Parva 3, Adhyāya 115

जनार्दनस्य सुधर्मासभायां गत्वा भगवतः श्रीकृष्णस्य दर्शनेन सन्तुष्टो भूत्वा तस्याज्ञया भगवत्स्तवनपूर्वकं हंसडिम्भकयोः सन्देशस्य श्रावणं स निवेदितसर्वस्वो द्वाःस्थेन हि जनार्दनः ।अथ प्रविश्य धर्मात्मा सुधर्मां वै द्विजोत्तमः॥ 1 ॥

janārdanasya sudharmāsabhāyāṃ gatvā bhagavataḥ śrīkṛṣṇasya darśanena santuṣṭo bhūtvā tasyājñayā bhagavatstavanapūrvakaṃ haṃsaḍimbhakayoḥ sandeśasya śrāvaṇaṃ sa niveditasarvasvo dvāḥsthena hi janārdanaḥ | atha praviśya dharmātmā sudharmāṃ vai dvijottamaḥ

अपश्यद् देवदेवेशं सुधर्माकृतिसंस्थितम् ।बलभद्रेण संयुक्तमध्यासितमहासनम्॥ 2 ॥

apaśyad devadeveśaṃ sudharmākṛtisaṃsthitam | balabhadreṇa saṃyuktamadhyāsitamahāsanam

अग्रतः स्थितशैनेयं पार्श्वतः स्थितनारदम् ।दुर्वाससा कृतकथमुग्रसेनपुरस्कृतम्॥ 3 ॥

agrataḥ sthitaśaineyaṃ pārśvataḥ sthitanāradam | durvāsasā kṛtakathamugrasenapuraskṛtam

गायद्गन्धर्वमुख्यैश्च नृत्यदप्सरसां गणैः ।सेव्यमानं महाराज सूतमागधबन्दिभिः॥ 4 ॥

gāyadgandharvamukhyaiśca nṛtyadapsarasāṃ gaṇaiḥ | sevyamānaṃ mahārāja sūtamāgadhabandibhiḥ

उद्गीयमानयशसं माधवं मधुसूदनम् ।उद्गीयमानं विप्रैश्च सामभिः सामगैर्हरिम्॥ 5 ॥

udgīyamānayaśasaṃ mādhavaṃ madhusūdanam | udgīyamānaṃ vipraiśca sāmabhiḥ sāmagairharim

दृष्ट्वा प्रीतमना विष्णुं प्रोद्भूतपुलकच्छविः ।नाम्ना जनार्दनोऽस्मीति ननाम चरणौ हरेः ।बलभद्रं ततो देवं ववन्दे शिरसा द्विज॥ 6 ॥

dṛṣṭvā prītamanā viṣṇuṃ prodbhūtapulakacchaviḥ | nāmnā janārdano'smīti nanāma caraṇau hareḥ | balabhadraṃ tato devaṃ vavande śirasā dvija

दूतोऽस्मि देवदेवेश हंसस्य डिम्भकस्य च ।इति ब्रुवाणं विप्रेन्द्रमिदमाह स माधवः॥ 7 ॥

dūto'smi devadeveśa haṃsasya ḍimbhakasya ca | iti bruvāṇaṃ viprendramidamāha sa mādhavaḥ

आस्स्वैदं विष्टरं पूर्वं पश्चाद् ब्रूहि प्रयोजनम् ।तथेति चाब्रवीद् विप्रो महदासनमास्थितः॥ 8 ॥

āssvaidaṃ viṣṭaraṃ pūrvaṃ paścād brūhi prayojanam | tatheti cābravīd vipro mahadāsanamāsthitaḥ

वाचा सम्पूज्य विप्रेन्द्रमपृच्छत्कुशलं हरिः ।ब्रह्मदत्तस्य राजेन्द्र हंसस्य डिम्भकस्य च॥ 9 ॥

vācā sampūjya viprendramapṛcchatkuśalaṃ hariḥ | brahmadattasya rājendra haṃsasya ḍimbhakasya ca

श्रुतं चापि तयोर्वीर्यं प्रयोजनमतो द्विज ।अपि वा कुशलं विप्र पितुस्तव जनार्दन॥ 10 ॥

śrutaṃ cāpi tayorvīryaṃ prayojanamato dvija | api vā kuśalaṃ vipra pitustava janārdana

कुशलं ब्रह्मदत्तस्य पितुश्च मम केशव ।तयोरेव जगन्नाथ हंसस्य डिम्भकस्य च॥ 11 ॥

kuśalaṃ brahmadattasya pituśca mama keśava | tayoreva jagannātha haṃsasya ḍimbhakasya ca

किमाहतुर्महीपालौ तौ हंसडिम्भकौ नृपौ ।ब्रूहि सर्वमशेषेण नात्र शङ्का द्विजोत्तम॥ 12 ॥

kimāhaturmahīpālau tau haṃsaḍimbhakau nṛpau | brūhi sarvamaśeṣeṇa nātra śaṅkā dvijottama

वाच्यं वाप्यथवावाच्यं कर्तव्यमथ चेतरत् ।श्रुत्वा तस्य विधास्यामो युक्तरूपं द्विजोत्तम॥ 13 ॥

vācyaṃ vāpyathavāvācyaṃ kartavyamatha cetarat | śrutvā tasya vidhāsyāmo yuktarūpaṃ dvijottama

दूतोऽसि सर्वथा विप्र न वाच्यावाच्यकल्पना ।यत् कर्मकारनिर्दिष्टं तद् वाच्यं दूतजन्मना॥ 14 ॥

dūto'si sarvathā vipra na vācyāvācyakalpanā | yat karmakāranirdiṣṭaṃ tad vācyaṃ dūtajanmanā

नात्र शङ्का त्वया कार्या वक्तव्यस्येतरस्य च ।अतो वद यथा प्रोक्तं ताभ्यामिह जनार्दन॥ 15 ॥

nātra śaṅkā tvayā kāryā vaktavyasyetarasya ca | ato vada yathā proktaṃ tābhyāmiha janārdana

केशवेनैवमुक्तस्तु प्रोवाच स जनार्दनः ।अजानन्निव किं ब्रूषे सर्वं प्रत्यक्षदर्शिवान्॥ 16 ॥

keśavenaivamuktastu provāca sa janārdanaḥ | ajānanniva kiṃ brūṣe sarvaṃ pratyakṣadarśivān

न चास्ति ते परोक्षं तु जगद्वृत्तान्तमच्युत ।सर्वं हि मनसा पश्यन् किं त्वमात्थ वदेति माम्॥ 17 ॥

na cāsti te parokṣaṃ tu jagadvṛttāntamacyuta | sarvaṃ hi manasā paśyan kiṃ tvamāttha vadeti mām

विद्वद्भिर्गीयसे विष्णुस्त्वमेव जगतीपते ।इच्छया सर्वमाप्नोषि दृष्टादृष्टविवेचनम्॥ 18 ॥

vidvadbhirgīyase viṣṇustvameva jagatīpate | icchayā sarvamāpnoṣi dṛṣṭādṛṣṭavivecanam

त्वमेवेदं जगत् सर्वं जगच्च त्वयि तिष्ठति ।न त्वया रहितो ह्येकः पदार्थः सचराचरः॥ 19 ॥

tvamevedaṃ jagat sarvaṃ jagacca tvayi tiṣṭhati | na tvayā rahito hyekaḥ padārthaḥ sacarācaraḥ

नास्ति किञ्चिदवेद्यं ते सर्वगोऽसि जगत्पते ।त्वमिन्द्रः सर्वभूतानां रुद्रः संहारकर्मकृत्॥ 20 ॥

nāsti kiñcidavedyaṃ te sarvago'si jagatpate | tvamindraḥ sarvabhūtānāṃ rudraḥ saṃhārakarmakṛt

रक्षितासि सदा विष्णुः सर्वलोकस्य माधव ।संसारस्य भवान्स्रष्टा किं त्वमात्थ वदेति माम २१॥ विद्वद्भिर्गीयसे नित्यं ज्ञानात्मेति च माधव ।प्राणं प्राणविदः प्राहुस्त्वामेव पुरुषोत्तम॥ 22 ॥

rakṣitāsi sadā viṣṇuḥ sarvalokasya mādhava | saṃsārasya bhavānsraṣṭā kiṃ tvamāttha vadeti māma 21|| vidvadbhirgīyase nityaṃ jñānātmeti ca mādhava | prāṇaṃ prāṇavidaḥ prāhustvāmeva puruṣottama

शब्दं शब्दविदः प्राहुस्त्वामेव पुरुषोत्तम ।तथा सति हृषीकेश किं त्वमात्थ वदेति माम्॥ 23 ॥

śabdaṃ śabdavidaḥ prāhustvāmeva puruṣottama | tathā sati hṛṣīkeśa kiṃ tvamāttha vadeti mām

तथापि शृणु देवेश चोदितोऽस्मि यतस्त्वया ।वदेत्यसकृदेवैतत् तस्माद् वक्ष्यामि माधव॥ 24 ॥

tathāpi śṛṇu deveśa codito'smi yatastvayā | vadetyasakṛdevaitat tasmād vakṣyāmi mādhava

राजसूयेन यज्ञेन ब्रह्मदत्तोऽद्य यक्ष्यते ।तदर्थं प्रेषितस्ताभ्यां हंसेन डिम्भकेन च॥ 25 ॥

rājasūyena yajñena brahmadatto'dya yakṣyate | tadarthaṃ preṣitastābhyāṃ haṃsena ḍimbhakena ca

करार्थं यदुमुख्येभ्यस्तव चामन्त्रणाय हि ।लवणं बहु देयं ते यज्ञार्थं तस्य केशव॥ 26 ॥

karārthaṃ yadumukhyebhyastava cāmantraṇāya hi | lavaṇaṃ bahu deyaṃ te yajñārthaṃ tasya keśava

इत्यर्थं प्रेषितस्ताभ्यां करं देहि तदाज्ञया ।इदं त्वमपरं ताभ्यामुक्तं शृणु जगत्पते॥ 27 ॥

ityarthaṃ preṣitastābhyāṃ karaṃ dehi tadājñayā | idaṃ tvamaparaṃ tābhyāmuktaṃ śṛṇu jagatpate

लवणानि बहून्याशु प्रगृह्य त्वरितं भवान् ।आगच्छतु तयो राज्ञोः सेयं केशव वाग् विभो॥ 28 ॥

lavaṇāni bahūnyāśu pragṛhya tvaritaṃ bhavān | āgacchatu tayo rājñoḥ seyaṃ keśava vāg vibho

इत्युक्तवति विप्रेन्द्रे दूते तत्र तयोर्नृप ।प्रहस्य सुचिरं कृष्णो बभाषे दूतमीश्वरः॥ 29 ॥

ityuktavati viprendre dūte tatra tayornṛpa | prahasya suciraṃ kṛṣṇo babhāṣe dūtamīśvaraḥ

शृणु दूत वचो मह्यं युक्तमुक्तं द्विजोत्तम ।करं ददामि ताभ्यां तु करदोऽस्मि यतो नृपः॥ 30 ॥

śṛṇu dūta vaco mahyaṃ yuktamuktaṃ dvijottama | karaṃ dadāmi tābhyāṃ tu karado'smi yato nṛpaḥ

धार्ष्ट्यमेतत् तयोर्विप्र मत्तो यस्तु करग्रहः ।अहो धार्ष्ट्यमहो धार्ष्ट्यं तयोः क्षत्रियबीजयोः॥ 31 ॥

dhārṣṭyametat tayorvipra matto yastu karagrahaḥ | aho dhārṣṭyamaho dhārṣṭyaṃ tayoḥ kṣatriyabījayoḥ

इदमश्रुतपूर्वं मे मत्तो यस्तु करग्रहः ।इत्युक्त्वा केशवो दूतमिदमाह स्म यादवान्॥ 32 ॥

idamaśrutapūrvaṃ me matto yastu karagrahaḥ | ityuktvā keśavo dūtamidamāha sma yādavān

हास्यमेतद् यदुश्रेष्ठा मत्तो यस्तु करग्रहः ।यष्टासौ राजसूयस्य ब्रह्मदत्तो महीपतिः॥ 33 ॥

hāsyametad yaduśreṣṭhā matto yastu karagrahaḥ | yaṣṭāsau rājasūyasya brahmadatto mahīpatiḥ

तौ तु याजयितारौ हि हंसो डिम्भक एव च ।वोढा किल यदुश्रेष्ठो लवणस्य दुरात्मनः॥ 34 ॥

tau tu yājayitārau hi haṃso ḍimbhaka eva ca | voḍhā kila yaduśreṣṭho lavaṇasya durātmanaḥ

करदो वासुदेवो हि जितोऽस्मि यदुसत्तमाः ।हास्यं हास्यमिदं भूयः शृणुध्वं यादवा वचः॥ 35 ॥

karado vāsudevo hi jito'smi yadusattamāḥ | hāsyaṃ hāsyamidaṃ bhūyaḥ śṛṇudhvaṃ yādavā vacaḥ

इत्युक्तवति देवेशे बलभद्रपुरोगमाः ।यादवाः सर्व एवैते हासाय समवस्थिताः॥ 36 ॥

ityuktavati deveśe balabhadrapurogamāḥ | yādavāḥ sarva evaite hāsāya samavasthitāḥ

करदः कृष्ण इत्येवं ब्रुवन्तः सर्वसात्वताः ।हासं मुमुचुरत्यर्थं तलं दत्त्वा परस्परम्॥ 37 ॥

karadaḥ kṛṣṇa ityevaṃ bruvantaḥ sarvasātvatāḥ | hāsaṃ mumucuratyarthaṃ talaṃ dattvā parasparam

तलशब्दो हासशब्दो रोदसी पर्यपूरयत् ।स च विप्रो नृपश्रेष्ठ निन्दयन् मित्रमात्मनः॥ 38 ॥

talaśabdo hāsaśabdo rodasī paryapūrayat | sa ca vipro nṛpaśreṣṭha nindayan mitramātmanaḥ

अहो कष्टमहो कष्टं दौत्यं यत् कृतवानहम् ।इति लज्जासमाविष्टस्तूष्णीमासीदवाङ्मुखः॥ 39 ॥

aho kaṣṭamaho kaṣṭaṃ dautyaṃ yat kṛtavānaham | iti lajjāsamāviṣṭastūṣṇīmāsīdavāṅmukhaḥ