Mahabharata
8
अध्याय 8 / 18

Karna Parva

कर्णपर्व

3871 श्लोकभाग 21/57 · श्लोक 27.1–27.95

पूर्ण अध्याय पाठ95 श्लोक

अध्याय 8

श्लोक 27.1

[स] परयान एव तदा कर्णॊ हर्षयन वाहिनीं तव एकैकं समरे दृष्ट्वा पाण्डवं पर्यपृच्छत

[sa] parayāna eva tadā karṇò harṣayana vāhinīṃ tava ekaikaṃ samare dṛṣṭvā pāṇḍavaṃ paryapṛcchata

हिन्दी अर्थ

नियुक्त कर दिये जानेपर मैं सम्पूर्ण हृदयसे उस कार्यभारको वहन करूँगा मम तत् क्षमतां सर्व भवान् कर्णश्र सर्वश:

English

"Sanjaya said, 'Then the mighty and heroic bowman Kama began to smite the Pandava army in that battle, with his straight shafts. Similarly, those great car-warriors, viz., the Pandavas, O king, filled with wrath, began to smite the army of thy son in the very sight of Kama. Kama also, O king, in that battle slew the Pandava army with his cloth-yard shafts bright as the rays of the Sun and polished by the hands of the smith. There, O Bharata, the elephants, stmck by Kama with his shafts, uttered loud cries, lost strength, became faint, and wandered on all sides. While the army was being thus destroyed by the Suta's son, Nakula rushed with speed against that mighty car-warrior. And Bhimasena rushed against Drona's son who was engaged in the accomplishment of the most difficult feats. Satyaki checked the Kaikaya princes Vinda and Anuvinda. King Citrasena rushed against the advancing Srutakarman; and Prativindhya against Citra owning a beautiful standard and a beautiful bow. Duryodhana rushed against king Yudhishthira the son of Dharma; while Dhananjaya rushed against the angry throngs of the samsaptakas. In that slaughter of great heroes, Dhrishtadyumna proceeded against Kripa. The invincible Shikhandi closed with Kritavarma. Srutakirti encountered Shalya, and Madri's son, the valiant Sahadeva, O king, encountered thy son Dushasana. The two Kaikaya princes, in that battle, shrouded Satyaki with a shower of blazing arrows, and the latter also, O Bharata, shrouded the two Kaikaya brothers. Those two heroic brothers deeply struck Satyaki in the chest like two elephants striking with their tusks a hostile compeer in the forest. Indeed, O king, those two brothers, in that battle, their own vitals pierced with shafts, pierced Satyaki of true deeds with their shafts. Satyaki, however, O great king, covering all the points of the compass with a shower of arrows and smiling the while, checked the two brothers, O Bharata. Checked by those showers of arrows shot by the grandson of Sini, the two brothers speedily shrouded the car of Sini's grandson with their shafts. Cutting off their beautiful bows, Saurin of great fame checked them both with his keen arrows in that battle. Taking up two other beautiful bows, and a number of powerful shafts, the two began to cover Satyaki and career with great activity and skill. Shot by the two brothers, those mighty shafts equipped with the feathers of the Kanka and the peacock and decked with gold, began to fall, illumining all the points of the compass. In that dreadful battle between them, O king, the arrows they shot caused a darkness there. Those mighty car-warriors then cut off each other's bows. Then the invincible Satwata, O king, filled with rage, took up another bow in that battle, and stringing it, cut off Anuvinda' s head with a keen razor-headed shaft. Decked with earrings, that large head, O king, fell like the head of Samvara slain in the great battle (of old). And it reached the Earth in no time, filling all the Kaikayas with grief. Beholding that brave warrior slain, his brother, the mighty car-warrior Vinda, stringing another bow began to resist the grandson of Sini from every side. Piercing with sixty arrows equipped with wings of gold and whetted on stone, he uttered a loud shout and said, "Wait, Wait!" Then that mighty car-warrior of the Kaikayas speedily struck Satyaki with many thousands of shafts in his arms and chest. All his limbs wounded with arrows, Satyaki, of prowess incapable of being baffled, looked resplendent in that battle, O king, like a flowering Kinsuka. Pierced by the high-souled Kaikaya in that encounter, Satyaki, with the greatest ease, pierced the Kaikaya (in return) with five and twenty arrows. Then those two foremost of car-warriors, having each cut off the

अध्याय 8

श्लोक 27.2

यॊ ममाद्य महात्मानं दर्शयेच छवेत वाहनम तस्मै दद्याम अभिप्रेतं वरं यं मनसेच्छति

yò mamādya mahātmānaṃ darśayeca chaveta vāhanama tasmai dadyāma abhipretaṃ varaṃ yaṃ manasecchati

हिन्दी अर्थ

ताभ्यां यदकृतं वीर वीरकर्म महामृथे

English

"To the man who shows me today the great-souled one with the white horses I would give any boon he desires in his heart.

अध्याय 8

श्लोक 27.3

स चेत तद अभिमन्येत तस्मै दद्याम अहं पुनः शक्तटं रत्नसंपूर्णं यॊ मे बरूयाद धनंजयम

sa ceta tada abhimanyeta tasmai dadyāma ahaṃ punaḥ śaktaṭaṃ ratnasaṃpūrṇaṃ yò me barūyāda dhanaṃjayama

हिन्दी अर्थ

इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि शल्यसंवादे षट्त्रिंशो5ध्याय: चुक्ुशु: कुरव: सर्वे हृष्टरूपा: समनन्‍्तत:

English

If he consented, I would give again a cartload full of jewels to whoever tells me of Dhananjaya.

अध्याय 8

श्लोक 27.4

स चेत तद अभिमन्येत पुरुषॊ ऽरजुन दर्शिवान अन्यं तस्मै पुनर दद्यां सौवर्णं हस्तिषड्गवम

sa ceta tada abhimanyeta puruṣò 'rajuna darśivāna anyaṃ tasmai punara dadyāṃ sauvarṇaṃ hastiṣaḍgavama

हिन्दी अर्थ

समागतं मृत्युमिवोग्ररूपिणम्

English

If that man consented, I would give another who showed me Arjuna a golden elephant and six bullocks.

अध्याय 8

श्लोक 27.5

तथा तस्मै पुनर दद्यां सत्रीणां शतम अलंकृतम शयामानां निष्ककण्ठीनां गीतवाद्य विपश्चिताम

tathā tasmai punara dadyāṃ satrīṇāṃ śatama alaṃkṛtama śayāmānāṃ niṣkakaṇṭhīnāṃ gītavādya vipaścitāma

हिन्दी अर्थ

शड्खं च शुभ्र॑ स्वनवन्तमुग्रम् भयंकर श्वेत शंख भी दिये थे

English

And I would give him a hundred adorned young women with gold necklaces, skilled in song and instruments.

अध्याय 8

श्लोक 27.6

स चेत तद अभिमन्येत पुरुषॊ ऽरजुन दर्शिवान अन्यं तस्मै वरं दद्यां शवेतान पञ्च शतान हयान

sa ceta tada abhimanyeta puruṣò 'rajuna darśivāna anyaṃ tasmai varaṃ dadyāṃ śavetāna pañca śatāna hayāna

हिन्दी अर्थ

समरांगणमें पाण्डव-सैनिकोंको देखकर प्रत्येकसे पूछने और कहने लगा--

English

If that man consented, I would give another who showed me Arjuna five hundred white horses.

अध्याय 8

श्लोक 27.7

हेमभाण्ड परिच्छन्नान सुमृष्टमणिकुण्डलान सुदान्तान अपि चैवाहं दद्याम अष्ट शतान परान

hemabhāṇḍa paricchannāna sumṛṣṭamaṇikuṇḍalāna sudāntāna api caivāhaṃ dadyāma aṣṭa śatāna parāna

हिन्दी अर्थ

रथं च शुभ्र॑ सौवर्ण दद्यां तस्मै सस्‍्वलंकृतम् न चेत् तदभिमन्येत पुरुषोर्जुनदर्शिवान्

English

Covered with golden ornaments, with polished jewelled earrings, well trained, I would give besides eight hundred more.

अध्याय 8

श्लोक 27.8

रथं च शुभ्रं सौवर्णं दद्यां तस्मै सवलंकृतम युक्तं परमकाम्बॊजैर यॊ मे बरूयाद धनंजयम

rathaṃ ca śubhraṃ sauvarṇaṃ dadyāṃ tasmai savalaṃkṛtama yuktaṃ paramakāmbòjaira yò me barūyāda dhanaṃjayama

हिन्दी अर्थ

शक्यं बहुविधैर्यज्ञैर्यट्टं सूत यजस्व तै:

English

I would give a fine golden chariot, well adorned, yoked with the best Kambojan horses, to him who tells me of Dhananjaya.

अध्याय 8

श्लोक 27.9

अन्यं तस्मै वरं दद्यां कुञ्जराणां शतानि षट काञ्चनैर विविधैर भाण्डैर आच्छन्नान हेममालिनः उत्पन्नान अपरान्तेषु विनीतान हस्तिशिक्षकैः

anyaṃ tasmai varaṃ dadyāṃ kuñjarāṇāṃ śatāni ṣaṭa kāñcanaira vividhaira bhāṇḍaira ācchannāna hemamālinaḥ utpannāna aparānteṣu vinītāna hastiśikṣakaiḥ

हिन्दी अर्थ

युयुत्ससे योर्जुनेनाद्य कर्ण त्रिशूलको लेकर उसीसे अपने सारे अंगोंको रगड़ना या खुजलाना चाहते हो

English

I would give another boon: six hundred elephants covered with golden ornaments of various kinds, garlanded with gold, born in the western lands, trained by elephant-trainers.

अध्याय 8

श्लोक 27.10

स चेत तद अभिमन्येत पुरुषॊ ऽरजुन दर्शिवान अन्यं तस्मै वरं दद्यां यम असौ कामयेत सवयम

sa ceta tada abhimanyeta puruṣò 'rajuna darśivāna anyaṃ tasmai varaṃ dadyāṃ yama asau kāmayeta savayama

हिन्दी अर्थ

तुम और कर्ण सर्वथा क्षमा करो

English

If that man consented, I would give another who showed me Arjuna whatever boon he himself desired.

अध्याय 8

श्लोक 27.11

पुत्रदारान विहारांश च यद अन्यद वित्तम अस्ति मे तच च तस्मै पुनर दद्यां यद यत स मनसेच्छति

putradārāna vihārāṃśa ca yada anyada vittama asti me taca ca tasmai punara dadyāṃ yada yata sa manasecchati

हिन्दी अर्थ

रथश्रेष्ठो ध्रुवं संख्ये पार्थानभिभविष्यति उस समय वह श्रेष्ठ रथ निश्चय ही युद्धस्थलमें कुन्तीपुत्रोंकी पराजित कर देगा

English

Sons, wives, pleasure-grounds, and whatever other wealth I have, I would give him again, whatever he desires in his mind.

अध्याय 8

श्लोक 27.12

हत्वा च सहितौ कृष्णौ तयॊर वित्तानि सर्वशः तस्मै दद्याम अहं यॊ मे परब्रूयात केशवार्जुनौ

hatvā ca sahitau kṛṣṇau tayòra vittāni sarvaśaḥ tasmai dadyāma ahaṃ yò me parabrūyāta keśavārjunau

हिन्दी अर्थ

उवाच राजन संग्रामेध्युषिते पर्युपस्थिते

English

And having slain both Krishnas together, I would give all their wealth to him who points out Keshava and Arjuna to me."

अध्याय 8

श्लोक 27.13

एता वाचः सुबहुशः कर्ण उच्चारयन युधि दध्मौ सागरसंभूतं सुस्वनं शङ्खम उत्तमम

etā vācaḥ subahuśaḥ karṇa uccārayana yudhi dadhmau sāgarasaṃbhūtaṃ susvanaṃ śaṅkhama uttamama

हिन्दी अर्थ

होकर राधापुत्र कर्ण निश्चय ही अर्जुनको जीत लेगा” शल्येभ्युपगते कर्ण: सारथिं सुमनाब्रवीत्

English

Uttering these many words in the battle, Karna blew his excellent, sweet-sounding conch born of the ocean.

अध्याय 8

श्लोक 27.14

ता वाचः सूतपुत्रस्य तथायुक्ता निशम्य तु दुर्यॊधनॊ महाराज परहृष्टः सानुगॊ ऽभवत

tā vācaḥ sūtaputrasya tathāyuktā niśamya tu duryòdhanò mahārāja parahṛṣṭaḥ sānugò 'bhavata

हिन्दी अर्थ

ततो जैत्रं रथवरं गन्धर्वनगरोपमम्

English

Hearing those words of the charioteer's son, so spoken, Duryodhana, O great king, was glad with his followers.

अध्याय 8

श्लोक 27.15

ततॊ दुन्दुभिनिर्घॊषॊ मृदङ्गानां च सर्वशः सिंहनादः सवादित्रः कुञ्जराणाम अनिस्वनः

tatò dundubhinirghòṣò mṛdaṅgānāṃ ca sarvaśaḥ siṃhanādaḥ savāditraḥ kuñjarāṇāma anisvanaḥ

हिन्दी अर्थ

कृत्वा प्रदक्षिणं यत्नादुपस्थाय च भास्करम् ततः शल्यश्रितं दृष्टवा कर्ण: स्वं रथमुत्तमम्

English

Then the roar of kettledrums, mridangas on every side, lion-roars, instruments and the trumpeting of elephants

अध्याय 8

श्लोक 27.16

परादुरासीत तदा राजंस तवत सैन्ये भरतर्षभ यॊधानां संप्रहृष्टानां तथा समभवत सवनः

parādurāsīta tadā rājaṃsa tavata sainye bharatarṣabha yòdhānāṃ saṃprahṛṣṭānāṃ tathā samabhavata savanaḥ

हिन्दी अर्थ

तावेकरथमारूढावादित्याग्निसमत्विषौ

English

arose then, O king, in your army, O best of the Bharatas, and the sound of delighted warriors was heard.

अध्याय 8

श्लोक 27.17

तथा परहृष्टे सैन्ये तु परवमानं महारथम विकत्थमानं समरे राधेयम अरिकर्शनम मद्रराजः परहस्येवं वचनं परथ्यभाषत

tathā parahṛṣṭe sainye tu paravamānaṃ mahārathama vikatthamānaṃ samare rādheyama arikarśanama madrarājaḥ parahasyevaṃ vacanaṃ parathyabhāṣata

हिन्दी अर्थ

संस्तूयमानौ तौ वीरौ तदास्तां द्युतिमत्तमौ स शल्यसंगृहीताश्वे रथे कर्ण: स्थितो बभौ

English

While the army was thus delighted, the king of the Madras, laughing, said in reply to the great chariot-warrior Radheya, tormentor of foes, who was boasting in battle:

अध्याय 8

श्लोक 27.18

मा सूतपुत्र मानेन सौवर्णं हस्तिषड्गवम परयच्छ पुरुषायाद्य दरक्ष्यसि तवं धनंजयम

mā sūtaputra mānena sauvarṇaṃ hastiṣaḍgavama parayaccha puruṣāyādya darakṣyasi tavaṃ dhanaṃjayama

हिन्दी अर्थ

मन्दराचलके शिखरपर देदीप्यमान होनेवाले सूर्यके समान प्रकाशित हो रहा था

English

"Charioteer's son, do not out of pride give a golden elephant and six bullocks to a man; you will see Dhananjaya today.

अध्याय 8

श्लोक 27.19

बाल्याद इव तवं तयजसि वसु वैश्रवणॊ यथा अयत्नेनैव राधेय दरष्टास्य अद्य धनंजयम

bālyāda iva tavaṃ tayajasi vasu vaiśravaṇò yathā ayatnenaiva rādheya daraṣṭāsya adya dhanaṃjayama

हिन्दी अर्थ

त॑ं रथस्थं महाबाहुं युद्धायामिततेजसम् मनोगतं मम हाासीद् भीष्मद्रोणी महारथौ

English

You give away wealth like a child, as Vaishravana does; Radheya, you will see Dhananjaya today without effort.

अध्याय 8

श्लोक 27.20

परासृजसि मिथ्या किं किं च तवं बहु मूढवत अपात्र दाने ये दॊषास तान मॊहान नावबुध्यसे

parāsṛjasi mithyā kiṃ kiṃ ca tavaṃ bahu mūḍhavata apātra dāne ye dòṣāsa tāna mòhāna nāvabudhyase

हिन्दी अर्थ

वज्रधारी इन्द्रके समान तुम निश्चय ही पूर्ण करो गृहाण धर्मराजं वा जहि वा त्वं धनंजयम्

English

Why do you give away falsely, like a fool? Through delusion you do not understand the faults of giving to the unworthy.

अध्याय 8

श्लोक 27.21

यत परवेदयसे वित्तं बहुत्वेन खलु तवया शक्यं बहुविधैर यज्ञैर यष्टुं सूत यजस्व तैः

yata paravedayase vittaṃ bahutvena khalu tavayā śakyaṃ bahuvidhaira yajñaira yaṣṭuṃ sūta yajasva taiḥ

हिन्दी अर्थ

जयश्न तेअस्तु भद्रं ते प्रयाहि पुरुषर्षभ

English

The great wealth you proclaim could be used to perform sacrifices of many kinds; sacrifice with it, charioteer.

अध्याय 8

श्लोक 27.22

यच च परार्थयसे हन्तुं कृष्णौ मॊहान मृषैव तत न हि शुश्रुम संमर्दे करॊष्ट्रा सिंहौ निपातितौ

yaca ca parārthayase hantuṃ kṛṣṇau mòhāna mṛṣaiva tata na hi śuśruma saṃmarde karòṣṭrā siṃhau nipātitau

हिन्दी अर्थ

ततस्तूर्यसहस्राणि भेरीणामयुतानि च प्रतिगृह्म तु तद् वाक्‍्यं रथस्थो रथसत्तम:

English

And your seeking to slay the two Krishnas is only through delusion and vain; we have never heard of two lions felled by a jackal in battle.

अध्याय 8

श्लोक 27.23

अप्रार्थितं परार्थयसे सुहृदॊ न हि सन्ति ते ये तवां न वारयन्त्य आशु परपतन्तं हुताशने

aprārthitaṃ parārthayase suhṛdò na hi santi te ye tavāṃ na vārayantya āśu parapatantaṃ hutāśane

हिन्दी अर्थ

अद्य पश्यतु मे शल्य बाहुवीर्य धनंजय:

English

You seek what is not to be sought; you have no friends who swiftly stop you from falling into the fire.

अध्याय 8

श्लोक 27.24

कालकार्यं न जानीषे कालपक्वॊ ऽसय असंशयम बह्वबद्धम अकर्णीयं कॊ हि बरूयाज जिजीविषुः

kālakāryaṃ na jānīṣe kālapakvò 'saya asaṃśayama bahvabaddhama akarṇīyaṃ kò hi barūyāja jijīviṣuḥ

हिन्दी अर्थ

अद्य क्षेप्स्याम्यहं शल्य शरान् परमतेजनान् सूतपुत्र कथं नु त्वं पाण्डवानवमन्यसे

English

You do not know the work of time; you are doubtless ripe for time. Who, wishing to live, would say much that is unbound and unfit for ears?

अध्याय 8

श्लोक 27.25

समुद्रतरणं दॊर्भ्यां कण्ठे बद्ध्वा यथा शिलाम गिर्यग्राद वा निपतनं तादृक तव चिकीर्षितम

samudrataraṇaṃ dòrbhyāṃ kaṇṭhe baddhvā yathā śilāma giryagrāda vā nipatanaṃ tādṛka tava cikīrṣitama

हिन्दी अर्थ

अनिवर्तिनो महाभागानजय्यान् सत्यविक्रमान्

English

What you wish is like crossing the ocean with a stone tied to your neck, or falling from a mountain peak.

अध्याय 8

श्लोक 27.26

सहितः सर्वयॊधैस तवं वयूढानीकैः सुरक्षितः धनंजयेन युध्यस्व शरेयश चेत पराप्तुम इच्छसि

sahitaḥ sarvayòdhaisa tavaṃ vayūḍhānīkaiḥ surakṣitaḥ dhanaṃjayena yudhyasva śareyaśa ceta parāptuma icchasi

हिन्दी अर्थ

यदा श्रोष्यसि निर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशने: यदा द्रक्ष्यसि भीमेन कुज्जरानीकमाहवे

English

With all your warriors, well guarded by arrayed ranks, fight Dhananjaya, if you wish to attain good.

अध्याय 8

श्लोक 27.27

हितार्थं धार्तराष्ट्रस्य बरवीमि तवा न हिंसया शरद्धत्स्वैतन मया परॊक्तं यदि ते ऽसति जिजीविषा

hitārthaṃ dhārtarāṣṭrasya baravīmi tavā na hiṃsayā śaraddhatsvaitana mayā paròktaṃ yadi te 'sati jijīviṣā

हिन्दी अर्थ

यदा द्रक्ष्यसि संग्रामे धर्मपुत्रं यमौ तथा

English

I speak for the good of Dhritarashtra's son, not out of malice; believe what I say, if you wish to live."

अध्याय 8

श्लोक 27.28

[कर्ण] सववीर्ये ऽहं पराश्वस्य परार्थयाम्य अर्जुनं रणे तवं तु मित्र मुखः शत्रुर मां भीषयितुम इच्छसि

[karṇa] savavīrye 'haṃ parāśvasya parārthayāmya arjunaṃ raṇe tavaṃ tu mitra mukhaḥ śatrura māṃ bhīṣayituma icchasi

हिन्दी अर्थ

पार्थिवानपि चान्यांस्त्वं तदा नैवं वदिष्यसि याहीत्येवाब्रवीत् कर्णो मद्रराज॑ तरस्विनम्

English

[Karna said:] "I seek Arjuna in battle trusting in my own prowess; but you, a friend in appearance and a foe, wish to frighten me.

अध्याय 8

श्लोक 27.29

न माम अस्माद अभिप्रायात कश चिद अद्य निवर्तयेत अपीन्द्रॊ वज्रम उद्यम्य किं नु मर्त्यः करिष्यति

na māma asmāda abhiprāyāta kaśa cida adya nivartayeta apīndrò vajrama udyamya kiṃ nu martyaḥ kariṣyati

हिन्दी अर्थ

वेगशाली मद्रनरेशसे कहा--“चलिये, चलिये'

English

No one today could turn me from this purpose; even if Indra raised his thunderbolt, what could a mortal do?"

अध्याय 8

श्लोक 27.30

[स] इति कर्णस्य वाक्यान्ते शल्यः पराहॊत्तरं वचः चुकॊपयिषुर अत्यर्थं कर्णं मद्रेश्वरः पुनः

[sa] iti karṇasya vākyānte śalyaḥ parāhòttaraṃ vacaḥ cukòpayiṣura atyarthaṃ karṇaṃ madreśvaraḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

बाणशब्हैश्व विविधैर्गर्जितिश्व तरस्विनाम्

English

[Sanjaya said:] At the end of Karna's speech, Shalya again made a reply, wishing to enrage Karna greatly, the lord of the Madras:

अध्याय 8

श्लोक 27.31

यदा वै तवां फल्गुन वेगनुन्ना; जया चॊदिता हस्तवता विसृष्टाः अन्वेतारः कङ्कपत्राः शिताग्रास; तदा तप्स्यस्य अर्जुनस्याभियॊगात

yadā vai tavāṃ phalguna veganunnā; jayā còditā hastavatā visṛṣṭāḥ anvetāraḥ kaṅkapatrāḥ śitāgrāsa; tadā tapsyasya arjunasyābhiyògāta

हिन्दी अर्थ

निश्चय था कि अब मौत ही हमें युद्धसे निवृत्त कर सकेगी प्रयाते तु ततः कर्णे योधेषु मुदितेषु च

English

"When Phalguna's arrows, driven by the bowstring, loosed by his quick hand, heron-feathered and sharp-pointed, follow you, then you will suffer from Arjuna's attack.

अध्याय 8

श्लोक 27.32

यदा दिव्यं धनुर आदाय पार्थः; परभासयन पृतनां सव्यसाची तवाम अर्दयेत निशितैः पृषत्कैस; तदा पश्चात तप्स्यसे सूतपुत्र

yadā divyaṃ dhanura ādāya pārthaḥ; parabhāsayana pṛtanāṃ savyasācī tavāma ardayeta niśitaiḥ pṛṣatkaisa; tadā paścāta tapsyase sūtaputra

हिन्दी अर्थ

बड़े जोर-जोरसे अव्यक्त शब्द करने लगी

English

When Partha, Savyasachin, taking his divine bow and lighting up the host, afflicts you with sharp arrows, then you will repent afterwards, charioteer's son.

अध्याय 8

श्लोक 27.33

बालश चन्द्रं मातुर अङ्के शयानॊ; यथा कश चित परार्थयते ऽपहर्तुम तद्वन मॊहाद यतमानॊ रथस्थस; तवं परार्थयस्य अर्जुनम अद्य जेतुम

bālaśa candraṃ mātura aṅke śayānò; yathā kaśa cita parārthayate 'pahartuma tadvana mòhāda yatamānò rathasthasa; tavaṃ parārthayasya arjunama adya jetuma

हिन्दी अर्थ

निःसरन्तो व्यदृश्यन्त सूर्यात् सप्त महाग्रहा: शुष्काशन्यश्व सम्पेतुर्वयुर्वाताश्व॒ भैरवा:

English

As a child lying in its mother's lap might seek to take the moon, so through delusion you, striving on your chariot, seek today to conquer Arjuna.

अध्याय 8

श्लोक 27.34

तरिशूलम आश्लिष्य सुतीक्ष्णधारं; सर्वाणि गात्राणि निघर्षसि तवम सुतीक्ष्णधारॊपम कर्मणा तवं; युयुत्ससे यॊ ऽरजुनेनाद्य कर्ण

tariśūlama āśliṣya sutīkṣṇadhāraṃ; sarvāṇi gātrāṇi nigharṣasi tavama sutīkṣṇadhāròpama karmaṇā tavaṃ; yuyutsase yò 'rajunenādya karṇa

हिन्दी अर्थ

अपसव्यं तदा चक्रुरवेदयन्तो महाभयम्

English

Embracing a trident of very sharp edge, you rub all your limbs against it; so by your deed, Karna, you wish to fight Arjuna today with a sharp-edged blade.

अध्याय 8

श्लोक 27.35

सिद्धं सिंहं केसरिणं बृहन्तं; बालॊ मूढः कषुद्रमृगस तरस्वी समाह्वयेत तद्वद एतत तवाद्य; समाह्वानं सूतपुत्रार्जुनस्य

siddhaṃ siṃhaṃ kesariṇaṃ bṛhantaṃ; bālò mūḍhaḥ kaṣudramṛgasa tarasvī samāhvayeta tadvada etata tavādya; samāhvānaṃ sūtaputrārjunasya

हिन्दी अर्थ

अश्रूणि च व्यमुञ्चन्त वाहनानि विशाम्पते निर्जितान् पाण्डवांश्वैव मेनिरे तत्र कौरवा:

English

As a foolish child, a small animal, might challenge a mighty, accomplished, maned lion, so, charioteer's son, is your challenge today to Arjuna.

अध्याय 8

श्लोक 27.36

मा सूतपुत्राह्वय राजपुत्रं; महावीर्यं केसरिणं यथैव वने सृगालः पिशितस्य तृप्तॊ; मा मार्थम आसाद्य विनङ्क्ष्यसि तवम

mā sūtaputrāhvaya rājaputraṃ; mahāvīryaṃ kesariṇaṃ yathaiva vane sṛgālaḥ piśitasya tṛptò; mā mārthama āsādya vinaṅkṣyasi tavama

हिन्दी अर्थ

विश्वास हो गया कि अब पाण्डव परास्त हो जायूँगे

English

Do not challenge the prince of great valour, Karna, like a jackal in a forest sated with meat challenging a lion; do not perish meeting the Pandava.

अध्याय 8

श्लोक 27.37

ईषादन्तं महानागं परभिन्नकरटा मुखम शशक आह्वयसे युद्धे कर्ण पार्थं धनंजयम

īṣādantaṃ mahānāgaṃ parabhinnakaraṭā mukhama śaśaka āhvayase yuddhe karṇa pārthaṃ dhanaṃjayama

हिन्दी अर्थ

वैकर्तनोडसौ रथकुञ्जरो नृप क्रोधेन दीप्यन्निव नि:श्वसंश्ष

English

You challenge Partha Dhananjaya in battle, Karna, like a hare challenging a great elephant with tusks as long as plough-poles and its temples streaming.

अध्याय 8

श्लोक 27.38

बिलस्थं कृष्णसर्पं तवं बाल्यात काष्ठेन विध्यसि महाविषं पूर्णकॊशं यत पार्थं यॊद्धुम इच्छसि

bilasthaṃ kṛṣṇasarpaṃ tavaṃ bālyāta kāṣṭhena vidhyasi mahāviṣaṃ pūrṇakòśaṃ yata pārthaṃ yòddhuma icchasi

हिन्दी अर्थ

स्ततो न मेप्यस्ति रणेडद्य साध्वसम्

English

You strike a black serpent in its hole with a stick through childishness, seeking to fight Partha, a very venomous one with full poison-sac.

अध्याय 8

श्लोक 27.39

सिंहं केसरिणं करुद्धम अतिक्रम्याभिनर्दसि सृगाल इव मूढत्वान नृसिंहं कर्ण पाण्डवम

siṃhaṃ kesariṇaṃ karuddhama atikramyābhinardasi sṛgāla iva mūḍhatvāna nṛsiṃhaṃ karṇa pāṇḍavama

हिन्दी अर्थ

कोई भय नहीं हो रहा है महास्त्रविद् ब्राह्मणपुड्वो गुरु:

English

Passing by the enraged maned lion, you roar like a jackal in folly at the lion among men, the Pandava, Karna.

अध्याय 8

श्लोक 27.40

सुपर्णं पतगश्रेष्ठं वैनतेयं तरस्विनम लट्व एवाह्वयसे पाते कर्ण पार्थं धनंजयम

suparṇaṃ patagaśreṣṭhaṃ vainateyaṃ tarasvinama laṭva evāhvayase pāte karṇa pārthaṃ dhanaṃjayama

हिन्दी अर्थ

स्वननन्यानातुरानद्य मन्ये भावं कुर्वीताद्य गुरौ निपातिते

English

Like a lapwing challenging the swift Garuda, best of birds, son of Vinata, as he swoops, you challenge Partha Dhananjaya, Karna.

अध्याय 8

श्लोक 27.41

सर्वाम्भॊ निलयं भीमम ऊर्मिमन्तं झषायुतम चन्द्रॊदये विवर्तन्तम अप्लवः संतितीर्षसि

sarvāmbhò nilayaṃ bhīmama ūrmimantaṃ jhaṣāyutama candròdaye vivartantama aplavaḥ saṃtitīrṣasi

हिन्दी अर्थ

आगामी सूर्योदयतक जीवित रहनेका दृढ़ विश्वास कर सकता है?

English

Without a boat you wish to cross the terrible home of all waters, full of waves and thousands of fish, rolling at moonrise.

अध्याय 8

श्लोक 27.42

ऋषभं दुन्दुभिग्रीवं तीक्ष्णशृङ्गं परहारिणम वत्स आह्वयसे युद्धे कर्ण पार्थं धनंजयम

ṛṣabhaṃ dundubhigrīvaṃ tīkṣṇaśṛṅgaṃ parahāriṇama vatsa āhvayase yuddhe karṇa pārthaṃ dhanaṃjayama

हिन्दी अर्थ

तथा हि युद्धे निहतः परैर्गुरु: आचार्यको शत्रुओंने युद्धमें मार डाला है

English

Like a calf challenging a bull with a drum-like neck, sharp horns and a charge, you challenge Partha Dhananjaya, Karna.

अध्याय 8

श्लोक 27.43

महाघॊषं महामेघं दर्दुरः परतिनर्दसि कामतॊय परदं लॊके नरपर्जन्यम अर्जुनम

mahāghòṣaṃ mahāmeghaṃ darduraḥ paratinardasi kāmatòya paradaṃ lòke naraparjanyama arjunama

हिन्दी अर्थ

न चैनमस्त्रं तदुपास्त दुःसहम्

English

Like a frog croaking back at a great cloud of great roar, you do so to Arjuna, the rain-cloud among men who grants desired water.

अध्याय 8

श्लोक 27.44

यथा च सवगृहस्थः शवा वयाघ्रं वनगतं भषेत तथा तवं भषसे कर्ण नरव्याघ्रं धनंजयम

yathā ca savagṛhasthaḥ śavā vayāghraṃ vanagataṃ bhaṣeta tathā tavaṃ bhaṣase karṇa naravyāghraṃ dhanaṃjayama

हिन्दी अर्थ

प्रयाहि तस्माद् द्वधिघतामनीकम् यमौ च कस्तान् विषहेन्मदन्य:

English

As a dog in his own house barks at a tiger in the forest, so you bark, Karna, at the tiger among men, Dhananjaya.

अध्याय 8

श्लोक 27.45

सृगालॊ ऽपि वने कर्ण शशैः परिवृतॊ वसन मन्यते सिंहम आत्मानं यावत सिंहं न पश्यति

sṛgālò 'pi vane karṇa śaśaiḥ parivṛtò vasana manyate siṃhama ātmānaṃ yāvata siṃhaṃ na paśyati

हिन्दी अर्थ

कौन उन वीरोंका वेग सह सकता है?

English

A jackal in the forest, Karna, surrounded by hares, thinks himself a lion until he sees a lion.

अध्याय 8

श्लोक 27.46

तथा तवम अपि राधेय सिंहम आत्मानम इच्छसि अपश्यञ शत्रुदमनं नरव्याघ्रं धनंजयम

tathā tavama api rādheya siṃhama ātmānama icchasi apaśyaña śatrudamanaṃ naravyāghraṃ dhanaṃjayama

हिन्दी अर्थ

यास्यामि वा द्रोणपथा यमाय स्वयं ही द्रोणाचार्यके मार्गसे यमलोक चला जाऊँगा

English

So you too, Radheya, think yourself a lion because you have not seen Dhananjaya, tiger among men, tamer of foes.

अध्याय 8

श्लोक 27.47

वयाघ्रं तवं मन्यसे ऽऽतमानं यावत कृष्णौ न पश्यसि समास्थिताव एकरथे सूर्यचन्द्रमसाव इव

vayāghraṃ tavaṃ manyase ''tamānaṃ yāvata kṛṣṇau na paśyasi samāsthitāva ekarathe sūryacandramasāva iva

हिन्दी अर्थ

परित्याग करके द्रोणाचार्यका ही अनुसरण करूँगा

English

You think yourself a tiger so long as you do not see the two Krishnas mounted on one chariot like sun and moon.

अध्याय 8

श्लोक 27.48

यावद गाण्डीवनिर्घॊषं न शृणॊषि महाहवे तावद एव तवया कर्ण शक्यं वक्तुं यथेच्छसि

yāvada gāṇḍīvanirghòṣaṃ na śṛṇòṣi mahāhave tāvada eva tavayā karṇa śakyaṃ vaktuṃ yathecchasi

हिन्दी अर्थ

प्रियान् भोगान् दुस्त्यजं जीवितं च है, उस जीवनको भी त्याग दूँगा

English

Only so long as you do not hear Gandiva's roar in the great battle, Karna, can you say what you please.

अध्याय 8

श्लोक 27.49

रथशब्दधनुः शब्दैर नादयन्तं दिशॊ दश नर्दन्तम इव शार्दूलं दृष्ट्वा करॊष्टा भविष्यसि

rathaśabdadhanuḥ śabdaira nādayantaṃ diśò daśa nardantama iva śārdūlaṃ dṛṣṭvā karòṣṭā bhaviṣyasi

हिन्दी अर्थ

युक्त प्रादान्‍्महममिमं हि राम:

English

Seeing him making the ten quarters resound with the noise of the chariot and bow, roaring like a tiger, you will become a jackal.

अध्याय 8

श्लोक 27.50

नित्यम एव सृगाजस तवं नित्यं सिंहॊ धनंजयः वीर परद्वेषणान मूढ नित्यं करॊष्टेव लक्ष्यसे

nityama eva sṛgājasa tavaṃ nityaṃ siṃhò dhanaṃjayaḥ vīra paradveṣaṇāna mūḍha nityaṃ karòṣṭeva lakṣyase

हिन्दी अर्थ

रणे हनिष्याम्यहमर्जुनं बलात्

English

You are always a jackal and Dhananjaya always a lion; because you hate a hero, fool, you are always seen as a jackal.

अध्याय 8

श्लोक 27.51

यथाखुः सयाद बिडालश च शवा वयाघ्रश च बलाबले यथा सृगालः सिंहश च यथा च शशकुञ्जरौ

yathākhuḥ sayāda biḍālaśa ca śavā vayāghraśa ca balābale yathā sṛgālaḥ siṃhaśa ca yathā ca śaśakuñjarau

हिन्दी अर्थ

ही भीष्मके सम्मुख यमलोकको चला जाऊँगा किमु बहुना सह तैर्जयामि तम्

English

As a mouse and a cat, a dog and a tiger in strength and weakness, as a jackal and a lion, as a hare and an elephant,

अध्याय 8

श्लोक 27.52

यथानृतं च सत्यं च यथा चापि वृषामृते तथा तवम अपि पार्थश च परख्याताव आत्मकर्मभिः

yathānṛtaṃ ca satyaṃ ca yathā cāpi vṛṣāmṛte tathā tavama api pārthaśa ca parakhyātāva ātmakarmabhiḥ

हिन्दी अर्थ

प्रतिषिषिधे च जगाद चोत्तरम्

English

as falsehood and truth, as poison and nectar, so are you and Partha known by your deeds."

अध्याय 8

श्लोक 27.53

[स] अधिक्षिप्तस तु राधेयः शल्येनामित तेजसा शल्यम आह सुसंक्रुद्धॊ वाक्शल्यम अवधारयन

[sa] adhikṣiptasa tu rādheyaḥ śalyenāmita tejasā śalyama āha susaṃkruddhò vākśalyama avadhārayana

हिन्दी अर्थ

और कहाँ मनुष्योंमें अधम तुम? स्वभिलषितं च हविर्ददी जय:

English

[Sanjaya said:] Thus insulted by Shalya of immeasurable splendour, Radheya, greatly enraged, fixed in mind the dart of words and said to Shalya:

अध्याय 8

श्लोक 27.54

गुणान गुणवतः शल्य गुणवान वेत्ति नागुणः तवं तु नित्यं गुणैर हीनः किं जञास्यस्य अगुणॊ गुणान

guṇāna guṇavataḥ śalya guṇavāna vetti nāguṇaḥ tavaṃ tu nityaṃ guṇaira hīnaḥ kiṃ jañāsyasya aguṇò guṇāna

हिन्दी अर्थ

कुरुषु बहून् विनिहत्य तानरीन्

English

"Shalya, the virtuous know the virtues of the virtuous, not one without virtue; you who are always without virtues, being virtueless, what will you know of virtues?

अध्याय 8

श्लोक 27.55

अर्जुनस्य महास्त्राणि करॊधं वीर्यं धनुः शरान अहं शल्याभिजानामि न तवं जानासि तत तथा

arjunasya mahāstrāṇi karòdhaṃ vīryaṃ dhanuḥ śarāna ahaṃ śalyābhijānāmi na tavaṃ jānāsi tata tathā

हिन्दी अर्थ

खचरगणानवजित्य पाण्डवै: किमु न जितः स तदा त्वयार्जुन:

English

I know, Shalya, Arjuna's great weapons, his wrath, valour, bow and arrows; you do not know them as I do.

अध्याय 8

श्लोक 27.56

एवम एवात्मनॊ वीर्यम अहं वीर्यं च पाण्डवे जानन्न एवाह्वये युद्धे शल्य नाग्निं पतंगवत

evama evātmanò vīryama ahaṃ vīryaṃ ca pāṇḍave jānanna evāhvaye yuddhe śalya nāgniṃ pataṃgavata

हिन्दी अर्थ

अत्यन्त क्रोधसे जल उठा और शल्यसे बोला

English

Knowing thus my own strength and the Pandava's strength, I challenge him to battle, Shalya, not like a moth challenging fire.

अध्याय 8

श्लोक 27.57

अस्ति चायम इषुः शल्य सुपुङ्खॊ रथभॊजनः एकतूणी शयः पत्री सुधौतः समलंकृतः

asti cāyama iṣuḥ śalya supuṅkhò rathabhòjanaḥ ekatūṇī śayaḥ patrī sudhautaḥ samalaṃkṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

निध्नन्नमित्रान् समरे तमो घ्नन् सविता यथा धनंजयं त्वरया पर्यपृच्छत्

English

There is this arrow, Shalya, well feathered, living on chariots, laid in one quiver, polished, well adorned,

अध्याय 8

श्लोक 27.58

शेते चन्दनपूर्णेन पूजितॊ बहुलाः समाः आहेयॊ विषवान उग्रॊ नराश्वद्विपसंघहा

śete candanapūrṇena pūjitò bahulāḥ samāḥ āheyò viṣavāna ugrò narāśvadvipasaṃghahā

हिन्दी अर्थ

उतावलीके साथ धनंजयका पता पूछा

English

which has long lain honoured with sandal powder, serpent-like, venomous, fierce, destroyer of hosts of men, horses and elephants,

अध्याय 8

श्लोक 27.59

एकवीरॊ महारौद्रस तनुत्रास्थि विदारणः निर्भिन्द्यां येन रुष्टॊ ऽहम अपि मेरुं महागिरिम

ekavīrò mahāraudrasa tanutrāsthi vidāraṇaḥ nirbhindyāṃ yena ruṣṭò 'hama api meruṃ mahāgirima

हिन्दी अर्थ

इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि कर्णशल्यसंवादे सप्तत्रिंशोध्याय एकैकं समरे दृष्टवा पाण्डवान् पर्यमृच्छत

English

a single hero, very terrible, rending armour and bones, by which in anger I could split even great Mount Meru.

अध्याय 8

श्लोक 27.60

तम अहं जातु नास्येयम अन्यस्मिन फल्गुनाद ऋते कृष्णाद वा देवकीपुत्रात सत्यं चात्र शृणुष्व मे

tama ahaṃ jātu nāsyeyama anyasmina phalgunāda ṛte kṛṣṇāda vā devakīputrāta satyaṃ cātra śṛṇuṣva me

हिन्दी अर्थ

तस्मै दद्यामभिप्रेतं धनं यन्मनसेच्छति जिसे वह मनसे लेना चाहे, दे दूँगा

English

I will never hurl it at anyone other than Phalguna or Krishna, Devaki's son; hear the truth from me on this.

अध्याय 8

श्लोक 27.61

तेनाहम इषुणा शल्य वासुदेवधनंजयौ यॊत्स्ये परमसंक्रुद्धस तत कर्म सदृशं मम

tenāhama iṣuṇā śalya vāsudevadhanaṃjayau yòtsye paramasaṃkruddhasa tata karma sadṛśaṃ mama

हिन्दी अर्थ

शकटं रत्नसम्पूर्ण यो मे ब्रूबादू धनंजयम्

English

With that arrow, Shalya, I shall fight Vasudeva and Dhananjaya, in utmost rage; that deed is worthy of me.

अध्याय 8

श्लोक 27.62

सर्वेषां वासुदेवानां कृष्णे लक्ष्मीः परतिष्ठिता सर्वेषां पाण्डुपुत्राणां जयः पार्थे परतिष्ठितः उभयं तत समासाद्य कॊ ऽतिवर्तितुम अर्हति

sarveṣāṃ vāsudevānāṃ kṛṣṇe lakṣmīḥ paratiṣṭhitā sarveṣāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ jayaḥ pārthe paratiṣṭhitaḥ ubhayaṃ tata samāsādya kò 'tivartituma arhati

हिन्दी अर्थ

बता देगा, उसे मैं रत्नोंसे भरा हुआ छकड़ा दूँगा शतं दद्यां गवां तस्मै नैत्यिकं कांस्यदोहनम्

English

Among all the Vasudevas, fortune is established in Krishna; among all the sons of Pandu, victory is established in Partha; who could surpass both of these together?

अध्याय 8

श्लोक 27.63

ताव एतौ पुरुषव्याघ्रौ समेतौ सयन्दने सथितौ माम एकम अभिसंयातौ सुजातं शल्य पश्य मे

tāva etau puruṣavyāghrau sametau sayandane sathitau māma ekama abhisaṃyātau sujātaṃ śalya paśya me

हिन्दी अर्थ

देनेवाली सौ गौएँ और कांसका दुग्धपात्र प्रदान करूँगा

English

Those two tigers among men, together in one chariot, coming against me alone—see well-born me, Shalya."

अध्याय 8

श्लोक 27.64

पितृष्वसा मातुलजौ भरातराव अपराजितौ मणी सूत्र इव परॊक्तौ दरष्टासि निहतौ मया

pitṛṣvasā mātulajau bharātarāva aparājitau maṇī sūtra iva paròktau daraṣṭāsi nihatau mayā

हिन्दी अर्थ

तथा तस्मै पुनर्दद्यां श्वेतमश्वतरीरथम् जिसमें काले केशवाली युवतियाँ बैठी होंगी

English

You will see slain by me, like two jewels threaded on a string, the two cousins, sons of father's sister and mother's brother, unconquered brothers.

अध्याय 8

श्लोक 27.65

अर्जुने गाण्डिवं कृष्णे चक्रं तार्क्ष्य कपिध्वजौ भीरूणां तरासजननौ शल्य हर्षकरौ मम

arjune gāṇḍivaṃ kṛṣṇe cakraṃ tārkṣya kapidhvajau bhīrūṇāṃ tarāsajananau śalya harṣakarau mama

हिन्दी अर्थ

न चेत् तदभिमन्येत पुरुषोर्जुनदर्शिवान्

English

In Arjuna, Gandiva; in Krishna, the discus; Garuda and the monkey standard—these terrify the timid and delight me, Shalya.

अध्याय 8

श्लोक 27.66

तवं तु दुष्प्रकृतिर मूढॊ महायुद्धेष्व अकॊविदः भयावतीर्णः संत्रासाद अबद्धं बहु भाषसे

tavaṃ tu duṣprakṛtira mūḍhò mahāyuddheṣva akòvidaḥ bhayāvatīrṇaḥ saṃtrāsāda abaddhaṃ bahu bhāṣase

हिन्दी अर्थ

तथाप्यस्मै पुनर्दद्यां सत्रीणां शतमलंकृतम् न चेत् तदभिमन्येत पुरुषोर्जुनदर्शिवान्

English

But you, ill-natured, foolish, unskilled in great battles, have descended to fear and in terror speak much unbound nonsense.

अध्याय 8

श्लोक 27.67

संस्तौषि तवं तु केनापि हेतुना तौ कुदेशज तौ हत्वा समरे हन्ता तवाम अद्धा सहबान्धवम

saṃstauṣi tavaṃ tu kenāpi hetunā tau kudeśaja tau hatvā samare hantā tavāma addhā sahabāndhavama

हिन्दी अर्थ

सुवर्णस्य च मुख्यस्य हयाग्रयेणां शतं शतान्

English

For some reason you praise those two, born in a bad country; I shall surely slay them in battle and then slay you with your kinsmen.

अध्याय 8

श्लोक 27.68

पापदेशज दुर्बुद्धे कषुद्रक्षत्रियपांसन सुहृद भूत्वा रिपुः किं मां कृष्णाभ्यां भीषयन्न असि

pāpadeśaja durbuddhe kaṣudrakṣatriyapāṃsana suhṛda bhūtvā ripuḥ kiṃ māṃ kṛṣṇābhyāṃ bhīṣayanna asi

हिन्दी अर्थ

तथा सुवर्णशृद्जीणां गोधेनूनां चतुःशतम् न चेत् तदभिमन्येत पुरुषोर्जुनदर्शिवान्

English

Evil-minded, born in a sinful land, stain of the lesser kshatriyas, being a friend yet a foe, why do you try to frighten me with the two Krishnas?

अध्याय 8

श्लोक 27.69

तौ वा ममाद्य हन्तारौ हन्तास्मि समरे सथितौ नाहं बिभेमि कृष्णाभ्यां विजानन्न आत्मनॊ बलम

tau vā mamādya hantārau hantāsmi samare sathitau nāhaṃ bibhemi kṛṣṇābhyāṃ vijānanna ātmanò balama

हिन्दी अर्थ

हेमभाण्डपरिछलन्नान् सुमृष्टमणिभूषणान्

English

Either I shall slay those two today, or they me, standing in battle; I do not fear the two Krishnas, knowing my own strength.

अध्याय 8

श्लोक 27.70

वासुदेव सहस्रं वा फल्गुनानां शतानि च अहम एकॊ हनिष्यामि जॊषम आस्स्व कुदेशज

vāsudeva sahasraṃ vā phalgunānāṃ śatāni ca ahama ekò haniṣyāmi jòṣama āssva kudeśaja

हिन्दी अर्थ

अकुतोभयान् सुसम्पन्नान् राजभोज्यांक्षतुर्दश

English

A thousand Vasudevas or hundreds of Phalgunas I alone shall slay; be silent, man from a bad country.

अध्याय 8

श्लोक 27.71

सत्रियॊ बालाश च वृद्धाश च परायः करीडा गता जनाः या गाथाः संप्रगायन्ति कुर्वन्तॊ ऽधययनं यथा ता गाथाः शृणु मे शल्य मद्रकेषु दुरात्मसु

satriyò bālāśa ca vṛddhāśa ca parāyaḥ karīḍā gatā janāḥ yā gāthāḥ saṃpragāyanti kurvantò 'dhayayanaṃ yathā tā gāthāḥ śṛṇu me śalya madrakeṣu durātmasu

हिन्दी अर्थ

प्रत्यग्रवयसां दद्यां यो मे ब्रूयाद् धनंजयम् अन्यं तस्मै वरं दद्यां यमसौ कामयेत् स्वयम्

English

Women, children, old men, and people at play mostly sing verses as if studying; hear from me, Shalya, those verses about the evil-minded Madrakas.

अध्याय 8

श्लोक 27.72

बराह्मणैः कथिताः पूर्वं यथावद राजसंनिधौ शरुत्वा चैकमना मूढ कषम वा बरूहि वॊत्तमम

barāhmaṇaiḥ kathitāḥ pūrvaṃ yathāvada rājasaṃnidhau śarutvā caikamanā mūḍha kaṣama vā barūhi vòttamama

हिन्दी अर्थ

तच्च तस्मै पुनर्दद्यां यद् यच्च मनसेच्छति

English

They were recited by Brahmanas in the king's presence as they should be; hearing them, fool, concentrate, and then either bear them or reply better.

अध्याय 8

श्लोक 27.73

मित्रध्रुन मद्रकॊ नित्यं यॊ नॊ दवेष्टि स मद्रकः मद्रके संगतं नास्ति कषुद्रवाक्ये नराधमे

mitradhruna madrakò nityaṃ yò nò daveṣṭi sa madrakaḥ madrake saṃgataṃ nāsti kaṣudravākye narādhame

हिन्दी अर्थ

दशध्मौ सागरसम्भूतं सुस्वरं शड्खमुत्तमम् अपने सेवकोंसहित बड़ा प्रसन्न हुआ

English

The Madraka is ever a betrayer of friends; he who hates us is a Madraka. There is no friendship in a Madraka, a base-spoken, lowest of men.

अध्याय 8

श्लोक 27.74

दुरात्मा मद्रकॊ नित्यं नित्यं चानृतिकॊ ऽनृजुः यावदन्तं हि दौरात्म्यं मद्रकेष्व इति नः शरुतम

durātmā madrakò nityaṃ nityaṃ cānṛtikò 'nṛjuḥ yāvadantaṃ hi daurātmyaṃ madrakeṣva iti naḥ śarutama

हिन्दी अर्थ

सिंहनाद: सवादित्र: कुछ्जराणां च नि:स्वन:

English

The Madraka is ever evil-souled, always untruthful and crooked; we have heard that wickedness among the Madrakas extends to the end.

अध्याय 8

श्लोक 27.75

पिता माता च पुत्रश च शवश्रू शवशुर मातुलाः जामाता दुहिता भराता नप्ता ते ते च बान्धवाः

pitā mātā ca putraśa ca śavaśrū śavaśura mātulāḥ jāmātā duhitā bharātā naptā te te ca bāndhavāḥ

हिन्दी अर्थ

योधानां सम्प्रद्शनां तथा समभवत् स्वन: मद्रराज: प्रहस्येदं वचन प्रत्यभाषत

English

Father, mother, son, mother-in-law, father-in-law, maternal uncles, son-in-law, daughter, brother, grandson and kinsmen, all of them,

अध्याय 8

श्लोक 27.76

वयस्याभ्यागताश चान्ये दासीदासं च संगतम पुम्भिर विमिश्रा नार्यश च जञाताज्ञाताः सवयेच्छया

vayasyābhyāgatāśa cānye dāsīdāsaṃ ca saṃgatama pumbhira vimiśrā nāryaśa ca jañātājñātāḥ savayecchayā

हिन्दी अर्थ

राधापुत्र महारथी कर्णसे मद्रराज शल्यने हँसकर इस प्रकार कहा

English

friends, guests, and slaves, male and female, are mingled together; women mixed with men, known and unknown, as they please.

अध्याय 8

श्लोक 27.77

येषां गृहेषु शिष्टानां सक्तु मन्थाशिनां सदा पीत्वा सीधुं सगॊ मांसं नर्दन्ति च हसन्ति च

yeṣāṃ gṛheṣu śiṣṭānāṃ saktu manthāśināṃ sadā pītvā sīdhuṃ sagò māṃsaṃ nardanti ca hasanti ca

हिन्दी अर्थ

इति श्रीमहा भारते कर्णपर्वणि कर्णावलेपे अष्टात्रिंशो 5 ध्याय: प्रयच्छ पुरुषायाद्य द्रक्ष्यसि त्वं धनंजयम्

English

In whose houses the remaining people, always eating barley-gruel, drinking liquor, with beef and meat, dance and laugh.

अध्याय 8

श्लोक 27.78

यानि चैवाप्य अबद्धानि परवर्तन्ते च कामतः कामप्रलापिनॊ ऽनयॊन्यं तेषु धर्मः कथं भवेत

yāni caivāpya abaddhāni paravartante ca kāmataḥ kāmapralāpinò 'nayònyaṃ teṣu dharmaḥ kathaṃ bhaveta

हिन्दी अर्थ

अयल्नेनैव राधेय द्रष्टास्यद्य धनंजयम्

English

And what things go on unbound and by wish, with people talking at will among themselves, how could there be dharma in those?

अध्याय 8

श्लोक 27.79

मद्रकेषु विलुप्तेषु परख्याताशुभ कर्मसु नापि वैरं न सौहार्दं मद्रकेषु समाचरेत

madrakeṣu vilupteṣu parakhyātāśubha karmasu nāpi vairaṃ na sauhārdaṃ madrakeṣu samācareta

हिन्दी अर्थ

तुम बिना यत्न किये ही देख लोगे अपात्रदाने ये दोषास्तान् मोहान्नावबुध्यसे

English

Among the destroyed Madrakas, known for inauspicious deeds, one should practise neither enmity nor friendship.

अध्याय 8

श्लोक 27.80

मद्रके संगतं नास्ति मद्रकॊ हि सचापलः मद्रकेषु च दुःस्पर्शं शौचं गान्धारकेषु च

madrake saṃgataṃ nāsti madrakò hi sacāpalaḥ madrakeṣu ca duḥsparśaṃ śaucaṃ gāndhārakeṣu ca

हिन्दी अर्थ

न हि शुश्रुम सम्मर्दे क्रोष्टा सिंहौ निपातितो ये त्वां न वारयन्त्याशु प्रपतन्तं हुताशने

English

There is no association with a Madraka, for the Madraka is fickle; among the Madrakas and the Gandharakas purity is hard to touch.

अध्याय 8

श्लोक 27.81

राजयाजक याज्येन नष्टं दत्तं हविर भवेत

rājayājaka yājyena naṣṭaṃ dattaṃ havira bhaveta

हिन्दी अर्थ

बह्नबद्धमकर्णीयं को हि ब्रूयाज्जिजीविषु:

English

By a priest who sacrifices for kings, the oblation given is lost.

अध्याय 8

श्लोक 27.82

शूद्र संस्कारकॊ विप्रॊ यथा याति पराभवम तथा बरह्म दविषॊ नित्यं गच्छन्तीह पराभवम

śūdra saṃskārakò viprò yathā yāti parābhavama tathā barahma daviṣò nityaṃ gacchantīha parābhavama

हिन्दी अर्थ

है, ऐसा कौन पुरुष ऐसी बहुत-सी न सुननेयोग्य ऊटपटांग बातें कह सकता है? गिर्यग्राद् वा निपतनं तादूक् तव चिकीर्षितम्

English

As a Brahmana who performs rites for shudras goes to disgrace, so those who hate Brahmanas always come to disgrace here.

अध्याय 8

श्लोक 27.83

मद्रके संगतं नास्ति हतं वृश्चिकतॊ विषम आथर्वणेन मन्त्रेण सर्वा शान्तिः कृता भवेत

madrake saṃgataṃ nāsti hataṃ vṛścikatò viṣama ātharvaṇena mantreṇa sarvā śāntiḥ kṛtā bhaveta

हिन्दी अर्थ

चोटीसे पृथ्वीपर कूदनेकी इच्छा करे, ऐसी ही तुम्हारी सारी चेष्टा और अभिलाषा है

English

There is no association with a Madraka; poison struck by a scorpion is neutralised; by an Atharvan mantra complete remedy is made.

अध्याय 8

श्लोक 27.84

इति वृश्चिक दष्टस्य नाना विषहतस्य च कुर्वन्ति भेषजं पराज्ञाः सत्यं तच चापि दृश्यते एवं विद्वञ जॊषम आस्स्व शृणु चात्रॊत्तरं वचः

iti vṛścika daṣṭasya nānā viṣahatasya ca kurvanti bheṣajaṃ parājñāḥ satyaṃ taca cāpi dṛśyate evaṃ vidvaña jòṣama āssva śṛṇu cātròttaraṃ vacaḥ

हिन्दी अर्थ

धनंजयेन युध्यस्व श्रेयश्वेत् प्राप्तुमिच्छसि सैनिकोंके साथ सुरक्षित रहकर अर्जुनसे युद्ध करो

English

So the wise make a cure for one bitten by a scorpion and struck by various poisons, and that is seen to be true. Knowing this, be silent, and hear my further word.

अध्याय 8

श्लोक 27.85

वासांस्य उत्सृज्य नृत्यन्ति सत्रियॊ या मद्य मॊहिताः मिथुने ऽसंयताश चापि यथा कामचराश च ताः तासां पुत्रः कथं धर्मं मद्रकॊ वक्तुम अर्हति

vāsāṃsya utsṛjya nṛtyanti satriyò yā madya mòhitāḥ mithune 'saṃyatāśa cāpi yathā kāmacarāśa ca tāḥ tāsāṃ putraḥ kathaṃ dharmaṃ madrakò vaktuma arhati

हिन्दी अर्थ

श्रद्धस्वैवं मया प्रोक्तं यदि तेडस्ति जिजीविषा

English

Women who, bewildered by liquor, dance having cast off their clothes, uncontrolled in union, roaming as they please—how can the son of such, a Madraka, speak of dharma?

अध्याय 8

श्लोक 27.86

यास तिष्ठन्त्यः परमेहन्ति यथैवॊष्ट्री दशेरके तासां विभ्रष्टलज्जानां निर्लज्जानां ततस ततः तवं पुत्रस तादृशीनां हि धर्मं वक्तुम इहेच्छसि

yāsa tiṣṭhantyaḥ paramehanti yathaivòṣṭrī daśerake tāsāṃ vibhraṣṭalajjānāṃ nirlajjānāṃ tatasa tataḥ tavaṃ putrasa tādṛśīnāṃ hi dharmaṃ vaktuma ihecchasi

हिन्दी अर्थ

इच्छा है तो मेरे इस कथनपर विश्वास करो त्वं तु मित्रमुख: शत्रुर्मा भीषयितुमिच्छसि

English

Those who stand and relieve themselves like a she-camel at a bridle, those shameless ones, their modesty lost, here and there—you, the son of such, wish to speak of dharma here.

अध्याय 8

श्लोक 27.87

सुवीरकं याच्यमाना मद्रका कषति सफिजौ अदातु कामा वचनम इदं वदति दारुणम

suvīrakaṃ yācyamānā madrakā kaṣati saphijau adātu kāmā vacanama idaṃ vadati dāruṇama

हिन्दी अर्थ

अपीन्द्रो वज्मुद्यम्य किमु मर्त्य: कथंचन

English

When Suviraka is begged for, the Madraka woman, not wishing to give, utters this harsh speech, striking her thighs:

अध्याय 8

श्लोक 27.88

मा मा सुवीरकं कश चिद याचतां दयितॊ मम पुत्रं दद्यां परतिपदं न तु दद्यां सुवीरकम

mā mā suvīrakaṃ kaśa cida yācatāṃ dayitò mama putraṃ dadyāṃ paratipadaṃ na tu dadyāṃ suvīrakama

हिन्दी अर्थ

चुकोपयिषुरत्यर्थ कर्ण मद्रेश्वरः पुनः: स्तदा तप्स्यस्यर्जुनस्थानुयोगात्

English

"Let no one beg me for Suviraka, which is dear to me; I would give a son in return, but I would not give Suviraka."

अध्याय 8

श्लोक 27.89

नार्यॊ बृहत्यॊ निर्ह्रीका मद्रकाः कम्बलावृताः घस्मरा नष्टशौचाश च पराय इत्य अनुशुश्रुम

nāryò bṛhatyò nirhrīkā madrakāḥ kambalāvṛtāḥ ghasmarā naṣṭaśaucāśa ca parāya itya anuśuśruma

हिन्दी अर्थ

सम्प्रार्थयस्यर्जुनं जेतुमद्य

English

We have heard that the Madraka women are tall, shameless, wrapped in blankets, gluttonous and mostly lacking purity.

अध्याय 8

श्लोक 27.90

एवमादि मयान्यैर वा शक्यं वक्तुं भवेद बहु आ केशाग्रान नखाग्राच च वक्तव्येषु कुवर्त्मसु

evamādi mayānyaira vā śakyaṃ vaktuṃ bhaveda bahu ā keśāgrāna nakhāgrāca ca vaktavyeṣu kuvartmasu

हिन्दी अर्थ

करना भी वैसा ही है

English

Such and much more could be said by me or others, from the tip of the hair to the tip of the nail, of those who are to be spoken of, who are on evil paths.

अध्याय 8

श्लोक 27.91

मद्रकाः सिन्धुसौवीरा धर्मं विद्युः कथं तव इह पापदेशॊद्भवा मलेच्छा धर्माणम अविचक्षणाः

madrakāḥ sindhusauvīrā dharmaṃ vidyuḥ kathaṃ tava iha pāpadeśòdbhavā malecchā dharmāṇama avicakṣaṇāḥ

हिन्दी अर्थ

मा पार्थमासाद्य विनड्क्ष्यसि त्वम् शशको द्वयसे युद्धे कर्ण पार्थ धनंजयम्

English

How could the Madrakas, Sindhus and Sauviras know dharma here—they born in a sinful land, Mlecchas, unskilled in dharmas?

अध्याय 8

श्लोक 27.92

एष मुख्यतमॊ धर्मः कषत्रियस्येति नः शरुतम यद आजौ निहतः शेते सद्भिः समभिपूजितः

eṣa mukhyatamò dharmaḥ kaṣatriyasyeti naḥ śarutama yada ājau nihataḥ śete sadbhiḥ samabhipūjitaḥ

हिन्दी अर्थ

शृगाल इव मूढस्त्वं नूसिंहं कर्ण पाण्डवम्

English

We have heard that this is the foremost dharma of a kshatriya: to lie slain in battle, honoured by the good.

अध्याय 8

श्लोक 27.93

आयुधानां संपराये यन मुच्येयम अहं ततः न मे स परथमः कल्पॊ निधने सवर्गम इच्छतः

āyudhānāṃ saṃparāye yana mucyeyama ahaṃ tataḥ na me sa parathamaḥ kalpò nidhane savargama icchataḥ

हिन्दी अर्थ

भोगीवाह्नयसे पाते कर्ण पार्थ धनंजयम् अर्जुनको ललकार रहे हो

English

If I were to be released from the clash of weapons, that would not be my first choice, wishing for heaven at death.

अध्याय 8

श्लोक 27.94

सॊ ऽहं परियः सखा चास्मि धार्तराष्ट्रस्य धीमतः तदर्थे हि मम पराणा यच च मे विद्यते वसु

sò 'haṃ pariyaḥ sakhā cāsmi dhārtarāṣṭrasya dhīmataḥ tadarthe hi mama parāṇā yaca ca me vidyate vasu

हिन्दी अर्थ

पार करना चाहते हो

English

I am a dear friend of the wise son of Dhritarashtra; for him are my life and whatever wealth I have.

अध्याय 8

श्लोक 27.95

वयक्तं तवम अप्य उपहितः पाण्डवैः पापदेशज यथा हय अमित्रवत सर्वं तवम अस्मासु परवर्तसे

vayaktaṃ tavama apya upahitaḥ pāṇḍavaiḥ pāpadeśaja yathā haya amitravata sarvaṃ tavama asmāsu paravartase

हिन्दी अर्थ

वत्स आह्वयसे युद्धे कर्ण पार्थ धनंजयम् बाणतोयप्रदं लोके नरपर्जन्यमर्जुनम्

English

Clearly you too have been planted by the Pandavas, born in a sinful land; for you behave towards us in everything as an enemy.

स्रोत: bhavykhatri/DharmicData · प्राप्त 1/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।