुतो राजा श्रुतसेन इति श्रुतः ।नाभागस्तु सुतस्तस्य पुत्रः परमधार्मिकः॥ 39.9 ॥

bhagīrathasuto rājā śrutasena iti śrutaḥ | nābhāgastu sutastasya putraḥ paramadhārmikaḥ

अम्बरीषस्तु नाभागिः सिन्धुद्वीपस्ततोऽभवत् ।अयुताजित्तु दायादः सिन्धुद्वीपस्य वीर्यवान्॥ 39.10 ॥

ambarīṣastu nābhāgiḥ sindhudvīpastato'bhavat | ayutājittu dāyādaḥ sindhudvīpasya vīryavān

आयुताजित्सुतस्त्वासीद् ऋतुपर्णो महायशाः ।दिव्याक्षहृदयज्ञोऽसौ राजा नलसखोऽभवत्॥ 39.11 ॥

āyutājitsutastvāsīd ṛtuparṇo mahāyaśāḥ | divyākṣahṛdayajño'sau rājā nalasakho'bhavat

ऋतुपर्णसुतस्त्वासीदनुपर्णो महाद्युतिः ।तस्य कल्माषपादो वै नाम्ना मित्रसहस्तथा॥ 39.12 ॥

ṛtuparṇasutastvāsīdanuparṇo mahādyutiḥ | tasya kalmāṣapādo vai nāmnā mitrasahastathā

कल्माषपादस्य सुतः सर्वकर्मेति विश्रुतः ।अनरण्यस्तु पुत्रोऽभूद्विश्रुतः सर्वशर्मणः॥ 39.13 ॥

kalmāṣapādasya sutaḥ sarvakarmeti viśrutaḥ | anaraṇyastu putro'bhūdviśrutaḥ sarvaśarmaṇaḥ

अनरण्यसुतो राजा विद्वान्मुण्डिद्रुहोऽभवत् ।निषधस्तस्य तनयो रतिः खट्वाङ्ग इत्यपि॥ 39.14 ॥

anaraṇyasuto rājā vidvānmuṇḍidruho'bhavat | niṣadhastasya tanayo ratiḥ khaṭvāṅga ityapi

येन स्वर्गादिहागत्य मुहूर्तं प्राप्य जीवितम् ।त्रयोऽपि सञ्चिता लोका बुद्ध्या सत्येन चानघ॥ 39.15 ॥

yena svargādihāgatya muhūrtaṃ prāpya jīvitam | trayo'pi sañcitā lokā buddhyā satyena cānagha

दीर्घबाहुः सुतस्तस्य रघुस्तस्याभवत्सुतः ।अजस्तस्य तु पुत्रोऽभूत्तस्माद्दशरथोऽभवत्॥ 39.16 ॥

dīrghabāhuḥ sutastasya raghustasyābhavatsutaḥ | ajastasya tu putro'bhūttasmāddaśaratho'bhavat

रामो दशरथाज्जज्ञे धर्मात्मा यो महायशाः ।स विष्ण्वंशो महाशैवः पौलस्त्यो येन घातितः॥ 39.17 ॥

rāmo daśarathājjajñe dharmātmā yo mahāyaśāḥ | sa viṣṇvaṃśo mahāśaivaḥ paulastyo yena ghātitaḥ

तच्चरित्रं च बहुधा पुराणेषु प्रवर्णितम् ।रामायणे प्रसिद्धं हि नातः प्रोक्तं तु विस्तरात्॥ 39.18 ॥

taccaritraṃ ca bahudhā purāṇeṣu pravarṇitam | rāmāyaṇe prasiddhaṃ hi nātaḥ proktaṃ tu vistarāt

रामस्य तनयो जज्ञे कुश इत्यपि विश्रुतः ।अतिथिस्तु कुशाज्जज्ञे निषधस्तस्य चात्मजः॥ 39.19 ॥

rāmasya tanayo jajñe kuśa ityapi viśrutaḥ | atithistu kuśājjajñe niṣadhastasya cātmajaḥ

निषधस्य नलः पुत्रो नभः पुत्रो नलस्य तु ।नभसः पुण्डरीकश्च क्षेमधन्वा ततः स्मृतः॥ 39.20 ॥

niṣadhasya nalaḥ putro nabhaḥ putro nalasya tu | nabhasaḥ puṇḍarīkaśca kṣemadhanvā tataḥ smṛtaḥ

क्षेमधन्वसुतस्त्वासीद्देवानीकः प्रतापवान् ।आसीदहीनगुर्नाम देवानीकात्मजः प्रभुः॥ 39.21 ॥

kṣemadhanvasutastvāsīddevānīkaḥ pratāpavān | āsīdahīnagurnāma devānīkātmajaḥ prabhuḥ

अहीनगोस्तु दायादः सहस्वान्नाम वीर्यवान् ।वीरसेनात्मजस्तस्य यश्चेक्ष्वाकुकुलोद्भवः॥ 39.22 ॥

ahīnagostu dāyādaḥ sahasvānnāma vīryavān | vīrasenātmajastasya yaścekṣvākukulodbhavaḥ

वीरसेनस्य दायादः पारियात्रो बभूव ह ।ततो बलाख्यस्तनयः स्थलस्तस्मादभूत्सुतः॥ 39.23 ॥

vīrasenasya dāyādaḥ pāriyātro babhūva ha | tato balākhyastanayaḥ sthalastasmādabhūtsutaḥ

अर्कांशसम्भवस्तस्मात्पुत्रो यक्षः प्रतापवान् ।तत्सुतस्त्वगुणस्त्वासीत्तस्माद्विधृतिरात्मजः॥ 39.24 ॥

arkāṃśasambhavastasmātputro yakṣaḥ pratāpavān | tatsutastvaguṇastvāsīttasmādvidhṛtirātmajaḥ

हिरण्यनाभस्तत्पुत्रो योगाचार्यो बभूव ह ।स शिष्यो जैमिनिमुनेर्ह्यात्मविद्याविशारदः॥ 39.25 ॥

hiraṇyanābhastatputro yogācāryo babhūva ha | sa śiṣyo jaiminimunerhyātmavidyāviśāradaḥ

कौशल्यो याज्ञवल्क्योऽथ योगमध्यात्मसंज्ञकम् ।यतोऽध्यगान्नृपवराद् हृदयग्रन्थिभेदनम्॥ 39.26 ॥

kauśalyo yājñavalkyo'tha yogamadhyātmasaṃjñakam | yato'dhyagānnṛpavarād hṛdayagranthibhedanam

तत्सुतो पुष्यनामा हि ध्रुवसंज्ञस्तदात्मजः ।अग्निवर्णः सुतस्तस्य शीघ्रनामा सुतस्ततः॥ 39.27 ॥

tatsuto puṣyanāmā hi dhruvasaṃjñastadātmajaḥ | agnivarṇaḥ sutastasya śīghranāmā sutastataḥ

मरुन्नामा सुतस्तस्य योगसिद्धो बभूव ह ।असावास्तेऽद्यापि प्रभुः कलापग्रामसंज्ञके॥ 39.28 ॥

marunnāmā sutastasya yogasiddho babhūva ha | asāvāste'dyāpi prabhuḥ kalāpagrāmasaṃjñake

तद्वासिभिश्च मुनिभिः कलेरन्ते स एव हि ।पुनर्भावयिता नष्टं सूर्यवंशं विशेषतः॥ 39.29 ॥

tadvāsibhiśca munibhiḥ kalerante sa eva hi | punarbhāvayitā naṣṭaṃ sūryavaṃśaṃ viśeṣataḥ

पृथुश्रुतश्च तत्पुत्रः सन्धिस्तस्य सुतः स्मृतः ।अमर्षणः सुतस्तस्य मरुत्वांस्तत्सुतोऽभवत्॥ 39.30 ॥

pṛthuśrutaśca tatputraḥ sandhistasya sutaḥ smṛtaḥ | amarṣaṇaḥ sutastasya marutvāṃstatsuto'bhavat

विश्वसाह्वः सुतस्तस्य तत्सुतोऽभूत्प्रसेनजित् ।तक्षकस्तस्य तनयः तत्सुतो हि बृहद्बलः॥ 39.31 ॥

viśvasāhvaḥ sutastasya tatsuto'bhūtprasenajit | takṣakastasya tanayaḥ tatsuto hi bṛhadbalaḥ

एत इक्ष्वाकुवंशीया अतीताः सम्प्रकीर्तिताः ।शृणुतानागतान्भूपांस्तद्वंश्यान्धर्मवित्तमान्॥ 39.32 ॥

eta ikṣvākuvaṃśīyā atītāḥ samprakīrtitāḥ | śṛṇutānāgatānbhūpāṃstadvaṃśyāndharmavittamān

बृहद्बलस्य तनयो भविता हि बृहद्रणः ।बृहद्रणसुतस्तस्योरुक्रियो हि भविष्यति॥ 39.33 ॥

bṛhadbalasya tanayo bhavitā hi bṛhadraṇaḥ | bṛhadraṇasutastasyorukriyo hi bhaviṣyati

वत्सवृद्धः सुतस्तस्य प्रतिव्योमा सुतस्ततः ।भानुस्तत्तनयो भावी दिवाको वाहिनीपतिः॥ 39.34 ॥

vatsavṛddhaḥ sutastasya prativyomā sutastataḥ | bhānustattanayo bhāvī divāko vāhinīpatiḥ

सहदेवः सुतस्तस्य महावीरो भविष्यति ।तत्सुतो बृहदश्वो हि भानुमांस्तत्सुतो बली॥ 39.35 ॥

sahadevaḥ sutastasya mahāvīro bhaviṣyati | tatsuto bṛhadaśvo hi bhānumāṃstatsuto balī

सुतो भानुमतो भावी प्रतीकाश्वश्च वीर्यवान् ।सुप्रतीकः सुतस्तस्य भविष्यति नृपोत्तमः॥ 39.36 ॥

suto bhānumato bhāvī pratīkāśvaśca vīryavān | supratīkaḥ sutastasya bhaviṣyati nṛpottamaḥ

मरुदेवः सुतस्तस्य सुनक्षत्रो भविष्यति ।तत्सुतः पुष्करस्तस्यान्तरिक्षस्तत्सुतो द्विजाः॥ 39.37 ॥

marudevaḥ sutastasya sunakṣatro bhaviṣyati | tatsutaḥ puṣkarastasyāntarikṣastatsuto dvijāḥ

सुतपास्तत्सुतो वीरो मित्रचित्तस्य चात्मजः ।बृहद्भाजः सुतस्तस्य बर्हिनामा तदात्मजः॥ 39.38 ॥

sutapāstatsuto vīro mitracittasya cātmajaḥ | bṛhadbhājaḥ sutastasya barhināmā tadātmajaḥ

कृतञ्जयः सुतस्तस्य तत्सुतो हि रणञ्जयः ।सञ्जयस्तु मयस्तस्य तस्य शाक्यो हि चात्मजः॥ 39.39 ॥

kṛtañjayaḥ sutastasya tatsuto hi raṇañjayaḥ | sañjayastu mayastasya tasya śākyo hi cātmajaḥ

शुद्धोदस्तनयस्तस्य लाङ्गलस्तु तदात्मजः ।तस्य प्रसेनजित्पुत्रस्तत्सुतः शूद्रकाह्वयः॥ 39.40 ॥

śuddhodastanayastasya lāṅgalastu tadātmajaḥ | tasya prasenajitputrastatsutaḥ śūdrakāhvayaḥ

रुणको भविता तस्य सुरथस्तत्सुतः स्मृतः ।सुमित्रस्तत्सुतो भावी वंशनिष्ठान्त एव हि॥ 39.41 ॥

ruṇako bhavitā tasya surathastatsutaḥ smṛtaḥ | sumitrastatsuto bhāvī vaṃśaniṣṭhānta eva hi

सुमित्रान्तोऽन्वयोऽयं वै इक्ष्वाकूणां भविष्यति ।राज्ञां वैचित्रवीर्याणां धर्मिष्ठानां सुकर्मणाम्॥ 39.42 ॥

sumitrānto'nvayo'yaṃ vai ikṣvākūṇāṃ bhaviṣyati | rājñāṃ vaicitravīryāṇāṃ dharmiṣṭhānāṃ sukarmaṇām

सुमित्रं प्राप्य राजानं स तद्वंशः शुभः कलौ ।संस्थां प्राप्स्यति तद्ब्राह्मे वर्धिष्यति पुनः कृते॥ 39.43 ॥

sumitraṃ prāpya rājānaṃ sa tadvaṃśaḥ śubhaḥ kalau | saṃsthāṃ prāpsyati tadbrāhme vardhiṣyati punaḥ kṛte

एतद्वैवस्वते वंशे राजानो भूरिदक्षिणाः ।इक्ष्वाकुवंशप्रभवाः प्राधान्येन प्रकीर्तिताः॥ 39.44 ॥

etadvaivasvate vaṃśe rājāno bhūridakṣiṇāḥ | ikṣvākuvaṃśaprabhavāḥ prādhānyena prakīrtitāḥ

पुण्येयं परमा सृष्टिरादित्यस्य विवस्वतः ।श्राद्धदेवस्य देवस्य प्रजानां पुष्टिदस्य च॥ 39.45 ॥

puṇyeyaṃ paramā sṛṣṭirādityasya vivasvataḥ | śrāddhadevasya devasya prajānāṃ puṣṭidasya ca

पठन् शृण्वन्निमां सृष्टिमादित्यस्य च मानवः ।प्रजावानेति सायुज्यमिह भुक्त्वा सुखं परम्॥ 39.46 ॥

paṭhan śṛṇvannimāṃ sṛṣṭimādityasya ca mānavaḥ | prajāvāneti sāyujyamiha bhuktvā sukhaṃ param