Vayaviya Samhita

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ 65.0 ॥

|| śrīgaṇeśāya namaḥ

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ 65.0-2 ॥

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ७.२.३०. त्रिंशोऽध्यायः ।शैवानां काम्यकर्मवर्णनम् ।तत्रादौ शिवयोः पार्श्वे दक्षिणे वामतः क्रमात् ।गन्धाद्यैरर्चयेत् पूर्वं देवौ हेरम्बषण्मुखौ॥ 65.1 ॥

śrīśivamahāpurāṇam || 7.2.30. triṃśo'dhyāyaḥ | śaivānāṃ kāmyakarmavarṇanam | tatrādau śivayoḥ pārśve dakṣiṇe vāmataḥ kramāt | gandhādyairarcayet pūrvaṃ devau herambaṣaṇmukhau

ततो ब्रह्माणि परित ईशानादि यथाक्रमम् ।सशक्तिकानि सद्यान्तं प्रथमावरणे यजेत्॥ 65.2 ॥

tato brahmāṇi parita īśānādi yathākramam | saśaktikāni sadyāntaṃ prathamāvaraṇe yajet

षडङ्गान्यपि तत्रैव हृदयादीन्यनुक्रमात् ।शिवस्य च शिवायाश्च वाह्नेयादि समर्चयेत्॥ 65.3 ॥

ṣaḍaṅgānyapi tatraiva hṛdayādīnyanukramāt | śivasya ca śivāyāśca vāhneyādi samarcayet

तत्र वामादिकान् रुद्रानष्टौ वामादिशक्तिभिः ।अर्चयेद्वा न वा पश्चात्पूर्वादिपरितः क्रमात्॥ 65.4 ॥

tatra vāmādikān rudrānaṣṭau vāmādiśaktibhiḥ | arcayedvā na vā paścātpūrvādiparitaḥ kramāt

प्रथमावरणं प्रोक्तं मया ते यदुनन्दन ।द्वितीयावरणं प्रीत्या प्रोच्यते श्रद्धया शृणु॥ 65.5 ॥

prathamāvaraṇaṃ proktaṃ mayā te yadunandana | dvitīyāvaraṇaṃ prītyā procyate śraddhayā śṛṇu

अनन्तं पूर्वदिक्पत्रे तच्छक्तिं तस्य वामतः ।सूक्ष्मं दक्षिणदिक्पत्रे सह शक्त्या समर्चयेत्॥ 65.6 ॥

anantaṃ pūrvadikpatre tacchaktiṃ tasya vāmataḥ | sūkṣmaṃ dakṣiṇadikpatre saha śaktyā samarcayet

ततः पश्चिमदिक्पत्रे सह शक्त्या शिवोत्तमम् ।तथैवोत्तरदिक्पत्रे चैकनेत्रं समर्चयेत्॥ 65.7 ॥

tataḥ paścimadikpatre saha śaktyā śivottamam | tathaivottaradikpatre caikanetraṃ samarcayet

एकरुद्रं च तच्छक्तिं पश्चादीशदलेऽर्चयेत् ।त्रिमूर्तिं तस्य शक्तिं च पूजयेदग्निदिग्दले॥ 65.8 ॥

ekarudraṃ ca tacchaktiṃ paścādīśadale'rcayet | trimūrtiṃ tasya śaktiṃ ca pūjayedagnidigdale

श्रीकण्ठं नैरृते पत्रे तच्छक्तिं तस्य वामतः ।तथैव मारुते पत्रे शिखण्डीशं समर्चयेत्॥ 65.9 ॥

śrīkaṇṭhaṃ nairṛte patre tacchaktiṃ tasya vāmataḥ | tathaiva mārute patre śikhaṇḍīśaṃ samarcayet

द्वितीयावरणे चेज्याः सर्वर्तश्चक्रवर्तिनः ।तृतीयावरणे पूज्याः शक्तिभिश्चाष्टमूर्तयः॥ 65.10 ॥

dvitīyāvaraṇe cejyāḥ sarvartaścakravartinaḥ | tṛtīyāvaraṇe pūjyāḥ śaktibhiścāṣṭamūrtayaḥ

अष्टसु क्रमशो दिक्षु पूर्वादिपरितः क्रमात् ।भवः शर्वस्तथेशानो रुद्रः पशुपतिस्ततः॥ 65.11 ॥

aṣṭasu kramaśo dikṣu pūrvādiparitaḥ kramāt | bhavaḥ śarvastatheśāno rudraḥ paśupatistataḥ

उग्रो भीमो महादेव इत्यष्टौ मूर्तयः क्रमात् ।अनन्तरं ततश्चैव महादेवादयः क्रमात् ।शक्तिभिः सह सम्पूज्यास्तत्रैकादशमूर्तयः॥ 65.12 ॥

ugro bhīmo mahādeva ityaṣṭau mūrtayaḥ kramāt | anantaraṃ tataścaiva mahādevādayaḥ kramāt | śaktibhiḥ saha sampūjyāstatraikādaśamūrtayaḥ

महादेवः शिवो रुद्रः शङ्करो नीललोहितः ।ईशानो विजयो भीमो देवदेवो भवोद्भवः॥ 65.13 ॥

mahādevaḥ śivo rudraḥ śaṅkaro nīlalohitaḥ | īśāno vijayo bhīmo devadevo bhavodbhavaḥ

कपर्दीशश्च कथ्यन्ते तथैकादशशक्तयः ।तत्राष्टौ प्रथमं पूज्याः वाह्नेयादि यथाक्रमम्॥ 65.14 ॥

kapardīśaśca kathyante tathaikādaśaśaktayaḥ | tatrāṣṭau prathamaṃ pūjyāḥ vāhneyādi yathākramam

देवदेवः पूर्वपत्रे ईशानं चाग्निगोचरे ।भवोद्भवस्तयोर्मध्ये कपालीशस्ततः परम्॥ 65.15 ॥

devadevaḥ pūrvapatre īśānaṃ cāgnigocare | bhavodbhavastayormadhye kapālīśastataḥ param

तस्मिन्नावरणे भूयो वृषेन्द्रं पुरतो यजेत् ।नन्दिनं दक्षिणे तस्य महाकालं तथोत्तरे॥ 65.16 ॥

tasminnāvaraṇe bhūyo vṛṣendraṃ purato yajet | nandinaṃ dakṣiṇe tasya mahākālaṃ tathottare

शास्तारं वह्निदिक्पत्रे मातृर्दक्षिणदिग्दले ।गजास्यं नैरृते पत्रे षण्मुखं वारुणे पुनः॥ 65.17 ॥

śāstāraṃ vahnidikpatre mātṛrdakṣiṇadigdale | gajāsyaṃ nairṛte patre ṣaṇmukhaṃ vāruṇe punaḥ

ज्येष्ठां वायुदले गौरीमुत्तरे चण्डमैश्वरे ।शास्तृनन्दीशयोर्मध्ये मुनीन्द्रं वृषभं यजेत्॥ 65.18 ॥

jyeṣṭhāṃ vāyudale gaurīmuttare caṇḍamaiśvare | śāstṛnandīśayormadhye munīndraṃ vṛṣabhaṃ yajet

महाकालस्योत्तरतः पिङ्गलं तु समर्चयेत् ।शास्तृमातृसमूहस्य मध्ये भृङ्गीश्वरं ततः॥ 65.19 ॥

mahākālasyottarataḥ piṅgalaṃ tu samarcayet | śāstṛmātṛsamūhasya madhye bhṛṅgīśvaraṃ tataḥ

मातृविघ्नेशमध्ये तु वीरभद्रं समर्चयेत् ।स्कन्दविघ्नेशयोर्मध्ये यजेद्देवीं सरस्वतीम्॥ 65.20 ॥

mātṛvighneśamadhye tu vīrabhadraṃ samarcayet | skandavighneśayormadhye yajeddevīṃ sarasvatīm

ज्येष्ठाकुमारयोर्मध्ये श्रियं शिवपदार्चिताम् ।ज्येष्ठागणाम्बयोर्मध्ये महामोटीं समर्चयेत्॥ 65.21 ॥

jyeṣṭhākumārayormadhye śriyaṃ śivapadārcitām | jyeṣṭhāgaṇāmbayormadhye mahāmoṭīṃ samarcayet

गणाम्बाचण्डयोर्मध्ये देवीं दुर्गां प्रपूजयेत् ।अत्रैवावरणे भूयः शिवानुचरसंहतिम्॥ 65.22 ॥

gaṇāmbācaṇḍayormadhye devīṃ durgāṃ prapūjayet | atraivāvaraṇe bhūyaḥ śivānucarasaṃhatim

रुद्रप्रथमभूताख्यां विविधां च सशक्तिकाम् ।शिवायाश्च सखीवर्गं जपेद्ध्यात्वा समाहितः॥ 65.23 ॥

rudraprathamabhūtākhyāṃ vividhāṃ ca saśaktikām | śivāyāśca sakhīvargaṃ japeddhyātvā samāhitaḥ

एवं तृतीयावरणं वितते पूजिते सति ।चतुर्थावरणं ध्यात्वा बहिस्तस्य समर्चयेत्॥ 65.24 ॥

evaṃ tṛtīyāvaraṇaṃ vitate pūjite sati | caturthāvaraṇaṃ dhyātvā bahistasya samarcayet

भानुः पूर्वदले पूज्यो दक्षिणे चतुराननः ।रुद्रो वरुणदिक्पत्रे विष्णुरुत्तरदिग्दले॥ 65.25 ॥

bhānuḥ pūrvadale pūjyo dakṣiṇe caturānanaḥ | rudro varuṇadikpatre viṣṇuruttaradigdale

चतुर्णामपि देवानां पृथगावरणान्यथ ।तस्याङ्गानि षडेवादौ दीप्ताद्याभिश्च शक्तिभिः॥ 65.26 ॥

caturṇāmapi devānāṃ pṛthagāvaraṇānyatha | tasyāṅgāni ṣaḍevādau dīptādyābhiśca śaktibhiḥ

दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिर्विमला क्रमात् ।अमोघा विद्युता चैव पूर्वादिपरितः स्थिताः॥ 65.27 ॥

dīptā sūkṣmā jayā bhadrā vibhūtirvimalā kramāt | amoghā vidyutā caiva pūrvādiparitaḥ sthitāḥ

द्वितीयावरणे पूज्याश्चतस्रो मूर्तयः क्रमात् ।पूर्वाद्युत्तरपर्यन्ताः शक्तयश्च ततः परम्॥ 65.28 ॥

dvitīyāvaraṇe pūjyāścatasro mūrtayaḥ kramāt | pūrvādyuttaraparyantāḥ śaktayaśca tataḥ param

आदित्यो भास्करो भानू रविश्चेत्यनुपूर्वशः ।अर्को ब्रह्मा तथा रुद्रो विष्णुश्चैते विवस्वतः॥ 65.29 ॥

ādityo bhāskaro bhānū raviścetyanupūrvaśaḥ | arko brahmā tathā rudro viṣṇuścaite vivasvataḥ

विस्तारा पूर्वदिग्भागे सुतारा दक्षिणे स्थिता ।बोधनी पश्चिमे भागे आप्यायिन्युत्तरे पुनः॥ 65.30 ॥

vistārā pūrvadigbhāge sutārā dakṣiṇe sthitā | bodhanī paścime bhāge āpyāyinyuttare punaḥ

उषां प्रभां तथा प्राज्ञां सन्ध्यामपि ततः परम् ।ऐशानादिषु विन्यस्य द्वितीयावरणे यजेत्॥ 65.31 ॥

uṣāṃ prabhāṃ tathā prājñāṃ sandhyāmapi tataḥ param | aiśānādiṣu vinyasya dvitīyāvaraṇe yajet

सोममङ्गारकं चैव बुधं बुद्धिमतां वरम् ।बृहस्पतिं बृहद्बुद्धिं भार्गवं तेजसां निधिम्॥ 65.32 ॥

somamaṅgārakaṃ caiva budhaṃ buddhimatāṃ varam | bṛhaspatiṃ bṛhadbuddhiṃ bhārgavaṃ tejasāṃ nidhim

शनैश्चरं तथा राहुं केतुं धूम्रं भयङ्करम् ।समन्ततो यजेदेतांस्तृतीयावरणे क्रमात्॥ 65.33 ॥

śanaiścaraṃ tathā rāhuṃ ketuṃ dhūmraṃ bhayaṅkaram | samantato yajedetāṃstṛtīyāvaraṇe kramāt

अथवा द्वादशादित्यान् द्वितीयावरणे यजेत् ।तृतीयावरणे चैव राशीन्द्वादश पूजयेत्॥ 65.34 ॥

athavā dvādaśādityān dvitīyāvaraṇe yajet | tṛtīyāvaraṇe caiva rāśīndvādaśa pūjayet

सप्तसप्त गणांश्चैव बहिस्तस्य समन्ततः ।ऋषीन्देवांश्च गन्धर्वान्पन्नगानप्सरोगणान्॥ 65.35 ॥

saptasapta gaṇāṃścaiva bahistasya samantataḥ | ṛṣīndevāṃśca gandharvānpannagānapsarogaṇān

ग्रामण्यश्च तथा यक्षान्यातुधानांस्तथा हयान् ।सप्तच्छन्दोमयांश्चैव वालखिल्यांश्च पूजयेत्॥ 65.36 ॥

grāmaṇyaśca tathā yakṣānyātudhānāṃstathā hayān | saptacchandomayāṃścaiva vālakhilyāṃśca pūjayet

एवं तृतीयावरणे समभ्यर्च्य दिवाकरम् ।ब्रह्माणमर्चयेत्पश्चात् त्रिभिरावरणैः सहः॥ 65.37 ॥

evaṃ tṛtīyāvaraṇe samabhyarcya divākaram | brahmāṇamarcayetpaścāt tribhirāvaraṇaiḥ sahaḥ

हिरण्यगर्भं पूर्वस्यां विराजं दक्षिणे ततः ।कालं पश्चिमदिग्भागे पुरुषं चोत्तरे यजेत्॥ 65.38 ॥

hiraṇyagarbhaṃ pūrvasyāṃ virājaṃ dakṣiṇe tataḥ | kālaṃ paścimadigbhāge puruṣaṃ cottare yajet

हिरण्यगर्भः प्रथमो ब्रह्मा कमलसन्निभः ।कालो जात्यञ्जनप्रख्यः पुरुषः स्फटिकोपमः॥ 65.39 ॥

hiraṇyagarbhaḥ prathamo brahmā kamalasannibhaḥ | kālo jātyañjanaprakhyaḥ puruṣaḥ sphaṭikopamaḥ

त्रिगुणो राजसश्चैव तामसः सात्त्विकस्तथा ।चत्वार एते क्रमशः प्रथमावरणे स्थिताः॥ 65.40 ॥

triguṇo rājasaścaiva tāmasaḥ sāttvikastathā | catvāra ete kramaśaḥ prathamāvaraṇe sthitāḥ

द्वितीयावरणे पूज्याः पूर्वादिपरितः क्रमात् ।सनत्कुमारः सनकः सनन्दश्च सनातनः॥ 65.41 ॥

dvitīyāvaraṇe pūjyāḥ pūrvādiparitaḥ kramāt | sanatkumāraḥ sanakaḥ sanandaśca sanātanaḥ

तृतीयावरणे पश्चादर्चयेच्च प्रजापतीन् ।अष्टौ पूर्वाश्च पूर्वादौ त्री‍न् प्राक्पश्चादनुक्रमात्॥ 65.42 ॥

tR^itIyAvaraNe pashchAdarchayechcha prajApatIn | aShTau pUrvAshcha pUrvAdau trI{}n prAkpashchAdanukramAt

दक्षो रुचिर्भृगुश्चैव मरीचिश्च तथाङ्गिराः ।पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुरत्रिश्च कश्यपः॥ 65.43 ॥

dakṣo rucirbhṛguścaiva marīciśca tathāṅgirāḥ | pulastyaḥ pulahaścaiva kraturatriśca kaśyapaḥ

वसिष्ठश्चेति विख्याताः प्रजानां पतयस्त्विमे ।तेषां भार्य्याश्च तैः सार्द्धं पूजनीया यथाक्रमम्॥ 65.44 ॥

vasiṣṭhaśceti vikhyātāḥ prajānāṃ patayastvime | teṣāṃ bhāryyāśca taiḥ sārddhaṃ pūjanīyā yathākramam

प्रसूतिश्च तथाऽऽकूतिः ख्यातिः सम्भूतिरेव च ।धृतिः स्मृतिः क्षमा चैव सन्नतिश्चानसूयका॥ 65.45 ॥

prasūtiśca tathā''kūtiḥ khyātiḥ sambhūtireva ca | dhṛtiḥ smṛtiḥ kṣamā caiva sannatiścānasūyakā

देवमातारुन्धती च सर्वाः खलु पतिव्रताः ।शिवार्चनरता नित्यं श्रीमत्यः प्रियदर्शनाः॥ 65.46 ॥

devamātārundhatī ca sarvāḥ khalu pativratāḥ | śivārcanaratā nityaṃ śrīmatyaḥ priyadarśanāḥ

प्रथमावरणे वेदांश्चतुरो वा प्रपूजयेत् ।इतिहासपुराणानि द्वितीयावरणे पुनः॥ 65.47 ॥

prathamāvaraṇe vedāṃścaturo vā prapūjayet | itihāsapurāṇāni dvitīyāvaraṇe punaḥ

तृतीयावरणे पश्चाद्धर्मशास्त्रपुरःसराः ।वैदिक्यो निखिला विद्याः पूज्या एव समन्ततः॥ 65.48 ॥

tṛtīyāvaraṇe paścāddharmaśāstrapuraḥsarāḥ | vaidikyo nikhilā vidyāḥ pūjyā eva samantataḥ

पूर्वादिपुरतो वेदास्तदन्ये तु यथारुचि ।अष्टधा वा चतुर्धा वा कृत्वा पूजां समन्ततः॥ 65.49 ॥

pūrvādipurato vedāstadanye tu yathāruci | aṣṭadhā vā caturdhā vā kṛtvā pūjāṃ samantataḥ

एवं ब्रह्माणमभ्यर्च्य त्रिभिरावरणैर्युतम् ।दक्षिणे पश्चिमे पश्चाद् रुद्रं सावरणं यजेत्॥ 65.50 ॥

evaṃ brahmāṇamabhyarcya tribhirāvaraṇairyutam | dakṣiṇe paścime paścād rudraṃ sāvaraṇaṃ yajet

तस्य ब्रह्मषडङ्गानि प्रथमावरणं स्मृतम् ।द्वितीयावरणं चैव विद्येश्वरमयं तथा॥ 65.51 ॥

tasya brahmaṣaḍaṅgāni prathamāvaraṇaṃ smṛtam | dvitīyāvaraṇaṃ caiva vidyeśvaramayaṃ tathā

तृतीयावरणे भेदो विद्यते स तु कथ्यते ।चतस्रो मूर्तयस्तस्य पूज्याः पूर्वादितः क्रमात्॥ 65.52 ॥

tṛtīyāvaraṇe bhedo vidyate sa tu kathyate | catasro mūrtayastasya pūjyāḥ pūrvāditaḥ kramāt

त्रिगुणाः सकलो देवः पुरस्ताच्छिवसंज्ञकः ।राजसो दक्षिणे ब्रह्मा सृष्टिकृत्पूज्यते भवः॥ 65.53 ॥

triguṇāḥ sakalo devaḥ purastācchivasaṃjñakaḥ | rājaso dakṣiṇe brahmā sṛṣṭikṛtpūjyate bhavaḥ

तामसः पश्चिमे चाग्निः पूज्यः संहारको हरः ।सात्त्विकः सुखकृत्सौम्ये विष्णुर्विश्वपतिर्मृडः॥ 65.54 ॥

tāmasaḥ paścime cāgniḥ pūjyaḥ saṃhārako haraḥ | sāttvikaḥ sukhakṛtsaumye viṣṇurviśvapatirmṛḍaḥ

एवं पश्चिमदिग्भागे शम्भोः षड्विंशकं शिवम् ।समभ्यर्च्योत्तरे पार्श्वे ततो वैकुण्ठमर्चयेत्॥ 65.55 ॥

evaṃ paścimadigbhāge śambhoḥ ṣaḍviṃśakaṃ śivam | samabhyarcyottare pārśve tato vaikuṇṭhamarcayet

वासुदेवं पुरस्कृत्वा प्रथमावरणे यजेत् ।अनिरुद्धं दक्षिणतः प्रद्युम्नं पश्चिमे ततः॥ 65.56 ॥

vāsudevaṃ puraskṛtvā prathamāvaraṇe yajet | aniruddhaṃ dakṣiṇataḥ pradyumnaṃ paścime tataḥ

सौम्ये सङ्कर्षणं पश्चाद् व्यत्यस्तौ वा यजेदिमौ ।प्रथमावरणं प्रोक्तं द्वितीयावरणं शुभम्॥ 65.57 ॥

saumye saṅkarṣaṇaṃ paścād vyatyastau vā yajedimau | prathamāvaraṇaṃ proktaṃ dvitīyāvaraṇaṃ śubham

मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नरसिंहोऽथ वामनः ।रामश्चान्यतमः कृष्णो भवानश्वमुखोऽपि च॥ 65.58 ॥

matsyaḥ kūrmo varāhaśca narasiṃho'tha vāmanaḥ | rāmaścānyatamaḥ kṛṣṇo bhavānaśvamukho'pi ca

तृतीयावरणे चक्रं पूर्वभागे समर्चयेत् ।नारायणाख्यां याम्येऽस्त्रं क्वचिदव्याहतं यजेत्॥ 65.59 ॥

tṛtīyāvaraṇe cakraṃ pūrvabhāge samarcayet | nārāyaṇākhyāṃ yāmye'straṃ kvacidavyāhataṃ yajet

पश्चिमे पाञ्चजन्यं च शार्ङ्गं धनुरथोत्तरे ।एवं त्र्यावरणैः साक्षाद्विश्वाख्यां परमं हरिम्॥ 65.60 ॥

paścime pāñcajanyaṃ ca śārṅgaṃ dhanurathottare | evaṃ tryāvaraṇaiḥ sākṣādviśvākhyāṃ paramaṃ harim

महाविष्णुं सदाविष्णुं मूर्त्तीकृत्य समर्चयेत् ।इत्थं विष्णोश्चतुर्व्यूहक्रमान्मूर्तिचतुष्टयम् ।पूजयित्वा च तच्छक्तीश्चतस्रः पुजयेत्क्रमात्॥ 65.61 ॥

mahāviṣṇuṃ sadāviṣṇuṃ mūrttīkṛtya samarcayet | itthaṃ viṣṇoścaturvyūhakramānmūrticatuṣṭayam | pūjayitvā ca tacchaktīścatasraḥ pujayetkramāt

प्रभामाग्नेयदिग्भागे नैरृते तु सरस्वतीम् ।गणाम्बिकां च वायव्ये लक्ष्मीं रौद्रे समर्चयेत्॥ 65.62 ॥

prabhāmāgneyadigbhāge nairṛte tu sarasvatīm | gaṇāmbikāṃ ca vāyavye lakṣmīṃ raudre samarcayet

एवं भान्वादिमूर्त्तीनां तच्छक्तीनामनन्तरम् ।पूजां विधाय लोकेशांस्तत्रैवावरणे यजेत्॥ 65.63 ॥

evaṃ bhānvādimūrttīnāṃ tacchaktīnāmanantaram | pūjāṃ vidhāya lokeśāṃstatraivāvaraṇe yajet

इन्द्रमग्निं यमं चैव निरृतिं वरुणं तथा ।वायुं सोमं कुबेरं च पश्चादीशानमर्चयेत्॥ 65.64 ॥

indramagniṃ yamaṃ caiva nirṛtiṃ varuṇaṃ tathā | vāyuṃ somaṃ kuberaṃ ca paścādīśānamarcayet

एवं चतुर्थावरणं पूजयित्वा विधानतः ।आयुधानि महेशस्य पश्चाद् ब्राह्ये समर्चयेत्॥ 65.65 ॥

evaṃ caturthāvaraṇaṃ pūjayitvā vidhānataḥ | āyudhāni maheśasya paścād brāhye samarcayet

श्रीमत् त्रिशूलमैशाने वज्रं माहेन्द्रदिङ्मुखे ।परशुं वह्निदिग्भागे याम्ये सायकमर्चयेत्॥ 65.66 ॥

śrīmat triśūlamaiśāne vajraṃ māhendradiṅmukhe | paraśuṃ vahnidigbhāge yāmye sāyakamarcayet

नैरृते तु यजेत्खड्गं पाशं वारुणगोचरे ।अङ्कुशं मारुते भागे पिनाकं चोत्तरे यजेत्॥ 65.67 ॥

nairṛte tu yajetkhaḍgaṃ pāśaṃ vāruṇagocare | aṅkuśaṃ mārute bhāge pinākaṃ cottare yajet

पश्चिमाभिमुखं रौद्रं क्षेत्रपालं समर्चयेत् ।पञ्चमावरणं चैव सम्पूज्यानन्तरं बहिः॥ 65.68 ॥

paścimābhimukhaṃ raudraṃ kṣetrapālaṃ samarcayet | pañcamāvaraṇaṃ caiva sampūjyānantaraṃ bahiḥ

सर्वावरणदेवानां बहिर्वा पञ्चमेऽथवा ।पञ्चमे मातृभिः सार्द्धं महोक्षं पुरतो यजेत्॥ 65.69 ॥

sarvāvaraṇadevānāṃ bahirvā pañcame'thavā | pañcame mātṛbhiḥ sārddhaṃ mahokṣaṃ purato yajet

ततः समन्ततः पूज्याः सर्वा वै देवयोनयः ।खेचरा ऋषयः सिद्धा दैत्या यक्षाश्च राक्षसाः॥ 65.70 ॥

tataḥ samantataḥ pūjyāḥ sarvā vai devayonayaḥ | khecarā ṛṣayaḥ siddhā daityā yakṣāśca rākṣasāḥ

अनन्ताद्याश्च नागेन्द्रा नागैस्तत्तत्कुलोद्भवैः ।डाकिनी भूतवेतालप्रेतभैरवनायकाः॥ 65.71 ॥

anantādyāśca nāgendrā nāgaistattatkulodbhavaiḥ | ḍākinī bhūtavetālapretabhairavanāyakāḥ

पातालवासिनश्चान्ये नानायोनिसमुद्भवाः ।नद्यः समुद्रा गिरयः काननानि सरांसि च॥ 65.72 ॥

pātālavāsinaścānye nānāyonisamudbhavāḥ | nadyaḥ samudrā girayaḥ kānanāni sarāṃsi ca

पशवः पक्षिणो वृक्षाः कीटाद्याः क्षुद्रयोनयः ।नराश्च विविधाकारा मृगाश्च क्षुद्रयोनयः॥ 65.73 ॥

paśavaḥ pakṣiṇo vṛkṣāḥ kīṭādyāḥ kṣudrayonayaḥ | narāśca vividhākārā mṛgāśca kṣudrayonayaḥ

भुवनान्यन्तरण्डस्य ततो ब्रह्माण्डकोटयः ।बहिरण्डान्यसङ्ख्यानि भुवनानि सहाधिपैः॥ 65.74 ॥

bhuvanānyantaraṇḍasya tato brahmāṇḍakoṭayaḥ | bahiraṇḍānyasaṅkhyāni bhuvanāni sahādhipaiḥ

ब्रह्माण्डाधारका रुद्रा दशदिक्षु व्यवस्थिताः ।यद्गौणं यच्च मामेयं यद्वा शाक्तं ततः परम्॥ 65.75 ॥

brahmāṇḍādhārakā rudrā daśadikṣu vyavasthitāḥ | yadgauṇaṃ yacca māmeyaṃ yadvā śāktaṃ tataḥ param

यत्किञ्चिदस्ति शब्दस्य वाच्यं चिदचिदात्मकम् ।तत्सर्वं शिवयोः पार्श्वे बुद्ध्वा सामान्यतो यजेत्॥ 65.76 ॥

yatkiñcidasti śabdasya vācyaṃ cidacidātmakam | tatsarvaṃ śivayoḥ pārśve buddhvā sāmānyato yajet

कृताञ्जलिपुटाः सर्वेऽचिन्त्याः स्मितमुखास्तथा ।प्रीत्या सम्प्रेक्षमाणाश्च देवं देवीं च सर्वदा॥ 65.77 ॥

kṛtāñjalipuṭāḥ sarve'cintyāḥ smitamukhāstathā | prītyā samprekṣamāṇāśca devaṃ devīṃ ca sarvadā

इत्थमावरणाभ्यर्चां कृत्वा विक्षेपशान्तये ।पुनरभ्यर्च्य देवेशं पञ्चाक्षरमुदीरयेत्॥ 65.78 ॥

itthamāvaraṇābhyarcāṃ kṛtvā vikṣepaśāntaye | punarabhyarcya deveśaṃ pañcākṣaramudīrayet

निवेदयेत्ततः पश्चाच्छिवयोरमृतोपमम् ।सुव्यञ्जनसमायुक्तं शुद्धं चारु महाचरुम्॥ 65.79 ॥

nivedayettataḥ paścācchivayoramṛtopamam | suvyañjanasamāyuktaṃ śuddhaṃ cāru mahācarum

द्वात्रिंशदाढकैर्मुख्यमधमं त्वाढकावरम् ।साधयित्वा यथासम्पच्छ्रद्धया विनिवेदयेत्॥ 65.80 ॥

dvātriṃśadāḍhakairmukhyamadhamaṃ tvāḍhakāvaram | sādhayitvā yathāsampacchraddhayā vinivedayet

ततो निवेद्य पानीयं ताम्बूलं चोपदंशकैः ।नीराजनादिकं कृत्वा पूजाशेषं समापयेत्॥ 65.81 ॥

tato nivedya pānīyaṃ tāmbūlaṃ copadaṃśakaiḥ | nīrājanādikaṃ kṛtvā pūjāśeṣaṃ samāpayet

भोगोपयोग्यद्रव्याणि विशिष्टान्येव साधयेत् ।वित्तशाठ्यं न कुर्वीत भक्तिमान्विभवे सति॥ 65.82 ॥

bhogopayogyadravyāṇi viśiṣṭānyeva sādhayet | vittaśāṭhyaṃ na kurvīta bhaktimānvibhave sati

शठस्योपेक्षकस्यापि व्यङ्गं चैवानुतिष्ठतः ।न फलन्त्येव कर्माणि काम्यानीति सतां कथा॥ 65.83 ॥

śaṭhasyopekṣakasyāpi vyaṅgaṃ caivānutiṣṭhataḥ | na phalantyeva karmāṇi kāmyānīti satāṃ kathā

तस्मात्सम्यगुपेक्षां च त्यक्त्वा सर्वाङ्गयोगतः ।कुर्यात्काम्यानि कर्माणि फलसिद्धिं यदीच्छति॥ 65.84 ॥

tasmātsamyagupekṣāṃ ca tyaktvā sarvāṅgayogataḥ | kuryātkāmyāni karmāṇi phalasiddhiṃ yadīcchati

इत्थं पूजां समाप्याथ देवं देवीं प्रणम्य च ।भक्त्या मनः समाधाय पश्चात्स्तोत्रमुदीरयेत्॥ 65.85 ॥

itthaṃ pūjāṃ samāpyātha devaṃ devīṃ praṇamya ca | bhaktyā manaḥ samādhāya paścātstotramudīrayet

ततः स्तोत्रमुपास्यान्ते त्वष्टोत्तरशतावराम् ।जपेत्पञ्चाक्षरीं विद्यां सहस्रोत्तरमुत्सुकः॥ 65.86 ॥

tataḥ stotramupāsyānte tvaṣṭottaraśatāvarām | japetpañcākṣarīṃ vidyāṃ sahasrottaramutsukaḥ

विद्यापूजां गुरोः पूजां कृत्वा पश्चाद्यथाक्रमम् ।यथोदयं यथाश्रद्धं सदस्यानपि पूजयेत्॥ 65.87 ॥

vidyāpūjāṃ guroḥ pūjāṃ kṛtvā paścādyathākramam | yathodayaṃ yathāśraddhaṃ sadasyānapi pūjayet

तत उद्वास्य देवेशं सर्वैरावरणैः सह ।मण्डलं गुरवे दद्याद्यागोपकरणैः सह॥ 65.88 ॥

tata udvāsya deveśaṃ sarvairāvaraṇaiḥ saha | maṇḍalaṃ gurave dadyādyāgopakaraṇaiḥ saha

शिवाश्रितेभ्यो वा दद्यात्सर्वमेवानुपूर्वशः ।अथवा तच्छिवायैव शिवक्षेत्रे समर्पयेत्॥ 65.89 ॥

śivāśritebhyo vā dadyātsarvamevānupūrvaśaḥ | athavā tacchivāyaiva śivakṣetre samarpayet

शिवाग्नौ वा यजेद्देवं होमद्रव्यैश्च सप्तभिः ।समभ्यर्च्य यथान्यायं सर्वावरणदेवताः॥ 65.90 ॥

śivāgnau vā yajeddevaṃ homadravyaiśca saptabhiḥ | samabhyarcya yathānyāyaṃ sarvāvaraṇadevatāḥ

एष योगेश्वरो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ।न तस्मादधिकः कश्चिद्यागोऽस्ति भुवने क्वचित्॥ 65.91 ॥

eṣa yogeśvaro nāma triṣu lokeṣu viśrutaḥ | na tasmādadhikaḥ kaścidyāgo'sti bhuvane kvacit

न तदस्ति जगत्यस्मिन्नसाध्यं यदनेन तु ।ऐहिकं वा फलं किञ्चिदामुष्मिकफलं तु वा॥ 65.92 ॥

na tadasti jagatyasminnasādhyaṃ yadanena tu | aihikaṃ vā phalaṃ kiñcidāmuṣmikaphalaṃ tu vā

इदमस्य फलं नेदमिति नैव नियम्यते ।श्रेयोरूपस्य कृत्स्नस्य तदिदं श्रेष्टसाधनम्॥ 65.93 ॥

idamasya phalaṃ nedamiti naiva niyamyate | śreyorūpasya kṛtsnasya tadidaṃ śreṣṭasādhanam

इदं न शक्यते वक्तुं पुरुषेण यदर्च्यते ।चिन्तामणेरिवैतस्मात्तत्तेन प्राप्यते फलम्॥ 65.94 ॥

idaṃ na śakyate vaktuṃ puruṣeṇa yadarcyate | cintāmaṇerivaitasmāttattena prāpyate phalam

तथापि क्षुद्रमुद्दिश्य फलं नैतत्प्रयोजयेत् ।लघ्वर्थी महतो यस्मात्स्वयं लघुतरो भवेत्॥ 65.95 ॥

tathāpi kṣudramuddiśya phalaṃ naitatprayojayet | laghvarthī mahato yasmātsvayaṃ laghutaro bhavet

महद्वा फलमल्पं वा कृतं चेत्कर्म सिध्यति ।महादेवं समुद्दिश्य कृतं कर्म प्रयुज्यताम्॥ 65.96 ॥

mahadvā phalamalpaṃ vā kṛtaṃ cetkarma sidhyati | mahādevaṃ samuddiśya kṛtaṃ karma prayujyatām

तस्मादनन्यलभ्येषु शत्रुमृत्युञ्जयादिषु ।फलेषु दृष्टादृष्टेषु कुर्य्यादेतद्विचक्षणः॥ 65.97 ॥

tasmādananyalabhyeṣu śatrumṛtyuñjayādiṣu | phaleṣu dṛṣṭādṛṣṭeṣu kuryyādetadvicakṣaṇaḥ

महत्स्वपि च पापेषु महारोगभयादिषु ।दुर्भिक्षादिषु शान्त्यर्थं शान्तिं कुर्य्यादनेन तु॥ 65.98 ॥

mahatsvapi ca pāpeṣu mahārogabhayādiṣu | durbhikṣādiṣu śāntyarthaṃ śāntiṃ kuryyādanena tu

बहुना किं प्रलापेन महाव्यापन्निवारकम् ।आत्मीयमस्त्रं शैवानामिदमाह महेश्वरः॥ 65.99 ॥

bahunā kiṃ pralāpena mahāvyāpannivārakam | ātmīyamastraṃ śaivānāmidamāha maheśvaraḥ

तस्मादितः परं नास्ति परित्राणमिहात्मनः ।इति मत्वा प्रयुञ्जानः कर्मेदं शुभमश्नुते॥ 65.100 ॥

tasmāditaḥ paraṃ nāsti paritrāṇamihātmanaḥ | iti matvā prayuñjānaḥ karmedaṃ śubhamaśnute

स्तोत्रमात्रं शुचिर्भूत्वा यः पठेत्सुसमाहितः ।सोऽप्यभीष्टतमादर्थादष्टांशफलमाप्नुयात्॥ 65.101 ॥

stotramātraṃ śucirbhūtvā yaḥ paṭhetsusamāhitaḥ | so'pyabhīṣṭatamādarthādaṣṭāṃśaphalamāpnuyāt

अर्थं तस्यानुसन्धाय पर्वण्यनशनः पठेत् ।अष्टाम्यां वा चतुर्दश्यां फलमर्द्धं समाप्नुयात्॥ 65.102 ॥

arthaṃ tasyānusandhāya parvaṇyanaśanaḥ paṭhet | aṣṭāmyāṃ vā caturdaśyāṃ phalamarddhaṃ samāpnuyāt

यस्त्वर्थमनुसन्धाय पर्वादिषु तथा व्रती ।मासमेकं जपेत्स्तोत्रं स कृत्स्नं फलमाप्नुयात्॥ 65.103 ॥

yastvarthamanusandhāya parvādiṣu tathā vratī | māsamekaṃ japetstotraṃ sa kṛtsnaṃ phalamāpnuyāt