Parva 2, Adhyāya 43

श्रीकृष्णबलरामाभ्यां जरासन्धेन तस्य सेनया सह युद्धं, राजा दरदस्य मृत्युः, जरासन्धस्य पराजितं भूत्वा पलायनं एवं चेदिराज दमघोषेण सह श्रीकृष्णबलरामाभ्यां करवीरपुरे गमनं तौ नगादाप्लुतौ दृष्ट्वा वसुदेवसुतावुभौ ।क्षुब्धं नरवरानीकं सर्वं सम्मूढवाहनम्॥ 1 ॥

śrīkṛṣṇabalarāmābhyāṃ jarāsandhena tasya senayā saha yuddhaṃ, rājā daradasya mṛtyuḥ, jarāsandhasya parājitaṃ bhūtvā palāyanaṃ evaṃ cedirāja damaghoṣeṇa saha śrīkṛṣṇabalarāmābhyāṃ karavīrapure gamanaṃ tau nagādāplutau dṛṣṭvā vasudevasutāvubhau | kṣubdhaṃ naravarānīkaṃ sarvaṃ sammūḍhavāhanam

बाहुप्रहरणौ तौ तु चेरतुस्तत्र यादवौ ।मकराविव संरब्धौ समुद्रक्षोभणावुभौ॥ 2 ॥

bāhupraharaṇau tau tu ceratustatra yādavau | makarāviva saṃrabdhau samudrakṣobhaṇāvubhau

ताभ्यां मृधे प्रविष्टाभ्यां यादवाभ्यां मतिस्त्वभूत् ।आयुधानां पुराणानामादानकृतलक्षणा॥ 3 ॥

tābhyāṃ mṛdhe praviṣṭābhyāṃ yādavābhyāṃ matistvabhūt | āyudhānāṃ purāṇānāmādānakṛtalakṣaṇā

ततोऽम्बरतलाद् भूयः पतन्ति स्म महात्मनोः ।मध्ये राजसहस्रस्य समरं प्रतिकाङ्क्षिणोः॥ 4 ॥

tato'mbaratalād bhūyaḥ patanti sma mahātmanoḥ | madhye rājasahasrasya samaraṃ pratikāṅkṣiṇoḥ

यानि वै माथुरे युद्धे प्राप्तान्याहवशोभिनोः ।तान्यम्बरात् पतन्ति स्म दिव्यान्याहवसम्प्लवे॥ 5 ॥

yāni vai māthure yuddhe prāptānyāhavaśobhinoḥ | tānyambarāt patanti sma divyānyāhavasamplave

लेलिहानानि दीप्तानि दीप्ताग्निसदृशानि वै ।निक्षिप्य यानि तत्रैव तानि प्राप्तौ स्म यादवौ॥ 6 ॥

lelihānāni dīptāni dīptāgnisadṛśāni vai | nikṣipya yāni tatraiva tāni prāptau sma yādavau

क्रव्यादैरनुयातानि मूर्तिमन्ति बृहन्ति च ।तृषितान्याहवे भोक्तुं नृपमांसानि सर्वशः॥ 7 ॥

kravyādairanuyātāni mūrtimanti bṛhanti ca | tṛṣitānyāhave bhoktuṃ nṛpamāṃsāni sarvaśaḥ

दिव्यस्रग्दामधारीणि त्रासयन्ति च खेचरान् ।प्रभया भासमानानि दंशितानि दिशो दश॥ 8 ॥

divyasragdāmadhārīṇi trāsayanti ca khecarān | prabhayā bhāsamānāni daṃśitāni diśo daśa

हलं सांवर्तकं नाम सौनन्दं मुसलं तथा ।चक्रं सुदर्शनं नाम गदां कौमोदकीं तथा॥ 9 ॥

halaṃ sāṃvartakaṃ nāma saunandaṃ musalaṃ tathā | cakraṃ sudarśanaṃ nāma gadāṃ kaumodakīṃ tathā

चत्वार्येतानि तेजांसि विष्णुप्रहरणानि वै ।ताभ्यां समवतीर्णानि यादवाभ्यां महामृधे॥ 10 ॥

catvāryetāni tejāṃsi viṣṇupraharaṇāni vai | tābhyāṃ samavatīrṇāni yādavābhyāṃ mahāmṛdhe

जग्राह प्रथमं रामो ललामप्रतिमं रणे ।सर्पन्तमिव सर्पेन्द्रं दिव्यमालाकुलं हलम्॥ 11 ॥

jagrāha prathamaṃ rāmo lalāmapratimaṃ raṇe | sarpantamiva sarpendraṃ divyamālākulaṃ halam

सव्येन सात्वतां श्रेष्ठो जग्राह मुसलोत्तमम् ।सौनन्दं नाम बलवान् निरानन्दकरं द्विषाम्॥ 12 ॥

savyena sātvatāṃ śreṣṭho jagrāha musalottamam | saunandaṃ nāma balavān nirānandakaraṃ dviṣām

दर्शनीयं च लोकेषु चक्रमादित्यवर्चसम् ।नाम्ना सुदर्शनं नाम प्रीतो जग्राह केशवः॥ 13 ॥

darśanīyaṃ ca lokeṣu cakramādityavarcasam | nāmnā sudarśanaṃ nāma prīto jagrāha keśavaḥ

दर्शनीयं च लोकेषु धनुर्जलदनिःस्वनम् ॥ नाम्ना शार्ङ्गमिति ख्यातं प्रीतो जग्राह वीर्यवान्॥ 14 ॥

darśanīyaṃ ca lokeṣu dhanurjaladaniḥsvanam || nāmnā śārṅgamiti khyātaṃ prīto jagrāha vīryavān

देवैर्निगदितार्थस्य गदा तस्यापरे करे ।निषक्ता कुमुदाक्षस्य नाम्ना कौमोदकीति सा॥ 15 ॥

devairnigaditārthasya gadā tasyāpare kare | niṣaktā kumudākṣasya nāmnā kaumodakīti sā

तौ सप्रहरणौ वीरौ साक्षाद्विष्णुतनूपमौ ।समरे रामगोविन्दौ रिपूंस्तान् प्रत्ययुद्ध्यताम्॥ 16 ॥

tau sapraharaṇau vīrau sākṣādviṣṇutanūpamau | samare rāmagovindau ripūṃstān pratyayuddhyatām

आयुधप्रग्रहौ वीरौ तावन्योन्यमयावुभौ ।पूर्वजानुजसंज्ञौ तु रामगोविन्दलक्षणौ॥ 17 ॥

āyudhapragrahau vīrau tāvanyonyamayāvubhau | pūrvajānujasaṃjñau tu rāmagovindalakṣaṇau

समरेऽप्रतिरूपौ तौ विष्णुरेको द्विधा कृतः ।द्विषत्सु प्रतिकुर्वाणौ पराक्रान्तौ यथेश्वरौ॥ 18 ॥

samare'pratirūpau tau viṣṇureko dvidhā kṛtaḥ | dviṣatsu pratikurvāṇau parākrāntau yatheśvarau

हलमुद्यम्य रामस्तु सर्पेन्द्रमिव कोपनम् ।चचार समरे वीरो द्विषतामन्तकोपमः॥ 19 ॥

halamudyamya rāmastu sarpendramiva kopanam | cacāra samare vīro dviṣatāmantakopamaḥ

विकर्षन् रथवृन्दानि क्षत्रियाणां महात्मनाम् ।चकार रोषं सफलं नागेषु च हयेषु च॥ 20 ॥

vikarṣan rathavṛndāni kṣatriyāṇāṃ mahātmanām | cakāra roṣaṃ saphalaṃ nāgeṣu ca hayeṣu ca

कुञ्जराँल्लाङ्गलोत्क्षिप्तान् मुसलाक्षेपताडितान् ।रामोऽभिरामः समरे निर्ममन्थ यथाचलान्॥ 21 ॥

kuñjarā~llāṅgalotkṣiptān musalākṣepatāḍitān | rāmo'bhirāmaḥ samare nirmamantha yathācalān

ते वध्यमाना रामेण समरे क्षत्रियर्षभाः ।जरासन्धान्तिकं भीता विरथाः प्रतिजग्मिरे॥ 22 ॥

te vadhyamānā rāmeṇa samare kṣatriyarṣabhāḥ | jarāsandhāntikaṃ bhītā virathāḥ pratijagmire

तानुवाच जरासन्धः क्षत्रधर्मे व्यवस्थितः ।धिगेतां क्षत्रवृत्तिं वः समरे कातरात्मनाम्॥ 23 ॥

tānuvāca jarāsandhaḥ kṣatradharme vyavasthitaḥ | dhigetāṃ kṣatravṛttiṃ vaḥ samare kātarātmanām

पराक्रान्तस्य समरे विरथस्य पलायतः ।भ्रूणहत्यामिवासह्यां प्रवदन्ति मनीषिणः॥ 24 ॥

parākrāntasya samare virathasya palāyataḥ | bhrūṇahatyāmivāsahyāṃ pravadanti manīṣiṇaḥ

पत्तिनो भुवि चैकस्य गोपस्याल्पबलीयसः ।भीताः किं विनिवर्तध्वं धिगेतां क्षत्रवृत्तिताम्॥ 25 ॥

pattino bhuvi caikasya gopasyālpabalīyasaḥ | bhītāḥ kiṃ vinivartadhvaṃ dhigetāṃ kṣatravṛttitām

क्षिप्रं समभिवर्तन्तां मम वाक्येन नोदिताः ।यावदेतौ रणे गोपौ प्रेषयामि यमक्षयम्॥ 26 ॥

kṣipraṃ samabhivartantāṃ mama vākyena noditāḥ | yāvadetau raṇe gopau preṣayāmi yamakṣayam

ततस्ते क्षत्रियाः सर्वे जरासन्धेन नोदिताः ।क्षिपन्तः शरजालानि हृष्टा योद्धुमुपस्थिताः॥ 27 ॥

tataste kṣatriyāḥ sarve jarāsandhena noditāḥ | kṣipantaḥ śarajālāni hṛṣṭā yoddhumupasthitāḥ

ते हयैः काञ्चनापीडै रथैश्चेन्दुसमप्रभैः ।नागैश्चाम्भोदसङ्काशैर्महामात्रप्रणोदितैः॥ 28 ॥

te hayaiḥ kāñcanāpīḍai rathaiścendusamaprabhaiḥ | nāgaiścāmbhodasaṅkāśairmahāmātrapraṇoditaiḥ

सतनुत्राणनिस्त्रिंशाः सायुधाभरणाम्बराः ।स्वारोपितधनुष्मन्तः सतूणीराः ससायकाः॥ 29 ॥

satanutrāṇanistriṃśāḥ sāyudhābharaṇāmbarāḥ | svāropitadhanuṣmantaḥ satūṇīrāḥ sasāyakāḥ

सच्छत्रोत्सेधिनः सर्वे चारुचामरवीजिताः ।रणावनिगता रेजुः स्यन्दनस्था महीक्षितः॥ 30 ॥

sacchatrotsedhinaḥ sarve cārucāmaravījitāḥ | raṇāvanigatā rejuḥ syandanasthā mahīkṣitaḥ

तौ युद्धरङ्गापतितौ विधावन्तौ महाभुजौ ।वसुदेवसुतौ वीरौ युयुत्सू प्रत्यदृश्यताम्॥ 31 ॥

tau yuddharaṅgāpatitau vidhāvantau mahābhujau | vasudevasutau vīrau yuyutsū pratyadṛśyatām

तद् युद्धमभवत्तत्र तयोस्तेषां तु संयुगम् ।सायकोत्सर्गबहुलं गदानिर्घातदारुणम्॥ 32 ॥

tad yuddhamabhavattatra tayosteṣāṃ tu saṃyugam | sāyakotsargabahulaṃ gadānirghātadāruṇam

ततः शरसहस्राणि प्रतीच्छन्तौ रणेषिणौ ।तस्थतुर्योधमुख्यौ तावभिवृष्टौ यथाचलौ॥ 33 ॥

tataḥ śarasahasrāṇi pratīcchantau raṇeṣiṇau | tasthaturyodhamukhyau tāvabhivṛṣṭau yathācalau

गदाभिश्चैव गुर्वीभिः क्षेपणीयैश्च मुद्गरैः ।अर्द्यमानौ महेष्वासौ यादवौ न चकम्पतुः॥ 34 ॥

gadābhiścaiva gurvībhiḥ kṣepaṇīyaiśca mudgaraiḥ | ardyamānau maheṣvāsau yādavau na cakampatuḥ

ततः कृष्णोऽम्बुदाकारः शङ्खचक्रगदाधरः व्यवर्धत महातेजा वातयुक्त इवानलः॥ 35 ॥

tataḥ kṛṣṇo'mbudākāraḥ śaṅkhacakragadādharaḥ vyavardhata mahātejā vātayukta ivānalaḥ

स चक्रेणार्कतुल्येन दीप्यमानेन तेजसा ।चिच्छेद समरे वीरो नृगजाश्वमहारथान्॥ 36 ॥

sa cakreṇārkatulyena dīpyamānena tejasā | ciccheda samare vīro nṛgajāśvamahārathān

गदानिपातविहता लाङ्गलेन च कर्षिताः ।न शेकुस्ते रणे स्थातुं पार्थिवा नष्टचेतसः॥ 37 ॥

gadānipātavihatā lāṅgalena ca karṣitāḥ | na śekuste raṇe sthātuṃ pārthivā naṣṭacetasaḥ

चक्रक्षुरनिकृत्तानि विचित्राणि महीक्षिताम् ।रथयूथानि भग्नानि न शेकुश्चलितुं रणे॥ 38 ॥

cakrakṣuranikṛttāni vicitrāṇi mahīkṣitām | rathayūthāni bhagnāni na śekuścalituṃ raṇe

मुसलाक्षेपभग्नाश्च कुञ्जराः षष्टिहायनाः ।घना इव घनापाये भग्नदन्ता विचुक्रुशुः॥ 39 ॥

musalākṣepabhagnāśca kuñjarāḥ ṣaṣṭihāyanāḥ | ghanā iva ghanāpāye bhagnadantā vicukruśuḥ

चक्रानलज्वालहताः सादिनः सपदातयः ।पेतुः परासवस्तत्र यथा वज्रहतास्तथा॥ 40 ॥

cakrānalajvālahatāḥ sādinaḥ sapadātayaḥ | petuḥ parāsavastatra yathā vajrahatāstathā

चक्रलाङ्गलनिर्दग्धं तत्सैन्यं विदलीकृतम् ।युगान्तोपहतप्रख्यं सर्वं पतितमाबभौ॥ 41 ॥

cakralāṅgalanirdagdhaṃ tatsainyaṃ vidalīkṛtam | yugāntopahataprakhyaṃ sarvaṃ patitamābabhau

आक्रीडभूमिं दिव्यानामायुधानां वपुष्मताम् ।वैष्णवानां नृपास्ते तु द्रष्टुमप्यबलीयसः॥ 42 ॥

ākrīḍabhūmiṃ divyānāmāyudhānāṃ vapuṣmatām | vaiṣṇavānāṃ nṛpāste tu draṣṭumapyabalīyasaḥ

केचिद्रथा सम्मृदिताः केचिन्निहतपार्थिवाः ।भग्नैकचक्रास्त्वपरे विकीर्णा धरणीतले॥ 43 ॥

kecidrathā sammṛditāḥ kecinnihatapārthivāḥ | bhagnaikacakrāstvapare vikīrṇā dharaṇītale

तस्मिन् विशसने घोरे चक्रलाङ्गलसम्प्लवे ।दारुणानि प्रवृत्तानि रक्षांस्यौत्पातिकानि च॥ 44 ॥

tasmin viśasane ghore cakralāṅgalasamplave | dāruṇāni pravṛttāni rakṣāṃsyautpātikāni ca

आर्तानां कूजमानानां पाटितानां च वेणुवत् ।अन्तो न शक्यतेऽन्वेष्टुं नृनागरथवाजिनाम्॥ 45 ॥

ārtānāṃ kūjamānānāṃ pāṭitānāṃ ca veṇuvat | anto na śakyate'nveṣṭuṃ nṛnāgarathavājinām

सा पातितनरेन्द्राणां रुधिराऽऽर्द्रा रणक्षितिः ।योषेव चन्दनार्द्राङ्गी भैरवा प्रतिभाति वै॥ 46 ॥

sā pātitanarendrāṇāṃ rudhirā''rdrā raṇakṣitiḥ | yoṣeva candanārdrāṅgī bhairavā pratibhāti vai

नरकेशास्थिमज्जान्त्रैः शातितानां च दन्तिनाम् ।रुधिरौघप्लवस्तत्र च्छादयामास मेदिनीम्॥ 47 ॥

narakeśāsthimajjāntraiḥ śātitānāṃ ca dantinām | rudhiraughaplavastatra cchādayāmāsa medinīm

तस्मिन् महाभीषणके नरवाहनसङ्क्षये ।शिवानामशिवैः शब्दैर्नादिते घोरदर्शने॥ 48 ॥

tasmin mahābhīṣaṇake naravāhanasaṅkṣaye | śivānāmaśivaiḥ śabdairnādite ghoradarśane

आर्तस्तनितसन्नादे रुधिराम्बुह्रदाकुले ।अन्तकाक्रीडसदृशे नागदेहैः समावृते॥ 49 ॥

ārtastanitasannāde rudhirāmbuhradākule | antakākrīḍasadṛśe nāgadehaiḥ samāvṛte

अपास्तैर्बाहुभिर्योधैस्तुरगैश्च विदारितैः ।कङ्कैश्च बलगृध्रैश्च नादितैः प्रतिनादिते॥ 50 ॥

apāstairbāhubhiryodhaisturagaiśca vidāritaiḥ | kaṅkaiśca balagṛdhraiśca nāditaiḥ pratinādite

निपाते पृथिवीशानां मृत्युसाधारणे रणे ।कृष्णः शत्रुवधं कर्तुं चचारान्तकदर्शनः॥ 51 ॥

nipāte pṛthivīśānāṃ mṛtyusādhāraṇe raṇe | kṛṣṇaḥ śatruvadhaṃ kartuṃ cacārāntakadarśanaḥ

युगान्तार्कप्रभं चक्रं कालीं चैवायसीं गदाम् ।गृह्य सैन्यावनिगतो बभाषे केशवो नृपान्॥ 52 ॥

yugāntārkaprabhaṃ cakraṃ kālīṃ caivāyasīṃ gadām | gṛhya sainyāvanigato babhāṣe keśavo nṛpān

किन्न युद्धयत वै शूरा हस्त्यश्वरथसंयुताः ।किमिदं गम्यते शूराः कृतास्त्रा दृढनिश्चयाः ।अहं सपूर्वजः सङ्ख्ये पदातिः प्रमुखे स्थितः॥ 53 ॥

kinna yuddhayata vai śūrā hastyaśvarathasaṃyutāḥ | kimidaṃ gamyate śūrāḥ kṛtāstrā dṛḍhaniścayāḥ | ahaṃ sapūrvajaḥ saṅkhye padātiḥ pramukhe sthitaḥ

अदृष्टदोषेण रणे भवन्तो येन पालिताः ।स इदानीं जरासन्धः किमर्थं नाभिवर्तते॥ 54 ॥

adṛṣṭadoṣeṇa raṇe bhavanto yena pālitāḥ | sa idānīṃ jarāsandhaḥ kimarthaṃ nābhivartate

एवमुक्ते तु नृपतिर्दरदो नाम वीर्यवान् ।रामं हलाग्रोग्रभुजं प्रत्ययात् सैन्यमध्यगम्॥ 55 ॥

evamukte tu nṛpatirdarado nāma vīryavān | rāmaṃ halāgrograbhujaṃ pratyayāt sainyamadhyagam

बभाषे स तु ताम्राक्षमुक्षाणमिव सेवनी ।एह्येहि राम युध्यस्व मया सार्द्धमरिन्दम॥ 56 ॥

babhāṣe sa tu tāmrākṣamukṣāṇamiva sevanī | ehyehi rāma yudhyasva mayā sārddhamarindama

तद् युद्धमभवत् ताभ्यां रामस्य दरदस्य च ।मृधे लोकवरिष्ठाभ्यां कुञ्जराभ्यामिवौजसा॥ 57 ॥

tad yuddhamabhavat tābhyāṃ rāmasya daradasya ca | mṛdhe lokavariṣṭhābhyāṃ kuñjarābhyāmivaujasā

योजयित्वा ततः स्कन्धे रामो दरदमाहवे ।हलेन बलिनां श्रेष्ठो मुसलेनावपोथयत्॥ 58 ॥

yojayitvā tataḥ skandhe rāmo daradamāhave | halena balināṃ śreṣṭho musalenāvapothayat

स्वकायगतमूर्धा वै मुसलेनावपोथितः ।पपात दरदो भूमौ दारितार्द्व इवाचलः॥ 59 ॥

svakāyagatamūrdhā vai musalenāvapothitaḥ | papāta darado bhūmau dāritārdva ivācalaḥ

रामेण निहते तस्मिन् दरदे राजसत्तमे ।जरासन्धस्य राज्ञस्तु रामेणासीत्समागमः॥ 60 ॥

rāmeṇa nihate tasmin darade rājasattame | jarāsandhasya rājñastu rāmeṇāsītsamāgamaḥ

महेन्द्रस्येव वृत्रेण दारुणो लोमहर्षणः ।गदे गृहीत्वा विक्रान्तावन्योन्यमभिधावतः॥ 61 ॥

mahendrasyeva vṛtreṇa dāruṇo lomaharṣaṇaḥ | gade gṛhītvā vikrāntāvanyonyamabhidhāvataḥ

कम्पयन्तौ भुवं वीरौ तावुद्यतमहागदौ ।ददृशाते महात्मानौ गिरी सशिखराविव॥ 62 ॥

kampayantau bhuvaṃ vīrau tāvudyatamahāgadau | dadṛśāte mahātmānau girī saśikharāviva

व्युपारमन्त युद्धानि प्रेक्ष्य तौ पुरुषर्षभौ ।संरब्धाविव धावन्तौ गदायुद्धेषु विश्रुतौ॥ 63 ॥

vyupāramanta yuddhāni prekṣya tau puruṣarṣabhau | saṃrabdhāviva dhāvantau gadāyuddheṣu viśrutau

तावुभौ परमाचार्यौ लोके ख्यातौ महाबलौ ।मत्ताविव महानागावन्योन्यं समधावताम्॥ 64 ॥

tāvubhau paramācāryau loke khyātau mahābalau | mattāviva mahānāgāvanyonyaṃ samadhāvatām

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।यक्षाश्चाप्सरसश्चैव समाजग्मुः सहस्रशः॥ 65 ॥

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ | yakṣāścāpsarasaścaiva samājagmuḥ sahasraśaḥ

तद्देवयक्षगन्धर्वमहर्षिभिरलङ्कृतम् ।शुशुभेऽभ्यधिकं राजन् नभो ज्योतिर्गणैरिव॥ 66 ॥

taddevayakṣagandharvamaharṣibhiralaṅkṛtam | śuśubhe'bhyadhikaṃ rājan nabho jyotirgaṇairiva

अभिदुद्राव रामं तु जरासन्धो नराधिपः ।सव्यं मण्डलमाश्रित्य बलदेवस्तु दक्षिणम्॥ 67 ॥

abhidudrāva rāmaṃ tu jarāsandho narādhipaḥ | savyaṃ maṇḍalamāśritya baladevastu dakṣiṇam

तावन्योन्यं प्रजह्राते गदायुद्धविशारदौ ।दन्ताभ्यामिव मातङ्गौ नादयन्तौ दिशो दश॥ 68 ॥

tāvanyonyaṃ prajahrāte gadāyuddhaviśāradau | dantābhyāmiva mātaṅgau nādayantau diśo daśa

गदानिपातो रामस्य शुश्रुवेऽशनिनिःस्वनः ।जरासन्धस्य च रणे पर्वतस्येव दीर्यतः॥ 69 ॥

gadānipāto rāmasya śuśruve'śaniniḥsvanaḥ | jarāsandhasya ca raṇe parvatasyeva dīryataḥ

न स्म कम्पयते रामं जरासन्धकरच्युता ।गदा गदाभृतां श्रेष्ठं विन्ध्यं गिरिमिवानिलः॥ 70 ॥

na sma kampayate rāmaṃ jarāsandhakaracyutā | gadā gadābhṛtāṃ śreṣṭhaṃ vindhyaṃ girimivānilaḥ

रामस्य तु गदावेगं राजा स मगधेश्वरः ।सेहे धैर्येण महता शिक्षया च व्यपोथयत्॥ 71 ॥

rāmasya tu gadāvegaṃ rājā sa magadheśvaraḥ | sehe dhairyeṇa mahatā śikṣayā ca vyapothayat

ततोऽन्तरिक्षे वागासीत् सुस्वरा लोकसाक्षिणी ।न त्वया राम वध्योऽयमलं खेदेन मानद॥ 72 ॥

tato'ntarikṣe vāgāsīt susvarā lokasākṣiṇī | na tvayā rāma vadhyo'yamalaṃ khedena mānada

विहितोऽस्य मया मृत्युस्तस्मात्साधु व्युपारम ।अचिरेणैव कालेन प्राणांस्त्यक्ष्यति मागधः ॥ ७३॥।जरासन्धस्तु तच्छ्रुत्वा विमनाः समपद्यत ।न प्राहरत् ततस्तस्मै पुनरेव हलायुधः ।तौ व्युपारमतां युद्धाद्वृष्णयस्ते च पार्थिवाः॥ 74 ॥

vihito'sya mayā mṛtyustasmātsādhu vyupārama | acireṇaiva kālena prāṇāṃstyakṣyati māgadhaḥ || 73||| jarāsandhastu tacchrutvā vimanāḥ samapadyata | na prāharat tatastasmai punareva halāyudhaḥ | tau vyupāramatāṃ yuddhādvṛṣṇayaste ca pārthivāḥ

दीर्घकालं महाराज निजघ्नुरितरेतरम् ।पराजिते त्वपक्रान्ते जरासन्धे महीपतौ ।विविक्तमभवत् सैन्यं परावृत्तमहारथम्॥ 75 ॥

dīrghakālaṃ mahārāja nijaghnuritaretaram | parājite tvapakrānte jarāsandhe mahīpatau | viviktamabhavat sainyaṃ parāvṛttamahāratham

ते नृपाश्चोदितैर्नागैः स्यन्दनैस्तुरगैस्तथा ।दुद्रुवुर्भीतमनसो व्याघ्राघ्राता मृगा इव॥ 76 ॥

te nṛpāścoditairnāgaiḥ syandanaisturagaistathā | dudruvurbhītamanaso vyāghrāghrātā mṛgā iva

तन्नरेन्द्रैः परित्यक्तं भग्नदर्पैर्महारथैः ।घोरं क्रव्यादबहुलं रौद्रमायोधनं बभौ॥ 77 ॥

tannarendraiḥ parityaktaṃ bhagnadarpairmahārathaiḥ | ghoraṃ kravyādabahulaṃ raudramāyodhanaṃ babhau

द्रवत्सु रथमुख्येषु चेदिराजो महाद्युतिः ।स्मृत्वा यादवसम्बन्धं कृष्णमेवान्ववर्तत॥ 78 ॥

dravatsu rathamukhyeṣu cedirājo mahādyutiḥ | smṛtvā yādavasambandhaṃ kṛṣṇamevānvavartata

वृतः कारूषसैन्येन चेदिसैन्येन चानघ ।सम्बन्धकामो गोविन्दमिदमाह स चेदिराट्॥ 79 ॥

vṛtaḥ kārūṣasainyena cedisainyena cānagha | sambandhakāmo govindamidamāha sa cedirāṭ

अहं पितृष्वसुर्भर्ता तव यादवनन्दन ।सबलस्त्वामुपावृत्तस्त्वं हि मे दयितः प्रभो॥ 80 ॥

ahaṃ pitṛṣvasurbhartā tava yādavanandana | sabalastvāmupāvṛttastvaṃ hi me dayitaḥ prabho

उक्तश्चैष मया राजा जरासन्धोऽल्पचेतनः ।कृष्णाद् विरम दुर्बुद्धे विग्रहाद् रणकर्मणि॥ 81 ॥

uktaścaiṣa mayā rājā jarāsandho'lpacetanaḥ | kṛṣṇād virama durbuddhe vigrahād raṇakarmaṇi

तदेषोऽद्य मया त्यक्तो मम वाक्यस्य दूषकः ।भग्नो युद्धे जरासन्धस्त्वया द्रवति सानुगः॥ 82 ॥

tadeṣo'dya mayā tyakto mama vākyasya dūṣakaḥ | bhagno yuddhe jarāsandhastvayā dravati sānugaḥ

निर्वैरो नैष संयाति स्वपुरं पृथिवीपतिः ।त्वय्येव भूयोऽप्यपरं दर्शयिष्यति किल्बिषम्॥ 83 ॥

nirvairo naiṣa saṃyāti svapuraṃ pṛthivīpatiḥ | tvayyeva bhūyo'pyaparaṃ darśayiṣyati kilbiṣam

तदिमां सन्त्यजाशु त्वं महीं हतनराकुलाम् ।क्रव्यादगणसङ्कीर्णां सेवितव्याममानुषैः॥ 84 ॥

tadimāṃ santyajāśu tvaṃ mahīṃ hatanarākulām | kravyādagaṇasaṅkīrṇāṃ sevitavyāmamānuṣaiḥ

करवीरपुरं कृष्ण गच्छामः सबलानुगाः ।शृगालं वासुदेवं वै द्रक्ष्यामस्तत्र पार्थिवम्॥ 85 ॥

karavīrapuraṃ kṛṣṇa gacchāmaḥ sabalānugāḥ | śṛgālaṃ vāsudevaṃ vai drakṣyāmastatra pārthivam

इमौ रथवरोदग्रौ युवयोः कारितौ मया ।योजितौ शीघ्रतुरगैः स्वङ्गचक्राक्षकूबरौ॥ 86 ॥

imau rathavarodagrau yuvayoḥ kāritau mayā | yojitau śīghraturagaiḥ svaṅgacakrākṣakūbarau

शीघ्रमारुह भद्रं ते बलदेवसहायवान् ।त्वरामः करवीरस्थं द्रष्टुं तं वसुधाधिपम्॥ 87 ॥

śīghramāruha bhadraṃ te baladevasahāyavān | tvarāmaḥ karavīrasthaṃ draṣṭuṃ taṃ vasudhādhipam

पितृष्वसृपतेर्वाक्यं श्रुत्वा चेदिपतेस्तदा ।वाक्यं हृष्टमनाः कृष्णो जगाद जगतो गुरुः॥ 88 ॥

pitṛṣvasṛpatervākyaṃ śrutvā cedipatestadā | vākyaṃ hṛṣṭamanāḥ kṛṣṇo jagāda jagato guruḥ

अहो युद्धाभिसन्तप्तौ देशकालोचितं त्वया ।बान्धवप्रतिरूपेण संसिक्तौ वचनाम्बुना॥ 89 ॥

aho yuddhābhisantaptau deśakālocitaṃ tvayā | bāndhavapratirūpeṇa saṃsiktau vacanāmbunā

देशकालविशिष्टस्य हितस्य मधुरस्य च ।वाक्यस्य दुर्लभा लोके वक्तारश्चेदिसत्तम॥ 90 ॥

deśakālaviśiṣṭasya hitasya madhurasya ca | vākyasya durlabhā loke vaktāraścedisattama

चेदिनाथ सनाथौ स्वः संवृत्तौ तव दर्शनात् ।नावयोः किञ्चिदप्राप्यं ययोस्त्वं बन्धुरीदृशः॥ 91 ॥

cedinātha sanāthau svaḥ saṃvṛttau tava darśanāt | nāvayoḥ kiñcidaprāpyaṃ yayostvaṃ bandhurīdṛśaḥ

जरासन्धस्य निधनं ये चान्ये तत्समा नृपाः ।पर्याप्तौ त्वत्सनाथौ स्वः कर्तुं चेदिकुलोद्वह॥ 92 ॥

jarāsandhasya nidhanaṃ ye cānye tatsamā nṛpāḥ | paryāptau tvatsanāthau svaḥ kartuṃ cedikulodvaha

यदूनां प्रथमो बन्धुस्त्वं हि सर्वमहीक्षिताम् ।अतः प्रभृति सङ्ग्रामान् द्रक्ष्यसे चेदिसत्तम॥ 93 ॥

yadūnāṃ prathamo bandhustvaṃ hi sarvamahīkṣitām | ataḥ prabhṛti saṅgrāmān drakṣyase cedisattama

चाक्रं मौसलमित्येवं सङ्ग्रामं रणवृत्तयः ।कथयिष्यन्ति लोकेऽस्मिन्ये धरिष्यन्ति पार्थिवाः॥ 94 ॥

cākraṃ mausalamityevaṃ saṅgrāmaṃ raṇavṛttayaḥ | kathayiṣyanti loke'sminye dhariṣyanti pārthivāḥ

राज्ञां पराजयं युद्धे गोमन्तेऽचलसत्तमे ।श्रवणाद् धारणाद् वापि स्वर्गलोकं व्रजन्ति हि॥ 95 ॥

rājñāṃ parājayaṃ yuddhe gomante'calasattame | śravaṇād dhāraṇād vāpi svargalokaṃ vrajanti hi

तद्गच्छाम महाराज करवीरं पुरोत्तमम् ।त्वयोद्दिष्टेन मार्गेण चेदिराज शिवाय वै॥ 96 ॥

tadgacchāma mahārāja karavīraṃ purottamam | tvayoddiṣṭena mārgeṇa cedirāja śivāya vai

ते स्यन्दनगताः सर्वे पवनोत्पातिभिर्हयैः ।भेजिरे दीर्घमध्वानं मूर्तिमन्त इवाग्नयः॥ 97 ॥

te syandanagatāḥ sarve pavanotpātibhirhayaiḥ | bhejire dīrghamadhvānaṃ mūrtimanta ivāgnayaḥ

ते त्रिरात्रोषिताः प्राप्ताः करवीरं पुरोत्तमम् ।शिवाय च शिवे देशे निविष्टास्त्रिदशोपमाः॥ 98 ॥

te trirātroṣitāḥ prāptāḥ karavīraṃ purottamam | śivāya ca śive deśe niviṣṭāstridaśopamāḥ