Shiva Purana
9
अध्याय 9 / 11

Uma Samhita

2794 श्लोकभाग 19/19 · श्लोक 49.0–51.88

पूर्ण अध्याय पाठ189 श्लोक

अध्याय 9

श्लोक 49.0

५.४९ ॥ श्रीगणेशाय नमः

5.49 || śrīgaṇeśāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Salutations to Shri Ganesha.

अध्याय 9

श्लोक 49.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Salutations to Shri Gauri and Shankara.

अध्याय 9

श्लोक 49.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ५.४९. एकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ।उमाप्रादुर्भाववर्णनम् ।मुनय ऊचुः ।उमाया भुवनेशान्याः सूत सर्वार्थवित्तम ।अवतारं समाचक्ष्व यतो जाता सरस्वती

śrīśivamahāpurāṇam || 5.49. ekonapañcāśattamo'dhyāyaḥ | umāprādurbhāvavarṇanam | munaya ūcuḥ | umāyā bhuvaneśānyāḥ sūta sarvārthavittama | avatāraṃ samācakṣva yato jātā sarasvatī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The glorious Shiva Mahapurana, book 5, chapter 49: the account of the appearance of Uma. The sages said: Suta, most learned in all matters, tell us of the incarnation of Uma, queen of the worlds, from whom Sarasvati was born,

अध्याय 9

श्लोक 49.2

या गीयते परब्रह्ममूलप्रकृतिरीश्वरी ।निराकारापि साकारा नित्या नन्दमयी सती

yā gīyate parabrahmamūlaprakṛtirīśvarī | nirākārāpi sākārā nityā nandamayī satī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

she who is sung as the supreme Brahman, the root nature, the Goddess, formless yet with form, eternal, full of bliss, Sati.

अध्याय 9

श्लोक 49.3

सूत उवाच ।तापसाः शृणुत प्रेम्णा चरित्रं परमं महत् ।यस्य विज्ञानमात्रेण नरो याति परां गतिम्

sūta uvāca | tāpasāḥ śṛṇuta premṇā caritraṃ paramaṃ mahat | yasya vijñānamātreṇa naro yāti parāṃ gatim

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Suta said: Ascetics, hear with love this supreme and great account, by merely understanding which a man attains the supreme goal.

अध्याय 9

श्लोक 49.4

देवदानवयोर्युद्धमेकदासीत्परस्परम् ।महामायाप्रभावेणामराणां विजयोऽभवत्

devadānavayoryuddhamekadāsītparasparam | mahāmāyāprabhāveṇāmarāṇāṃ vijayo'bhavat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Once there was a war between the gods and the danavas, and by the power of Mahamaya the immortals were victorious.

अध्याय 9

श्लोक 49.5

ततोऽवलिप्ता अमराः स्वप्रशंसां वितेनिरे ।वयं धन्या वयं धन्याः किं करिष्यन्ति नोऽसुराः

tato'valiptā amarāḥ svapraśaṃsāṃ vitenire | vayaṃ dhanyā vayaṃ dhanyāḥ kiṃ kariṣyanti no'surāḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Then the immortals, grown arrogant, spread their own praise: "We are blessed, we are blessed! What can the asuras do to us,

अध्याय 9

श्लोक 49.5.49.10

तत आज्ञापयद्देवान् देवानामधिनायकः ।यात यूयं परीक्षध्वं याथातथ्येन किन्विति

tata ājñāpayaddevān devānāmadhināyakaḥ | yāta yūyaṃ parīkṣadhvaṃ yāthātathyena kinviti

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Then the ruler of the gods commanded the gods: "Go and find out truly what this is."

अध्याय 9

श्लोक 49.5.49.20

चरित्रमीदृशं यस्य तमेव शरणं श्रये ।इति सञ्चिन्तयामास सहस्राक्षः पुनः पुनः

caritramīdṛśaṃ yasya tameva śaraṇaṃ śraye | iti sañcintayāmāsa sahasrākṣaḥ punaḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

"Whose deeds are such — to him alone I go for refuge." So the thousand-eyed one reflected again and again.

अध्याय 9

श्लोक 49.5.49.30

कदाचिद्दयिताकारा कदाचित्पुरुषाकृतिः ।कदाचिदुभयाकारा सर्वाकाराहमीश्वरी

kadāciddayitākārā kadācitpuruṣākṛtiḥ | kadācidubhayākārā sarvākārāhamīśvarī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

"Sometimes in the form of a woman, sometimes in the shape of a man, sometimes in both forms — I, the Goddess, am of all forms."

अध्याय 9

श्लोक 49.5.49.40

इति देव्या वचः श्रुत्वा करुणागर्भितं सुराः ।तुष्टुवुः परमेशानीं भक्तिसन्नतकन्धराः

iti devyā vacaḥ śrutvā karuṇāgarbhitaṃ surāḥ | tuṣṭuvuḥ parameśānīṃ bhaktisannatakandharāḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Hearing these words of the Goddess, full of compassion, the gods praised the supreme Goddess with necks bowed in devotion:

अध्याय 9

श्लोक 49.6

ये प्रभावं समालोक्यास्माकं परमदुःसहम् ।भीता नागालयं याता यात यातेति वादिनः

ye prabhāvaṃ samālokyāsmākaṃ paramaduḥsaham | bhītā nāgālayaṃ yātā yāta yāteti vādinaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

who, seeing our most unbearable power, fled in fear to the abode of the nagas, crying 'Run, run!'?

अध्याय 9

श्लोक 49.7

अहो बलमहो तेजो दैत्यवंशक्षयङ्करम् ।अहो भाग्यं सुमनसामेवं सर्वेऽभ्यवर्णयन्

aho balamaho tejo daityavaṃśakṣayaṅkaram | aho bhāgyaṃ sumanasāmevaṃ sarve'bhyavarṇayan

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Oh, what strength! Oh, what radiance, the destroyer of the daitya race! Oh, the good fortune of the gods!" — so they all declared.

अध्याय 9

श्लोक 49.8

तत आविरभूत्तेजः कूटरूपं तदैव हि ।अदृष्टपूर्वं तद् दृष्ट्वा विस्मिता अभवन्सुराः

tata āvirabhūttejaḥ kūṭarūpaṃ tadaiva hi | adṛṣṭapūrvaṃ tad dṛṣṭvā vismitā abhavansurāḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Then at that very moment a radiance appeared in the form of a peak; seeing it, never seen before, the gods were astonished.

अध्याय 9

श्लोक 49.9

किमिदं किमिदं चेति रुद्धकण्ठाः समब्रुवन ।अजानन्तः परं श्यामानुभावं मानभञ्जनम्

kimidaṃ kimidaṃ ceti ruddhakaṇṭhāḥ samabruvana | ajānantaḥ paraṃ śyāmānubhāvaṃ mānabhañjanam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

With choked throats they said, "What is this, what is this?", not knowing the supreme power of the dark Goddess, the breaker of pride.

अध्याय 9

श्लोक 49.11

सुरेन्द्रप्रेरितो वायुर्महसः सन्निधिं गतः ।कस्त्वं भोरिति सम्बोध्यावोचदेनं च तन्महः

surendraprerito vāyurmahasaḥ sannidhiṃ gataḥ | kastvaṃ bhoriti sambodhyāvocadenaṃ ca tanmahaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Sent by the lord of the gods, Vayu went into the presence of that radiance; the radiance addressed him, saying, "Who are you, sir?"

अध्याय 9

श्लोक 49.12

इति पृष्टस्तदा वायुर्महसातिगरीयसा ।वायुरस्मि जगत्प्राणः साभिमानोऽब्रवीदिदम्

iti pṛṣṭastadā vāyurmahasātigarīyasā | vāyurasmi jagatprāṇaḥ sābhimāno'bravīdidam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Asked thus by that most mighty radiance, Vayu said proudly: "I am Vayu, the breath of the world.

अध्याय 9

श्लोक 49.13

जङ्गमाजङ्गमं सर्वमोतप्रोतमिदं जगत् ।मय्येव निखिलाधारे चालयाम्यखिलं जगत्

jaṅgamājaṅgamaṃ sarvamotaprotamidaṃ jagat | mayyeva nikhilādhāre cālayāmyakhilaṃ jagat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

This whole world, moving and unmoving, is woven through and through in me alone, the support of all; I move the entire world."

अध्याय 9

श्लोक 49.14

तदोवाच महातेजः शक्तोऽसि यदि चालने ।धृतमेतत्तृणं वायो चालयस्व निजेच्छया

tadovāca mahātejaḥ śakto'si yadi cālane | dhṛtametattṛṇaṃ vāyo cālayasva nijecchayā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Then the great radiance said: "If you are able to move things, Vayu, move this blade of grass placed here, as you wish."

अध्याय 9

श्लोक 49.15

ततः सर्वप्रयत्नेनाकरोद्यत्नं सदागतिः ।न चचाल यदा स्थानात्तदासौ लज्जितोऽभवत

tataḥ sarvaprayatnenākarodyatnaṃ sadāgatiḥ | na cacāla yadā sthānāttadāsau lajjito'bhavata

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Then the wind made an effort with all his strength; when it did not stir from its place, he was ashamed.

अध्याय 9

श्लोक 49.16

तूष्णीं भूत्वा ततो वायुर्जगामेन्द्रंसभां प्रति ।कथयामास तद् वृत्तं स्वकीयाभिभवान्वितम्

tūṣṇīṃ bhūtvā tato vāyurjagāmendraṃsabhāṃ prati | kathayāmāsa tad vṛttaṃ svakīyābhibhavānvitam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Falling silent, Vayu went back to Indra's assembly and told what had happened, including his own defeat:

अध्याय 9

श्लोक 49.17

सर्वेशत्वं वयं सर्वे मृषैवात्मनि मन्महे ।न पारयामहे किञ्चिद्विधातुं क्षुद्रवस्त्वपि

sarveśatvaṃ vayaṃ sarve mṛṣaivātmani manmahe | na pārayāmahe kiñcidvidhātuṃ kṣudravastvapi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

"We all falsely imagine ourselves to be lords of all; we cannot do anything even to a trifling thing."

अध्याय 9

श्लोक 49.18

ततश्च प्रेषयामास मरुत्वान्सकलान्सुरान् ।न शेकुस्ते यदा ज्ञातुं तदेन्द्रः स्वयमभ्यगात्

tataśca preṣayāmāsa marutvānsakalānsurān | na śekuste yadā jñātuṃ tadendraḥ svayamabhyagāt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Then Marutvat sent all the gods; when they could not understand it, Indra went himself.

अध्याय 9

श्लोक 49.19

मघवन्तमथायान्तं दृष्ट्वा तेजोऽतिदुःसहम् ।बभूवान्तर्हितं सद्यो विस्मितोऽभूच्च वासवः

maghavantamathāyāntaṃ dṛṣṭvā tejo'tiduḥsaham | babhūvāntarhitaṃ sadyo vismito'bhūcca vāsavaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Seeing Maghavan approaching, that most unbearable radiance vanished at once, and Vasava was astonished.

अध्याय 9

श्लोक 49.21

एतस्मिन्नन्तरे तत्र निर्व्याजकरुणातनुः ।तेषामनुग्रहं कर्तुं हर्तुं गर्वं शिवाङ्गना

etasminnantare tatra nirvyājakaruṇātanuḥ | teṣāmanugrahaṃ kartuṃ hartuṃ garvaṃ śivāṅganā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Meanwhile, the consort of Shiva, whose very body is unfeigned compassion, came there to show them grace and take away their pride.

अध्याय 9

श्लोक 49.22

चैत्रशुक्लनवम्यां तु मध्याह्नस्थे दिवाकरे ।प्रादुरासीदुमा देवी सच्चिदानन्दरूपिणी

caitraśuklanavamyāṃ tu madhyāhnasthe divākare | prādurāsīdumā devī saccidānandarūpiṇī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

On the ninth day of the bright fortnight of Chaitra, when the sun stood at midday, the goddess Uma appeared, whose form is being, consciousness and bliss,

अध्याय 9

श्लोक 49.23

महोमध्ये विराजन्ती भासयन्ती दिशो रुचा ।बोधयन्ती सुरान्सर्वान् ब्रह्मैवाहमिति स्फुटम्

mahomadhye virājantī bhāsayantī diśo rucā | bodhayantī surānsarvān brahmaivāhamiti sphuṭam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

shining in the midst of the radiance, illumining the directions with her splendour, making all the gods clearly understand, "I alone am Brahman."

अध्याय 9

श्लोक 49.24

चतुर्भिर्दधती हस्तैर्वरपाशाङ्कुशाभयान् ।श्रुतिभिः सेविता रम्या नवयौवनगर्विता

caturbhirdadhatī hastairvarapāśāṅkuśābhayān | śrutibhiḥ sevitā ramyā navayauvanagarvitā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

In her four hands she held the boon-gesture, a noose, a goad and the gesture of fearlessness; attended by the Vedas, lovely, proud in the freshness of youth,

अध्याय 9

श्लोक 49.25

रक्ताम्बरपरीधाना रक्तमाल्यानुलेपना ।कोटिकन्दर्पसङ्काशा चन्द्रकोटिसमप्रभा

raktāmbaraparīdhānā raktamālyānulepanā | koṭikandarpasaṅkāśā candrakoṭisamaprabhā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

clad in red garments, with red garlands and unguents, resembling ten million Kandarpas, radiant as ten million moons,

अध्याय 9

श्लोक 49.26

व्याजहार महामाया सर्वान्तर्यामिरूपिणी ।साक्षिणी सर्वभूतानां परब्रह्मस्वरूपिणी

vyājahāra mahāmāyā sarvāntaryāmirūpiṇī | sākṣiṇī sarvabhūtānāṃ parabrahmasvarūpiṇī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Mahamaya spoke — she who is the inner controller of all, the witness of all beings, whose nature is the supreme Brahman.

अध्याय 9

श्लोक 49.27

उमोवाच ।न ब्रह्मा न सुरारातिर्न पुरारातिरीश्वरः ।मदग्रे गर्वितुं किञ्चित्का कथान्यसुपर्वणाम्

umovāca | na brahmā na surārātirna purārātirīśvaraḥ | madagre garvituṃ kiñcitkā kathānyasuparvaṇām

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Uma said: "Neither Brahma, nor the enemy of the asuras, nor the Lord who is enemy of the cities, can show any pride before me; what then of the other gods?

अध्याय 9

श्लोक 49.28

परं ब्रह्म परं ज्योतिः प्रणवद्वन्द्वरूपिणी ।अहमेवास्मि सकलं मदन्यो नास्ति कश्चन

paraṃ brahma paraṃ jyotiḥ praṇavadvandvarūpiṇī | ahamevāsmi sakalaṃ madanyo nāsti kaścana

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

I am the supreme Brahman, the supreme light, the form of the pair of pranavas; I alone am all, and there is no one other than me.

अध्याय 9

श्लोक 49.29

निराकारापि साकारा सर्वतत्त्वस्वरूपिणी ।अप्रतर्क्यगुणा नित्या कार्यकारणरूपिणी

nirākārāpi sākārā sarvatattvasvarūpiṇī | apratarkyaguṇā nityā kāryakāraṇarūpiṇī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Formless yet with form, the nature of all principles, of unimaginable qualities, eternal, both effect and cause.

अध्याय 9

श्लोक 49.31

विरञ्चिः सृष्टिकर्ताहं जगत्पाताहमच्युतः ।रुद्रः संहारकर्ताहं सर्वविश्वविमोहिनी

virañciḥ sṛṣṭikartāhaṃ jagatpātāhamacyutaḥ | rudraḥ saṃhārakartāhaṃ sarvaviśvavimohinī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

I am Viranchi the creator, I am Achyuta the protector of the world, I am Rudra the destroyer; I bewilder the whole universe.

अध्याय 9

श्लोक 49.32

कालिकाकमलावाणीमुखाः सर्वा हि शक्तयः ।मदंशादेव सञ्जातास्तथेमाः सकलाः कलाः

kālikākamalāvāṇīmukhāḥ sarvā hi śaktayaḥ | madaṃśādeva sañjātāstathemāḥ sakalāḥ kalāḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

All the Shaktis headed by Kalika, Kamala and Vani, and all these powers, are born of my portion alone.

अध्याय 9

श्लोक 49.33

मत्प्रभावाज्जिताः सर्वे युष्माभिर्दितिनन्दनाः ।तामविज्ञाय मां यूयं वृथा सर्वेशमानिनः

matprabhāvājjitāḥ sarve yuṣmābhirditinandanāḥ | tāmavijñāya māṃ yūyaṃ vṛthā sarveśamāninaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

It is by my power that all the sons of Diti were conquered by you; not knowing me, you vainly think yourselves lords of all.

अध्याय 9

श्लोक 49.34

यथा दारुमयीं योषां नर्तयत्यैन्द्रजालिकः ।तथैव सर्वभूतानि नर्तयाम्यहमीश्वरी

yathā dārumayīṃ yoṣāṃ nartayatyaindrajālikaḥ | tathaiva sarvabhūtāni nartayāmyahamīśvarī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

As a magician makes a wooden puppet dance, so I, the Goddess, make all beings dance.

अध्याय 9

श्लोक 49.35

मद्भयाद्वाति पवनः सर्वं दहति हव्यभुक् ।लोकपालाः प्रकुर्वन्ति स्वस्वकर्माण्यनारतम्

madbhayādvāti pavanaḥ sarvaṃ dahati havyabhuk | lokapālāḥ prakurvanti svasvakarmāṇyanāratam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

From fear of me the wind blows, fire burns all, and the world-guardians perform their duties without cease.

अध्याय 9

श्लोक 49.36

कदाचिद्देववर्गाणां कदाचिद्दितिजन्मनाम् ।करोमि विजयं सम्यक् स्वतन्त्रा निजलीलया

kadāciddevavargāṇāṃ kadācidditijanmanām | karomi vijayaṃ samyak svatantrā nijalīlayā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Sometimes I grant victory to the hosts of the gods, sometimes to the sons of Diti, independent, by my own play.

अध्याय 9

श्लोक 49.37

अविनाशि परं धाम मायातीतं परात्परम् ।श्रुतयो वर्णयन्ते यत्तद्रूपं तु ममैव हि

avināśi paraṃ dhāma māyātītaṃ parātparam | śrutayo varṇayante yattadrūpaṃ tu mamaiva hi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

That imperishable supreme abode, beyond maya and higher than the highest, which the Vedas describe — that form is mine alone.

अध्याय 9

श्लोक 49.38

सगुणं निर्गुणं चेति मद्रूपं द्विविधं मतम् ।मायाशबलितं चैकं द्वितीयं तदनाश्रितम्

saguṇaṃ nirguṇaṃ ceti madrūpaṃ dvividhaṃ matam | māyāśabalitaṃ caikaṃ dvitīyaṃ tadanāśritam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

My form is held to be twofold, with qualities and without; the one is tinged with maya, the other is independent of it.

अध्याय 9

श्लोक 49.39

एवं विज्ञाय मां देवाः स्वं स्वं गर्वं विहाय च ।भजत प्रणयोपेताः प्रकृतिं मां सनातनीम्

evaṃ vijñāya māṃ devāḥ svaṃ svaṃ garvaṃ vihāya ca | bhajata praṇayopetāḥ prakṛtiṃ māṃ sanātanīm

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Knowing me thus, O gods, and each abandoning his pride, worship me with love, the eternal Prakriti."

अध्याय 9

श्लोक 49.41

क्षमस्व जगदीशानि प्रसीद परमेश्वरि ।मैवं भूयात्कदाचिन्नो गर्वो मातर्दयां कुरु

kṣamasva jagadīśāni prasīda parameśvari | maivaṃ bhūyātkadācinno garvo mātardayāṃ kuru

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

"Forgive us, queen of the world; be gracious, supreme Goddess. May such pride never be ours again; Mother, have mercy."

अध्याय 9

श्लोक 49.42

ततःप्रभृति ते देवा हित्वा गर्वं समाहिताः ।उमामाराधयामासुर्यथापूर्वं यथाविधि

tataḥprabhṛti te devā hitvā garvaṃ samāhitāḥ | umāmārādhayāmāsuryathāpūrvaṃ yathāvidhi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

From then on those gods, casting off pride and with collected minds, worshipped Uma as before and according to rule.

अध्याय 9

श्लोक 49.43

इति वः कथितो विप्रा उमाप्रादुर्भवो मया ।यस्य श्रवणमात्रेण परमं पदमश्नुते

iti vaḥ kathito viprā umāprādurbhavo mayā | yasya śravaṇamātreṇa paramaṃ padamaśnute

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Thus, O brahmins, I have told you of the appearance of Uma, by merely hearing which one attains the supreme state.

अध्याय 9

श्लोक 50.0

५.५० ॥ श्रीगणेशाय नमः

5.50 || śrīgaṇeśāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Salutations to Shri Ganesha.

अध्याय 9

श्लोक 50.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Salutations to Shri Gauri and Shankara.

अध्याय 9

श्लोक 50.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ५.५०. पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ।शताक्ष्याद्यवतारवर्णनम् ।मुनय ऊचुः ।श्रोतुकामा वयं सर्वे दुर्गाचरितमन्वहम् ।अपरं च महाप्राज्ञ तत्त्वं वर्णय नोऽद्भुतम्

śrīśivamahāpurāṇam || 5.50. pañcāśattamo'dhyāyaḥ | śatākṣyādyavatāravarṇanam | munaya ūcuḥ | śrotukāmā vayaṃ sarve durgācaritamanvaham | aparaṃ ca mahāprājña tattvaṃ varṇaya no'dbhutam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The glorious Shiva Mahapurana, book 5, chapter 50: the account of the incarnations of Shatakshi and others. The sages said: We all wish to hear the deeds of Durga daily; describe to us, most wise one, another wondrous truth.

अध्याय 9

श्लोक 50.2

शृण्वतां त्वन्मुखाम्भोजात् कथा नाना सुधोपमाः ।न तृप्यति मनोऽस्माकं सूत सर्वार्थवित्तम

śṛṇvatāṃ tvanmukhāmbhojāt kathā nānā sudhopamāḥ | na tṛpyati mano'smākaṃ sūta sarvārthavittama

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

As we hear from your lotus mouth the many nectar-like stories, our minds are not satisfied, Suta, most learned in all matters.

अध्याय 9

श्लोक 50.3

सूत उवाच ।दुर्गमः प्रथितो नाम्ना रुरुपुत्रो महाबलः ।ब्रह्मणो वरदानेन चतस्रोऽलभत श्रुतीः

sūta uvāca | durgamaḥ prathito nāmnā ruruputro mahābalaḥ | brahmaṇo varadānena catasro'labhata śrutīḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Suta said: The mighty son of Ruru, renowned by the name Durgama, obtained the four Vedas by a boon from Brahma.

अध्याय 9

श्लोक 50.4

देवाजेयबलं चापि सम्प्राप्य जगतीतले ।करोति स्म बहूत्पातान्दिवि देवाश्चकम्पिरे

devājeyabalaṃ cāpi samprāpya jagatītale | karoti sma bahūtpātāndivi devāścakampire

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Having obtained on earth strength invincible by the gods, he caused many calamities, and the gods in heaven trembled.

अध्याय 9

श्लोक 50.5

सर्वा नष्टेषु वेदेषु क्रिया नष्टा बभूव ह ।ब्राह्मणाश्च दुराचारा बभूवुः ससुरास्तदा

sarvā naṣṭeṣu vedeṣu kriyā naṣṭā babhūva ha | brāhmaṇāśca durācārā babhūvuḥ sasurāstadā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

When the Vedas were lost, all rites were lost, and brahmins and gods alike then fell into evil ways.

अध्याय 9

श्लोक 50.5.50.10

देवा ऊचुः ।रक्ष रक्ष महामाये स्वकीयाः सकलाः प्रजाः ।कोपं संहर नूनं त्वं लोका नङ्क्ष्यन्ति चान्यथा

devā ūcuḥ | rakṣa rakṣa mahāmāye svakīyāḥ sakalāḥ prajāḥ | kopaṃ saṃhara nūnaṃ tvaṃ lokā naṅkṣyanti cānyathā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The gods said: "Protect, protect, Mahamaya, all your own creatures; surely withdraw your anger, or else the worlds will perish."

अध्याय 9

श्लोक 50.5.50.20

विततार करस्थानि सुमनोभ्यः फलानि च ।गोभ्यस्तृणानि रम्याणि तथान्येभ्यो यथार्हतः

vitatāra karasthāni sumanobhyaḥ phalāni ca | gobhyastṛṇāni ramyāṇi tathānyebhyo yathārhataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

She distributed the fruits in her hands to the gods, lovely grass to the cows, and to others what befitted them.

अध्याय 9

श्लोक 50.5.50.30

असङ्ख्यातास्ततो जाता मातरो दिव्यमूर्त्तयः ।चन्द्रलेखाधराः सर्वाः सर्वा विद्युत्समप्रभाः

asaṅkhyātāstato jātā mātaro divyamūrttayaḥ | candralekhādharāḥ sarvāḥ sarvā vidyutsamaprabhāḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Then countless mothers of divine form were born, all bearing the crescent moon, all radiant as lightning.

अध्याय 9

श्लोक 50.5.50.40

मादृशानमरान्दृष्ट्वा कः कुर्यादीदृशीं दयाम् ।वर्जयित्वा सुरेशानीं शताक्षीं मातरं विना

mādṛśānamarāndṛṣṭvā kaḥ kuryādīdṛśīṃ dayām | varjayitvā sureśānīṃ śatākṣīṃ mātaraṃ vinā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

"Seeing immortals like us, who would show such compassion, except the queen of the gods, Mother Shatakshi?"

अध्याय 9

श्लोक 50.5.50.50

यदा यदासुरोत्थैवं बाधा भुवि भविष्यति ।तदा तदावतीर्याहं शं करिष्याम्यसंशयम्

yadā yadāsurotthaivaṃ bādhā bhuvi bhaviṣyati | tadā tadāvatīryāhaṃ śaṃ kariṣyāmyasaṃśayam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

"Whenever such affliction arising from asuras comes upon the earth, I will descend and bring peace, without doubt."

अध्याय 9

श्लोक 50.6

न दानं न तपोऽत्युग्रं न यागो हवनं न हि ।अनावृष्टिस्ततो जाता पृथिव्यां शतवार्षिकी

na dānaṃ na tapo'tyugraṃ na yāgo havanaṃ na hi | anāvṛṣṭistato jātā pṛthivyāṃ śatavārṣikī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

There was no giving, no fierce austerity, no sacrifice and no fire offering; then a drought of a hundred years came upon the earth.

अध्याय 9

श्लोक 50.7

हाहाकारो महानासीत् त्रिषु लोकेषु दुःखिताः ।अभवंश्च जनाःसर्वे क्षुत्तृड्भ्यां पीडिता भृशम्

hāhākāro mahānāsīt triṣu lokeṣu duḥkhitāḥ | abhavaṃśca janāḥsarve kṣuttṛḍbhyāṃ pīḍitā bhṛśam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

A great cry of lamentation arose; in the three worlds all people were in distress, sorely tormented by hunger and thirst.

अध्याय 9

श्लोक 50.8

सरितः सागराश्चैव वापीकूपसरांसि च ।निर्जला अभवन्सर्वे संशुष्का वृक्षवीरुधः

saritaḥ sāgarāścaiva vāpīkūpasarāṃsi ca | nirjalā abhavansarve saṃśuṣkā vṛkṣavīrudhaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Rivers and oceans, step-wells, wells and lakes all became waterless, and trees and creepers withered.

अध्याय 9

श्लोक 50.9

ततो दृष्ट्वा महादुःखं प्रजानां दीनचेतसाम् ।त्रिदशाः शरणं याता योगमायां महेश्वरीम्

tato dṛṣṭvā mahāduḥkhaṃ prajānāṃ dīnacetasām | tridaśāḥ śaraṇaṃ yātā yogamāyāṃ maheśvarīm

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Then, seeing the great suffering of the creatures, dejected in mind, the gods went for refuge to Yogamaya, the great Goddess.

अध्याय 9

श्लोक 50.11

यथा शुम्भो हतो दैत्यो निशुम्भश्च महाबलः ।धूम्राक्षश्चण्डमुण्डौ च रक्तबीजो महाबलः

yathā śumbho hato daityo niśumbhaśca mahābalaḥ | dhūmrākṣaścaṇḍamuṇḍau ca raktabījo mahābalaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

"As the daitya Shumbha was slain, and mighty Nishumbha, Dhumraksha, Chanda and Munda, and the mighty Raktabija,

अध्याय 9

श्लोक 50.12

समधुः कैटभो दैत्यो महिषासुर एव च ।तथैवामुं कृपासिन्धो दीनबन्धो जहि द्रुतम्

samadhuḥ kaiṭabho daityo mahiṣāsura eva ca | tathaivāmuṃ kṛpāsindho dīnabandho jahi drutam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

the daitya Kaitabha with Madhu, and Mahishasura too — so slay this one quickly, ocean of compassion, friend of the lowly.

अध्याय 9

श्लोक 50.13

अपराधो भवत्येव बालकानां पदे पदे ।सहते को जनो लोके केवलं मातरं विना

aparādho bhavatyeva bālakānāṃ pade pade | sahate ko jano loke kevalaṃ mātaraṃ vinā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Children commit faults at every step; who in the world bears with them, except the mother alone?

अध्याय 9

श्लोक 50.14

यदा यदाभवद्दुःखं देवानां ब्रह्मणां तथा ।तदा तदावतीर्याशु कुरुषे सुखिनो जनान्

yadā yadābhavadduḥkhaṃ devānāṃ brahmaṇāṃ tathā | tadā tadāvatīryāśu kuruṣe sukhino janān

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Whenever sorrow has come to the gods and brahmins, you have quickly descended and made people happy."

अध्याय 9

श्लोक 50.15

इति विक्लवितं तेषां समाकर्ण्य कृपामयी ।अनन्ताक्षमयं रूपं दर्शयामास साम्प्रतम्

iti viklavitaṃ teṣāṃ samākarṇya kṛpāmayī | anantākṣamayaṃ rūpaṃ darśayāmāsa sāmpratam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Hearing their lament, the compassionate one then revealed a form made of endless eyes,

अध्याय 9

श्लोक 50.16

धनुर्बाणौ तथा पद्मं नानामूलफलानि च ।चतुर्भिर्दधती हस्तैः प्रसन्नमुखपङ्कजा

dhanurbāṇau tathā padmaṃ nānāmūlaphalāni ca | caturbhirdadhatī hastaiḥ prasannamukhapaṅkajā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

holding in four hands a bow and arrows, a lotus, and roots and fruits of many kinds, her lotus face gracious.

अध्याय 9

श्लोक 50.17

ततो दृष्ट्वा प्रजास्तप्ताः करुणापूरितेक्षणा ।रुरोद नव घस्राणि नव रात्रीः समाकुला

tato dṛṣṭvā prajāstaptāḥ karuṇāpūritekṣaṇā | ruroda nava ghasrāṇi nava rātrīḥ samākulā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Then, seeing the people afflicted, her eyes filled with compassion, she wept, deeply troubled, for nine days and nine nights.

अध्याय 9

श्लोक 50.18

मोचयामास दृष्टिभ्यो वारिधाराः सहस्रशः ।ताभिः प्रतर्पिता लोका औषध्यः सकला अपि

mocayāmāsa dṛṣṭibhyo vāridhārāḥ sahasraśaḥ | tābhiḥ pratarpitā lokā auṣadhyaḥ sakalā api

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

From her eyes she released streams of water by the thousands; by them the worlds and all the plants were refreshed.

अध्याय 9

श्लोक 50.19

अगाधतोयाः सरितो बभूवुः सागरा अपि ।रुरुहुर्धरणीपृष्ठे शाकमूलफलानि च

agādhatoyāḥ sarito babhūvuḥ sāgarā api | ruruhurdharaṇīpṛṣṭhe śākamūlaphalāni ca

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The rivers and the oceans became full of deep water, and vegetables, roots and fruits sprang up on the face of the earth.

अध्याय 9

श्लोक 50.21

सन्तुष्टा अभवन्सर्वे सदेवद्विजमानुषाः ।ततो जगाद सा देवी किमन्यत्करवाणि वः

santuṣṭā abhavansarve sadevadvijamānuṣāḥ | tato jagāda sā devī kimanyatkaravāṇi vaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

All were satisfied, gods, brahmins and men; then the Goddess said, "What else shall I do for you?"

अध्याय 9

श्लोक 50.22

समेत्योचुस्तदा देवा भवत्या तोषिता जनाः ।वेदान्देहि कृपां कृत्वा दुर्गमेण समाहृताम्

sametyocustadā devā bhavatyā toṣitā janāḥ | vedāndehi kṛpāṃ kṛtvā durgameṇa samāhṛtām

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The gods came together and said: "The people have been satisfied by you; show your mercy and give us the Vedas, which Durgama carried off."

अध्याय 9

श्लोक 50.23

तथास्त्विति प्रभाष्याह यात यात निजालयम् ।वितरिष्यामि वो वेदानचिरेणैव कालतः

tathāstviti prabhāṣyāha yāta yāta nijālayam | vitariṣyāmi vo vedānacireṇaiva kālataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Saying "So be it," she said: "Go, go to your own abodes; I will give you the Vedas in a very short time."

अध्याय 9

श्लोक 50.24

ततः प्रमुदिता देवाः स्वं स्वं धाम समाययुः ।सुप्रणम्य जगद्योनिं फुल्लेन्दीवरलोचनाम्

tataḥ pramuditā devāḥ svaṃ svaṃ dhāma samāyayuḥ | supraṇamya jagadyoniṃ phullendīvaralocanām

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Then the gods, delighted, bowing low to the womb of the world, whose eyes were like full-blown blue lotuses, went each to his own abode.

अध्याय 9

श्लोक 50.25

ततः कोलाहलो जातो दिवि भूम्यन्तरिक्षके ।तच्छ्रुत्वा रौरवः सद्यो न्यरुणत्सर्वतः पुरीम्

tataḥ kolāhalo jāto divi bhūmyantarikṣake | tacchrutvā rauravaḥ sadyo nyaruṇatsarvataḥ purīm

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Then a tumult arose in heaven, earth and the mid-air; hearing it, the son of Ruru at once besieged the city on every side.

अध्याय 9

श्लोक 50.26

ततस्तेजोमयं चक्रं विधाय परितः शिवा ।रक्षणार्थं देवतानां स्वयं तस्माद् बहिर्गता

tatastejomayaṃ cakraṃ vidhāya paritaḥ śivā | rakṣaṇārthaṃ devatānāṃ svayaṃ tasmād bahirgatā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Then Shiva made a circle of radiance all around for the protection of the gods, and herself went out beyond it.

अध्याय 9

श्लोक 50.27

ततः समभवद्युद्धं देव्या दैत्यस्य चोभयोः ।ववृषुः समरे बाणान्निशितान्कङ्कटच्छिदः

tataḥ samabhavadyuddhaṃ devyā daityasya cobhayoḥ | vavṛṣuḥ samare bāṇānniśitānkaṅkaṭacchidaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Then battle broke out between the Goddess and the daitya; in the fight they rained sharp arrows that pierced armour.

अध्याय 9

श्लोक 50.28

एतस्मिन्नन्तरे तस्याः शरीराद् रम्यमूर्तयः ।काली तारा छिन्नमस्ता श्रीविद्या भुवनेश्वरी

etasminnantare tasyāḥ śarīrād ramyamūrtayaḥ | kālī tārā chinnamastā śrīvidyā bhuvaneśvarī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Meanwhile from her body came forth lovely forms: Kali, Tara, Chhinnamasta, Shrividya, Bhuvaneshvari,

अध्याय 9

श्लोक 50.29

भैरवी बगला धूम्रा श्रीमत्त्रिपुरसुन्दरी ।मातङ्गी च महाविद्या निर्गता दश सायुधाः

bhairavī bagalā dhūmrā śrīmattripurasundarī | mātaṅgī ca mahāvidyā nirgatā daśa sāyudhāḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Bhairavi, Bagala, Dhumra, the glorious Tripurasundari and Matangi — the ten Mahavidyas, bearing weapons.

अध्याय 9

श्लोक 50.31

ततो मातृगणैर्युद्धं प्रावर्तत भयङ्करम् ।रौरवीयं हतं ताभिर्दलमक्षौहिणीशतम्

tato mātṛgaṇairyuddhaṃ prāvartata bhayaṅkaram | rauravīyaṃ hataṃ tābhirdalamakṣauhiṇīśatam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Then a terrible battle took place with the hosts of mothers; the army of Ruru's son, a hundred akshauhinis, was slain by them.

अध्याय 9

श्लोक 50.32

जघान सा तदा दैत्यं दुर्गमं शूलधारया ।पपात धरणीपृष्ठे खातमूलद्रुमो यथा

jaghāna sā tadā daityaṃ durgamaṃ śūladhārayā | papāta dharaṇīpṛṣṭhe khātamūladrumo yathā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Then she slew the daitya Durgama with the edge of her trident, and he fell to the ground like a tree uprooted.

अध्याय 9

श्लोक 50.33

इत्थं हत्वा तदा दैत्यं दुर्गमासुरनामकम् ।आदाय चतुरो वेदान्ददौ देवेभ्य ईश्वरी

itthaṃ hatvā tadā daityaṃ durgamāsuranāmakam | ādāya caturo vedāndadau devebhya īśvarī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Having thus slain the daitya named Durgamasura, the Goddess took the four Vedas and gave them to the gods.

अध्याय 9

श्लोक 50.34

देवा ऊचुः ।अस्मदर्थं त्वया रूपमनन्ताक्षिमयं धृतम् ।मुनयः कीर्तयिष्यन्ति शताक्षीं त्वामतोऽम्बिके

devā ūcuḥ | asmadarthaṃ tvayā rūpamanantākṣimayaṃ dhṛtam | munayaḥ kīrtayiṣyanti śatākṣīṃ tvāmato'mbike

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The gods said: "For our sake you assumed a form made of endless eyes; therefore the sages will praise you as Shatakshi, Mother.

अध्याय 9

श्लोक 50.35

आत्मदेहसमुद्भूतैः शाकैर्लोका मृता यतः ।शाकम्भरीति विख्यातं तत्ते नाम भविष्यति

ātmadehasamudbhūtaiḥ śākairlokā mṛtā yataḥ | śākambharīti vikhyātaṃ tatte nāma bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Since the worlds were nourished by the vegetables born of your own body, your name will be famed as Shakambhari.

अध्याय 9

श्लोक 50.36

दुर्गमाख्यो महादैत्यो हतो यस्मात्ततः शिवे ।दुर्गां भगवतीं भद्रां व्याहरिष्यन्ति मानवाः

durgamākhyo mahādaityo hato yasmāttataḥ śive | durgāṃ bhagavatīṃ bhadrāṃ vyāhariṣyanti mānavāḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Since the great daitya named Durgama was slain, O Shiva, men will call you the blessed and auspicious Durga.

अध्याय 9

श्लोक 50.37

योगनिद्रे नमस्तुभ्यं नमस्तेऽस्तु महाबले ।नमो ज्ञानप्रदे तुभ्यं विश्वमात्रे नमो नमः

yoganidre namastubhyaṃ namaste'stu mahābale | namo jñānaprade tubhyaṃ viśvamātre namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Salutation to you, Yoganidra; salutation to you, of great strength; salutation to you, giver of knowledge; salutation again and again to the Mother of the universe.

अध्याय 9

श्लोक 50.38

तत्त्वमस्यादिवाक्यैर्या बोध्यते परमेश्वरी ।अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायिकायै नमो नमः

tattvamasyādivākyairyā bodhyate parameśvarī | anantakoṭibrahmāṇḍanāyikāyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Salutation again and again to the supreme Goddess made known by sayings such as 'That thou art', mistress of endless millions of universes.

अध्याय 9

श्लोक 50.39

वाङ्मनःकायदुष्प्रापां सूर्यचन्द्राग्निलोचनाम् ।स्तोतुं न शक्नुमो मातस्त्वत्प्रभावाबुधा वयम्

vāṅmanaḥkāyaduṣprāpāṃ sūryacandrāgnilocanām | stotuṃ na śaknumo mātastvatprabhāvābudhā vayam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Mother, we who are ignorant of your power cannot praise you, who are hard to reach by speech, mind and body, whose eyes are sun, moon and fire.

अध्याय 9

श्लोक 50.41

त्रिलोकी नाभिभूयेत बाधाभिश्च निरन्तरम् ।एवं कार्यस्त्वया यत्नोऽस्माकं वैरिविनाशनम्

trilokī nābhibhūyeta bādhābhiśca nirantaram | evaṃ kāryastvayā yatno'smākaṃ vairivināśanam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

May the three worlds never be overwhelmed by afflictions; make such effort for us — the destruction of our enemies."

अध्याय 9

श्लोक 50.42

देव्युवाच ।वत्सान्दृष्ट्वा यथा गावो व्यग्रा धावन्ति सत्वरम् ।तथैव भवतो दृष्ट्वा धावामि व्याकुला सती

devyuvāca | vatsāndṛṣṭvā yathā gāvo vyagrā dhāvanti satvaram | tathaiva bhavato dṛṣṭvā dhāvāmi vyākulā satī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The Goddess said: "As cows, seeing their calves, run quickly and anxiously, so, seeing you, I run to you in concern.

अध्याय 9

श्लोक 50.43

मम युष्मानपश्यन्त्याः पश्यन्त्या बालकानिव ।अपि प्राणान्प्रयच्छन्त्याः क्षण एको युगायते

mama yuṣmānapaśyantyāḥ paśyantyā bālakāniva | api prāṇānprayacchantyāḥ kṣaṇa eko yugāyate

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

When I do not see you, as a mother her children, a single moment becomes an age to me, though I would give my very life.

अध्याय 9

श्लोक 50.44

कापि चिन्ता न कर्तव्या युष्माभिर्भक्तिशालिभिः ।भवत्यां मयि तिष्ठन्त्यां संहरन्त्यां निजापदः

kāpi cintā na kartavyā yuṣmābhirbhaktiśālibhiḥ | bhavatyāṃ mayi tiṣṭhantyāṃ saṃharantyāṃ nijāpadaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

You who are rich in devotion need have no worry, while I am with you and remove your calamities.

अध्याय 9

श्लोक 50.45

यथा पूर्वं हता दैत्या हनिष्यामि तथाऽसुरान् ।संशयो नात्र कर्त्तव्यः सत्यं सत्यं ब्रवीम्यहम्

yathā pūrvaṃ hatā daityā haniṣyāmi tathā'surān | saṃśayo nātra karttavyaḥ satyaṃ satyaṃ bravīmyaham

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

As I slew the daityas before, so I will slay the asuras; have no doubt about it — I speak the truth, the truth.

अध्याय 9

श्लोक 50.46

यदा शुम्भो निशुम्भश्चापरौ दैत्यौ भविष्यतः ।तदाहं नन्दभार्यायां यशोदायां यशोमयी

yadā śumbho niśumbhaścāparau daityau bhaviṣyataḥ | tadāhaṃ nandabhāryāyāṃ yaśodāyāṃ yaśomayī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

When two other daityas, Shumbha and Nishumbha, arise, then I, full of glory, will be born of Yashoda, wife of Nanda,

अध्याय 9

श्लोक 50.47

योनिजं रूपमास्थाय जनिष्ये गोपगोकुले ।हनिष्याम्यसुरौ तन्मां व्याहरिष्यन्ति नन्दजाम्

yonijaṃ rūpamāsthāya janiṣye gopagokule | haniṣyāmyasurau tanmāṃ vyāhariṣyanti nandajām

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

taking a womb-born form in the cowherds' settlement; I will slay the two asuras, and they will call me Nanda's daughter.

अध्याय 9

श्लोक 50.48

भ्रामरं रूपमास्थाय वधिष्याम्यरुणं यतः ।भ्रामरीति च मां लोके कीर्तयिष्यन्ति मानवाः

bhrāmaraṃ rūpamāsthāya vadhiṣyāmyaruṇaṃ yataḥ | bhrāmarīti ca māṃ loke kīrtayiṣyanti mānavāḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Since I will take the form of a bee and slay Aruna, men in the world will celebrate me as Bhramari.

अध्याय 9

श्लोक 50.49

कृत्वा भीमं पुना रूपं रक्षांस्यत्स्याम्यहं यदा ।भीमा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति

kṛtvā bhīmaṃ punā rūpaṃ rakṣāṃsyatsyāmyahaṃ yadā | bhīmā devīti vikhyātaṃ tanme nāma bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

When again I take a terrible form and devour the rakshasas, my name will be famed as the goddess Bhima.

अध्याय 9

श्लोक 50.51

या शताक्षी स्मृता देवी सैव शाकम्भरी मता ।सैव प्रकीर्तिता दुर्गा व्यक्तिरेकैव त्रिष्वपि

yā śatākṣī smṛtā devī saiva śākambharī matā | saiva prakīrtitā durgā vyaktirekaiva triṣvapi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The goddess remembered as Shatakshi is also held to be Shakambhari, and she is proclaimed Durga; the person is one in all three.

अध्याय 9

श्लोक 50.52

न शताक्षीसमा काचिद्दयालुर्भुवि देवता ।दृष्ट्वारुदत्प्रजास्तप्ता या नवाहं महेश्वरी

na śatākṣīsamā kāciddayālurbhuvi devatā | dṛṣṭvārudatprajāstaptā yā navāhaṃ maheśvarī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

There is no deity on earth as compassionate as Shatakshi, the great Goddess who wept for nine days on seeing the people afflicted.

अध्याय 9

श्लोक 51.0

५.५१ ॥ श्रीगणेशाय नमः

5.51 || śrīgaṇeśāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Salutations to Shri Ganesha.

अध्याय 9

श्लोक 51.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Salutations to Shri Gauri and Shankara.

अध्याय 9

श्लोक 51.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ५.५१. एकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ।क्रियायोगनिरूपणम् ।मुनय ऊचुः ।व्यासशिष्य महाभाग सूत पौराणिकोत्तम ।अपरं श्रोतुमिच्छामः किमप्याख्यानमीशितुः

śrīśivamahāpurāṇam || 5.51. ekapañcāśattamo'dhyāyaḥ | kriyāyoganirūpaṇam | munaya ūcuḥ | vyāsaśiṣya mahābhāga sūta paurāṇikottama | aparaṃ śrotumicchāmaḥ kimapyākhyānamīśituḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The glorious Shiva Mahapurana, book 5, chapter 51: the exposition of the yoga of ritual action. The sages said: Disciple of Vyasa, most fortunate Suta, best of Purana-narrators, we wish to hear some other account of the Lord.

अध्याय 9

श्लोक 51.2

उमाया जगदम्बायाः क्रियायोगमनुत्तमम् ।प्रोक्तं सनत्कुमारेण व्यासाय च महात्मने

umāyā jagadambāyāḥ kriyāyogamanuttamam | proktaṃ sanatkumāreṇa vyāsāya ca mahātmane

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The unsurpassed yoga of ritual action of Uma, Mother of the world, was told by Sanatkumara to the great-souled Vyasa.

अध्याय 9

श्लोक 51.3

सूत उवाच ।धन्या यूयं महात्मानो देवीभक्तिदृढव्रताः ।पराशक्तेः परं गुप्तं रहस्यं शृणुतादरात्

sūta uvāca | dhanyā yūyaṃ mahātmāno devībhaktidṛḍhavratāḥ | parāśakteḥ paraṃ guptaṃ rahasyaṃ śṛṇutādarāt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Suta said: You are blessed, great souls, firm in your vow of devotion to the Goddess; hear with respect the supreme hidden secret of the supreme Shakti.

अध्याय 9

श्लोक 51.4

व्यास उवाच ।सनत्कुमार सर्वज्ञ ब्रह्मपुत्र महामते ।उमायाः श्रोतुमिच्छामि क्रियायोगं महाद्भुतम्

vyāsa uvāca | sanatkumāra sarvajña brahmaputra mahāmate | umāyāḥ śrotumicchāmi kriyāyogaṃ mahādbhutam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Vyasa said: Sanatkumara, all-knowing son of Brahma, great-minded one, I wish to hear the most wondrous yoga of ritual action of Uma.

अध्याय 9

श्लोक 51.5

कीदृक्च लक्षणं तस्य किं कृते च फलं भवेत् ।प्रियं यच्च पराम्बायास्तदशेषं वदस्व मे

kīdṛkca lakṣaṇaṃ tasya kiṃ kṛte ca phalaṃ bhavet | priyaṃ yacca parāmbāyāstadaśeṣaṃ vadasva me

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

What are its characteristics, and what fruit comes from practising it? Tell me fully all that is dear to the supreme Mother.

अध्याय 9

श्लोक 51.5.51.10

कर्मणा जायते भक्तिर्भक्त्या ज्ञानं प्रजायते ।ज्ञानात्प्रजायते मुक्तिरिति शास्त्रेषु निश्चयः

karmaṇā jāyate bhaktirbhaktyā jñānaṃ prajāyate | jñānātprajāyate muktiriti śāstreṣu niścayaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

From action devotion is born; from devotion knowledge arises; from knowledge liberation arises — such is the conclusion of the shastras.

अध्याय 9

श्लोक 51.5.51.20

श्रीपर्वते महापुण्ये गोकर्णे ज्ञानपर्वते ।मथुरायामयोध्यायां द्वारावत्यां तथैव च

śrīparvate mahāpuṇye gokarṇe jñānaparvate | mathurāyāmayodhyāyāṃ dvārāvatyāṃ tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

at the most holy Shriparvata, Gokarna, Jnanaparvata, Mathura, Ayodhya and Dvaravati,

अध्याय 9

श्लोक 51.5.51.30

देव्याः प्रासादकरणात्पुण्यं तु समवाप्यते ।स्थापिता येन सा देवी जगन्माता त्रयीमयी

devyāḥ prāsādakaraṇātpuṇyaṃ tu samavāpyate | sthāpitā yena sā devī jaganmātā trayīmayī

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Merit is obtained by building a temple of the Goddess; by him has been installed that Goddess, Mother of the world, made of the three Vedas.

अध्याय 9

श्लोक 51.5.51.40

मदीयाः शतवर्षाणि जीवन्तु प्रेमभाजनाः ।नापदामयनानीत्थं श्रीमाता वक्त्यहर्निशम्

madīyāḥ śatavarṣāṇi jīvantu premabhājanāḥ | nāpadāmayanānītthaṃ śrīmātā vaktyaharniśam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

"May my own, the objects of my love, live a hundred years, and may no calamities befall them" — so the Holy Mother says day and night.

अध्याय 9

श्लोक 51.5.51.50

पूजनान्ते सदा कार्यं दासैरेनः क्षमापनम् ।प्रसीद परमेशानि जगदानन्ददायिनि

pūjanānte sadā kāryaṃ dāsairenaḥ kṣamāpanam | prasīda parameśāni jagadānandadāyini

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

At the end of worship her servants should always ask pardon for their faults: "Be gracious, supreme Goddess, giver of joy to the world."

अध्याय 9

श्लोक 51.5.51.60

मल्लिकामालतीचम्पाजपाबन्धूकपङ्कजैः ।कुसुमैः पूजयेद्गौरीं शङ्करेण समन्विताम्

mallikāmālatīcampājapābandhūkapaṅkajaiḥ | kusumaiḥ pūjayedgaurīṃ śaṅkareṇa samanvitām

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

One should worship Gauri together with Shankara with flowers of jasmine, malati, champaka, japa, bandhuka and lotus.

अध्याय 9

श्लोक 51.5.51.70

एवं यः कुरुते विद्वान्पूजाव्रतरथोत्सवम् ।इह भुक्त्वाखिलान्भोगान्सोऽन्ते देवीपदं व्रजेत्

evaṃ yaḥ kurute vidvānpūjāvratarathotsavam | iha bhuktvākhilānbhogānso'nte devīpadaṃ vrajet

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The wise man who thus performs the worship, the vow and the chariot festival enjoys all pleasures here and in the end goes to the Goddess's abode.

अध्याय 9

श्लोक 51.5.51.80

यः कार्त्तिकस्य मार्गस्य पौषस्य तपसस्तथा ।तपस्यस्य सिते पक्षे तृतीयायां व्रतं चरेत्

yaḥ kārttikasya mārgasya pauṣasya tapasastathā | tapasyasya site pakṣe tṛtīyāyāṃ vrataṃ caret

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Whoever performs the vow on the third day of the bright fortnight of Kartika, Margashirsha, Pausha, Magha and Phalguna —

अध्याय 9

श्लोक 51.6

सनत्कुमार उवाच ।द्वैपायन यदेतत्त्वं रहस्यं परिपृच्छसि ।तच्छृणुष्व महाबुद्धे सर्वं मे वर्णयिष्यतः

sanatkumāra uvāca | dvaipāyana yadetattvaṃ rahasyaṃ paripṛcchasi | tacchṛṇuṣva mahābuddhe sarvaṃ me varṇayiṣyataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Sanatkumara said: Dvaipayana, hear all of this secret you ask about, great-minded one, as I describe it.

अध्याय 9

श्लोक 51.7

ज्ञानयोगः क्रियायोगो भक्तियोगस्तथैव च ।त्रयो मार्गाः समाख्याताः श्रीमातुर्भुक्तिमुक्तिदाः

jñānayogaḥ kriyāyogo bhaktiyogastathaiva ca | trayo mārgāḥ samākhyātāḥ śrīmāturbhuktimuktidāḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The yoga of knowledge, the yoga of ritual action and the yoga of devotion — these three paths of the Holy Mother are declared to give enjoyment and liberation.

अध्याय 9

श्लोक 51.8

ज्ञानयोगस्तु संयोगश्चित्तस्यैवात्मना तु यः ।यस्तु बाह्यार्थसंयोगः क्रियायोगः स उच्यते

jñānayogastu saṃyogaścittasyaivātmanā tu yaḥ | yastu bāhyārthasaṃyogaḥ kriyāyogaḥ sa ucyate

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The yoga of knowledge is the union of the mind with the self; the union with outer objects is called the yoga of ritual action.

अध्याय 9

श्लोक 51.9

भक्तियोगो मतो देव्या आत्मनश्चैक्यभावनम् ।त्रयाणामपि योगानां क्रियायोगः स उच्यते

bhaktiyogo mato devyā ātmanaścaikyabhāvanam | trayāṇāmapi yogānāṃ kriyāyogaḥ sa ucyate

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The yoga of devotion is held to be the contemplation of the oneness of the Goddess and the self; of all three yogas, it is the yoga of ritual action that is called for here.

अध्याय 9

श्लोक 51.11

प्रधानं कारणं योगो विमुक्तेर्मुनिसत्तम ।क्रियायोगस्तु योगस्य परमं ध्येयसाधनम्

pradhānaṃ kāraṇaṃ yogo vimuktermunisattama | kriyāyogastu yogasya paramaṃ dhyeyasādhanam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Yoga is the principal cause of liberation, best of sages, and the yoga of ritual action is the supreme means of the goal of yoga.

अध्याय 9

श्लोक 51.12

मायां तु प्रकृतिं विद्यान्मायावी ब्रह्म शाश्वतम् ।अभिन्नं तद्वपुर्ज्ञात्वा मुच्यते भवबन्धनात्

māyāṃ tu prakṛtiṃ vidyānmāyāvī brahma śāśvatam | abhinnaṃ tadvapurjñātvā mucyate bhavabandhanāt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

One should know maya as Prakriti and the master of maya as the eternal Brahman; knowing their form to be undivided, one is freed from the bonds of worldly existence.

अध्याय 9

श्लोक 51.13

यस्तु देव्यालयं कुर्यात्पाषाणं दारवं तथा ।मृन्मयं वाथ कालेय तस्य पुण्यफलं शृणु ।अहन्यहनि योगेन यजतो यन्महाफलम्

yastu devyālayaṃ kuryātpāṣāṇaṃ dāravaṃ tathā | mṛnmayaṃ vātha kāleya tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu | ahanyahani yogena yajato yanmahāphalam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Whoever builds a temple of the Goddess, of stone, wood or clay — hear, son of Kali, the fruit of his merit. The great fruit of one who worships daily through yoga

अध्याय 9

श्लोक 51.14

प्राप्नोति तत्फलं देव्या यः कारयति मन्दिरम् ।सहस्रकुलमागामि व्यतीतं च सहस्रकम् ।स तारयति धर्मात्मा श्रीमातुर्धाम कारयन्

prāpnoti tatphalaṃ devyā yaḥ kārayati mandiram | sahasrakulamāgāmi vyatītaṃ ca sahasrakam | sa tārayati dharmātmā śrīmāturdhāma kārayan

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

is obtained by him who has a temple of the Goddess built. The righteous one who has the Holy Mother's abode built delivers a thousand generations to come and a thousand gone by.

अध्याय 9

श्लोक 51.15

कोटिजन्मकृतं पापं स्वल्पं वा यदि वा बहु ।श्रीमातुर्मन्दिरारम्भक्षणादेव प्रणश्यति

koṭijanmakṛtaṃ pāpaṃ svalpaṃ vā yadi vā bahu | śrīmāturmandirārambhakṣaṇādeva praṇaśyati

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The sin committed over ten million births, whether small or great, is destroyed from the very moment the Holy Mother's temple is begun.

अध्याय 9

श्लोक 51.16

नदीषु च यथा गङ्गा शोणः सर्वनदेषु च ।क्षमायां च यथा पृथ्वी गाम्भीर्ये च यथोदधिः

nadīṣu ca yathā gaṅgā śoṇaḥ sarvanadeṣu ca | kṣamāyāṃ ca yathā pṛthvī gāmbhīrye ca yathodadhiḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

As the Ganga among rivers, the Shona among all streams, the earth in forbearance and the ocean in depth,

अध्याय 9

श्लोक 51.17

ग्रहाणां च समस्तानां यथा सूर्यो विशिष्यते ।तथा सर्वेषु देवेषु श्रीपराम्बा विशिष्यते

grahāṇāṃ ca samastānāṃ yathā sūryo viśiṣyate | tathā sarveṣu deveṣu śrīparāmbā viśiṣyate

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

and as the sun excels among all the planets, so the holy supreme Mother excels among all the gods.

अध्याय 9

श्लोक 51.18

सर्वदेवेषु सा मुख्या यस्तस्याः कारयेद् गृहम् ।प्रतिष्ठां समवाप्नोति स च जन्मनि जन्मनि

sarvadeveṣu sā mukhyā yastasyāḥ kārayed gṛham | pratiṣṭhāṃ samavāpnoti sa ca janmani janmani

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

She is foremost among all the gods; whoever has a house built for her gains a firm footing in birth after birth.

अध्याय 9

श्लोक 51.19

वाराणस्यां कुरुक्षेत्रे प्रयागे पुष्करे तथा ।गङ्गासमुद्रतीरे च नैमिषेऽमरकण्टके

vārāṇasyāṃ kurukṣetre prayāge puṣkare tathā | gaṅgāsamudratīre ca naimiṣe'marakaṇṭake

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

In Varanasi, Kurukshetra, Prayaga and Pushkara, on the shore where the Ganga meets the sea, at Naimisha and Amarakantaka,

अध्याय 9

श्लोक 51.21

इत्यादिपुण्यदेशेषु यत्र कुत्र स्थलेऽपि वा ।कारयन्मातुरावासं मुक्तो भवति बन्धनात्

ityādipuṇyadeśeṣu yatra kutra sthale'pi vā | kārayanmāturāvāsaṃ mukto bhavati bandhanāt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

in these and other holy lands, or in any place whatever, one who has an abode of the Mother built is freed from bondage.

अध्याय 9

श्लोक 51.22

इष्टकानां तु विन्यासो यावद्वर्षाणि तिष्ठति ।तावद्वर्षसहस्राणि मणिद्वीपे महीयते

iṣṭakānāṃ tu vinyāso yāvadvarṣāṇi tiṣṭhati | tāvadvarṣasahasrāṇi maṇidvīpe mahīyate

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

For as many years as the laying of its bricks endures, for so many thousands of years he is honoured in Manidvipa.

अध्याय 9

श्लोक 51.23

प्रतिमाः कारयेद्यस्तु सर्वलक्षणलक्षिताः ।स उमायाः परं लोकं निर्भयो व्रजति धुवम्

pratimāḥ kārayedyastu sarvalakṣaṇalakṣitāḥ | sa umāyāḥ paraṃ lokaṃ nirbhayo vrajati dhuvam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Whoever has images made, marked with all the proper characteristics, surely goes fearless to the supreme world of Uma.

अध्याय 9

श्लोक 51.24

देवीमूर्तिं प्रतिष्ठाप्य शुभर्तुग्रहतारके ।कृतकृत्यो भवेन्मर्त्यो योगमायाप्रसादतः

devīmūrtiṃ pratiṣṭhāpya śubhartugrahatārake | kṛtakṛtyo bhavenmartyo yogamāyāprasādataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Having installed an image of the Goddess under an auspicious season, planet and star, a mortal becomes fulfilled by the grace of Yogamaya.

अध्याय 9

श्लोक 51.25

ये भविष्यन्ति येऽतीता आकल्पात्पुरुषाः कुले ।तांस्तांस्तारयते देव्या मूर्तिं संस्थाप्य शोभनाम्

ye bhaviṣyanti ye'tītā ākalpātpuruṣāḥ kule | tāṃstāṃstārayate devyā mūrtiṃ saṃsthāpya śobhanām

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

By installing a beautiful image of the Goddess, one delivers all the men of one's family, those to come and those gone by, to the end of the kalpa.

अध्याय 9

श्लोक 51.26

त्रिलोकीस्थापनात्पुण्यं यद्भवेन्मुनिपुङ्गव ।तत्कोटिगुणितं पुण्यं श्रीदेवीस्थापनाद्भवेत्

trilokīsthāpanātpuṇyaṃ yadbhavenmunipuṅgava | tatkoṭiguṇitaṃ puṇyaṃ śrīdevīsthāpanādbhavet

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Whatever merit would come from establishing the three worlds, best of sages, ten million times that merit comes from installing the holy Goddess.

अध्याय 9

श्लोक 51.27

मध्ये देवीं स्थापयित्वा पञ्चायतनदेवताः ।चतुर्दिक्षु स्थापयेद्यस्तस्य पुण्यं न गण्यते

madhye devīṃ sthāpayitvā pañcāyatanadevatāḥ | caturdikṣu sthāpayedyastasya puṇyaṃ na gaṇyate

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The merit of one who installs the Goddess in the centre and the five-shrine deities in the four directions cannot be counted.

अध्याय 9

श्लोक 51.28

विष्णोर्नाम्नां कोटिजपाद् ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः ।यत्फलं लभ्यते तस्माच्छतकोटिगुणोत्तरम्

viṣṇornāmnāṃ koṭijapād grahaṇe candrasūryayoḥ | yatphalaṃ labhyate tasmācchatakoṭiguṇottaram

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The fruit gained from ten million repetitions of Vishnu's names during an eclipse of the moon or sun — a hundred million times greater than that

अध्याय 9

श्लोक 51.29

शिवनाम्नो जपादेव तस्मात्कोटिगुणोत्तरम् ।श्रीदेवीनामजापात्तु ततः कोटिगुणोत्तरम्

śivanāmno japādeva tasmātkoṭiguṇottaram | śrīdevīnāmajāpāttu tataḥ koṭiguṇottaram

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

comes from the japa of Shiva's name; and ten million times greater still from the japa of the holy Goddess's name.

अध्याय 9

श्लोक 51.31

न तस्य दुर्लभं किञ्चित् श्रीमातुः करुणावशात् ।वर्धन्ते पुत्रपौत्राद्या नश्यत्यखिलकश्मलम्

na tasya durlabhaṃ kiñcit śrīmātuḥ karuṇāvaśāt | vardhante putrapautrādyā naśyatyakhilakaśmalam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Nothing is hard for him to obtain, by the compassion of the Holy Mother; his sons, grandsons and the rest prosper, and all his impurity perishes.

अध्याय 9

श्लोक 51.32

मनसा ये चिकीर्षन्ति मूर्तिस्थापनमुत्तमम् ।तेऽत्युमायाः परं लोकं प्रयान्ति मुनिदुर्लभम्

manasā ye cikīrṣanti mūrtisthāpanamuttamam | te'tyumāyāḥ paraṃ lokaṃ prayānti munidurlabham

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Those who merely wish in their minds to install an excellent image go to the supreme world of Uma, hard even for sages to reach.

अध्याय 9

श्लोक 51.33

क्रियमाणं तु यः प्रेक्ष्य चेतसा ह्यनुचिन्तयेत् ।कारयिष्याम्यहं यर्हि सम्पन्मे सम्भविष्यति

kriyamāṇaṃ tu yaḥ prekṣya cetasā hyanucintayet | kārayiṣyāmyahaṃ yarhi sampanme sambhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Whoever, seeing one being made, thinks in his heart, "I will have one made when I have the means" —

अध्याय 9

श्लोक 51.34

एवं तस्य कुलं सद्यो याति स्वर्गं न संशयः ।महामायाप्रभावेण दुर्लभं किं जगत्त्रये

evaṃ tasya kulaṃ sadyo yāti svargaṃ na saṃśayaḥ | mahāmāyāprabhāveṇa durlabhaṃ kiṃ jagattraye

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

his family at once goes to heaven, without doubt. By the power of Mahamaya, what is hard to obtain in the three worlds?

अध्याय 9

श्लोक 51.35

श्रीपराम्बां जगद्योनिं केवलं ये समाश्रिताः ।ते मनुष्या न मन्तव्याः साक्षाद्देवीगणाश्च ते

śrīparāmbāṃ jagadyoniṃ kevalaṃ ye samāśritāḥ | te manuṣyā na mantavyāḥ sākṣāddevīgaṇāśca te

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Those who take refuge solely in the holy supreme Mother, the womb of the world, should not be regarded as men; they are the very hosts of the Goddess.

अध्याय 9

श्लोक 51.36

ये व्रजन्तः स्वपन्तश्च तिष्ठन्तो वाप्यहर्निशम् ।उमेति द्व्यक्षरं नाम ब्रुवते ते शिवागणाः

ye vrajantaḥ svapantaśca tiṣṭhanto vāpyaharniśam | umeti dvyakṣaraṃ nāma bruvate te śivāgaṇāḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Those who, walking, sleeping or standing, day and night, utter the two-syllabled name "Uma" are attendants of Shiva's consort.

अध्याय 9

श्लोक 51.37

नित्ये नैमित्तिके देवीं ये यजन्ति परां शिवाम् ।पुष्पैर्धूपैस्तथा दीपैस्ते प्रयास्यन्त्युमालयम्

nitye naimittike devīṃ ye yajanti parāṃ śivām | puṣpairdhūpaistathā dīpaiste prayāsyantyumālayam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Those who worship the supreme Goddess Shiva in the daily and occasional rites with flowers, incense and lamps will go to Uma's abode.

अध्याय 9

श्लोक 51.38

ये देवीमण्डपं नित्यं गोमयेन मृदाथवा ।उपलिम्पन्ति मार्जन्ति ते प्रयास्यन्त्युमालयम्

ye devīmaṇḍapaṃ nityaṃ gomayena mṛdāthavā | upalimpanti mārjanti te prayāsyantyumālayam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Those who daily plaster the Goddess's pavilion with cow-dung or clay and sweep it will go to Uma's abode.

अध्याय 9

श्लोक 51.39

यैर्देव्या मन्दिरं रम्यं निर्मापितमनुत्तमम् ।तत्कुलीनाञ्जनान्माता ह्याशिषः सम्प्रयच्छति

yairdevyā mandiraṃ ramyaṃ nirmāpitamanuttamam | tatkulīnāñjanānmātā hyāśiṣaḥ samprayacchati

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The Mother bestows blessings on the people of the family of those who have built a lovely, unsurpassed temple of the Goddess.

अध्याय 9

श्लोक 51.41

येन मूर्तिर्महादेब्या उमायाः कारिता शुभा ।नरायुतं तत्कुलजं मणिद्वीपे महीयते

yena mūrtirmahādebyā umāyāḥ kāritā śubhā | narāyutaṃ tatkulajaṃ maṇidvīpe mahīyate

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Ten thousand men of the family of one who has had an auspicious image of the great goddess Uma made are honoured in Manidvipa.

अध्याय 9

श्लोक 51.42

स्थापयित्वा महामायामूर्तिं सम्यक्प्रपूज्य च ।यं यं प्रार्थयते कामं तं तं प्राप्नोति साधकः

sthāpayitvā mahāmāyāmūrtiṃ samyakprapūjya ca | yaṃ yaṃ prārthayate kāmaṃ taṃ taṃ prāpnoti sādhakaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Having installed an image of Mahamaya and worshipped it properly, the aspirant obtains whatever desire he prays for.

अध्याय 9

श्लोक 51.43

यः स्नापयति श्रीमातुः स्थापितां मूर्तिमुत्तमाम् ।घृतेन मधुनाक्तेन तत्फलं गणयेत्तु कः

yaḥ snāpayati śrīmātuḥ sthāpitāṃ mūrtimuttamām | ghṛtena madhunāktena tatphalaṃ gaṇayettu kaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Who can count the fruit of one who bathes the excellent installed image of the Holy Mother with ghee mixed with honey?

अध्याय 9

श्लोक 51.44

चन्दनागुरुकर्पूरमांसीमुस्तादियुग्जलैः ।एकवर्णगवां क्षीरैः स्नापयेत्परमेश्वरीम्

candanāgurukarpūramāṃsīmustādiyugjalaiḥ | ekavarṇagavāṃ kṣīraiḥ snāpayetparameśvarīm

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

One should bathe the supreme Goddess with water mixed with sandal, aloe, camphor, spikenard, musta and the like, and with the milk of cows of one colour.

अध्याय 9

श्लोक 51.45

धूपेनाष्टादशाङ्गेन दद्यादाहुतिमुत्तमाम् ।नीराजनं चरेद्देव्याः साज्यकर्पूरवर्तिभिः

dhūpenāṣṭādaśāṅgena dadyādāhutimuttamām | nīrājanaṃ careddevyāḥ sājyakarpūravartibhiḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

One should offer an excellent oblation of the eighteen-ingredient incense, and wave lights before the Goddess with wicks of ghee and camphor.

अध्याय 9

श्लोक 51.46

कृष्णाष्टम्यां नवम्यां वामायां वा पञ्चदिक्तिथौ ।पूजयेज्जगतां धात्रीं गन्धपुष्पैर्विशेषतः

kṛṣṇāṣṭamyāṃ navamyāṃ vāmāyāṃ vā pañcadiktithau | pūjayejjagatāṃ dhātrīṃ gandhapuṣpairviśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

On the eighth day of the dark fortnight, on the ninth, or on the fifteenth, one should worship the upholder of the worlds especially with fragrances and flowers,

अध्याय 9

श्लोक 51.47

सम्पठञ्जननीसूक्तं श्रीसूक्तमथवा पठन् ।देवीसूक्तमथो वापि मूलमन्त्रमथापि वा

sampaṭhañjananīsūktaṃ śrīsūktamathavā paṭhan | devīsūktamatho vāpi mūlamantramathāpi vā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

reciting the Janani Sukta, or the Shri Sukta, or the Devi Sukta, or the root mantra.

अध्याय 9

श्लोक 51.48

विष्णुक्रान्तां च तुलसीं वर्जयित्वाखिलं सुमम् ।देवीप्रीतिकरं ज्ञेयं कमलं तु विशेषतः

viṣṇukrāntāṃ ca tulasīṃ varjayitvākhilaṃ sumam | devīprītikaraṃ jñeyaṃ kamalaṃ tu viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Excepting Vishnukranta and tulasi, every flower should be known as pleasing to the Goddess, and the lotus especially.

अध्याय 9

श्लोक 51.49

अर्पयेत्स्वर्णपुष्पं यो देव्यै राजतमेव वा ।स याति परमं धाम सिद्धकोटिभिरन्वितम्

arpayetsvarṇapuṣpaṃ yo devyai rājatameva vā | sa yāti paramaṃ dhāma siddhakoṭibhiranvitam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Whoever offers a golden or silver flower to the Goddess goes to the supreme abode, attended by millions of siddhas.

अध्याय 9

श्लोक 51.51

इति वाक्यैः ‍स्तुवन्मन्त्री देवीभक्तिपरायणः ।ध्यायेत्कण्ठीरवारूढां वरदाभयपाणिकाम्

iti vAkyaiH {}stuvanmantrI devIbhaktiparAyaNaH | dhyAyetkaNThIravArUDhAM varadAbhayapANikAm

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Praising her with such words, the one who knows the mantra, devoted to the Goddess, should meditate on her seated on a lion, her hands showing the boon-giving and fear-dispelling gestures.

अध्याय 9

श्लोक 51.52

इत्थं ध्यात्वा महेशानीं भक्ताभीष्टफलप्रदाम् ।नानाफलानि पक्वानि नैवेद्यत्वे प्रकल्पयेत्

itthaṃ dhyātvā maheśānīṃ bhaktābhīṣṭaphalapradām | nānāphalāni pakvāni naivedyatve prakalpayet

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Having thus meditated on the great Goddess, who grants devotees the fruits they desire, he should offer ripe fruits of many kinds as food offering.

अध्याय 9

श्लोक 51.53

नैवेद्यं भक्षयेद्यस्तु शम्भुशक्तेः परात्मनः ।स निर्धूयाखिलं पङ्कं निर्मलो मानवो भवेत्

naivedyaṃ bhakṣayedyastu śambhuśakteḥ parātmanaḥ | sa nirdhūyākhilaṃ paṅkaṃ nirmalo mānavo bhavet

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The man who eats the food offering of Shambhu's Shakti, the supreme self, shakes off all his mire and becomes pure.

अध्याय 9

श्लोक 51.54

चैत्रशुक्लतृतीयायां यो भवानीव्रतं चरेत् ।भवबन्धननिर्मुक्तः प्राप्नुयात्परमं पदम्

caitraśuklatṛtīyāyāṃ yo bhavānīvrataṃ caret | bhavabandhananirmuktaḥ prāpnuyātparamaṃ padam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Whoever performs the vow of Bhavani on the third day of the bright fortnight of Chaitra is freed from the bonds of worldly existence and attains the supreme state.

अध्याय 9

श्लोक 51.55

अस्यामेव तृतीयायां कुर्याद्दोलोत्सवं बुधः ।पूजयेज्जगतां धात्रीमुमां शङ्करसंयुताम्

asyāmeva tṛtīyāyāṃ kuryāddolotsavaṃ budhaḥ | pūjayejjagatāṃ dhātrīmumāṃ śaṅkarasaṃyutām

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

On this same third day the wise man should hold the swing festival and worship Uma, upholder of the worlds, together with Shankara,

अध्याय 9

श्लोक 51.56

कुसुमैः कुङ्कुमैर्वस्त्रैः कर्पूरागुरुचन्दनैः ।धूपैर्द्दीपैः सनैवेद्यैः स्रग्गन्धैरपरैरपि

kusumaiḥ kuṅkumairvastraiḥ karpūrāgurucandanaiḥ | dhūpairddīpaiḥ sanaivedyaiḥ sraggandhairaparairapi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

with flowers, saffron, garments, camphor, aloe and sandal, incense, lamps and food offerings, garlands, perfumes and other things.

अध्याय 9

श्लोक 51.57

आन्दोलयेत्ततो देवीं महामायां महेश्वरीम् ।श्रीगौरीं शिवसंयुक्तां सर्वकल्याणकारिणीम्

āndolayettato devīṃ mahāmāyāṃ maheśvarīm | śrīgaurīṃ śivasaṃyuktāṃ sarvakalyāṇakāriṇīm

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Then he should swing the Goddess, Mahamaya, the great queen, holy Gauri united with Shiva, the bringer of all welfare.

अध्याय 9

श्लोक 51.58

प्रत्यब्दं कुरुते योऽस्यां व्रतमान्दोलनं तथा ।नियमेन शिवा तस्मै सर्वमिष्टं प्रयच्छति

pratyabdaṃ kurute yo'syāṃ vratamāndolanaṃ tathā | niyamena śivā tasmai sarvamiṣṭaṃ prayacchati

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Whoever performs the vow and the swinging on this day every year, as a rule — to him Shiva's consort grants every wish.

अध्याय 9

श्लोक 51.59

माधवस्य सिते पक्षे तृतीया याक्षयाभिधा ।तस्यां यो जगदम्बाया व्रतं कुर्यादतन्द्रितः

mādhavasya site pakṣe tṛtīyā yākṣayābhidhā | tasyāṃ yo jagadambāyā vrataṃ kuryādatandritaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The third day of the bright fortnight of Madhava is called Akshaya; whoever diligently performs the vow of the Mother of the world on that day

अध्याय 9

श्लोक 51.61

कोटिजन्मकृतं पापं मनोवाक्कायसम्भवम् ।निर्धूय चतुरो वर्गानक्षयानिह सोऽश्नुते

koṭijanmakṛtaṃ pāpaṃ manovākkāyasambhavam | nirdhūya caturo vargānakṣayāniha so'śnute

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

shakes off the sin of ten million births, arising from mind, speech and body, and enjoys here the four aims of life, undecaying.

अध्याय 9

श्लोक 51.62

ज्येष्ठे शुक्लतृतीयायां व्रतं कृत्वा महेश्वरीम् ।योऽर्चयेत्परमप्रीत्या तस्यासाध्यं न किञ्चन

jyeṣṭhe śuklatṛtīyāyāṃ vrataṃ kṛtvā maheśvarīm | yo'rcayetparamaprītyā tasyāsādhyaṃ na kiñcana

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

For one who keeps the vow on the third day of the bright fortnight of Jyeshtha and worships the great Goddess with supreme love, nothing is unattainable.

अध्याय 9

श्लोक 51.63

आषाढशुक्लपक्षीयतृतीयायां रथोत्सवम ।देव्याः प्रियतमं कुर्याद्यथावित्तानुसारतः

āṣāḍhaśuklapakṣīyatṛtīyāyāṃ rathotsavama | devyāḥ priyatamaṃ kuryādyathāvittānusārataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

On the third day of the bright fortnight of Ashadha one should hold the chariot festival, dearest to the Goddess, according to one's wealth.

अध्याय 9

श्लोक 51.64

रथं पृथ्वीं विजानीयाद्रथाङ्गे चन्द्रभास्करौ ।वेदानश्वान्विजानीयात्सारथिं पद्मसम्भवम्

rathaṃ pṛthvīṃ vijānīyādrathāṅge candrabhāskarau | vedānaśvānvijānīyātsārathiṃ padmasambhavam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

One should regard the chariot as the earth, its wheels as the moon and sun, its horses as the Vedas and its charioteer as the lotus-born.

अध्याय 9

श्लोक 51.65

नानामणिगणाकीर्णं पुष्पमालाविराजितम् ।एवं रथं कल्पयित्वा तस्मिन् संस्थापयेच्छिवाम्

nānāmaṇigaṇākīrṇaṃ puṣpamālāvirājitam | evaṃ rathaṃ kalpayitvā tasmin saṃsthāpayecchivām

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Having fashioned such a chariot, studded with many gems and adorned with garlands of flowers, one should install Shiva's consort on it.

अध्याय 9

श्लोक 51.66

लोकसंरक्षणार्थाय लोकं द्रष्टुं पराम्बिका ।रथमध्ये संस्थितेति भावयेन्मतिमान्नरः

lokasaṃrakṣaṇārthāya lokaṃ draṣṭuṃ parāmbikā | rathamadhye saṃsthiteti bhāvayenmatimānnaraḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The wise man should contemplate that the supreme Mother is seated in the chariot to protect the world and to see the world.

अध्याय 9

श्लोक 51.67

रथे प्रचलिते मन्दं जयशब्दमुदीरयेत् ।पाहि देवि जनानस्मान्प्रपन्नान्दीनवत्सले

rathe pracalite mandaṃ jayaśabdamudīrayet | pāhi devi janānasmānprapannāndīnavatsale

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

As the chariot moves slowly, he should raise the cry of victory: "Protect us, Goddess, your people who have come to you, O you who love the lowly."

अध्याय 9

श्लोक 51.68

इति वाक्यैस्तोषयेच्च नानावादित्रनिःस्वनैः ।सीमान्ते तु रथं नीत्वा तत्र सम्पूजयेद्रथे

iti vākyaistoṣayecca nānāvāditraniḥsvanaiḥ | sīmānte tu rathaṃ nītvā tatra sampūjayedrathe

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

With such words, and with the sounds of many instruments, he should please her; taking the chariot to the boundary, he should worship her there in the chariot.

अध्याय 9

श्लोक 51.69

नानास्तोत्रैस्ततः स्तुत्वाप्यानयेत्तां स्ववेश्मनि ।प्रणिपातशतं कृत्वा प्रार्थयेज्जगदम्बिकाम्

nānāstotraistataḥ stutvāpyānayettāṃ svaveśmani | praṇipātaśataṃ kṛtvā prārthayejjagadambikām

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Then, having praised her with many hymns, he should bring her back to his house, and, making a hundred prostrations, entreat the Mother of the world.

अध्याय 9

श्लोक 51.71

शुक्लायां तु तृतीयायामेवं श्रावणभाद्रयोः ।यो व्रतं कुरुतेऽम्बायाः पूजनं च यथाविधि

śuklāyāṃ tu tṛtīyāyāmevaṃ śrāvaṇabhādrayoḥ | yo vrataṃ kurute'mbāyāḥ pūjanaṃ ca yathāvidhi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Whoever likewise on the third day of the bright fortnight in Shravana and Bhadrapada performs the vow of the Mother and her worship according to rule

अध्याय 9

श्लोक 51.72

मोदते पुत्रपौत्राद्यैर्धनाद्यैरिह सन्ततम् ।सोऽन्ते गच्छेदुमालोकं सर्वलोकोपरि स्थितम्

modate putrapautrādyairdhanādyairiha santatam | so'nte gacchedumālokaṃ sarvalokopari sthitam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

rejoices here constantly with sons, grandsons, wealth and the like, and in the end goes to the world of Uma, which lies above all worlds.

अध्याय 9

श्लोक 51.73

आश्विने धवले पक्षे नवरात्रव्रतं चरेत् ।यत्कृते सकलाः कामाः सिद्ध्यन्त्येव न संशयः

āśvine dhavale pakṣe navarātravrataṃ caret | yatkṛte sakalāḥ kāmāḥ siddhyantyeva na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

In the bright fortnight of Ashvina one should keep the Navaratra vow, by performing which all desires are surely fulfilled.

अध्याय 9

श्लोक 51.74

नवरात्रव्रतस्यास्य प्रभावं वक्तुमीश्वरः ।चतुरास्यो न पञ्चास्यो न षडास्यो न कोऽपरः

navarātravratasyāsya prabhāvaṃ vaktumīśvaraḥ | caturāsyo na pañcāsyo na ṣaḍāsyo na ko'paraḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Neither the four-faced, nor the five-faced, nor the six-faced, nor anyone else is able to describe the power of this Navaratra vow.

अध्याय 9

श्लोक 51.75

नवरात्रव्रतं कृत्वा भूपालो विरथात्मजः ।हृतं राज्यं निजं लेभे सुरथो मुनिसत्तमाः

navarātravrataṃ kṛtvā bhūpālo virathātmajaḥ | hṛtaṃ rājyaṃ nijaṃ lebhe suratho munisattamāḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

By keeping the Navaratra vow King Suratha, son of Viratha, regained his own kingdom that had been seized, O best of sages.

अध्याय 9

श्लोक 51.76

ध्रुवसन्धिसुतो धीमानयोध्याधिपतिर्नृपः ।सुदर्शनो हृतं राज्यं प्रापदस्य प्रभावतः

dhruvasandhisuto dhīmānayodhyādhipatirnṛpaḥ | sudarśano hṛtaṃ rājyaṃ prāpadasya prabhāvataḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

By its power the wise Sudarshana, son of Dhruvasandhi, king of Ayodhya, regained his seized kingdom.

अध्याय 9

श्लोक 51.77

व्रतराजमिमं कृत्वा समाराध्य महेश्वरीम् ।संसारबन्धनान्मुक्तः समाधिर्मुक्तिभागभूत्

vratarājamimaṃ kṛtvā samārādhya maheśvarīm | saṃsārabandhanānmuktaḥ samādhirmuktibhāgabhūt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Having kept this king of vows and worshipped the great Goddess, Samadhi was freed from the bonds of worldly existence and gained liberation.

अध्याय 9

श्लोक 51.78

तृतीयायां च पञ्चम्यां सप्तम्यामष्टमीतिथौ ।नवम्यां वा चतुर्दश्यां यो देवी पूजयेन्नरः

tṛtīyāyāṃ ca pañcamyāṃ saptamyāmaṣṭamītithau | navamyāṃ vā caturdaśyāṃ yo devī pūjayennaraḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The man who worships the Goddess on the third, fifth, seventh, eighth, ninth or fourteenth day,

अध्याय 9

श्लोक 51.79

आश्विनस्य सिते पक्षे व्रतं कृत्वा विधानतः ।तस्य सर्वं मनोऽभीष्टं पूरयत्यनिशं शिवा

āśvinasya site pakṣe vrataṃ kṛtvā vidhānataḥ | tasya sarvaṃ mano'bhīṣṭaṃ pūrayatyaniśaṃ śivā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

having kept the vow according to rule in the bright fortnight of Ashvina — Shiva's consort constantly fulfils all his heart's desires.

अध्याय 9

श्लोक 51.81

लोहितैः करवीराद्यैः पुष्पैर्धूपैः सुगन्धितैः ।पूजयेन्मङ्गलां देवीं स सर्वं मङ्गलं लभेत्

lohitaiḥ karavīrādyaiḥ puṣpairdhūpaiḥ sugandhitaiḥ | pūjayenmaṅgalāṃ devīṃ sa sarvaṃ maṅgalaṃ labhet

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Whoever worships the goddess Mangala with red flowers such as oleander and fragrant incense obtains every blessing.

अध्याय 9

श्लोक 51.82

सौभाग्याय सदा स्त्रीभिः कार्यमेतन्महाव्रतम् ।विद्याधनसुताप्त्यर्थं विधेयं पुरुषैरपि

saubhāgyāya sadā strībhiḥ kāryametanmahāvratam | vidyādhanasutāptyarthaṃ vidheyaṃ puruṣairapi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

This great vow should always be kept by women for good fortune, and by men too, to obtain learning, wealth and sons.

अध्याय 9

श्लोक 51.83

उमामहेश्वरादीनि व्रतान्यन्यानि यान्यपि ।देवीप्रियाणि कार्याणि स्वभक्त्यैवं मुमुक्षुभिः

umāmaheśvarādīni vratānyanyāni yānyapi | devīpriyāṇi kāryāṇi svabhaktyaivaṃ mumukṣubhiḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

The vows of Uma and Maheshvara and any others dear to the Goddess should likewise be performed with devotion by those seeking liberation.

अध्याय 9

श्लोक 51.84

संहितेयं महापुण्या शिवभक्तिविवर्धिनी ।नानाख्यानसमायुक्ता भुक्तिमुक्तिप्रदा शिवा

saṃhiteyaṃ mahāpuṇyā śivabhaktivivardhinī | nānākhyānasamāyuktā bhuktimuktipradā śivā

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

This Samhita is most holy and increases devotion to Shiva; full of many tales, it is auspicious and gives enjoyment and liberation.

अध्याय 9

श्लोक 51.85

य एनां शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः ।पठेद्वा पाठयेद्वापि स याति परमां गतिम्

ya enāṃ śṛṇuyādbhaktyā śrāvayedvā samāhitaḥ | paṭhedvā pāṭhayedvāpi sa yāti paramāṃ gatim

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Whoever hears it with devotion, or with a collected mind has it heard, or reads it or has it read, attains the supreme goal.

अध्याय 9

श्लोक 51.86

यस्य गेहे स्थिता चेयं लिखिता ललिताक्षरैः ।सम्पूजिता च विधिवत्सर्वान्कामान्स आप्नुयात्

yasya gehe sthitā ceyaṃ likhitā lalitākṣaraiḥ | sampūjitā ca vidhivatsarvānkāmānsa āpnuyāt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

He in whose house this is kept, written in beautiful letters and duly worshipped, obtains all desires.

अध्याय 9

श्लोक 51.87

भूतप्रेतपिशाचादिदुष्टेभ्यो न भयं क्वचित् ।पुत्रपौत्रादिसम्पत्तीर्लभत्येव न संशयः

bhūtapretapiśācādiduṣṭebhyo na bhayaṃ kvacit | putrapautrādisampattīrlabhatyeva na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

He never has fear from ghosts, spirits, pishachas or other evil beings, and surely gains the wealth of sons, grandsons and the rest.

अध्याय 9

श्लोक 51.88

तस्मादियं महापुण्या रम्योमासंहिता सदा ।श्रोतव्या पठितव्या च शिवभक्तिमभीप्सुभिः

tasmādiyaṃ mahāpuṇyā ramyomāsaṃhitā sadā | śrotavyā paṭhitavyā ca śivabhaktimabhīpsubhiḥ

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं पञ्ञम्युमासंहिता

English

Therefore this most holy and delightful Uma Samhita should always be heard and read by those who long for devotion to Shiva.

स्रोत: https://sanskritdocuments.org/doc_purana/ · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।