Sauptika Parva

मध्यकायान नरान अन्यांश चिछेदान्यांश च कर्णतः अंसदेशे निहत्यान्यान काये परावेशयच छिरः॥ 8.111 ॥

madhyakāyāna narāna anyāṃśa cichedānyāṃśa ca karṇataḥ aṃsadeśe nihatyānyāna kāye parāveśayaca chiraḥ

एवं विचरतस तस्य निघ्नतः सुबहून नरान तमसा रजनी घॊरा बभौ दारुणदर्शना॥ 8.112 ॥

evaṃ vicaratasa tasya nighnataḥ subahūna narāna tamasā rajanī ghòrā babhau dāruṇadarśanā

किं चित पराणैश च पुरुषैर हतैश चान्यैः सहस्रशः बहुना च गजाश्वेन भूर अभूद भीमदर्शना॥ 8.113 ॥

kiṃ cita parāṇaiśa ca puruṣaira hataiśa cānyaiḥ sahasraśaḥ bahunā ca gajāśvena bhūra abhūda bhīmadarśanā

यक्षरक्षःसमाकीर्णे रथाश्वद्विपदारुणे करुद्धेन दरॊणपुत्रेण संछिन्नाः परापतन भुवि॥ 8.114 ॥

yakṣarakṣaḥsamākīrṇe rathāśvadvipadāruṇe karuddhena daròṇaputreṇa saṃchinnāḥ parāpatana bhuvi

मातॄर अन्ये पितॄन अन्ये भरातॄन अन्ये विचुक्रुशुः के चिद ऊचुर न तत करुद्धैर धार्तराष्ट्रैः कृतं रणे॥ 8.115 ॥

mātṝra anye pitṝna anye bharātṝna anye vicukruśuḥ ke cida ūcura na tata karuddhaira dhārtarāṣṭraiḥ kṛtaṃ raṇe

यत्कृतं नः परसुप्तानां रक्षॊभिः करूरकर्मभिः असांनिध्याद धि पार्थानाम इदं नः कदनं कृतम॥ 8.116 ॥

yatkṛtaṃ naḥ parasuptānāṃ rakṣòbhiḥ karūrakarmabhiḥ asāṃnidhyāda dhi pārthānāma idaṃ naḥ kadanaṃ kṛtama

न देवासुरगन्धर्वैर न यक्षैर न च राक्षसैः शक्यॊ विजेतुं कौन्तेयॊ गॊप्ता यस्य जनार्दनः॥ 8.117 ॥

na devāsuragandharvaira na yakṣaira na ca rākṣasaiḥ śakyò vijetuṃ kaunteyò gòptā yasya janārdanaḥ

बरह्मण्यः सत्यवाग दान्तः सर्वभूतानुकम्पकः न च सुप्तं परमत्तं वा नयस्तशस्त्रं कृताञ्जलिम धावन्तं मुक्तकेशं वा हन्ति पार्थॊ धनंजयः॥ 8.118 ॥

barahmaṇyaḥ satyavāga dāntaḥ sarvabhūtānukampakaḥ na ca suptaṃ paramattaṃ vā nayastaśastraṃ kṛtāñjalima dhāvantaṃ muktakeśaṃ vā hanti pārthò dhanaṃjayaḥ

तद इदं नः कृतं घॊरं रक्षॊभिः करूरकर्मभिः इति लालप्यमानाः सम शेरते बहवॊ जनाः॥ 8.119 ॥

tada idaṃ naḥ kṛtaṃ ghòraṃ rakṣòbhiḥ karūrakarmabhiḥ iti lālapyamānāḥ sama śerate bahavò janāḥ

सतनतां च मनुष्याणाम अपरेषां च कूजताम ततॊ मुहूर्तात पराशाम्यत स शब्दस तुमुलॊ महान॥ 8.120 ॥

satanatāṃ ca manuṣyāṇāma apareṣāṃ ca kūjatāma tatò muhūrtāta parāśāmyata sa śabdasa tumulò mahāna

शॊणितव्यतिषिक्तायां वसुधायां च भूमिप तद रजस तुमुलं घॊरं कषणेनान्तर अधीयत॥ 8.121 ॥

śòṇitavyatiṣiktāyāṃ vasudhāyāṃ ca bhūmipa tada rajasa tumulaṃ ghòraṃ kaṣaṇenāntara adhīyata

संवेष्टमानान उद्विग्नान निरुत्साहान सहस्रशः नयपातयन नरान करुद्धः पशून पशुपतिर यथा॥ 8.122 ॥

saṃveṣṭamānāna udvignāna nirutsāhāna sahasraśaḥ nayapātayana narāna karuddhaḥ paśūna paśupatira yathā

अन्यॊन्यं संपरिष्वज्य शयानान दरवतॊ ऽपरान संलीनान युध्यमानांश च सर्वान दरौणिर अपॊथयत॥ 8.123 ॥

anyònyaṃ saṃpariṣvajya śayānāna daravatò 'parāna saṃlīnāna yudhyamānāṃśa ca sarvāna darauṇira apòthayata

दह्यमाना हुताशेन वध्यमानाश च तेन ते परस्परं तदा यॊधा अनयन यमसादनम॥ 8.124 ॥

dahyamānā hutāśena vadhyamānāśa ca tena te parasparaṃ tadā yòdhā anayana yamasādanama

तस्या रजन्यास तव अर्धेन पाण्डवानां महद बलम गमयाम आस राजेन्द्र दरौणिर यम निवेशनम॥ 8.125 ॥

tasyā rajanyāsa tava ardhena pāṇḍavānāṃ mahada balama gamayāma āsa rājendra darauṇira yama niveśanama

निशाचराणां सत्त्वानां स रात्रिर हर्षवर्धिनी आसीन नरगजाश्वानां रौद्री कषयकरी भृशम॥ 8.126 ॥

niśācarāṇāṃ sattvānāṃ sa rātrira harṣavardhinī āsīna naragajāśvānāṃ raudrī kaṣayakarī bhṛśama

तत्रादृश्यन्त रक्षांसि पिशाचाश च पृथग्विधाः खादन्तॊ नरमांसानि पिबन्तः शॊणितानि च॥ 8.127 ॥

tatrādṛśyanta rakṣāṃsi piśācāśa ca pṛthagvidhāḥ khādantò naramāṃsāni pibantaḥ śòṇitāni ca

करालाः पिङ्गला रौद्राः शैलदन्ता रजस्वलाः जटिला दीर्घसक्थाश च पञ्च पादा महॊदराः॥ 8.128 ॥

karālāḥ piṅgalā raudrāḥ śailadantā rajasvalāḥ jaṭilā dīrghasakthāśa ca pañca pādā mahòdarāḥ

पश्चाद अङ्गुलयॊ रूक्षा विरूपा भैरवस्वनाः घटजानवॊ ऽतिह्रस्वाश च नीलकण्ठा विभीषणाः॥ 8.129 ॥

paścāda aṅgulayò rūkṣā virūpā bhairavasvanāḥ ghaṭajānavò 'tihrasvāśa ca nīlakaṇṭhā vibhīṣaṇāḥ

सपुत्रदाराः सुक्रूरा दुर्दर्शन सुनिर्घृणाः विविधानि च रूपाणि तत्रादृश्यन्त रक्षसाम॥ 8.130 ॥

saputradārāḥ sukrūrā durdarśana sunirghṛṇāḥ vividhāni ca rūpāṇi tatrādṛśyanta rakṣasāma

पीत्वा च शॊणितं हृष्टाः परानृत्यन गणशॊ ऽपरे इदं वरम इदं मेध्यम इदं सवाद्व इति चाब्रुवन॥ 8.131 ॥

pītvā ca śòṇitaṃ hṛṣṭāḥ parānṛtyana gaṇaśò 'pare idaṃ varama idaṃ medhyama idaṃ savādva iti cābruvana

मेदॊ मज्जास्थि रक्तानां वसानां च भृशासिताः परमांसानि खादन्तः करव्यादा मांसजीविनः॥ 8.132 ॥

medò majjāsthi raktānāṃ vasānāṃ ca bhṛśāsitāḥ paramāṃsāni khādantaḥ karavyādā māṃsajīvinaḥ

वसां चाप्य अपरे पीत्वा पर्यधावन विकुक्षिलाः नाना वक्त्रास तथा रौद्राः करव्यादाः पिशिताशिनः॥ 8.133 ॥

vasāṃ cāpya apare pītvā paryadhāvana vikukṣilāḥ nānā vaktrāsa tathā raudrāḥ karavyādāḥ piśitāśinaḥ

अयुतानि च तत्रासन परयुतान्य अर्बुदानि च रक्षसां घॊररूपाणां महतां करूरकर्मणाम॥ 8.134 ॥

ayutāni ca tatrāsana parayutānya arbudāni ca rakṣasāṃ ghòrarūpāṇāṃ mahatāṃ karūrakarmaṇāma

मुदितानां वितृप्तानां तस्मिन महति वैशसे समेतानि बहून्य आसन भूतानि च जनाधिप॥ 8.135 ॥

muditānāṃ vitṛptānāṃ tasmina mahati vaiśase sametāni bahūnya āsana bhūtāni ca janādhipa

परत्यूषकाले शिबिरात परतिगन्तुम इयेष सः नृशॊणितावसिक्तस्य दरौणेर आसीद असि तसरुः पाणिना सह संश्लिष्ट एकीभूत इव परभॊ॥ 8.136 ॥

paratyūṣakāle śibirāta paratigantuma iyeṣa saḥ nṛśòṇitāvasiktasya darauṇera āsīda asi tasaruḥ pāṇinā saha saṃśliṣṭa ekībhūta iva parabhò

स निःशेषान अरीन कृत्वा विरराज जनक्षये युगान्ते सर्वभूतानि भस्मकृत्वेव पावकः॥ 8.137 ॥

sa niḥśeṣāna arīna kṛtvā virarāja janakṣaye yugānte sarvabhūtāni bhasmakṛtveva pāvakaḥ

यथाप्रतिज्ञं तत कर्मकृत्वा दरौणायनिः परभॊ दुर्गमां पदवीं कृत्वा पितुर आसीद गतज्वरः॥ 8.138 ॥

yathāpratijñaṃ tata karmakṛtvā darauṇāyaniḥ parabhò durgamāṃ padavīṃ kṛtvā pitura āsīda gatajvaraḥ

यथैव संसुप्त जने शिबिरे पराविशन निशि तथैव हत्वा निःशब्दे निश्चक्राम नरर्षभः॥ 8.139 ॥

yathaiva saṃsupta jane śibire parāviśana niśi tathaiva hatvā niḥśabde niścakrāma nararṣabhaḥ

निष्क्रम्य शिबिरात तस्मात ताभ्यां संगम्य वीर्यवान आचख्यौ कर्म तत सर्वं हृष्टः संहर्षयन विभॊ॥ 8.140 ॥

niṣkramya śibirāta tasmāta tābhyāṃ saṃgamya vīryavāna ācakhyau karma tata sarvaṃ hṛṣṭaḥ saṃharṣayana vibhò

ताव अप्य आचख्यतुस तस्मै परियं परियकरौ तदा पाञ्चालान सृञ्जयांश चैव विनिकृत्तान सहस्रशः परीत्या चॊच्चैर उदक्रॊशंस तथैवास्फॊटयंस तलान॥ 8.141 ॥

tāva apya ācakhyatusa tasmai pariyaṃ pariyakarau tadā pāñcālāna sṛñjayāṃśa caiva vinikṛttāna sahasraśaḥ parītyā còccaira udakròśaṃsa tathaivāsphòṭayaṃsa talāna

एवंविधा हि सा रात्रिः सॊमकानां जनक्षये परसुप्तानां परमत्तानाम आसीत सुभृशदारुणा॥ 8.142 ॥

evaṃvidhā hi sā rātriḥ sòmakānāṃ janakṣaye parasuptānāṃ paramattānāma āsīta subhṛśadāruṇā

असंशयं हि कालस्य पर्यायॊ दुरतिक्रमः तादृशा निहता यत्र कृत्वास्माकं जनक्षयम॥ 8.143 ॥

asaṃśayaṃ hi kālasya paryāyò duratikramaḥ tādṛśā nihatā yatra kṛtvāsmākaṃ janakṣayama

[धृ] पराग एव सुमहत कर्म दरौणिर एतन महारथः नाकरॊद ईदृशं कस्मान मत पुत्र विजये धृतः॥ 8.144 ॥

[dhṛ] parāga eva sumahata karma darauṇira etana mahārathaḥ nākaròda īdṛśaṃ kasmāna mata putra vijaye dhṛtaḥ

अथ कस्माद धते कषत्रे कर्मेदं कृतवान असौ दरॊणपुत्रॊ महेष्वासस तन मे शंसितुम अर्हसि॥ 8.145 ॥

atha kasmāda dhate kaṣatre karmedaṃ kṛtavāna asau daròṇaputrò maheṣvāsasa tana me śaṃsituma arhasi

[स] तेषां नूनं भयान नासौ कृतवान कुरुनन्दन असांनिध्याद धि पार्थानां केशवस्य च धीमतः॥ 8.146 ॥

[sa] teṣāṃ nūnaṃ bhayāna nāsau kṛtavāna kurunandana asāṃnidhyāda dhi pārthānāṃ keśavasya ca dhīmataḥ

सात्यकेश चापि कर्मेदं दरॊणपुत्रेण साधितम न हि तेषां समक्षं तान हन्याद अपि मरुत्पतिः॥ 8.147 ॥

sātyakeśa cāpi karmedaṃ daròṇaputreṇa sādhitama na hi teṣāṃ samakṣaṃ tāna hanyāda api marutpatiḥ

एतद ईदृशकं वृत्तं राजन सुप्त जने विभॊ ततॊ जनक्षयं कृत्वा पाण्डवानां महात्ययम दिष्ट्या दिष्ट्येति चान्यॊन्यं समेत्यॊचुर महारथाः॥ 8.148 ॥

etada īdṛśakaṃ vṛttaṃ rājana supta jane vibhò tatò janakṣayaṃ kṛtvā pāṇḍavānāṃ mahātyayama diṣṭyā diṣṭyeti cānyònyaṃ sametyòcura mahārathāḥ

पर्यष्वजत ततॊ दरौणिस ताभ्यां च परतिनन्दितः इदं हर्षाच च सुमहद आददे वाक्यम उत्तमम॥ 8.149 ॥

paryaṣvajata tatò darauṇisa tābhyāṃ ca paratinanditaḥ idaṃ harṣāca ca sumahada ādade vākyama uttamama

पाञ्चाला निहताः सर्वे दरौपदेयाश च सर्वशः सॊमका मत्स्यशेषाश च सर्वे विनिहता मया॥ 8.150 ॥

pāñcālā nihatāḥ sarve daraupadeyāśa ca sarvaśaḥ sòmakā matsyaśeṣāśa ca sarve vinihatā mayā

इदानीं कृतकृत्याः सम यामतत्रैव माचिरम यदि जीवति नॊ राजा तस्मै शंसामहे परियम॥ 8.151 ॥

idānīṃ kṛtakṛtyāḥ sama yāmatatraiva mācirama yadi jīvati nò rājā tasmai śaṃsāmahe pariyama