Karna Parva

[वै] एतच छरुत्वा महाराज धृतराष्ट्रॊ ऽमबिका सुतः अब्रवीत संजयं सूतं शॊकव्याकुल चेतनः॥ 4.1 ॥

[vai] etaca charutvā mahārāja dhṛtarāṣṭrò 'mabikā sutaḥ abravīta saṃjayaṃ sūtaṃ śòkavyākula cetanaḥ

दुष्प्रणीतेन मे तात मनसाभिप्लुतात्मनः हतं वैकर्तनं शरुत्वा शॊकॊ मर्माणि कृन्तति॥ 4.2 ॥

duṣpraṇītena me tāta manasābhiplutātmanaḥ hataṃ vaikartanaṃ śarutvā śòkò marmāṇi kṛntati

कृतास्त्र परमाः शल्ये दुःखपारं तितीर्षवः कुरूणां सृञ्जयानां च के नु जीवन्ति के मृताः॥ 4.3 ॥

kṛtāstra paramāḥ śalye duḥkhapāraṃ titīrṣavaḥ kurūṇāṃ sṛñjayānāṃ ca ke nu jīvanti ke mṛtāḥ

[स] हतः शांतनवॊ राजन दुराधर्षः परतापवान हत्वा पाण्डव यॊधानाम अर्बुदं दशभिर दिनैः॥ 4.4 ॥

[sa] hataḥ śāṃtanavò rājana durādharṣaḥ paratāpavāna hatvā pāṇḍava yòdhānāma arbudaṃ daśabhira dinaiḥ

ततॊ दरॊणॊ महेष्वासः पाञ्चालानां रथव्रजान निहत्य युधि दुर्धर्षः पश्चाद रुक्मरथॊ हतः॥ 4.5 ॥

tatò daròṇò maheṣvāsaḥ pāñcālānāṃ rathavrajāna nihatya yudhi durdharṣaḥ paścāda rukmarathò hataḥ

हतशिष्टस्य भीष्मेण दरॊणेन च महात्मना अर्धं निहत्य सैन्यस्य कर्णॊ वैकर्तनॊ हतः॥ 4.6 ॥

hataśiṣṭasya bhīṣmeṇa daròṇena ca mahātmanā ardhaṃ nihatya sainyasya karṇò vaikartanò hataḥ

विविंशतिर महाराज राजपुत्रॊ महाबलः आनर्तयॊधाञ शतशॊ निहत्य निहतॊ रणे॥ 4.7 ॥

viviṃśatira mahārāja rājaputrò mahābalaḥ ānartayòdhāña śataśò nihatya nihatò raṇe

अथ पुत्रॊ विकर्णस ते कषत्रव्रतम अनुस्मरन कषीणवाहायुधः शूरः सथितॊ ऽभिमुखतः परान॥ 4.8 ॥

atha putrò vikarṇasa te kaṣatravratama anusmarana kaṣīṇavāhāyudhaḥ śūraḥ sathitò 'bhimukhataḥ parāna

घॊररूपान परिक्लेशान दुर्यॊधनकृतान बहून परतिज्ञां समरता चैव भीमसेनेन पातितः॥ 4.9 ॥

ghòrarūpāna parikleśāna duryòdhanakṛtāna bahūna paratijñāṃ samaratā caiva bhīmasenena pātitaḥ

विन्दानुविन्दाव आवन्त्यौ राजपुत्रौ महाबलौ कृत्वा न सुकरं कर्म गतौ वैवस्वतक्षयम॥ 4.10 ॥

vindānuvindāva āvantyau rājaputrau mahābalau kṛtvā na sukaraṃ karma gatau vaivasvatakṣayama

सिन्धुराष्ट्रमुखानीह दश राष्ट्राणि यस्य वै वशे तिष्ठन्ति वीरस्य यः सथितस तव शासने॥ 4.11 ॥

sindhurāṣṭramukhānīha daśa rāṣṭrāṇi yasya vai vaśe tiṣṭhanti vīrasya yaḥ sathitasa tava śāsane

अक्षौहिणीर दशैकां च निर्जित्य निशितैः शरैः अर्जुनेन हतॊ राजन महावीर्यॊ जयद्रथः॥ 4.12 ॥

akṣauhiṇīra daśaikāṃ ca nirjitya niśitaiḥ śaraiḥ arjunena hatò rājana mahāvīryò jayadrathaḥ

तथा दुर्यॊधन सुतस तरस्वी युद्धदुर्मदः वर्तमानः पितुः शास्त्रे सौभद्रेण निपातितः॥ 4.13 ॥

tathā duryòdhana sutasa tarasvī yuddhadurmadaḥ vartamānaḥ pituḥ śāstre saubhadreṇa nipātitaḥ

तथा दौःशासनिर वीरॊ बाहुशाली रणॊत्कटः दरौपदेयेन विक्रम्य गमितॊ यमसादनम॥ 4.14 ॥

tathā dauḥśāsanira vīrò bāhuśālī raṇòtkaṭaḥ daraupadeyena vikramya gamitò yamasādanama

किरातानाम अधिपतिः सागरानूपवासिनाम देवराजस्य धर्मात्मा परियॊ बहुमतः सखा॥ 4.15 ॥

kirātānāma adhipatiḥ sāgarānūpavāsināma devarājasya dharmātmā pariyò bahumataḥ sakhā

भगदत्तॊ महीपालः कषत्रधर्मरतः सदा धनंजयेन विक्रम्य गमितॊ यमसादनम॥ 4.16 ॥

bhagadattò mahīpālaḥ kaṣatradharmarataḥ sadā dhanaṃjayena vikramya gamitò yamasādanama

तथा कौरव दायादः सौमदत्तिर महायशाः हतॊ भूरिश्रवा राजञ शूरः सात्यकिना युधि॥ 4.17 ॥

tathā kaurava dāyādaḥ saumadattira mahāyaśāḥ hatò bhūriśravā rājaña śūraḥ sātyakinā yudhi

शरुतायुर अपि चाम्बष्ठः कषत्रियाणां धनुर्धरः चरन्न अभीतवत संख्ये निहतः सव्यसाचिना॥ 4.18 ॥

śarutāyura api cāmbaṣṭhaḥ kaṣatriyāṇāṃ dhanurdharaḥ caranna abhītavata saṃkhye nihataḥ savyasācinā

तव पुत्रः सदा संख्ये कृतास्त्रॊ युद्धदुर्मदः दुःशासनॊ महाराज भीमसेनेन पातितः॥ 4.19 ॥

tava putraḥ sadā saṃkhye kṛtāstrò yuddhadurmadaḥ duḥśāsanò mahārāja bhīmasenena pātitaḥ

यस्य राजन गजानीकं बहुसाहस्रम अद्भुतम सुदक्षिणः स संग्रामे निहतः सव्यसाचिना॥ 4.20 ॥

yasya rājana gajānīkaṃ bahusāhasrama adbhutama sudakṣiṇaḥ sa saṃgrāme nihataḥ savyasācinā

कॊसलानाम अधिपतिर हत्वा बहुशतान परान सौभद्रेण हि विक्रम्य गमितॊ यमसादनम॥ 4.21 ॥

kòsalānāma adhipatira hatvā bahuśatāna parāna saubhadreṇa hi vikramya gamitò yamasādanama

बहुशॊ यॊधयित्वा च भीमसेनं महारथः चित्रसेनस तव सुतॊ भीमसेनेन पातितः॥ 4.22 ॥

bahuśò yòdhayitvā ca bhīmasenaṃ mahārathaḥ citrasenasa tava sutò bhīmasenena pātitaḥ

मद्रराजात्मजः शूरः परेषां भयवर्धनः असि चर्म धरः शरीमान सौभद्रेण निपातितः॥ 4.23 ॥

madrarājātmajaḥ śūraḥ pareṣāṃ bhayavardhanaḥ asi carma dharaḥ śarīmāna saubhadreṇa nipātitaḥ

समः कर्णस्य समरे यः स कर्णस्य पश्यतः वृषसेनॊ महातेजाः शीघ्रास्त्रः कृतनिश्चयः॥ 4.24 ॥

samaḥ karṇasya samare yaḥ sa karṇasya paśyataḥ vṛṣasenò mahātejāḥ śīghrāstraḥ kṛtaniścayaḥ

अभिमन्यॊर वधं समृत्वा परतिज्ञाम अपि चात्मनः धनंजयेन विक्रम्य गमितॊ यमसादनम॥ 4.25 ॥

abhimanyòra vadhaṃ samṛtvā paratijñāma api cātmanaḥ dhanaṃjayena vikramya gamitò yamasādanama

नित्यप्रसक्तवैरॊ यः पाण्डवैः पृथिवीपतिः विश्राव्य वैरं पार्थेन शरुतायुः स निपातितः॥ 4.26 ॥

nityaprasaktavairò yaḥ pāṇḍavaiḥ pṛthivīpatiḥ viśrāvya vairaṃ pārthena śarutāyuḥ sa nipātitaḥ

शल्य पुत्रस तु विक्रान्तः सहदेवेन मारिष हतॊ रुक्मरथॊ राजन भराता मातुलजॊ युधि॥ 4.27 ॥

śalya putrasa tu vikrāntaḥ sahadevena māriṣa hatò rukmarathò rājana bharātā mātulajò yudhi

राजा भगीरथॊ वृद्धॊ बृहत कषत्रश च केकयः पराक्रमन्तौ विक्रान्तौ निहतौ वीर्यवत्तरौ॥ 4.28 ॥

rājā bhagīrathò vṛddhò bṛhata kaṣatraśa ca kekayaḥ parākramantau vikrāntau nihatau vīryavattarau

भगदत्तसुतॊ राजन कृतप्रज्ञॊ महाबलः शयेनवच चरता संख्ये नकुलेन निपातितः॥ 4.29 ॥

bhagadattasutò rājana kṛtaprajñò mahābalaḥ śayenavaca caratā saṃkhye nakulena nipātitaḥ

पितामहस तव तथा बाह्लिकः सह बाह्लिकैः भीमसेनेन विक्रम्य गमितॊ यमसादनम॥ 4.30 ॥

pitāmahasa tava tathā bāhlikaḥ saha bāhlikaiḥ bhīmasenena vikramya gamitò yamasādanama

जयत्सेनस तथा राजञ जारासंधिर महाबलः मागधॊ निहतः संख्ये सौभद्रेण महात्मना॥ 4.31 ॥

jayatsenasa tathā rājaña jārāsaṃdhira mahābalaḥ māgadhò nihataḥ saṃkhye saubhadreṇa mahātmanā

पुत्रस ते दुर्मुखॊ राजन दुःसहश च महारथः गदया भीमसेनेन निहतौ शूरमानिनौ॥ 4.32 ॥

putrasa te durmukhò rājana duḥsahaśa ca mahārathaḥ gadayā bhīmasenena nihatau śūramāninau

दुर्मर्षणॊ दुर्विषहॊ दुर्जयश च महारथः कृत्वा न सुकरं कर्म गता वैवस्वतक्षयम॥ 4.33 ॥

durmarṣaṇò durviṣahò durjayaśa ca mahārathaḥ kṛtvā na sukaraṃ karma gatā vaivasvatakṣayama

सचिवॊ वृषवर्मा ते सूतः परमवीर्यवान भीमसेनेन विक्रम्य गमितॊ यमसादनम॥ 4.34 ॥

sacivò vṛṣavarmā te sūtaḥ paramavīryavāna bhīmasenena vikramya gamitò yamasādanama

नागायुत बलॊ राजा नागायुत बलॊ महान सगणः पाण्डुपुत्रेण निहतः सव्यसाचिना॥ 4.35 ॥

nāgāyuta balò rājā nāgāyuta balò mahāna sagaṇaḥ pāṇḍuputreṇa nihataḥ savyasācinā

वसातयॊ महाराज दविसाहस्राः परहारिणः शूरसेनाश च विक्रान्ताः सर्वे युधि निपातिताः॥ 4.36 ॥

vasātayò mahārāja davisāhasrāḥ parahāriṇaḥ śūrasenāśa ca vikrāntāḥ sarve yudhi nipātitāḥ

अभीषाहाः कवचिनः परहरन्तॊ महॊत्कटाः शिबयश च रथॊदाराः कलिङ्ग सहिता हताः॥ 4.37 ॥

abhīṣāhāḥ kavacinaḥ paraharantò mahòtkaṭāḥ śibayaśa ca rathòdārāḥ kaliṅga sahitā hatāḥ

गॊकुले नित्यसंवृद्धा युद्धे परमकॊविदाः शरेणयॊ बहुसाहस्राः संशप्तक गणाश च ये ते सर्वे पार्थम आसाद्य गता वैवस्वतक्षयम॥ 4.38 ॥

gòkule nityasaṃvṛddhā yuddhe paramakòvidāḥ śareṇayò bahusāhasrāḥ saṃśaptaka gaṇāśa ca ye te sarve pārthama āsādya gatā vaivasvatakṣayama

सयालौ तव महाराज राजानौ वृषकाचलौ तवदर्थे संपराक्रान्तौ निहतौ सव्यसाचिना॥ 4.39 ॥

sayālau tava mahārāja rājānau vṛṣakācalau tavadarthe saṃparākrāntau nihatau savyasācinā

उग्रकर्मा महेष्वासॊ नामतः कर्मतस तथा शाल्वराजॊ महाराज भीमसेनेन पातितः॥ 4.40 ॥

ugrakarmā maheṣvāsò nāmataḥ karmatasa tathā śālvarājò mahārāja bhīmasenena pātitaḥ

ओघवांश च महाराज बृहन्तः सहितॊ रणे पराक्रमन्तौ मित्रार्थे गतौ वैवस्वतक्षयम॥ 4.41 ॥

oghavāṃśa ca mahārāja bṛhantaḥ sahitò raṇe parākramantau mitrārthe gatau vaivasvatakṣayama

तथैव रथिनां शरेष्ठः कषेमधूर्तिर विशां पते निहतॊ गदया राजन भीमसेनेन संयुगे॥ 4.42 ॥

tathaiva rathināṃ śareṣṭhaḥ kaṣemadhūrtira viśāṃ pate nihatò gadayā rājana bhīmasenena saṃyuge

तथा राजा महेष्वासॊ जलसंधॊ महाबलः सुमहत कदनं कृत्त्वा हतः सात्यकिना रणे॥ 4.43 ॥

tathā rājā maheṣvāsò jalasaṃdhò mahābalaḥ sumahata kadanaṃ kṛttvā hataḥ sātyakinā raṇe

अलायुधॊ राक्षसेन्द्रः खरबन्धुर यानगः घटॊत्कचेन विक्रम्य गमितॊ यमसादनम॥ 4.44 ॥

alāyudhò rākṣasendraḥ kharabandhura yānagaḥ ghaṭòtkacena vikramya gamitò yamasādanama

राधेयाः सूतपुत्राश च भरातरश च महारथाः केकयाः सर्वशश चापि निहताः सव्यसाचिना॥ 4.45 ॥

rādheyāḥ sūtaputrāśa ca bharātaraśa ca mahārathāḥ kekayāḥ sarvaśaśa cāpi nihatāḥ savyasācinā

मालवा मद्रकाश चैव दरविडाश चॊग्रविक्रमाः यौधेयाश च ललित्थाश च कषुद्रकाश चाप्य उशीनराः॥ 4.46 ॥

mālavā madrakāśa caiva daraviḍāśa cògravikramāḥ yaudheyāśa ca lalitthāśa ca kaṣudrakāśa cāpya uśīnarāḥ

मावेल्लकास तुण्डिकेराः सावित्री पुत्र काञ्चलाह पराच्यॊदीच्याः परतीच्याश च दाक्षिणात्याश च मारिष॥ 4.47 ॥

māvellakāsa tuṇḍikerāḥ sāvitrī putra kāñcalāha parācyòdīcyāḥ paratīcyāśa ca dākṣiṇātyāśa ca māriṣa

पत्तीनां निहताः संघा हयानाम अयुतानि च रथव्रजाश च निहता हताश च वरवारणाः॥ 4.48 ॥

pattīnāṃ nihatāḥ saṃghā hayānāma ayutāni ca rathavrajāśa ca nihatā hatāśa ca varavāraṇāḥ

स धवजाः सायुधाः शूराः स वर्माम्बर भूषणाः कालेन महता यत्ताः कुले ये च विवर्धिताः॥ 4.49 ॥

sa dhavajāḥ sāyudhāḥ śūrāḥ sa varmāmbara bhūṣaṇāḥ kālena mahatā yattāḥ kule ye ca vivardhitāḥ

ते हताः समरे राजन पार्थेनाक्लिष्ट कर्मणा अन्ये तथामित बलाः परस्परवधैषिणः॥ 4.50 ॥

te hatāḥ samare rājana pārthenākliṣṭa karmaṇā anye tathāmita balāḥ parasparavadhaiṣiṇaḥ

एते चान्ये च बहवॊ राजानः सगणा रणे हताः सहस्रशॊ राजन यन मां तवं परिपृच्छसि एवम एष कषयॊ वृत्तः कर्णार्जुन समागमे॥ 4.51 ॥

ete cānye ca bahavò rājānaḥ sagaṇā raṇe hatāḥ sahasraśò rājana yana māṃ tavaṃ paripṛcchasi evama eṣa kaṣayò vṛttaḥ karṇārjuna samāgame

महेन्द्रेण यथा वृत्रॊ यथा रामेण रावणः यथा कृष्णेन निहतॊ मुरॊ रणनिपातितः कार्तवीर्यश च रामेण भार्गवेण हतॊ यथा॥ 4.52 ॥

mahendreṇa yathā vṛtrò yathā rāmeṇa rāvaṇaḥ yathā kṛṣṇena nihatò murò raṇanipātitaḥ kārtavīryaśa ca rāmeṇa bhārgaveṇa hatò yathā

स जञातिबान्धवः शूरः समरे युद्धदुर्मदः रणे कृत्वा महायुद्धं घॊरं तरैलॊक्यविश्रुतम॥ 4.53 ॥

sa jañātibāndhavaḥ śūraḥ samare yuddhadurmadaḥ raṇe kṛtvā mahāyuddhaṃ ghòraṃ tarailòkyaviśrutama

तथार्जुनेन निहतॊ दवैरथे युद्धदुर्मदः सामात्यबान्धवॊ राजन कर्णः परहरतां वरः॥ 4.54 ॥

tathārjunena nihatò davairathe yuddhadurmadaḥ sāmātyabāndhavò rājana karṇaḥ paraharatāṃ varaḥ

जयाशा धार्तराष्ट्राणां वैरस्य च मुखं यतः तीर्णं तत पाण्डवै राजन यत पुरा नावबुध्यसे॥ 4.55 ॥

jayāśā dhārtarāṣṭrāṇāṃ vairasya ca mukhaṃ yataḥ tīrṇaṃ tata pāṇḍavai rājana yata purā nāvabudhyase

उच्यमानॊ महाराज बन्धुभिर हितकाङ्क्षिभिः तद इदं समनुप्राप्तं वयसनं तवां महात्ययम॥ 4.56 ॥

ucyamānò mahārāja bandhubhira hitakāṅkṣibhiḥ tada idaṃ samanuprāptaṃ vayasanaṃ tavāṃ mahātyayama

पुत्राणां राज्यकामानां तवया राजन हितैषिणा अहितानीव चीर्णानि तेषां ते फलम आगतम॥ 4.57 ॥

putrāṇāṃ rājyakāmānāṃ tavayā rājana hitaiṣiṇā ahitānīva cīrṇāni teṣāṃ te phalama āgatama

[धृ] आख्याता मामकास तात निहता युधि पाण्डवैः निहतान पाण्डवेयानां मामकैर बरूहि संजय॥ 4.58 ॥

[dhṛ] ākhyātā māmakāsa tāta nihatā yudhi pāṇḍavaiḥ nihatāna pāṇḍaveyānāṃ māmakaira barūhi saṃjaya

[स] कुन्तयॊ युधि विक्रान्ता महासत्त्वा महाबलाः सानुबन्धाः सहामात्या भीष्मेण युधि पातिताः॥ 4.59 ॥

[sa] kuntayò yudhi vikrāntā mahāsattvā mahābalāḥ sānubandhāḥ sahāmātyā bhīṣmeṇa yudhi pātitāḥ

समः किरीटिना संख्ये वीर्येण च बलेन च सत्यजित सत्यसंधेन दरॊणेन निहतॊ रणे॥ 4.60 ॥

samaḥ kirīṭinā saṃkhye vīryeṇa ca balena ca satyajita satyasaṃdhena daròṇena nihatò raṇe

तथा विराटद्रुपदौ वृद्धौ सह सुतौ नृपौ पराक्रमन्तौ मित्रार्थे दरॊणेन निहतौ रणे॥ 4.61 ॥

tathā virāṭadrupadau vṛddhau saha sutau nṛpau parākramantau mitrārthe daròṇena nihatau raṇe

यॊ बाल एव समरे संमितः सव्यसाचिना केशवेन च दुर्धर्षॊ बलदेवेन चाभिभूः॥ 4.62 ॥

yò bāla eva samare saṃmitaḥ savyasācinā keśavena ca durdharṣò baladevena cābhibhūḥ

स एष कदनं कृत्वा महद रणविशारदः परिवार्य महामात्रैः षड्भिः परमकै रथैः अशक्नुवद्भिर बीभत्सुम अभिमन्युर निपातितः॥ 4.63 ॥

sa eṣa kadanaṃ kṛtvā mahada raṇaviśāradaḥ parivārya mahāmātraiḥ ṣaḍbhiḥ paramakai rathaiḥ aśaknuvadbhira bībhatsuma abhimanyura nipātitaḥ

तं कृतं विरथं वीरं कषत्रधर्मे वयवस्थितम दौःशासनिर महाराज सौभद्रं हतवान रणे॥ 4.64 ॥

taṃ kṛtaṃ virathaṃ vīraṃ kaṣatradharme vayavasthitama dauḥśāsanira mahārāja saubhadraṃ hatavāna raṇe

बृहन्तस तु महेष्वासः कृतास्त्रॊ युद्धदुर्मदः दुःशासनेन विक्रम्य गमितॊ यमसादनम॥ 4.65 ॥

bṛhantasa tu maheṣvāsaḥ kṛtāstrò yuddhadurmadaḥ duḥśāsanena vikramya gamitò yamasādanama

मणिमान दण्डधारश च राजानौ युद्धदुर्मदौ पराक्रमन्तौ मित्रार्थे दरॊणेन विनिपातितौ॥ 4.66 ॥

maṇimāna daṇḍadhāraśa ca rājānau yuddhadurmadau parākramantau mitrārthe daròṇena vinipātitau

अंशुमान भॊजराजस तु सह सैन्यॊ महारथः भारद्वाजेन विक्रम्य गमितॊ यमसादनम॥ 4.67 ॥

aṃśumāna bhòjarājasa tu saha sainyò mahārathaḥ bhāradvājena vikramya gamitò yamasādanama

चित्रायुधश चित्रयॊधी कृत्वा तौ कदनं महत चित्रमार्गेण विक्रम्य कर्णेन निहतौ युधि॥ 4.68 ॥

citrāyudhaśa citrayòdhī kṛtvā tau kadanaṃ mahata citramārgeṇa vikramya karṇena nihatau yudhi

वृकॊदर समॊ युद्धे दृढः केकयजॊ युधि केकयेनैव विक्रम्य भरात्रा भराता निपातितः॥ 4.69 ॥

vṛkòdara samò yuddhe dṛḍhaḥ kekayajò yudhi kekayenaiva vikramya bharātrā bharātā nipātitaḥ

जनमेजयॊ गदायुधी पार्वतीयः परतापवान दुर्मुखेन महाराज तव पुत्रेण पातितः॥ 4.70 ॥

janamejayò gadāyudhī pārvatīyaḥ paratāpavāna durmukhena mahārāja tava putreṇa pātitaḥ

रॊचमानौ नरव्याघ्रौ रॊचमानौ गरहाव इव दरॊणेन युगपद राजन दिवं संप्रेषितौ शरैः॥ 4.71 ॥

ròcamānau naravyāghrau ròcamānau garahāva iva daròṇena yugapada rājana divaṃ saṃpreṣitau śaraiḥ

नृपाश च परतियुध्यन्तः पराक्रान्ता विशां पते कृत्वा न सुकरं कर्म गता वैवस्वतक्षयम॥ 4.72 ॥

nṛpāśa ca paratiyudhyantaḥ parākrāntā viśāṃ pate kṛtvā na sukaraṃ karma gatā vaivasvatakṣayama

पुरुजित कुन्तिभॊजश च मातुलः सव्यसाचिनः संग्रामनिर्जिताँल लॊकान गमितॊ दरॊण सायकैः॥ 4.73 ॥

purujita kuntibhòjaśa ca mātulaḥ savyasācinaḥ saṃgrāmanirjitā~la lòkāna gamitò daròṇa sāyakaiḥ

अभिभूः काशिराजश च काशिकैर बहुभिर वृतः वसु दानस्य पुत्रेण नयासितॊ देहम आहवे॥ 4.74 ॥

abhibhūḥ kāśirājaśa ca kāśikaira bahubhira vṛtaḥ vasu dānasya putreṇa nayāsitò dehama āhave

अमितौजा युधामन्युर उत्तमौजाश च वीर्यवान निहत्य शतशः शूरान परैर विनिहतौ रणे॥ 4.75 ॥

amitaujā yudhāmanyura uttamaujāśa ca vīryavāna nihatya śataśaḥ śūrāna paraira vinihatau raṇe

कषत्रधर्मा च पाञ्चाल्यः कषत्रवर्मा च मारिष दरॊणेन परमेष्वासौ गमितौ यमसादनम॥ 4.76 ॥

kaṣatradharmā ca pāñcālyaḥ kaṣatravarmā ca māriṣa daròṇena parameṣvāsau gamitau yamasādanama

शिखण्डितनयॊ युद्धे कषत्रदेवॊ युधां पतिः लक्ष्मणेन हतॊ राजंस तव पौत्रेण भारत॥ 4.77 ॥

śikhaṇḍitanayò yuddhe kaṣatradevò yudhāṃ patiḥ lakṣmaṇena hatò rājaṃsa tava pautreṇa bhārata

सुचित्रश चित्रधर्मा च पिता पुत्रौ महारथौ परचरन्तौ महावीर्यौ दरॊणेन निहतौ रणे॥ 4.78 ॥

sucitraśa citradharmā ca pitā putrau mahārathau paracarantau mahāvīryau daròṇena nihatau raṇe

वार्धक्षेमिर महाराज कृत्वा कदनम आहवे बाह्लिकेन महाराज कौरवेण निपातितः॥ 4.79 ॥

vārdhakṣemira mahārāja kṛtvā kadanama āhave bāhlikena mahārāja kauraveṇa nipātitaḥ

धृष्टकेतुर महाराज चेदीनां परवरॊ रथः कृत्वा न सुकरं कर्म गतॊ वैवस्वतक्षयम॥ 4.80 ॥

dhṛṣṭaketura mahārāja cedīnāṃ paravarò rathaḥ kṛtvā na sukaraṃ karma gatò vaivasvatakṣayama

तथा सत्यधृतिस तात कृत्वा कदनम आहवे पाण्डवार्थे पराक्रान्तॊ गमितॊ यमसादनम॥ 4.81 ॥

tathā satyadhṛtisa tāta kṛtvā kadanama āhave pāṇḍavārthe parākrāntò gamitò yamasādanama

पुत्रस तु शिशुपालस्य सुकेतुः पृथिवीपते निहत्य शात्रवान संख्ये दरॊणेन निहतॊ युधि॥ 4.82 ॥

putrasa tu śiśupālasya suketuḥ pṛthivīpate nihatya śātravāna saṃkhye daròṇena nihatò yudhi

तथा सत्यधृतिर वीरॊ मदिराश्वश च वीर्यवान सूर्यदत्तश च विक्रान्तॊ निहतॊ दरॊण सायकैः॥ 4.83 ॥

tathā satyadhṛtira vīrò madirāśvaśa ca vīryavāna sūryadattaśa ca vikrāntò nihatò daròṇa sāyakaiḥ

शरेणिमांश च महाराज युध्यमानः पराक्रमी कृत्वा न सुकरं कर्म गतॊ वैवस्वतक्षयम॥ 4.84 ॥

śareṇimāṃśa ca mahārāja yudhyamānaḥ parākramī kṛtvā na sukaraṃ karma gatò vaivasvatakṣayama

तथैव युधि विक्रान्तॊ मागधः परवीरहा भीष्मेण निहतॊ राजन्युध्यमानः पराक्रमी॥ 4.85 ॥

tathaiva yudhi vikrāntò māgadhaḥ paravīrahā bhīṣmeṇa nihatò rājanyudhyamānaḥ parākramī

वसु दानश च कदनं कुर्वाणॊ ऽतीव संयुगे भारद्वाजेन विक्रम्य गमितॊ यमसादनम॥ 4.86 ॥

vasu dānaśa ca kadanaṃ kurvāṇò 'tīva saṃyuge bhāradvājena vikramya gamitò yamasādanama

एते चान्ये च बहवः पाण्डवानां महारथाः हता दरॊणेन विक्रम्य यन मां तवं परिपृच्छसि॥ 4.87 ॥

ete cānye ca bahavaḥ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ hatā daròṇena vikramya yana māṃ tavaṃ paripṛcchasi

[धृ] हतप्रवीरे सैन्ये ऽसमिन मामके वदतां वर अहताञ शंस मे सूत ये ऽतर जीवन्ति के चन॥ 4.88 ॥

[dhṛ] hatapravīre sainye 'samina māmake vadatāṃ vara ahatāña śaṃsa me sūta ye 'tara jīvanti ke cana

एतेषु निहतेष्व अद्य ये तवया परिकीर्तिताः अहतान मन्यसे यांस तवं ते ऽपि सवर्गजितॊ मताः॥ 4.89 ॥

eteṣu nihateṣva adya ye tavayā parikīrtitāḥ ahatāna manyase yāṃsa tavaṃ te 'pi savargajitò matāḥ

[स] यस्मिन महास्त्राणि समर्पितानि; चित्राणि शुभ्राणि चतुर्विधानि दिव्यानि राजन निहितानि चैव; दरॊणेन वीर दविजसत्तमेन॥ 4.90 ॥

[sa] yasmina mahāstrāṇi samarpitāni; citrāṇi śubhrāṇi caturvidhāni divyāni rājana nihitāni caiva; daròṇena vīra davijasattamena

महारथः कृतिमान कषिप्रहस्तॊ; दृढायुधॊ दृढमुष्टिर दृढेषुः स वीर्यवान दरॊणपुत्रस तरस्वी; वयवस्थितॊ यॊद्धुकामस तवदर्थे॥ 4.91 ॥

mahārathaḥ kṛtimāna kaṣiprahastò; dṛḍhāyudhò dṛḍhamuṣṭira dṛḍheṣuḥ sa vīryavāna daròṇaputrasa tarasvī; vayavasthitò yòddhukāmasa tavadarthe

आनर्तवासी हृदिकात्मजॊ ऽसौ; महारथः सात्वतानां वरिष्ठः सवयं भॊजः कृतवर्मा कृतास्त्रॊ; वयवस्थितॊ यॊद्धुकामस तवदर्थे॥ 4.92 ॥

ānartavāsī hṛdikātmajò 'sau; mahārathaḥ sātvatānāṃ variṣṭhaḥ savayaṃ bhòjaḥ kṛtavarmā kṛtāstrò; vayavasthitò yòddhukāmasa tavadarthe

शारद्वतॊ गौतमश चापि राजन; महाबलॊ बहु चित्रास्त्र यॊधी धनुश चित्रं सुमहद भारसाहं; वयवस्थितॊ यॊत्स्यमानः परगृह्य॥ 4.93 ॥

śāradvatò gautamaśa cāpi rājana; mahābalò bahu citrāstra yòdhī dhanuśa citraṃ sumahada bhārasāhaṃ; vayavasthitò yòtsyamānaḥ paragṛhya

आर्तायनिः समरे दुष्प्रकम्प्यः; सेनाग्रणीः परथमस तावकानाम सवस्रेयांस तान पाण्डवेयान विसृज्य; सत्यां वाचं तां चिकीर्षुस तरस्वी॥ 4.94 ॥

ārtāyaniḥ samare duṣprakampyaḥ; senāgraṇīḥ parathamasa tāvakānāma savasreyāṃsa tāna pāṇḍaveyāna visṛjya; satyāṃ vācaṃ tāṃ cikīrṣusa tarasvī

तेजॊवधं सूतपुत्रस्य संख्ये; परतिश्रुत्वाजात शत्रॊः पुरस्तात दुराधर्षः शक्रसमानवीर्यः; शल्यः सथितॊ युद्दु कामस तवदर्थे॥ 4.95 ॥

tejòvadhaṃ sūtaputrasya saṃkhye; paratiśrutvājāta śatròḥ purastāta durādharṣaḥ śakrasamānavīryaḥ; śalyaḥ sathitò yuddu kāmasa tavadarthe

आजानेयैः सैन्धवैः पार्वतीयैर; नदीज काम्बॊजवनायु बाह्लिकैः गान्धारराजः सवबलेन युक्तॊ; वयवस्थितॊ यॊद्धुकामस तवदर्थे॥ 4.96 ॥

ājāneyaiḥ saindhavaiḥ pārvatīyaira; nadīja kāmbòjavanāyu bāhlikaiḥ gāndhārarājaḥ savabalena yuktò; vayavasthitò yòddhukāmasa tavadarthe

तथा सुतस ते जवलनार्कवर्णं; रथं समास्थाय कुरुप्रवीर वयवस्थितः कुरु मित्रॊ नरेन्द्र; वयभ्रे सूर्यॊ भराजमानॊ यथा वै॥ 4.97 ॥

tathā sutasa te javalanārkavarṇaṃ; rathaṃ samāsthāya kurupravīra vayavasthitaḥ kuru mitrò narendra; vayabhre sūryò bharājamānò yathā vai

दुर्यॊधनॊ नागकुलस्य मध्ये; महावीर्यः सह सैन्यप्रवीरैः रथेन जाम्बूनदभूषणेन; वयवस्थितः समरे यॊद्धुकामः॥ 4.98 ॥

duryòdhanò nāgakulasya madhye; mahāvīryaḥ saha sainyapravīraiḥ rathena jāmbūnadabhūṣaṇena; vayavasthitaḥ samare yòddhukāmaḥ

स राजमध्ये पुरुषप्रवीरॊ; रराज जाम्बूनदचित्रवर्मा पद्मप्रभॊ वह्निर इवाल्पधूमॊ; मेघान्तरे सूर्य इव परकाशः॥ 4.99 ॥

sa rājamadhye puruṣapravīrò; rarāja jāmbūnadacitravarmā padmaprabhò vahnira ivālpadhūmò; meghāntare sūrya iva parakāśaḥ

तथा सुषेणॊ ऽपय असि चर्म पाणिस; तवात्मजः सत्यसेनश च वीरः वयवस्थितौ चित्रसेनेन सार्धं; हृष्टात्मानौ समरे यॊद्धुकामौ॥ 4.100 ॥

tathā suṣeṇò 'paya asi carma pāṇisa; tavātmajaḥ satyasenaśa ca vīraḥ vayavasthitau citrasenena sārdhaṃ; hṛṣṭātmānau samare yòddhukāmau

हरीनिषेधा भरता राजपुत्राश; चित्रायुधः शरुतकर्मा जयश च शलश च सत्यव्रतदुःशलौ च; वयवस्थिता बलिनॊ यॊद्धुकामाः॥ 4.101 ॥

harīniṣedhā bharatā rājaputrāśa; citrāyudhaḥ śarutakarmā jayaśa ca śalaśa ca satyavrataduḥśalau ca; vayavasthitā balinò yòddhukāmāḥ

कैतव्यानाम अधिपः शूरमानी; रणे रणे शत्रुहा राजपुत्रः पत्री हयी नागरथप्रयायी; वयवस्थितॊ यॊद्धुकामस तवदर्थे॥ 4.102 ॥

kaitavyānāma adhipaḥ śūramānī; raṇe raṇe śatruhā rājaputraḥ patrī hayī nāgarathaprayāyī; vayavasthitò yòddhukāmasa tavadarthe

वीरः शरुतायुश च शरुतायुधश च; चित्राङ्गदश चित्रवर्मा स वीरः वयवस्थिता ये तु सैन्ये नराग्र्याः; परहारिणॊ मानिनः सत्यसंधाः॥ 4.103 ॥

vīraḥ śarutāyuśa ca śarutāyudhaśa ca; citrāṅgadaśa citravarmā sa vīraḥ vayavasthitā ye tu sainye narāgryāḥ; parahāriṇò māninaḥ satyasaṃdhāḥ

कर्णात्मजः सत्यसेनॊ महात्मा; वयवस्थितः समरे यॊद्धुकामः अथापरौ कर्णसुतौ वरार्हौ; वयवस्थितौ लघुहस्तौ नरेन्द्र बलं महद दुर्भिदम अल्पधैर्यैः; समाश्रितौ यॊत्स्यमानौ तवदर्थे॥ 4.104 ॥

karṇātmajaḥ satyasenò mahātmā; vayavasthitaḥ samare yòddhukāmaḥ athāparau karṇasutau varārhau; vayavasthitau laghuhastau narendra balaṃ mahada durbhidama alpadhairyaiḥ; samāśritau yòtsyamānau tavadarthe

एतैश च मुख्यैर अपरैश च राजन; यॊधप्रवीरैर अमितप्रभावैः वयवस्थितॊ नागकुलस्य मध्ये; यथा महेन्द्रः कुरुराजॊ जयाय॥ 4.105 ॥

etaiśa ca mukhyaira aparaiśa ca rājana; yòdhapravīraira amitaprabhāvaiḥ vayavasthitò nāgakulasya madhye; yathā mahendraḥ kururājò jayāya

[धृ] आख्याता जीवमाना ये परेभ्यॊ ऽनये यथातथम इतीदम अभिगच्छामि वयक्तम अर्थाभिपत्तितः॥ 4.106 ॥

[dhṛ] ākhyātā jīvamānā ye parebhyò 'naye yathātathama itīdama abhigacchāmi vayaktama arthābhipattitaḥ

[वै] एवं बरुवन्न एव तदा धृतराष्ट्रॊ ऽबमिका सुतः हतप्रवीरं विध्वस्तं किं चिच छेषं सवकं बलम शरुत्वा वयामॊहम अगमच छॊकव्याकुलितेन्द्रियः॥ 4.107 ॥

[vai] evaṃ baruvanna eva tadā dhṛtarāṣṭrò 'bamikā sutaḥ hatapravīraṃ vidhvastaṃ kiṃ cica cheṣaṃ savakaṃ balama śarutvā vayāmòhama agamaca chòkavyākulitendriyaḥ

मुह्यमानॊ ऽबरवीच चापि मुहूर्तं तिष्ठ संजय वयाकुलं मे मनस तात शरुत्वा सुमहद अप्रियम नष्टचित्तस ततः सॊ ऽथ बभूव जगतीपतिः॥ 4.108 ॥

muhyamānò 'baravīca cāpi muhūrtaṃ tiṣṭha saṃjaya vayākulaṃ me manasa tāta śarutvā sumahada apriyama naṣṭacittasa tataḥ sò 'tha babhūva jagatīpatiḥ