Narada Purana
55
अध्याय 55 / 167

Book 1 - Adhyaya 56

758 श्लोकभाग 2/9 · श्लोक 89–180

पूर्ण अध्याय पाठ92 श्लोक

अध्याय 55

श्लोक 89

सौम्यायने क्षत्रविप्रानितरांहन्ति दक्षिणे ।द्विजातींश्चक्रमाद्धन्ति राहुदृष्टोरगादितः

saumyāyane kṣatraviprānitarāṃhanti dakṣiṇe / dvijātīṃścakramāddhanti rāhudṛṣṭoragāditaḥ

हिन्दी अर्थ

भावमें हो तो विद्वान् और पराक्रमी तथा एकादश भावमें हो तो अधिक धनवान् और मानी होता है। यदि द्वादश भावमें सूर्य हो तो उत्पन्न बालक नीच और धनहीन होता है॥ २४५--२४९॥

English

(Overand above this), the signs attain their (ultimate) strength from the combination of planets occupying them and by the aspect!ng of other planets on them. If neither of the above is applicable, the signs will exhibit only their primary nature.

अध्याय 55

श्लोक 90

तथैव ग्रामभेदाः स्युर्मोक्षभे दास्तथा दश ।नो शक्ता लक्षितुं देवाः किं पुनः प्राकृता जनाः

tathaiva grāmabhedāḥ syurmokṣabhe dāstathā daśa / no śaktā lakṣituṃ devāḥ kiṃ punaḥ prākṛtā janāḥ

हिन्दी अर्थ

चन्द्रमा यदि मेष लग्नमें हो तो जातक गूँगा, बहिरा, अंधा और दूसरोंका दास होता है। वृष लग्ममें हो तो वह धनी होता है। द्वितीय भावमें हो तो विद्वान् और धनवान, तृतीय भावमें हो तो

English

Towards the beginning (of their rise) all the signs will have their full strength, in the midd'e medium strength and towards the end little strength.

अध्याय 55

श्लोक 91

आनीय खेटान्गणितांस्तेषां वारं विचिन्तयेत् ।शुभाशुभान्यैः कालस्य ग्राहयामो हि लक्षणम्

ānīya kheṭāngaṇitāṃsteṣāṃ vāraṃ vicintayet / śubhāśubhānyaiḥ kālasya grāhayāmo hi lakṣaṇam

हिन्दी अर्थ

हिंसाके स्वभाववाला, चतुर्थ स्थानमें हो तो उस भावके लिये कहे हुए फलों (सुख, गृहादि)-से सम्पन्न, पञ्ञम भावमें हो तो कन्यारूप संतानवाला और आलसी होता है। छठे भावमें हो तो बालक

English

First determine the rising sign (at the desired time) and then the strength of the Moon. If the Moon is strong, the planets in the seventh sign will also be strong.

अध्याय 55

श्लोक 92

तस्मादन्वेषणीयं तत्कालज्ञानाय धीमता ।उत्पातरूपाः केतूनामुदयास्तमया नृणाम्

tasmādanveṣaṇīyaṃ tatkālajñānāya dhīmatā / utpātarūpāḥ ketūnāmudayāstamayā nṛṇām

हिन्दी अर्थ

मन्दाग्नरिका रोगी होता है, उसे अभीष्ट भोग बहुत कम मिलते हैं तथा वह उग्र स्वभावका होता है। सप्तम भावमें हो तो जातक ईर्ष्यावान् और अत्यन्त कामी होता है। अष्टम भावमें हो तो रोगसे

English

The planet occupying those digrecs of a sign which have risen, gels the strength of rhe lirst part of the sign and the one coming after, that of the second pan.

अध्याय 55

श्लोक 93

दिव्यान्तरिक्षा भौमास्ते शुभाशुभफलप्रदाः ।यज्ञध्वजास्त्रभवनरक्षवृद्धिङ्गजोपमाः

divyāntarikṣā bhaumāste śubhāśubhaphalapradāḥ / yajñadhvajāstrabhavanarakṣavṛddhiṅgajopamāḥ

हिन्दी अर्थ

पीड़ित, नवम भावमें हो तो मित्र और धनसे युक्त, दशम भावमें हो तो धर्मात्मा, बुद्धिमान् और धनवान् होता है। एकादश भावमें हो तो उत्पन्न शिशु विख्यात, बुद्धिमान् और धनवान् होता है

English

The Strengths of the planets in the other sections arc also to be reckoned in this same manner. By tliis pmeodure one can select a rising sign endowed with all qualities.

अध्याय 55

श्लोक 94

स्तम्भशूलाङ्कुशाकारा आन्तरिक्षाः प्रकीर्तिताः ।नक्षत्रसंस्थिता दिव्या भौमा ये भूमिसंस्थिताः

stambhaśūlāṅkuśākārā āntarikṣāḥ prakīrtitāḥ / nakṣatrasaṃsthitā divyā bhaumā ye bhūmisaṃsthitāḥ

हिन्दी अर्थ

तथा द्वादश भावमें हो तो जातक क्षुद्र और अड्जहीन होता है॥ २५०--२५२७ ॥

English

Pratkamdriava on the week*dnys. The result of PrathamdrUiva occurring on the week-days from Sunday arc: (Sunday:) Ill-health;(Monday:) Dear to the spouse; (Tuesday:) Unhappiness, (Wednesday:) Much-daughtcred; (Thursday:). Sensuous: (Friday:) Qiaslc, and (Saturday) Having Heavy tresses.

अध्याय 55

श्लोक 95

एको ऽपि भिन्नरूपः स्याज्जन्तुर्नाम शुभाय वै ।यावन्तो दिवसान्केतुर्दृश्यते विविधात्मकः

eko 'pi bhinnarūpaḥ syājjanturnāma śubhāya vai / yāvanto divasānketurdṛśyate vividhātmakaḥ

हिन्दी अर्थ

मड़ल लग्रमें हो तो उत्पन्न शिशु क्षत शरीरवाला होता है। द्वितीय भावमें हो तो वह कदन्न भोजी तथा नवम भावमें हो तो पापस्वभाव होता है। इनसे भिन्न (३, ४, ५, ६, ७, ८, १०,

English

Inauspicious asterisms and months —The following astcrism are inauspicious (in pTaihasndrtai>a)\ Bharani. Krttika, Ardra, Pdrvaphalgiini, Aslesa, Visha, Jyespia Magha and Pur%'asaclha. The following months, too, arc not auspicious: Caitra (Madhu), Karttika (Orja), Asadha (Suci) and Pausa.

अध्याय 55

श्लोक 96

तावन्मासैः फलं यच्छत्यष्टौ सारव्यवत्सरैः ।ये दिव्याः केतवस्ते ऽपि शश्वज्जीवफलप्रदाः

tāvanmāsaiḥ phalaṃ yacchatyaṣṭau sāravyavatsaraiḥ / ye divyāḥ ketavaste 'pi śaśvajjīvaphalapradāḥ

हिन्दी अर्थ

११, १२) स्थानोंमें यदि मड्गरल हो तो उसके फल सूर्यक समान ही होते हैं॥ २५३८ ॥

English

The lunar day not being riktd 4th, 9th, 14th), new moon or full moon; the week-day being Tuesday, Thursday and Sunday, (being the male' days); the asterism being male, butomitting the tikna (sharp) one's (viz. Mula, Ardra, JycHha, and Alesa), the mUra (mixed) ones, Krttika and Viiakha) and the ugrd (violent) ones, (pie., Purvaphalguni, Purvasadha and Purvabhadrapada, Bharanland Magha); the Moon being in a male asterism;**

अध्याय 55

श्लोक 97

ह्रस्वः स्निग्धः सुप्रसन्नः श्वेतकेतुः सुवृष्टिकृत् ।क्षिप्रादस्तमयं याति दीर्घकेतु रवृष्टिकृत्

hrasvaḥ snigdhaḥ suprasannaḥ śvetaketuḥ suvṛṣṭikṛt / kṣiprādastamayaṃ yāti dīrghaketu ravṛṣṭikṛt

हिन्दी अर्थ

बुध लग्ममें हो तो जातक पण्डित होता है। द्वितीय भावमें हो तो शिशु धनवान, तृतीय भावमें हो तो दुष्ट स्वभाव, चतुर्थ भावमें हो तो पण्डित, पञ्ञम भावमें हो तो राजमन्त्री, षष्ठ भावमें हो तो

English

The 8lh house (indicating death) from the birthhouse being clear, the rising signs of the couples being not the eighth being aspected by beneficent planets and not aspccted by malefic planets;

अध्याय 55

श्लोक 98

अनिष्टदो धूमकेतुः शक्रचापसमप्रभः ।द्वित्रिचतुःशूलरूपः स च राज्यान्तकृन्मतः

aniṣṭado dhūmaketuḥ śakracāpasamaprabhaḥ / dvitricatuḥśūlarūpaḥ sa ca rājyāntakṛnmataḥ

हिन्दी अर्थ

शत्रुहीन, सप्तममें हो तो धर्मज्ञाता, अष्टम भावमें हो

English

Beneficent planets occupying the 3rd (dhi), 9th dhama), nd Kendra and malefic planets occupying the three evil houses, the Moon being not in the 12ih (afttyOf loss) or 6ih (art).

अध्याय 55

श्लोक 99

मणिहारस्तुवर्णाभा दीप्तिमन्तो ऽर्कसूनवः ।केतवश्चोदिताः पूर्वापरयोर्नृपहानिदाः

maṇihārastuvarṇābhā dīptimanto 'rkasūnavaḥ / ketavaścoditāḥ pūrvāparayornṛpahānidāḥ

हिन्दी अर्थ

१२) भावोंमें हो तो जैसे सूर्यके फल कहे गये हैं, वैसे ही उसके फल भी समझने चाहिए ॥२५४-३॥

English

The birth rite (jutakarma) of the child should be performed on the muhUrtd of birth or at the end of the birth- pollution and should be preceded by the worship of the manes,

अध्याय 55

श्लोक 100

वंसुकबिंबक्षितिजच्छुकतुण्डादिसन्निभाः ।हुताशनोदितास्ते ऽपि केतवः फलदाः स्मृताः

vaṃsukabiṃbakṣitijacchukatuṇḍādisannibhāḥ / hutāśanoditāste 'pi ketavaḥ phaladāḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

बृहस्पति लग्गममें हो तो जातक विद्वान, द्वितीय भावमें हो तो प्रियभाषी, तृतीय भावमें हो तो कृपण, चतुर्थमें हो तो सुखी, पञ्चममें हो तो विज्ञ, षष्ठममें हो तो शत्रुरहित, सप्तममें हो तो सम्पत्तियुक्त,

English

When the birth-pollution has ended, the naming ceremony should be performed according to family practices. The name given shall be ancient, renowned and composed in auspicious syllables.

अध्याय 55

श्लोक 101

भूसुता जलतैलाभा वर्तुलाः क्षुद्भयप्रदाः ।सुभिक्षक्षेमदाः श्वेतकेतवः सोमसूनवः

bhūsutā jalatailābhā vartulāḥ kṣudbhayapradāḥ / subhikṣakṣemadāḥ śvetaketavaḥ somasūnavaḥ

हिन्दी अर्थ

अष्टममें हो तो नीच स्वभाववाला, नवममें हो तो तपस्वी, दशममें हो तो धनवान, एकादशमें हो तो नित्य लाभ करनेवाला और द्वादशमें हो तो दुष्ट हृदयवाला होता है॥ २५५-३॥ शुक्र लग्रमें हो तो

English

TIjc tonsure of boys should \yc performed in the third or the fifth year, in accordance with the family practice and as ordained by the Crkya-sStra which one follows.

अध्याय 55

श्लोक 102

पितामहात्मजः केतुस्त्रिवर्णस्त्रिदशान्वितः ।ब्रह्मदण्डाद्धूमकेतुः प्रजानामन्तकृन्मतः

pitāmahātmajaḥ ketustrivarṇastridaśānvitaḥ / brahmadaṇḍāddhūmaketuḥ prajānāmantakṛnmataḥ

हिन्दी अर्थ

जातक कामी और सुखी, सप्तम भावमें हो तो कामी तथा पशञ्चम भावमें हो तो सुखी होता है

English

The tonsure ceremony shottid be performed in the northward transit of the Sun, when the Jupiter and Venus have not set, on a lunar day other than the full moon and new moon days and the riktd days {viz.y 4th* 9th and 14ih), on a Friday, 'Fhursday, Wednesday or Monday.

अध्याय 55

श्लोक 103

ऐशान्यां भार्गवसुताः श्वेतरूपास्त्वनिष्टदाः ।अनिष्टदाः पङ्गुसुता विशिखाः कमकाह्वयाः

aiśānyāṃ bhārgavasutāḥ śvetarūpāstvaniṣṭadāḥ / aniṣṭadāḥ paṅgusutā viśikhāḥ kamakāhvayāḥ

हिन्दी अर्थ

१२)- में हो तो वह उत्पन्न बालकको बहस्पतिके समान ही फल देता है॥२५६-३- ॥

English

For the tonsure ceremony, the asterisms AsvinT, Punaivasu, Pusya, Mrgairas, JyeHh5, Revat!, three from Hasta, (vU.f Hasta, Citra and Svati), three from Sravana, {vU., Sravaiia, Sravisfha and Satabhik) are auspicious.

अध्याय 55

श्लोक 104

विकचाख्या गुरुसुता वेष्टा याम्ये स्थिता अपि ।सूक्ष्माः शुक्ला बुधसुताश्चौररोगभयप्रदाः

vikacākhyā gurusutā veṣṭā yāmye sthitā api / sūkṣmāḥ śuklā budhasutāścaurarogabhayapradāḥ

हिन्दी अर्थ

शनि लग्रमें हो तो जातक निर्धन, रोगी,

English

(Tonsure should be performed) when the 8th house is clear, during the rise of an auspicious sign and in an auspici* ous division thereof; when the Moon docs not occupy the 8th house from the birth-house, and avoiding the sixth, eighth and twelfth houses.

अध्याय 55

श्लोक 105

कुजात्मजाः कुङ्कुमाख्या रक्ताः शूलास्त्वनिष्टदाः ।अग्निजा विश्वरूपाख्या अग्निवर्णाः सुखप्रदाः

kujātmajāḥ kuṅkumākhyā raktāḥ śūlāstvaniṣṭadāḥ / agnijā viśvarūpākhyā agnivarṇāḥ sukhapradāḥ

हिन्दी अर्थ

कोदो, मडुआ आदि निम्न श्रेणीके अन्नको कदन्न (कु+अन्न) कहते हैं।

English

When the second {dhaio), trikonas nd (Isi, 5th and 9th houses) and kendras (1st, 4th, 7th, and 10th houses) and occupied by beneficent planets and the 3rd, 11th and 6th houses by the other planets.

अध्याय 55

श्लोक 106

अरुणाः श्यामलाकारा अर्कपुत्राश्च पापदाः ।शुक्रजा ऋक्षसदृशाः के तवः शुभदायकाः

aruṇāḥ śyāmalākārā arkaputrāśca pāpadāḥ / śukrajā ṛkṣasadṛśāḥ ke tavaḥ śubhadāyakāḥ

हिन्दी अर्थ

कामातुर, मलिन, बाल्यावस्थामें रोगी और आलसी होता है। किंतु यदि अपनी राशि (मकर-कुम्भ) या अपने उच्च (तुला)में हो तो जातक भूपति, ग्रामपति, पण्डित और सुन्दर शरीरवाला होता

English

Maunjibandhana (lit, *tying the belt made of mauHji grass )® is recommended on the eighth year after conception for brahmins on the eleventh year for kfatriyas and on the twelfth year for vailyas.

अध्याय 55

श्लोक 107

कृत्तिकासु भवो धूमकेतुर्नूनं प्रजाक्षयः ।प्रासादवृक्षशैलेषु जातो राज्ञां विनाशकृत्

kṛttikāsu bhavo dhūmaketurnūnaṃ prajākṣayaḥ / prāsādavṛkṣaśaileṣu jāto rājñāṃ vināśakṛt

हिन्दी अर्थ

है। अन्य (द्वितीय आदि) भावोंमें सूर्यके समान ही शनिके भी फल होते हैं ॥ २५७-२५८ ॥

English

Upanayana could be performed even, at the fifth year, since the boy endowed with the sacred thread done could become well versed in the Vedas and Sdslras and be endowed with prosperity.

अध्याय 55

श्लोक 108

सुभिक्षकृत्कौमुदाख्यः केतुः कुमुदसन्निभः ।आवर्तकेतुसंध्यायां शशिरो नेष्टदायकः

subhikṣakṛtkaumudākhyaḥ ketuḥ kumudasannibhaḥ / āvartaketusaṃdhyāyāṃ śaśiro neṣṭadāyakaḥ

हिन्दी अर्थ

( फलमें न्यूनाधिकत्व-- ) शुभग्रह यदि अपने उच्चमें हों तो पूर्णरूपसे उपर्युक्त फल प्राप्त होता है। यदि अपने मूल त्रिकोणमें हो तो तीन चरण, अपनी राशिमें हो तो आधा, मित्रके गृहमें हो तो

English

To the boy, even a week Venus or Jupiter would be beneficent. Uponayana should be performed only at the years ordained therefore and not at other times.

अध्याय 55

श्लोक 109

ब्रह्मदेवमनोर्मान पित्र्यं सौरं च सावनम् ।चान्द्रमार्क्षं गुरोर्मानमिति मानानि वै नवः

brahmadevamanormāna pitryaṃ sauraṃ ca sāvanam / cāndramārkṣaṃ gurormānamiti mānāni vai navaḥ

हिन्दी अर्थ

एक चरण तथा शत्रुकी राशिमें हो तो उससे भी कम फल प्राप्त होता है और नीचमें या अस्त हो तो कुछ भी फल नहीं होता है। (इस प्रकार शुभ ग्रहके फल कहनेसे सिद्ध होता है कि पापग्रहका

English

The appropriate seasons for the Upanayorta of the three classes of twice-boms are, Autumn (jre), Hot season (Grim) and Spring (Vasonta) taken in the reverse order. In general, the time ordained for them are the five months begin- tng with Magha (Tapes),

अध्याय 55

श्लोक 110

एतेषां नवमानानां व्यवहारो ऽत्र पञ्चभिः ।तेषां पृथक्पृथक्कार्यं वक्ष्यते व्यवहारतः

eteṣāṃ navamānānāṃ vyavahāro 'tra pañcabhiḥ / teṣāṃ pṛthakpṛthakkāryaṃ vakṣyate vyavahārataḥ

हिन्दी अर्थ

फल इसके विपरीत होता है। अर्थात् पापग्रह नीचमें या अस्त हो तो पूर्ण फल, शत्रु-राशिमें तीन चरण, मित्र-राशिमें आधा, अपनी राशिमें एक चरण, अपने मूल त्रिकोणमें उससे भी अल्प

English

(One who wears the sacred thread) in the months of Magha and Phalguna will become well versed in the here* ditory practices of his family; if in the month of Caitra he would become a knower of ordained duties, wealthy and an expert in the Vedas and Vedahgas.*

अध्याय 55

श्लोक 111

ग्रहाणां निखिलश्चारो गृह्यते सौर मानतः ।वृष्टेर्विधानं स्त्रीगर्भः सावनेनैव गृह्यते

grahāṇāṃ nikhilaścāro gṛhyate saura mānataḥ / vṛṣṭervidhānaṃ strīgarbhaḥ sāvanenaiva gṛhyate

हिन्दी अर्थ

और अपने उच्चमें हो तो अपना कुछ भी फल नहीं देता है) ॥ २५९-३॥

English

One who wears the sacred thread in the month of Vaiiakha would become wealthy, an expert in the Vedas, Sastras and the sciences, and physically strong; if in the month of Jyetha, he would be a knower of ordained rules.

अध्याय 55

श्लोक 112

प्रवर्षणां समे गर्भौं नाक्षत्रेण प्रगृह्यते ।यात्रोद्वाहव्रतक्षौरे तिथिवर्षेशनिर्णयः

pravarṣaṇāṃ same garbhauṃ nākṣatreṇa pragṛhyate / yātrodvāhavratakṣaure tithivarṣeśanirṇayaḥ

हिन्दी अर्थ

( स्वराशिस्थ ग्रहफल-- ) यदि अपनी राशिमें एक ग्रह हो तो जातक अपने पिताके सदृश धनवान् और यशस्वी होता है। दो ग्रह अपनी राशिमें हों तो बालक अपने कुलमें श्रेष्ठ, तीन ग्रह

English

For Upanayanay the most auspicious days are: In the bright fortnight, the 13th, 10th, 7ih, 11th, 6th and the 12th, the other days are of middling benefit. In the dark fort¬ night, the 2nd, 3rd and 5th days are of middling eflcct and the rest are extremely bad.

अध्याय 55

श्लोक 113

पर्ववास्तूपवासादि कृत्स्नं चान्द्रेण गृह्यते ।गृह्यते गुरुमानेन प्रभवाद्यब्दलक्षणम्

parvavāstūpavāsādi kṛtsnaṃ cāndreṇa gṛhyate / gṛhyate gurumānena prabhavādyabdalakṣaṇam

हिन्दी अर्थ

हों तो बन्धुओंमें माननीय, चार ग्रह हों तो विशेष

English

The lenth asterism from the birth-asterism is called Karma, the sixteenth SaAghSta, the eighteenih Sdtnuddya, the twenty-third Virtdfana, and the twenty-hfth Mdrma. No auspicious rite should be performed in these asterisms.

अध्याय 55

श्लोक 114

तत्तन्मासैर्द्वादशभिस्तत्तदष्टौ भवेत्ततः ।गुरुमध्यमचारेणषष्ट्यब्दाः प्रभावादयः

tattanmāsairdvādaśabhistattadaṣṭau bhavettataḥ / gurumadhyamacāreṇaṣaṣṭyabdāḥ prabhāvādayaḥ

हिन्दी अर्थ

भोगी और यदि सातों ग्रह अपनी राशिमें स्थित हों तो जातक राजा होता है॥ २६०-३ ॥

English

If Jupiter, Venus or the lord of one's Veda is in high exaltation and the eighth house is clear, the boy will be well versed in the Vedas and Sutras.

अध्याय 55

श्लोक 115

प्रभवो विभवः शुक्लः प्रमोदो ऽथ प्रजापतिः ।अङ्गिराः श्रीमुखो भावो युवा धाता तथैव च

prabhavo vibhavaḥ śuklaḥ pramodo 'tha prajāpatiḥ / aṅgirāḥ śrīmukho bhāvo yuvā dhātā tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

यदि अपने मित्रकी राशिमें एक ग्रह हो तो जातक दूसरेके धनसे पालित, दो ग्रह हों तो मित्रोंके द्वारा पोषित और तीन ग्रह हों तो वह अपने बन्धुओंके द्वारा पालित होता है। यदि चार

English

If Jupiter, Venus or the lord of one's Vedas or their divisioas are in friendly houses or in their divisions or are in exaltation he will be endowed with knowledge and wealth.

अध्याय 55

श्लोक 116

ईश्वरो बहुधान्यश्च प्रमाथी विक्रमो वृषः ।चित्रभानुःसुभानुश्च तारणः पार्थिवो ऽव्ययः

īśvaro bahudhānyaśca pramāthī vikramo vṛṣaḥ / citrabhānuḥsubhānuśca tāraṇaḥ pārthivo 'vyayaḥ

हिन्दी अर्थ

ग्रह मित्रराशिमें हों तो बालक अपने बाहुबलसे जीवननिर्वाह करता है। पाँच ग्रह हों तो बहुत

English

When the asterisms Sravato or Punarvasu (Aditi) (prevail and the Moon is in a division of Cancer, the student Would be endowed with the knowledge of the Vedas and the sciences and w ith wealth and foodgrains.

अध्याय 55

श्लोक 117

सर्वजित्सर्वधारी च विरोधी विकृतः खरः ।नन्दनो विजयश्चैव जयो मन्मथदुर्मुखौ

sarvajitsarvadhārī ca virodhī vikṛtaḥ kharaḥ / nandano vijayaścaiva jayo manmathadurmukhau

हिन्दी अर्थ

लोगोंका पालन करनेवाला होता है। छ: ग्रह हों तो सेनापति और सातों ग्रह मित्रराशिमें हों तो जातक राजा होता है॥ २६१-- ॥

English

However, only the auspicious divisions of the nine¬ fold division {nnvdmia) of the said signs are to be selected. But the division of Cancer should never be selected even if it is aspected by a beneficent planet.

अध्याय 55

श्लोक 118

हेमलंबो विलंबश्च विकारी शार्वरी लवः ।शुभकृच्छोभनः क्रोधी विश्वावसुपराभवौ

hemalaṃbo vilaṃbaśca vikārī śārvarī lavaḥ / śubhakṛcchobhanaḥ krodhī viśvāvasuparābhavau

हिन्दी अर्थ

पापग्रह यदि विषम राशि और सूर्यकी होरा (राश्यर्ध)-में हों तो जातक लोकमें विख्यात,

English

The divisions of Vrsabha and Mithuna, and Lihra and Virgo are also auspicious. Studentship ceremony is to be performed only in a navdrhSa selected in the above manner.

अध्याय 55

श्लोक 119

प्लवङ्गः कीलकः सौम्यः सामाप्तश्च विरोधकृत् ।परिभावी प्रमादी च आनन्दो राक्षसो ऽनलः

plavaṅgaḥ kīlakaḥ saumyaḥ sāmāptaśca virodhakṛt / paribhāvī pramādī ca ānando rākṣaso 'nalaḥ

हिन्दी अर्थ

और बलवान् होता है। तथा शुभग्रह यदि समराशि और चन्द्रमाकी होरामें हों तो जातक कान्तिमान्, मृदु (कोमल) शरीरवाला, भाग्यवान्, भोगी और बुद्धिमान्ू होता है। यदि पापग्रह

English

The studentship ceremony should not be performed other than in spring, nor in the galagraha days, the days of non¬ study,*® thc6ih nor in (the karoia called)

अध्याय 55

श्लोक 120

पिङ्गलः कालयुक्तश्च सिद्धार्थो रौद्रदुर्मतीः ।दुन्दुभीरुधिरोद्गरी रक्ताक्षः क्रोधनः क्षयः

piṅgalaḥ kālayuktaśca siddhārtho raudradurmatīḥ / dundubhīrudhirodgarī raktākṣaḥ krodhanaḥ kṣayaḥ

हिन्दी अर्थ

समराशि और सूर्यकी होरामें हों तो पूर्वोक्त फल मध्यम (आधा) होता है। एवं शुभ यदि विषमराशि और सूर्यकी होरामें हों तो ऊपर कहे हुए फल नहीं प्राप्त होते हैं॥ २६२--२६४ ॥

English

The eight galagraha (lit. 'gripping the throat') days. vizi the four days from the 13th, the three days from the 7th and the 4th (of the dark fortnight) are declared to be inauspicious.

अध्याय 55

श्लोक 121

नामतुल्यफलाः सर्वे विज्ञेयाः षष्टिवत्सराः ।युगं स्यात्पञ्चभिर्वर्षैर्युगान्येवं तु द्वादश

nāmatulyaphalāḥ sarve vijñeyāḥ ṣaṣṭivatsarāḥ / yugaṃ syātpañcabhirvarṣairyugānyevaṃ tu dvādaśa

हिन्दी अर्थ

चन्द्रमा यदि अपने या अपने मित्रके द्रेष्काणमें

English

First the sword should be duly worshipped, placing it in front of the deities. Later, in an auspicious Ingna the sword endowed with proper form and proportions should be lied (o the performer's waist.

अध्याय 55

श्लोक 122

तेषामीशाः क्रमाज्ज्ञेया विष्णुर्देवपुरोहितः ।पुरन्दरो लोहितश्च त्वष्टाहिर्बुध्न्यसंज्ञकः

teṣāmīśāḥ kramājjñeyā viṣṇurdevapurohitaḥ / purandaro lohitaśca tvaṣṭāhirbudhnyasaṃjñakaḥ

हिन्दी अर्थ

होता है। अन्य द्रेष्काणमें हो तो उस द्रेष्काणको राशि और द्रेष्काणपतिके सदृश ही फल प्राप्त होता है। (सारांश यह है कि उस द्रेष्काणका स्वामी यदि चन्द्रमाका मित्र हो तो तीन चरण

English

If (at the time of the enquiry), the planet in the lagna is cruel and there is Mars in the seventh (house therefrom), the death of the couple should be predicted within eight years.

अध्याय 55

श्लोक 123

पितरश्च ततो विश्वे शशीन्द्राद्ग्नयशिनो भगः ।तथा युगस्य वर्षे शास्त्वग्निनेन्दुविधीश्वराः

pitaraśca tato viśve śaśīndrādgnayaśino bhagaḥ / tathā yugasya varṣe śāstvagninenduvidhīśvarāḥ

हिन्दी अर्थ

फल मिलता है, सम हो तो दो चरण (आधा) फल मिलता है तथा शत्रु हो तो एक चरण फल होता है।) यदि सर्प द्रेष्काण, शस्त्र द्रेष्काण, चतुष्पद द्रेष्काण और पक्षी द्रेष्काणमें चन्द्रमा हो

English

If there be a malefic planet in the fifth house from the lagna, who is aspected by an enemy planet and is in debi¬ litation, the girl will, without doubt, have her son still-born or will turn unchaste.

अध्याय 55

श्लोक 124

अथाद्वेशचमूनाथसस्यपानां बलाबलम् ।तत्कालं ग्रहचारं च सम्यक् ज्ञात्वा फलं पदेत्

athādveśacamūnāthasasyapānāṃ balābalam / tatkālaṃ grahacāraṃ ca samyak jñātvā phalaṃ padet

हिन्दी अर्थ

तो जातक क्रमश: उग्र-स्वभाव, हिंसाके स्वभाववाला, गुरुकी शय्यापर बैठनेवाला और भ्रमणशील होता है॥ २६५-२६६-ह ॥

English

The Moon, occupying the 3rd, 5th, 7th, 11th (dya)

अध्याय 55

श्लोक 125

सौम्या यनं मासषट्कं मृगाद्यं भानुभुक्तितः ।अहः सुराणां तद्रात्रिः कर्काद्यं दक्षिणायनम्

saumyā yanaṃ māsaṣaṭkaṃ mṛgādyaṃ bhānubhuktitaḥ / ahaḥ surāṇāṃ tadrātriḥ karkādyaṃ dakṣiṇāyanam

हिन्दी अर्थ

( लग्ननवमांश राशिफल-- ) लग्नमें मेषका

English

If the sections in therelating to Libra, Taurus and Cancer arc occupied or aspected by Venus or Moon> then die people who solicit for the Iwicle will get her.

अध्याय 55

श्लोक 126

गृहप्रवेशवैवाहप्रतिष्टामैञ्जिबन्धनम् ।मधादौ मङ्गलं कर्म विधेयं चोत्तरायणे

gṛhapraveśavaivāhapratiṣṭāmaiñjibandhanam / madhādau maṅgalaṃ karma vidheyaṃ cottarāyaṇe

हिन्दी अर्थ

हो तो भोगी, मिथुन-नवमांश हो तो धनी, कर्क-

English

In the same manner, the bride will secure the solicited bridegroom if the lagna or navdmiaka of the solicitor

अध्याय 55

श्लोक 127

याम्यायने गर्हितं च कर्म यत्नात्प्रशस्यते ।माधादि मासौ द्वौ द्वौ च ऋतवः शिशिरादयः

yāmyāyane garhitaṃ ca karma yatnātpraśasyate / mādhādi māsau dvau dvau ca ṛtavaḥ śiśirādayaḥ

हिन्दी अर्थ

राजा, कन्या-नवमांश हो तो नपुंसक, तुला- नवमांश हो तो शनत्रुको जीतनेवाला, वृश्चिक- नवमांश हो तो बेगारी करनेवाला, धनुका नवमांश

English

If, at the lime of enquiry, auspicious indications and omens are seen, they tend to the welfare of the couple, and if these be inauspicious, they tend to undesirable consequences.

अध्याय 55

श्लोक 128

मृगाच्छिशिरवसंतश्च ग्रीष्माः स्युश्चोत्तरायणे ।वर्षा शरश्च हेमन्तः कर्काद्वै दक्षिणायने

mṛgācchiśiravasaṃtaśca grīṣmāḥ syuścottarāyaṇe / varṣā śaraśca hemantaḥ karkādvai dakṣiṇāyane

हिन्दी अर्थ

हो तो दासकर्म करनेवाला, मकर-नवमांश हो तो पापस्वभाव, कुम्भ-नवमांश हो तो हिंसाके स्वभाववाला और मीन-नवमांश लग्रमें हो तो बुद्धिहीन होता है। किंतु यदि वर्गोत्तम नवमांश

English

To the bridegroom endowed with family status, character, youth, handsomeness, wealth and learning, should be offered the bride, beautiful and young.

अध्याय 55

श्लोक 129

चान्द्रो दर्शीवधिः सौरः संक्रात्या सावनो दिनेः ।त्रिंशद्भिश्चन्द्रभगणो मासो नाक्षत्रसंज्ञकः

cāndro darśīvadhiḥ sauraḥ saṃkrātyā sāvano dineḥ / triṃśadbhiścandrabhagaṇo māso nākṣatrasaṃjñakaḥ

हिन्दी अर्थ

(अर्थात् जो राशि हो उसीका नवमांश भी) हो तो वह जातक इन (चोरस्वभाव आदि सब)-का शासक होता है। (जैसे मेष-नवमांशमें उत्पन्न मनुष्य चोरस्वभाव होता है, किंतु यदि मेष

English

Goddess Indrani, the dear consort of God Indra! bestow on me, at my marriage, fortune, health and male offspring.'*

अध्याय 55

श्लोक 130

मधुश्च माधवः शुक्रः शुचिश्चाथ नभस्ततः ।नभस्य इष ऊर्जश्च सहाश्चैव सहस्यकः

madhuśca mādhavaḥ śukraḥ śuciścātha nabhastataḥ / nabhasya iṣa ūrjaśca sahāścaiva sahasyakaḥ

हिन्दी अर्थ

राशिमें मेषका नवमांश हो तो वह चोरस्वभाववालोंका शासक होता है, इत्यादि।) इसी प्रकार मेषादि राशियोंके द्वादशांशमें मेषादि राशियोंके समान फल प्राप्त होते हैं॥ २६७-२६८ ॥

English

The months of Magha, Phalguna, Vaisakha and Jyestha are auspicious; Kirttika and Margairsa are middling; the rest are censurable.

अध्याय 55

श्लोक 131

तपास्तपस्य क्रमशश्चैत्रादीनां समाह्वया ।यस्मिन्मासे पौर्णमासी येन धिष्णेन संयुता

tapāstapasya kramaśaścaitrādīnāṃ samāhvayā / yasminmāse paurṇamāsī yena dhiṣṇena saṃyutā

हिन्दी अर्थ

( मड्गल आदि ग्रहोंके त्रिंशांशफल-- ) मड़ल अपने त्रिंशांशमें हो तो जातक स्त्री, बल, आभूषण तथा परिजनादिसे सम्पन्न, साहसी और तेजस्वी होता है। शनि अपने त्रिंशांशमें हो तो रोगी,

English

Never should marriage, installation of deities and upanayana be performed in ten aster isms from the time that the Sun enters the astcrism Ardra.

अध्याय 55

श्लोक 132

तन्नक्षत्राह्वयो मासः पौर्णमासी तदाह्वया ।तत्पक्षौ दैव पित्राख्यौ शुक्लकृष्णौ तथापरे

tannakṣatrāhvayo māsaḥ paurṇamāsī tadāhvayā / tatpakṣau daiva pitrākhyau śuklakṛṣṇau tathāpare

हिन्दी अर्थ

सत्रीके प्रति कुटिल, परस्त्रीमें आसक्त, दुःखी, वस्त्रादि आवश्यक सामग्रीसे सम्पन्न, किंतु मलिन होता है। गुरु अपने त्रिंशांशमें हो तो जातक सुखी, बुद्धिमान, धनी, कीर्तिमान, तेजस्वी, लोकमें

English

Marriage should not be performed when Jupiter or Venus have set or when they are in the stages of childhood and old age (i.f., just after they have risen or when they are about to set). Neither when Jupiter is in the sign Leo or in a Leo*part (in any other sign).

अध्याय 55

श्लोक 133

शुभाशुभे कर्मणि च प्रशस्तौ भवतः सदा ।क्रमात्तिथीनां ब्रह्माग्नी विरिञ्चिविष्णुशैलजाः

śubhāśubhe karmaṇi ca praśastau bhavataḥ sadā / kramāttithīnāṃ brahmāgnī viriñciviṣṇuśailajāḥ

हिन्दी अर्थ

मान्य, रोगहीन, उद्यमी और भोगी होता है। बुध अपने त्रिशांशमें हो तो मनुष्य मेधावी, कलाकुशल, काव्य और शिल्पविद्याका ज्ञाता, विवादी, कपटी, शास्त्रतत्त्वज्ञ तथा साहसी होता है। शुक्र अपने

English

For thirteen days after its rise in the west or in the cast* Venus would be in the 'child's stage' and for five days before setting, in the stage of 'old age'. In the case of Jupiter both stages would be of 15 days duration.

अध्याय 55

श्लोक 134

विनायकयमौ नागचन्द्रौ स्कन्दोर्ऽकवासवौ ।महेन्द्रवासवौ नागदुर्गादण्डधराह्वयः

vināyakayamau nāgacandrau skandor'kavāsavau / mahendravāsavau nāgadurgādaṇḍadharāhvayaḥ

हिन्दी अर्थ

त्रिंशांशमें हो तो जातक अधिक संतान, सुख, आरोग्य, सौन्दर्य और धनसे युक्त, मनोहर शरीरवाला तथा अजितेन्द्रिय होता है ॥२६९--२७३ ॥

English

The marriage of the hrstbom, whether boy or girl, should not be conducted in the month of their birth, nor in the asterisms of their birth, nor in the week-day of their birth.

अध्याय 55

श्लोक 135

शिवविष्णूहरिरवीकामः सर्वः कलीततः ।चन्द्रविश्वेदर्शसंज्ञतिथीशाः पितरः स्मृताः

śivaviṣṇūhariravīkāmaḥ sarvaḥ kalītataḥ / candraviśvedarśasaṃjñatithīśāḥ pitaraḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

( सूर्य-चन्द्र-फल-- ) मज्गलके त्रिशांशमें सूर्य

English

In the month ofjycsa the marriage of both the Jyes|haputri and Jyes(haputra (eldest daughter and the eldest son) should not be performed. It is best to have one 'Jyestha* at a time, not. otherwise.*

अध्याय 55

श्लोक 136

नन्दाभद्राजयारिक्ता पूर्णाः स्युतिथयः पुनः ।त्रिरावृत्त्या क्रमाज्ज्ञेया नेष्टमध्येष्टदाः सिते

nandābhadrājayāriktā pūrṇāḥ syutithayaḥ punaḥ / trirāvṛttyā kramājjñeyā neṣṭamadhyeṣṭadāḥ site

हिन्दी अर्थ

बुधके त्रिंशांशमें सूर्य हो तो जातक कुटिल और चन्द्रमा हो तो हिंसाके स्वभाववाला होता है। गुरुके त्रिंशांशमें रवि हो तो गुणी और चन्द्रमा हो

English

A marriage should not be performed for a week after a natural visitation {utpta) (like the appearance of a

अध्याय 55

श्लोक 137

कृष्णपक्षे त्विष्टमध्यानिष्टदाः क्रमशस्तदा ।अष्टमी द्वादशी षष्टी चतुर्थी च चतुर्दशी

kṛṣṇapakṣe tviṣṭamadhyāniṣṭadāḥ kramaśastadā / aṣṭamī dvādaśī ṣaṣṭī caturthī ca caturdaśī

हिन्दी अर्थ

तो भी गुणी होता है। शुक्रके त्रिंशांशमें सूर्य हो तो बालक सुखी और चन्द्रमा हो तो विद्वान् होता है। शनिके त्रिंशांशमें रवि हो तो सुन्दर शरीरवाला तथा चन्द्रमा हो तो सर्वजनप्रिय होता है ॥ २७४॥

English

(In the case of planetary obscuration), three days after their setting and three days before their rise should be eschewed. So far as their dusks arc concerned, three days before setting and seven days before rising should be eschewed. (?)

अध्याय 55

श्लोक 138

तिथयः पक्षरन्ध्राख्या ह्यतिरूक्षा प्रकीर्तिताः ।समुद्रमनुरन्ध्राङ्कतत्त्वसंख्यास्तु नाडिकाः

tithayaḥ pakṣarandhrākhyā hyatirūkṣā prakīrtitāḥ / samudramanurandhrāṅkatattvasaṃkhyāstu nāḍikāḥ

हिन्दी अर्थ

( कारक ग्रह--- ) अपने-अपने मूल त्रिकोण, स्वराशि या स्वोच्चमें स्थित ग्रह यदि केन्द्रमें हों तो वे सब परस्पर कारक (शुभफलदायक) होते हैं, उनमें दशम स्थानमें रहनेवाला सबसे बढ़कर

English

Five days towards the close of the (lunar) month should be eschewed. So abo the 8th and the fi*/J days, (wi., 4th, 9th and 14th). The VyatlpHia and Vaidhrti in their entirety, and half of Parigha are abo to be eschewed.®®

अध्याय 55

श्लोक 139

त्याज्याः स्युस्तासु तिथिषु क्रमात्पञ्च च सर्वदा ।अमावास्या च नवमी हित्वा विषमसंज्ञिका

tyājyāḥ syustāsu tithiṣu kramātpañca ca sarvadā / amāvāsyā ca navamī hitvā viṣamasaṃjñikā

हिन्दी अर्थ

नवमांशमें हो या वेशि (सूर्यसे द्वितीय) स्थानमें शुभग्रह हो अथवा केन्द्रोंमें कारक ग्रह हों तो जन्म शुभप्रद होता है। अर्थात् इस स्थितिमें जन्म लेनेवाला बालक सुखी और यशस्वी होता है॥ २७६॥

English

If, in a marriage, the potencies of Jupiter and the Sun®* are required for the couple, effort should be made to worship those two weak planets.

अध्याय 55

श्लोक 140

तिथयस्तुप्रशस्तास्युर्मध्यमा प्रतिपत्सिता ।षषअट्यां तैलं तथाष्टम्यां मासं क्षौरं कलेस्तिथौ

tithayastupraśastāsyurmadhyamā pratipatsitā / ṣaṣaaṭyāṃ tailaṃ tathāṣṭamyāṃ māsaṃ kṣauraṃ kalestithau

हिन्दी अर्थ

इनमेंसे एक भी केन्द्रमें हो तो जीवनके मध्यभागमें सुखप्रद होते हैं। तथा पृष्ठोदय राशिमें रहनेवाला ग्रह वयसके अन्तमें, द्विस्वभाव राशिस्थ ग्रह वयसके मध्यमें और शीर्षोदय राशिस्थ ग्रह

English

The strengths of gocara'y vedha and alavarga reck¬ oned in fupa are higher in the ascending order. 7'he strength gocara is of a general nature (compared to the others).

अध्याय 55

श्लोक 141

पूर्णिमादर्शयोर्नारीसेवनं परिवर्जयेत् ।देर्शे षष्ट्यां प्रतिपदि द्वादश्यां प्रतिपर्वसु

pūrṇimādarśayornārīsevanaṃ parivarjayet / derśe ṣaṣṭyāṃ pratipadi dvādaśyāṃ pratiparvasu

हिन्दी अर्थ

ये दोनों राशिमें प्रवेश करते ही अपने राशि- सम्बन्धी (गोचर) फल देते हैं। शुक्र और बृहस्पति राशिके मध्यमें जानेपर और चन्द्रमा तथा शनि ये दोनों राशिके अन्तिम तृतीयांशमें

English

The potencies of the Moon and the aster isms should be comidered and then the strength of the five constituents of the pancdhga, (Of the latter, if) the strength of the iithi is one, that of the weekday is two-fold, that of the asterism is three¬ fold, that of yoga is fourfold and that of katana {lilhyardka) is fivefold.

अध्याय 55

श्लोक 142

नवम्यां च न कुर्वीत कदाचिद्दन्तधावनम् ।व्यतीपाते च संक्रान्तावेकादश्यां च पर्वसु

navamyāṃ ca na kurvīta kadāciddantadhāvanam / vyatīpāte ca saṃkrāntāvekādaśyāṃ ca parvasu

हिन्दी अर्थ

हैं। तथा बुध सर्वदा (आदि, मध्य, अन्तमें) अपने शुभाशुभ फलको देता है॥ २७८ ॥

English

The signs occupied by the five planets Moon, Sun, Jupiter, (Mercury and Venus) are acceptable. That is an

अध्याय 55

श्लोक 143

अर्कभौमदिने षष्ट्यां नाभ्यङ्गो वैधृतौ तथा ।यः करोति दशम्यां च स्नानमामलकैर्नरः

arkabhaumadine ṣaṣṭyāṃ nābhyaṅgo vaidhṛtau tathā / yaḥ karoti daśamyāṃ ca snānamāmalakairnaraḥ

हिन्दी अर्थ

(शुभाशुभ योग-- ) लग्न या चन्द्रमासे

English

(vi) Gajldnlai (vii) Kartari, (viii-ix) Rippha- fa<i,(endUt (x) Sagraha, (xi-xii) Affamalagna Md AflamardSi of the couple, (xiii) Visaghafl, (xiv) Muhtirtado;a {DurmuhUrta) (xv) Vdradofc, (xvi) Ekdrgala {KharjQrtkd-samdnghribha) t (xvii) Graharioipdlabkaf (xviit) KrQraviddharkfa, (xix) KrUrasarhyutarkfa (xx) Kunvdmia, and (xxi) Mahdpda'Vaidkrii.

अध्याय 55

श्लोक 144

पुत्रहानिर्भवेत्तस्य त्रंयोदश्यां धनक्षयः ।अर्थपुत्रक्षयस्तस्य द्वितीयायां न संशयः

putrahānirbhavettasya traṃyodaśyāṃ dhanakṣayaḥ / arthaputrakṣayastasya dvitīyāyāṃ na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामीसे युक्त या दृष्ट हों तो जातकको उन दोनों (पुत्र और स्त्री)-का सुख सुलभ होता है,

English

(iv). Venus m the sixth house. The blemish ot Bkfgu.

अध्याय 55

श्लोक 145

अमायां च नवम्यां च सप्तम्यां च कुलक्षयः ।या पौर्णिमा दिवा चन्द्रमती सानुमती स्मृता

amāyāṃ ca navamyāṃ ca saptamyāṃ ca kulakṣayaḥ / yā paurṇimā divā candramatī sānumatī smṛtā

हिन्दी अर्थ

आशय यह है कि पूर्वकेन्द्र (१ लग्र) में हों तो वयस्के आरम्भमें, मध्यकेन्द्र (४, १०)-में हों तो मध्य बयस् (युवावस्था) में, यदि पश्चिम केन्द्र (७)में हों तो अंतिम वयसमें सुखप्रद होते हैं। इससे सिद्ध है कि जिसके जन्म- समयमें तीन केन्द्रोंमें शुभग्रह हों, वह जीवनपर्यन्त सुखी रहता है।

English

(v). Mars in the eighth house. The great blemish Kujdftama will occur when Mars occupies the eighth house from the lagna. Reject the lagna even if it is occupied by three bcnefic planets if there is alongside Mars in exaltation.

अध्याय 55

श्लोक 146

रात्रौ चन्द्रवती राकाप्यमावास्या तथा द्विधा ।सिनीवाली चेन्दुमती कुहूर्नेन्दुमती मता

rātrau candravatī rākāpyamāvāsyā tathā dvidhā / sinīvālī cendumatī kuhūrnendumatī matā

हिन्दी अर्थ

अन्यथा नहीं। तथा कन्या लग्रमें रवि और मीन लग्रमें शनि हो तो ये दोनों स्त्रीका नाश करनेवाले होते हैं। इसी प्रकार पञ्चम भाव (मेष-वृश्चिकसे अतिरिक्त राशि)- में मड़़ल हो तो पुत्रका नाश

English

(vi). Gan4dnta. Gan4dnta (relating to iithi or lunar days) occurs for two nd4ikds each at the junctures of the (three) Prnd tithis with the (three) Mandd iUhis (te., between the Jth and the dth, 10th and llthand 15th and 1st).®' This lime is deadly in the matter of birth, travel, marriage etc.

अध्याय 55

श्लोक 147

कार्तिके शुक्लनवमी त्वादिः कृतयुगस्य च ।त्रेतादिर्माधवे शुक्ले तृतीया पुण्यसंज्ञिता

kārtike śuklanavamī tvādiḥ kṛtayugasya ca / tretādirmādhave śukle tṛtīyā puṇyasaṃjñitā

हिन्दी अर्थ

करनेवाला होता है। यदि शुक्रसे केन्द्र (१, ४, ७, १०)-में पापग्रह हों अथवा दो पापग्रहोंके बीचमें शुक्र हों, उनपर शुभग्रहका योग या दृष्टि नहीं हो तो उस जातककी स्त्रीका मरण अग्रिसे

English

Gan4dnta (relating to lagna) occurs for Haifa nd4ikd each at the junctures of Cancer and Leo, Scorpio and Sagitta rius and Pisces and Aries; thb time is deadly.

अध्याय 55

श्लोक 148

कृष्णा पञ्चदशी माघे द्वापरादिमुदीरिता ।कल्पादिः स्यात्कृष्णपक्षे नभस्तस्य त्रयोदशी

kṛṣṇā pañcadaśī māghe dvāparādimudīritā / kalpādiḥ syātkṛṣṇapakṣe nabhastasya trayodaśī

हिन्दी अर्थ

या गिरनेसे होता है। लग्नसे १२, ६ भावोंमें चन्द्रमा और सूर्य हों तो वह स्त्रीसहित एक नेत्रवाले (काण) पुरुषको जन्म देता है। ऐसा मुनियोंने कहा है। लग्नसे सप्तम या नवम, पञ्ञममें

English

Can4Ma relating to asterisms occui*s at the junc«

अध्याय 55

श्लोक 149

द्वादश्यूर्जे शुक्लपक्षे नवम्यच्छेश्वयुज्यपि ।चैत्रे भाद्रपदे चैव तृतीया शुक्लसंज्ञिता

dvādaśyūrje śuklapakṣe navamyaccheśvayujyapi / caitre bhādrapade caiva tṛtīyā śuklasaṃjñitā

हिन्दी अर्थ

शुक्र और सूर्य दोनों हों तो उस जातककी स्त्री विकल (अड्भहीना) होती है॥ २७९--२८२॥ शनि लग्रमें और शुक्र सप्तम भावमें राशिसन्धि (कर्क, वृश्चिक, मीनके अन्तिमांश) में हों तो वह

English

Discard, even with effort, the abovesaid logna even if it be occupied by Jupiter and Venus. For a lagna with¬ in an enemy house even if occupied by friendly planets, either in exaltation or debilitation, and even if invested with all quali¬ ties, is deathly to couples.

अध्याय 55

श्लोक 150

एकादशी सिता पौषे ह्याषाढेर्देशमीसिता ।माघे च सप्तमी शुक्ला नभस्ये त्वसिताष्टमी

ekādaśī sitā pauṣe hyāṣāḍherdeśamīsitā / māghe ca saptamī śuklā nabhasye tvasitāṣṭamī

हिन्दी अर्थ

जातक वन्ध्या स्त्रीका पति होता है। यदि पदञ्चम भाव शुभग्रहसे युक्त या दृष्ट न हो, लग्रसे १२, ७में और लग्रमें यदि पापग्रह हों तथा पदञ्चम भागमें क्षीण चन्द्रमा स्थित हों तो वह पुरुष पुत्र

English

If the Moon is in conjunction with evil planets the death of the couple will result. However, if the Moon, in exaltation, is in conjunction with beneficent planets in friendly signs, the lagna does not turn evil but always tends to their welfare.

अध्याय 55

श्लोक 151

श्रावणे मास्यमावास्या फआल्गुने मासि पौर्णिमा ।आषाढे कार्तिके मासि ज्यष्टे चैत्रे च पौर्णिमा

śrāvaṇe māsyamāvāsyā phaālgune māsi paurṇimā / āṣāḍhe kārtike māsi jyaṣṭe caitre ca paurṇimā

हिन्दी अर्थ

और स्त्रीसे रहित होता है। शनिके वर्ग (राशि- नवांश)-में शुक्र सस्म भावमें हो और शनिसे दृष्ट हो तो वह जातक परस्त्रीमें आसक्त होता है। यदि वे दोनों (शनि और शुक्र) चन्द्रमाके साथ हों तो

English

(xvi). Ekdrgala. Discard a lagna which cncompas.ses even a fourth part of (an astcrism having) (he blemish of Ekdrgala, as if it is milk mixed with poison, even if (the lagna is) occupied by Venus and Brhaspati.'®

अध्याय 55

श्लोक 152

मन्वादयो मानवानां श्राद्धेष्वत्यन्तपुण्यदा ।भाद्रे कृष्णत्रयोदश्यां मघामिन्दुः करे रविः

manvādayo mānavānāṃ śrāddheṣvatyantapuṇyadā / bhādre kṛṣṇatrayodaśyāṃ maghāminduḥ kare raviḥ

हिन्दी अर्थ

वह स्वयं परस्त्रीमें आसक्त और उसकी पत्नी परपुरुषमें आसक्त होती है॥ २८३-२८४-६॥ शुक्र और चन्द्रमा दोनों सप्तम भावमें हों तो जातक स्त्रीहीन अथवा पुत्रहीन होता है। पुरुष

English

(xvii). GrahanotpdUxbfia, (In an auspicious rite, like marriage), the asterism in which an eclipse or an Ulp&ta (like the fall of a meteor or occun'cnce of an earthquake) occurs should bediscarded for three succeeding seasons {i.e. six months), thereafter as charred firewood, except when they arc occupied by the moon and left {bhuktod muktam bham).

अध्याय 55

श्लोक 153

गजच्छाया तदा ज्ञेया श्राद्धे ह्यत्यन्तपुण्यदा ।एकस्मिन्वासरे तिस्रस्तिथयः स्यात्तिथिक्षयः

gajacchāyā tadā jñeyā śrāddhe hyatyantapuṇyadā / ekasminvāsare tisrastithayaḥ syāttithikṣayaḥ

हिन्दी अर्थ

और स्त्री ग्रह सप्तम भावमें हों और उनपर शुभग्रहोंकी

English

{xviii-xix). KrUraviddAarka and Kr&rasajftyuta. In aus¬ picious rites (like marriage) discard all asterisms which are afflicted {viddka) or in conjunction with violent planets, as pafkagavyd to which a drop of wine has been added.

अध्याय 55

श्लोक 154

तिथिर्वारत्रये त्वेका ह्यधिका द्वे च निन्दिते ।सूर्यास्तमनपर्यन्तं यस्मिन्वारे तु या तिथिः

tithirvāratraye tvekā hyadhikā dve ca nindite / sūryāstamanaparyantaṃ yasminvāre tu yā tithiḥ

हिन्दी अर्थ

भोगकर वृद्धावस्थातक जीनेवाले) होते हैं। दशम, सप्तम और चतुर्थ भावमें क्रमश: चन्द्रमा, शुक्र और पापग्रह हों तो जातक वंशका नाशक होता है। अर्थात् उसका वंश नष्ट हो जाता है। बुध

English

If the asterism in question had been afflicted only by its fourth part and that, too, by benefic planets, the whole astcrism is not rendered inauspicious. However, if the affliction or being in conjunction is by cruel planets, the whole asterism has to be discarded.

अध्याय 55

श्लोक 155

विद्यते सा त्वखण्डा स्यान्न्यूना चेत्खञ्जसंज्ञिता ।तिथेः पञ्चदशो भागः क्रमात्प्रतिपदादयः

vidyate sā tvakhaṇḍā syānnyūnā cetkhañjasaṃjñitā / titheḥ pañcadaśo bhāgaḥ kramātpratipadādayaḥ

हिन्दी अर्थ

जिस द्रेष्काणमें हो उसपर यदि केन्द्र-स्थित शनिकी दृष्टि हो तो जातक शिल्पकलामें कुशल होता है। शुक्र यदि शनिके नवमांशमें होकर द्वादश भावमें स्थित हो तो जातक दासीका पुत्र होता है। सूर्य

English

(xx). KunavdrhSaka. The navlMUas Libra, Gemini and Virgo and the Second half of Sagittarius are auspicioxis except the ending in each. The ending will also be auspicious if they are of the category. The other navdrhiakas are not

अध्याय 55

श्लोक 156

क्षणसंज्ञास्तदर्द्धानि तासामर्द्धप्रमाणतः ।रविः स्थिरश्चरश्चन्द्रः क्रूरो वक्रोखिलो बुधः

kṣaṇasaṃjñāstadarddhāni tāsāmarddhapramāṇataḥ / raviḥ sthiraścaraścandraḥ krūro vakrokhilo budhaḥ

हिन्दी अर्थ

और चन्द्रमा दोनों सप्तम भावमें रहकर शनिसे दृष्ट हों तो जातक नीच स्वभाववाला होता है। शुक्र और मड्ल दोनों सप्तम भावमें स्थित हों और उनपर पापग्रहकी दृष्टि हो तो जातक वातरोगी

English

Lighltihig and hailuomi. Lightning and hailstorm, which occur at unexpcvird times, will indeed, be injiiriou.s to auspicious rites, though, in course of lime, they will become non injurious.

अध्याय 55

श्लोक 157

लघुरीज्यो मृदुः शुक्रस्त्रीक्ष्णो दिनकरात्मजः ।अभ्यक्तो भानुवारे यः स नरः क्लेशवान्भवेत्

laghurījyo mṛduḥ śukrastrīkṣṇo dinakarātmajaḥ / abhyakto bhānuvāre yaḥ sa naraḥ kleśavānbhavet

हिन्दी अर्थ

होता है। कर्क या वृश्चिकके नवमांशमें स्थित चन्द्रमा यदि पापग्रहसे युक्त हो तो बालक गुप्त रोगसे ग्रस्त होता है। चन्द्रमा यदि पापग्रहोंके बीचमें रहकर लग्रमें स्थित हो तो उत्पन्न शिशु कुष्ठरोगी

English

There is, however, no doubt that anyone of Jupiter, Venus or Mercury will obviate the effect of these gi'oups of blemishes if it is in a quadrant {kendta).

अध्याय 55

श्लोक 158

ऋक्षेशे कान्तिभाग्भौमे व्याधि सौभाग्यमिन्दुजे ।जीवे नैवं सिते हानिर्मन्दे सर्वसमृद्धयः

ṛkṣeśe kāntibhāgbhaume vyādhi saubhāgyaminduje / jīve naivaṃ site hānirmande sarvasamṛddhayaḥ

हिन्दी अर्थ

होता है। चन्द्रमा दशम भावमें, मड़ल सप्तम भावमें और शनि यदि वेशि (सूर्यसे द्वितीय) स्थानमें हो तो जातक विकल (अड्भहीन) होता है। सूर्य और चन्द्रमा दोनों परस्पर नवमांशमें हों तो बालक

English

Vedha {Fietcing Affliction), (Draw a diagram with) five vertical lines, five across, and two each diagonally. Mark the astcrism Kittika {Agnidhi nya) at the end of the second diagonal in the north-east and the other asterisms, including Abhijit (in order, in a clockwise direction). The mutually 'pierced* astcrisms are those at the ends of the lines.''*

अध्याय 55

श्लोक 159

लङ्कोदयात्स्याद्वारादिस्त स्मादूर्ध्वमधो ऽपिवा ।देशान्तरस्वचरार्द्धनाडीभिरपरे भवेत्

laṅkodayātsyādvārādista smādūrdhvamadho 'pivā / deśāntarasvacarārddhanāḍībhirapare bhavet

हिन्दी अर्थ

शूलरोगी होता है। यदि दोनों किसी एक ही स्थानमें हों तो कृश (क्षीणशरीर) होता है। यदि

English

Dagdhatithi and Dagdhalagna. The 'burnt' lunar days and the 'burnt' Ugnai arc eschewed in Madhyadesa (Madhya Prade&h) but not considered inauspicious in other areas.

अध्याय 55

श्लोक 160

बलप्रदस्य खेटस्य कर्म सिद्ध्यति यत्कृतम् ।तत्कर्म बलहीनस्य दुःखेनापि न सिद्ध्याति

balapradasya kheṭasya karma siddhyati yatkṛtam / tatkarma balahīnasya duḥkhenāpi na siddhyāti

हिन्दी अर्थ

८, ६, २, १२ भावोंमें स्थित हों तो इनमें जो बली हो, उस ग्रहके दोष (कफ, पित्त और वात- सम्बन्धी विकार)-से जातक नेत्रहीन होता है। यदि ९, ११, ३, ५--इन भावोंमें पापग्रह हों

English

The iamc', 'blind' and 'deaf' lagna and the signs which do not contain the ending of a lunar month are rejected in the Gauda and Malava regions, but not censured in other areas.

अध्याय 55

श्लोक 161

इन्दुज्ञजीवशुक्राणां वासराः सर्वकर्मसु ।फलदास्त्वितरे क्रूरे कर्मस्वभिमतप्रदाः

indujñajīvaśukrāṇāṃ vāsarāḥ sarvakarmasu / phaladāstvitare krūre karmasvabhimatapradāḥ

हिन्दी अर्थ

तथा उनपर शुभग्रहकी दृष्टि नहीं हो तो वे उत्पन्न शिशुके लिये कर्णरोग उत्पन्न करनेवाले होते हैं। सप्तम भावमें स्थित पापग्रह यदि शुभग्रहसे दृष्ट न हों तो वे दन्तरोग उत्पन्न करते हैं। लग्रमें

English

Mutual horoscopical agreement of the couple* Eight are the miiiutI compatabilities which conduce to sons and grandsons: (i)/?<!//, (ii) Siridnray (iii) GanOy [W) PHUay (v) ToM (vi) VarnOf (vii) Jiajju and (viii) Vafya.

अध्याय 55

श्लोक 162

रक्तवर्णौं रविश्चन्द्रौ गौरो भौमस्तुलोहितः ।दूर्वावर्णो वुधो जीवः पीतश्वेतस्तु भार्गवः

raktavarṇauṃ raviścandrau gauro bhaumastulohitaḥ / dūrvāvarṇo vudho jīvaḥ pītaśvetastu bhārgavaḥ

हिन्दी अर्थ

गुरु और सप्तम भावमें शनि हो तो जातक वातरोगसे पीड़ित होता है। ४ या ७ भावमें मड्गल और लग्रमें बृहस्पति हो अथवा शनि लग्रमें और मड्भगल ९, ५, ७ भावमें हो अथवा बुधसहित

English

Agremint of RUi. Different asterism for the couple in the same rdii is excellent. Middling is to have different raHs but the same asterism. The marriage of a couple bom in the same asterism in the same rdH results in death.

अध्याय 55

श्लोक 163

कृष्णः सौरिः स्ववारेषु स्वस्ववर्णक्रिया हिताः ।अद्रिवाणाश्च यस्तर्कपातालवसुधाधराः

kṛṣṇaḥ sauriḥ svavāreṣu svasvavarṇakriyā hitāḥ / adrivāṇāśca yastarkapātālavasudhādharāḥ

हिन्दी अर्थ

चन्द्रमा १२ भावमें हो तो जातक उन्मादरोगसे पीड़ित होता है॥ २८५--२९३ ३ ॥

English

Those of the divine group are: Sravana [Hari)t

अध्याय 55

श्लोक 164

बाणाग्निलोचनानिह्यवेदबाहुशिलीमुखाः ।त्र्येकाहयो नेत्रगोत्ररामाश्वद्ररसर्तवः

bāṇāgnilocanānihyavedabāhuśilīmukhāḥ / tryekāhayo netragotrarāmāśvadrarasartavaḥ

हिन्दी अर्थ

यदि ५, ९, २ और १२ भावोंमें पापग्रह हों

English

Asterisms of the demonic gam {Rako-gana) arc:

अध्याय 55

श्लोक 165

कुलिकाश्चोपकुलिका वारवेला स्तथा क्रमात् ।प्रहरार्द्धप्रमाणास्ते विज्ञेयाः सूर्यवासरात्

kulikāścopakulikā vāravelā stathā kramāt / praharārddhapramāṇāste vijñeyāḥ sūryavāsarāt

हिन्दी अर्थ

सारांश यह कि पुरुष तो काना होता ही है, उसे स्त्री भी कानी ही मिलती है।

English

Agreement between the lords of the rdii: If the lords of the rdSis of the couple are one in the 6th house and the other in the 8th> death will result. If it be fifth and ninth, there would be childlessness. Second and twelfth houses, too, are not desirable. In the others, there will be excellent mutual attraction between the couple.

अध्याय 55

श्लोक 166

यस्मिन्वारे क्षणो वारदृष्टस्तद्वासराधिपः ।आद्यः षष्टो द्वितीयो ऽस्मत्तत्षष्ठस्तुतृतीयकः

yasminvāre kṣaṇo vāradṛṣṭastadvāsarādhipaḥ / ādyaḥ ṣaṣṭo dvitīyo 'smattatṣaṣṭhastutṛtīyakaḥ

हिन्दी अर्थ

तो उस जातकको बन्धन प्राप्त होता है (उसे जेलका कष्ट भोगना पड़ता है)। लग्नमें जैसी राशि हो उसके अनुकूल ही बन्धन समझना चाहिए। (जैसे चतुष्पद राशि लग्र हो तो रस्सीसे बँधकर, द्विपदराशि

English

If the said lords arc identical or friendly, the marriage will be happy. It might be so even in the case of two and twelve and the trines {triko), but never in the case of six and eight.

अध्याय 55

श्लोक 167

षष्टः षष्टश्चेतरेषां कालहोराधिपाः स्मृताः ।सार्द्धनाडीद्वयेनैव दिवा रात्रौ यथाक्रमात्

ṣaṣṭaḥ ṣaṣṭaścetareṣāṃ kālahorādhipāḥ smṛtāḥ / sārddhanāḍīdvayenaiva divā rātrau yathākramāt

हिन्दी अर्थ

लग्र हो तो बेड़ीसे बँधकर तथा जलचर राशि लग्र हो तो बिना बन्धनके ही वह जेलमें रहता है।) यदि सर्प, श्र॒ड्खला, पाशसंज्ञक द्रेष्काण लग्नमें हों तथा उनपर बली पापग्रहकी दृष्टि हो तो भी पूर्वोक्त

English

The pairs Dog and deer, Mongoose and serpent* Goat and monkey, Lion and elephant, Cdw and tiger, Rat and cat, and Buffalo and horse are inimical.

अध्याय 55

श्लोक 168

वारप्रोक्ते कर्मकार्ये तद्ग्रहस्य क्षणे ऽपि सन् ।नक्षत्रेशाः क्रमाद्दस्रयमवह्निपितामहाः

vāraprokte karmakārye tadgrahasya kṣaṇe 'pi san / nakṣatreśāḥ kramāddasrayamavahnipitāmahāḥ

हिन्दी अर्थ

प्रकारसे बन्धन प्रास होता है। मण्डल (परिवेष)- युक्त चन्द्रमा यदि शनिसे युक्त और मड़लसे देखा जाता हो तो जातक मृगी रोगसे पीड़ित, अप्रियभाषी और क्षयरोगसे युक्त होता है। मण्डल (परिवेष)-

English

Vana {caste) Pisces, Scorpio and Cancer are brShmanas; the further ones belong to the other castes.® If the male's rdii is lower than that of the female in caste, it is inauspicious.

अध्याय 55

श्लोक 169

चन्द्रेशादितिजीवाहिपितरो भगसंज्ञकः ।अर्यमार्कत्वष्टृमरुच्छक्राग्निमित्रवासवः

candreśāditijīvāhipitaro bhagasaṃjñakaḥ / aryamārkatvaṣṭṛmarucchakrāgnimitravāsavaḥ

हिन्दी अर्थ

और मड़लसे दृष्ट हो तो जातक भृत्य (दूसरेका नौकर) होता है; उनमें भी एकसे दृष्ट हो तो श्रेष्ठ दोसे दृष्ट हो तो मध्यम और तीनोंसे दृष्ट हो तो अधम भृत्य होता है॥ २९४--२९६ ॥

English

Prohibitions in marriages. A daughter's marriage should

अध्याय 55

श्लोक 170

नैरृत्युदकविश्वेजगोविन्दवसुतोयपाः ।अजैकपादहिर्बुध्न्या पूषा चेति प्रकीर्तिताः

nairṛtyudakaviśvejagovindavasutoyapāḥ / ajaikapādahirbudhnyā pūṣā ceti prakīrtitāḥ

हिन्दी अर्थ

( सत्रीजातककी विशेषता-- ) ऊपर कहे हुए पुरुष जातकके जो-जो फल स्त्री-जातकमें सम्भव हों, वे वैसे योगमें उत्पन्न स्त्रीमात्रके लिये समझने चाहिए। जो फल स्त्रीमें असम्भव हों, वे

English

If the marriages of two sisters arc conducted within six months of each other, one of them will surely become a widow within three years.

अध्याय 55

श्लोक 171

पूर्वात्रयं मधाह्यग्निविशाखाय ममूलभम् ।अधोमुखं तु नवकं भानौ तत्र विधीयते

pūrvātrayaṃ madhāhyagniviśākhāya mamūlabham / adhomukhaṃ tu navakaṃ bhānau tatra vidhīyate

हिन्दी अर्थ

सब उसके पतिमें समझने चाहिए। स्त्रीके स्वामीकी मृत्युका विचार अष्टम भावसे, शरीरके शुभाशुभ फलका विचार लग्न और चन्द्रमासे तथा सौभाग्य और पतिके स्वरूप, गुण आदिका विचार सप्तम

English

Mutual marriages should not be performed nor should two daughters be married to the same groom, nor two daughters Iwn of the same parents to two brothers born of the same parents.

अध्याय 55

श्लोक 172

बिलप्रवेशगणितभूतसाधनलेखनम् ।शिल्पकर्मकलाकूपनिक्षेपोद्धरणादि यत्

bilapraveśagaṇitabhūtasādhanalekhanam / śilpakarmakalākūpanikṣepoddharaṇādi yat

हिन्दी अर्थ

भावसे करना चाहिए॥ २९७ -३) स्त्रीके जन्मसमयमें

English

A girl born in Mula or Purvadha will not harm the father or the mother, but the one born in Jycjtha will kill the elder brother of the husband, and one born inVisakha (Dvidaiva) the younger brother.

अध्याय 55

श्लोक 173

मित्रेन्दुत्वाष्ट्रहस्तेन्द्रादितिभान्त्याश्विवायुभम् ।तिर्यङ्मुखाख्यं नवकं भानौ तत्र विधीयते

mitrendutvāṣṭrahastendrāditibhāntyāśvivāyubham / tiryaṅmukhākhyaṃ navakaṃ bhānau tatra vidhīyate

हिन्दी अर्थ

नवमांशमें हों तो वह स्त्री अपनी प्रकृति (स्त्रीस्वभाव) -से युक्त होती है। यदि उन दोनों (लग्न और चन्द्रमा) पर शुभग्रहकी दृष्टि हो तो वह सुशीलतारूप आभूषणसे विभूषित होती है।

English

fa(ure of the signs and houses. All the signs are aus¬ picious if occupied or aspected by benefic planets, the Pancaka (Five sources of energy)* being auspicious and the 8th house, indicating death, is vacant.

अध्याय 55

श्लोक 174

हलप्रवाहगमनं गन्त्रीपत्रगजोष्ट्रकम् ।खरगोरथनौयानलुलायहयकर्म च

halapravāhagamanaṃ gantrīpatragajoṣṭrakam / kharagorathanauyānalulāyahayakarma ca

हिन्दी अर्थ

और विषम नवमांशमें हों तो वह स्त्री पुरुषसदृश

English

The Moon, Mars, Sun, Node, Tail and Saturn would be harmful to the master if they occupy the lagna while the other planets would bestow wealth, grain and happiness.

अध्याय 55

श्लोक 175

ब्रह्मविष्णुमहेशार्यशततारावसूत्तराः ।ऊर्द्धास्यं नवकं भानां प्रोक्तमत्र विधीयते

brahmaviṣṇumaheśāryaśatatārāvasūttarāḥ / ūrddhāsyaṃ navakaṃ bhānāṃ proktamatra vidhīyate

हिन्दी अर्थ

आकार और स्वभाववाली होती है। यदि उन दोनोंपर पापग्रहकी दृष्टि हो तो स्त्री पापस्वभाववाली और गुणहीना होती है॥ २९८-३॥

English

Dig a (cubical) pit of the depth of one cubit and fill it (with the excavated earth) • It would be extremely bene¬ ficial if there is earth to spare, if less, it b inauspicious and if just enough (to fill the pit), it b middling.

अध्याय 55

श्लोक 176

नृपाभिषेकमाङ्गल्यवारणध्वजकर्मच ।प्रासादतोरणारामप्राकाराद्यं च सिद्ध्यति

nṛpābhiṣekamāṅgalyavāraṇadhvajakarmaca / prāsādatoraṇārāmaprākārādyaṃ ca siddhyati

हिन्दी अर्थ

लग्न और चन्द्रमाके आश्रित मड्भरलकी राशि (मेष-वृश्चिक)-में यदि मड्गलका त्रिंशांश हो तो वह स्त्री बाल्यावस्थामें ही दुष्ट-स्वभाववाली होती है। शनिका त्रिंशांश हो तो दासी होती है। गुरुका

English

Dig a similar pil at dusk and fill it with water. When examined in the mornings if there is water stilly the place would be prosperous, if there is just slush, it would be middling, and if it is dry, it is inferior.

अध्याय 55

श्लोक 177

स्थिरं रोहिण्युत्तराख्यं क्षिप्रं सूरयाश्विपुष्यभम् ।साधारणं द्विदैवत्यं वह्निभं च प्रकीर्तितम्

sthiraṃ rohiṇyuttarākhyaṃ kṣipraṃ sūrayāśvipuṣyabham / sādhāraṇaṃ dvidaivatyaṃ vahnibhaṃ ca prakīrtitam

हिन्दी अर्थ

त्रिंशांश हो तो सच्चरित्रा, बुधका त्रिंशांश हो तो मायावती (धूर्त) और शुक्रका त्रिशांश हो तो वह उतावली होती है। शुक्रराशि (वृष-तुला)-में स्थित लग्न या चन्द्रमामें मड़्लका त्रिशांश हो तो नारी

English

Orientation {East-west determination). When a ground with good characteristics as above has been selected, prepare a level surface in its middle and draw a circle thereon, for deter¬ mining the east-west line.

अध्याय 55

श्लोक 178

वस्वदित्यंवुपुष्याणि विष्णुभं चरसंज्ञितम् ।मृद्विन्दुमित्रचित्रान्त्यमुग्रं पूर्वामघात्रिकम्

vasvadityaṃvupuṣyāṇi viṣṇubhaṃ carasaṃjñitam / mṛdvindumitracitrāntyamugraṃ pūrvāmaghātrikam

हिन्दी अर्थ

बुरे स्वभाववाली, शनिका त्रिंशांश हो तो पुनर्भू (दूसरा पति करनेवाली ), गुरुका त्रिंशांश हो तो गुणवती, बुधका त्रिंशांश हो तो कलाओंको जाननेवाली और शुक्रका त्रिंशांश हो तो लोकमें विख्यात

English

East: (i) Misfortune, (it) Loss of wealth, (iii) gain of wealth, (iv) propitiation of the king, (v) great wealth, (vi) big theft, (vii) rage and (viii) fear.

अध्याय 55

श्लोक 179

मूलार्द्राहीन्द्रभं तीक्ष्णं स्वनामसदृशं फलम् ।चित्रादित्यंबुविष्ण्वंबान्त्याधिमित्रवसूडुषु

mūlārdrāhīndrabhaṃ tīkṣṇaṃ svanāmasadṛśaṃ phalam / citrādityaṃbuviṣṇvaṃbāntyādhimitravasūḍuṣu

हिन्दी अर्थ

होती है। बुधराशि (मिथुन-कन्या)-में स्थित लग्र या चन्द्रमामें यदि मड़रलका त्रिशांश हो तो मायावती, शनिका हो तो हीजड़ी, गुरुका हो तो पतित्रता, बुधका हो तो गुणवती और शुक्रका हो तो चञ्चला

English

South: (i) Death, (ii) imprisonment, (iii) fear, (iv) attainment of riches, (v) increase in wealth, (vi) freedom from doubts (vii) fear from diseases, and (viii) destruction of creatures.

अध्याय 55

श्लोक 180

समृगेज्येषु बालानां कर्णवेधङ्क्रिया हिता ।दस्रेन्द्वदितितिष्येषु करादित्रितये तथा

samṛgejyeṣu bālānāṃ karṇavedhaṅkriyā hitā / dasrendvadititiṣyeṣu karāditritaye tathā

हिन्दी अर्थ

होती है। चन्द्र-राशि (कर्क)-में स्थित लग्न या चन्द्रमामें यदि मड्भलका त्रिंशांश हो तो नारी स्वेच्छाचारिणी, शनिका हो तो पतिके लिये घातक, गुरुका हो तो गुणवती, बुधका हो तो शिल्पकला

English

West: (i) Loss of a son, (ii) prosperity to the enemy, (iii) attainment of riches, (iv) receipt of wealth, (v) happiness, (vi) extreme misfortune, (vii) uniappiness, and (viii) distress.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।