Parva 3, Adhyāya 114

जनार्दनस्य भगवद्दर्शनविषयक उत्कण्ठा ततः प्रायाद्धरिं विष्णुं ब्राह्मणो ब्रह्मवित्तमः ।हयेनैकेन राजेन्द्र त्वरितं स ययौ नृप॥ 1 ॥

janārdanasya bhagavaddarśanaviṣayaka utkaṇṭhā tataḥ prāyāddhariṃ viṣṇuṃ brāhmaṇo brahmavittamaḥ | hayenaikena rājendra tvaritaṃ sa yayau nṛpa

यथा निदाघसमये सूर्यांशुपरिपीडितः ।पान्थो याति जलं दृष्ट्वा त्वरितं तत्पिपासया॥ 2 ॥

yathā nidāghasamaye sūryāṃśuparipīḍitaḥ | pāntho yāti jalaṃ dṛṣṭvā tvaritaṃ tatpipāsayā

धावत्येव तथा विप्रो हरिं द्रष्टुं जनार्दनः ।गच्छन्स चिन्तयामास चोदयन्हयमुत्तमम्॥ 3 ॥

dhāvatyeva tathā vipro hariṃ draṣṭuṃ janārdanaḥ | gacchansa cintayāmāsa codayanhayamuttamam

हंस एव प्रियो मह्यं कुर्यात् प्रियहितं मम ।तथा हि प्रेषितस्तेन हरिं पश्याम्यहं प्रभुम्॥ 4 ॥

haṃsa eva priyo mahyaṃ kuryāt priyahitaṃ mama | tathā hi preṣitastena hariṃ paśyāmyahaṃ prabhum

अहमेव सदा धन्यो मत्तो ह्यभ्यधिको न हि ।यतो द्रक्ष्याम्यहं विष्णुं वसन्तं द्वारकापुरे॥ 5 ॥

ahameva sadā dhanyo matto hyabhyadhiko na hi | yato drakṣyāmyahaṃ viṣṇuṃ vasantaṃ dvārakāpure

सा हि मे जननी धन्या हरिं दृष्ट्वा पुनर्गतम् ।कृतार्थं सर्वदा देवी द्रक्ष्यत्येषा मनस्विनी॥ 6 ॥

sā hi me jananī dhanyā hariṃ dṛṣṭvā punargatam | kṛtārthaṃ sarvadā devī drakṣyatyeṣā manasvinī

मुखमुन्निद्रहेमाब्जकिञ्जल्कसदृशप्रभम् ।द्रक्ष्यामि देवदेवस्य चक्रिणः शार्ङ्गधन्वनः॥ 7 ॥

mukhamunnidrahemābjakiñjalkasadṛśaprabham | drakṣyāmi devadevasya cakriṇaḥ śārṅgadhanvanaḥ

उश्च मुखका दर्शन करूँगा जो विकसित सुवर्णमय कमलके केसरकीन्ही कान्तिसे प्रकाशित होता हैम्॥ 7b ॥

uśca mukhakā darśana karū~gā jo vikasita suvarṇamaya kamalake kesarakīnhī kāntise prakāśita hotā haim

वपुर्द्रक्ष्याम्यहं विष्णोर्नीलोत्पलदलच्छवि ।शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गवनमालाविभूषितम्॥ 8 ॥

vapurdrakṣyāmyahaṃ viṣṇornīlotpaladalacchavi | śaṅkhacakragadāśārṅgavanamālāvibhūṣitam

नेत्रे ते देवदेवस्य पद्मकिञ्जल्कसप्रभे ।पश्याम्यहमदीनात्मा नष्टदुःखोऽस्मि निर्वृतः॥ 9 ॥

netre te devadevasya padmakiñjalkasaprabhe | paśyāmyahamadīnātmā naṣṭaduḥkho'smi nirvṛtaḥ

अपि द्रक्ष्यति योगात्मा सौम्येनैव स्वचक्षुषा ।अपि वा मत्प्रियं ब्रूयात् स्वस्ति चेति च वा वदेत्॥ 10 ॥

api drakṣyati yogātmā saumyenaiva svacakṣuṣā | api vā matpriyaṃ brūyāt svasti ceti ca vā vadet

द्रक्ष्यामि चक्रिणो वर्ष्म ततस्त्रैलोक्यसन्निभम् ।पादाब्जं चक्रिणो द्रष्टुं त्वरत्येव च मे मनः॥ 11 ॥

drakṣyāmi cakriṇo varṣma tatastrailokyasannibham | pādābjaṃ cakriṇo draṣṭuṃ tvaratyeva ca me manaḥ

वक्षःस्थलं सदा विष्णोः स्फुरद्रत्नप्रभायुतम् ।पश्यन्निव च गच्छामि स्मरश्चानिशमीश्वरम्॥ 12 ॥

vakṣaḥsthalaṃ sadā viṣṇoḥ sphuradratnaprabhāyutam | paśyanniva ca gacchāmi smaraścāniśamīśvaram

पीतकौशेयवसनं लम्बहारविभूषितम् ।ईषत्स्मिताधरं विष्णुं पश्यामि च पुनः पुनः॥ 13 ॥

pītakauśeyavasanaṃ lambahāravibhūṣitam | īṣatsmitādharaṃ viṣṇuṃ paśyāmi ca punaḥ punaḥ

स्मरतश्च हरे रूपं रोमहर्षोऽयमीदृशः ।गच्छतश्च पुरो भाति शङ्खचक्रगदासिमान्॥ 14 ॥

smarataśca hare rūpaṃ romaharṣo'yamīdṛśaḥ | gacchataśca puro bhāti śaṅkhacakragadāsimān

यातीव च पुरो भाति मह्यं देवा जगद्गुरुः ।एषोऽयमिति मे वक्तुं जिह्वा प्रस्फुरतीव तम्॥ 15 ॥

yātīva ca puro bhāti mahyaṃ devā jagadguruḥ | eṣo'yamiti me vaktuṃ jihvā prasphuratīva tam

इदं दुःखतरं मन्ये करं देहीति मद्वचः ।इदं तत्साहसं मन्ये तद्वचस्तस्य भूपतेः॥ 16 ॥

idaṃ duḥkhataraṃ manye karaṃ dehīti madvacaḥ | idaṃ tatsāhasaṃ manye tadvacastasya bhūpateḥ

हंसस्य करदो विष्णुस्तदाज्ञापरिचारकः ।तस्य सर्वं पुरो गत्वा वक्ताहं किल निर्दयः॥ 17 ॥

haṃsasya karado viṣṇustadājñāparicārakaḥ | tasya sarvaṃ puro gatvā vaktāhaṃ kila nirdayaḥ

मूढानामग्रणीरस्मि निर्लज्जश्च तथा वदन् ।करं देहि हरे विष्णो हंसस्य यदुपुङ्गव॥ 18 ॥

mūḍhānāmagraṇīrasmi nirlajjaśca tathā vadan | karaṃ dehi hare viṣṇo haṃsasya yadupuṅgava

लवणानि बहून्याशु दातव्यानि करात्मना ।इति वक्तुं न मे युक्तं पुरतस्तस्य शार्ङ्गिणः॥ 19 ॥

lavaṇāni bahūnyāśu dātavyāni karātmanā | iti vaktuṃ na me yuktaṃ puratastasya śārṅgiṇaḥ

तथापि मित्रभावात् तु वक्तव्यं घोरमीदृशम् ।कष्टो ह्ययं मित्रभावो मनुष्याणां कृतात्मनाम्॥ 20 ॥

tathāpi mitrabhāvāt tu vaktavyaṃ ghoramīdṛśam | kaṣṭo hyayaṃ mitrabhāvo manuṣyāṇāṃ kṛtātmanām

अथवा सर्वविद् विष्णुः सर्वस्य हृदि संस्थितम् ।जानात्येव सदा भावं प्राणिनां शोभने रतः॥ 21 ॥

athavā sarvavid viṣṇuḥ sarvasya hṛdi saṃsthitam | jānātyeva sadā bhāvaṃ prāṇināṃ śobhane rataḥ

तथा सति न मे दोषो मित्रभावो यतो ह्ययम् ।सर्वथा रक्षतां विष्णुर्घोरं वक्तुं यतस्य मे॥ 22 ॥

tathā sati na me doṣo mitrabhāvo yato hyayam | sarvathā rakṣatāṃ viṣṇurghoraṃ vaktuṃ yatasya me

द्रक्ष्याम्यहं जगन्नाथं नीलकुञ्चितमूर्धजम् ।कम्बुग्रीवधरं विष्णुं श्रीवत्साच्छादितोरसम्॥ 23 ॥

drakṣyāmyahaṃ jagannāthaṃ nīlakuñcitamūrdhajam | kambugrīvadharaṃ viṣṇuṃ śrīvatsācchāditorasam

स्फुरत्पद्ममहाबाहुं रत्नच्छायाविराजितम् ।द्रक्ष्यामि केशवं विष्णुं चक्रिणं यादवेश्वरम्॥ 24 ॥

sphuratpadmamahābāhuṃ ratnacchāyāvirājitam | drakṣyāmi keśavaṃ viṣṇuṃ cakriṇaṃ yādaveśvaram

अचिन्त्यविभवं देवं भूतभव्यभवत्प्रभुम् ।आत्मेच्छया जगद्रक्षं द्रक्ष्यामि जलशायिनम्॥ 25 ॥

acintyavibhavaṃ devaṃ bhūtabhavyabhavatprabhum | ātmecchayā jagadrakṣaṃ drakṣyāmi jalaśāyinam

कृतार्थः सर्वथा चाहं भवामि विगतज्वरः ।अद्य मे सफलं जन्म साक्षाद् दृष्टवतो हरिम्॥ 26 ॥

kṛtārthaḥ sarvathā cāhaṃ bhavāmi vigatajvaraḥ | adya me saphalaṃ janma sākṣād dṛṣṭavato harim

अद्य मे सफला यज्ञाः साक्षात्कृतवतो हरिम् ।नेत्रे मे सफले विष्णुं पश्यतश्च जगन्मयम्॥ 27 ॥

adya me saphalā yajñāḥ sākṣātkṛtavato harim | netre me saphale viṣṇuṃ paśyataśca jaganmayam

प्रीतिमानस्तु मे विष्णुर्वक्तुर्घोरस्य कर्मणः ।उन्मिषन्नेत्रयुग्मेन द्रक्ष्यामि सकृदीश्वरम्॥ 28 ॥

prītimānastu me viṣṇurvakturghorasya karmaṇaḥ | unmiṣannetrayugmena drakṣyāmi sakṛdīśvaram

आमूलमसकृद् विष्णुं पश्यामि च पुनः पुनः ।पिबामि नेत्रयुग्मेन वपुः कृष्णस्य केवलम्॥ 29 ॥

āmūlamasakṛd viṣṇuṃ paśyāmi ca punaḥ punaḥ | pibāmi netrayugmena vapuḥ kṛṣṇasya kevalam

धारयिष्याम्यहं पांसुं तत्पादप्रभवं शिवम् ।ततः कृतार्थतां यास्ये स्वर्गमार्गो हि तद्रजः॥ 30 ॥

dhārayiṣyāmyahaṃ pāṃsuṃ tatpādaprabhavaṃ śivam | tataḥ kṛtārthatāṃ yāsye svargamārgo hi tadrajaḥ

मेघगम्भीरनिर्घोषं श्रोष्यामि च हरेः स्वरम् ।पादाब्जं चक्रिणो विष्णोः पश्यामि च जगत्पतेः॥ 31 ॥

meghagambhīranirghoṣaṃ śroṣyāmi ca hareḥ svaram | pādābjaṃ cakriṇo viṣṇoḥ paśyāmi ca jagatpateḥ

पश्यामि च हरेर्वक्त्रं पूर्णेन्दुसदृशप्रभम् ।हरेरिदं जगद् रूपं पश्यामीव च सर्वतः॥ 32 ॥

paśyāmi ca harervaktraṃ pūrṇendusadṛśaprabham | hareridaṃ jagad rūpaṃ paśyāmīva ca sarvataḥ

प्रसीदतु सदा विष्णुरयुक्तं वक्तुमिच्छतः ।आलोलकुण्डलयुतं हरिचन्दनचर्चितम्॥ 33 ॥

prasīdatu sadā viṣṇurayuktaṃ vaktumicchataḥ | ālolakuṇḍalayutaṃ haricandanacarcitam

स्फुरत्केयूररत्नार्चिर्बाहुद्वयविराजितम् ।सव्ये द्योतन्महाशङ्खं रश्मिजालविराजितम्॥ 34 ॥

sphuratkeyūraratnārcirbāhudvayavirājitam | savye dyotanmahāśaṅkhaṃ raśmijālavirājitam

प्रोद्यद्भास्करवर्णाभं चक्रज्वालाविराजितम् ।प्रोज्ज्वलत्कङ्कणयुतं तप्तजाम्बूनदाङ्गदम्॥ 35 ॥

prodyadbhāskaravarṇābhaṃ cakrajvālāvirājitam | projjvalatkaṅkaṇayutaṃ taptajāmbūnadāṅgadam

पीतकौशेयवसनं विस्तीर्णोरस्कमच्युतम् ।कदा द्रक्ष्यामि देवेशमिदानीमथवान्यदा॥ 36 ॥

pītakauśeyavasanaṃ vistīrṇoraskamacyutam | kadā drakṣyāmi deveśamidānīmathavānyadā

सर्वथा कृतकृत्योऽहं यद्वपुर्द्रष्टुमुद्यतः ।नमो मह्यं नमो मह्यं यतो द्रष्टुमहं हरिम्॥ 37 ॥

sarvathā kṛtakṛtyo'haṃ yadvapurdraṣṭumudyataḥ | namo mahyaṃ namo mahyaṃ yato draṣṭumahaṃ harim

उद्यतोऽस्मि जगन्नाथं बलभद्रकृतास्पदम् ।द्रक्ष्याम्यवश्यमद्यैव जिष्णुं विष्णुं जगद्गुरुम्॥ 38 ॥

udyato'smi jagannāthaṃ balabhadrakṛtāspadam | drakṣyāmyavaśyamadyaiva jiṣṇuṃ viṣṇuṃ jagadgurum

श्रीकौस्तुभोद्भवरुचि स्फुरितोरुवक्षः पीताम्बरं मकरकुण्डलपङ्कजाक्षम् ।कृष्णं किरीटवरचक्रगदोर्ध्वहस्तं तेजोमयं मम हरेर्वपुरस्तु भूत्यै॥ 39 ॥

śrīkaustubhodbhavaruci sphuritoruvakṣaḥ pītāmbaraṃ makarakuṇḍalapaṅkajākṣam | kṛṣṇaṃ kirīṭavaracakragadordhvahastaṃ tejomayaṃ mama harervapurastu bhūtyai

वेदोदधौ विशदशास्त्रमहाहियोगे निष्णातशुद्धमतिमन्दरमथ्यमाने ।उद्योतमानममरैरनिशं निषेव्यं नारायणाख्यममृतं प्रपिबामि वाद्य॥ 40 ॥

vedodadhau viśadaśāstramahāhiyoge niṣṇātaśuddhamatimandaramathyamāne | udyotamānamamarairaniśaṃ niṣevyaṃ nārāyaṇākhyamamṛtaṃ prapibāmi vādya

ध्येयं मुमुक्षुभिरमेयमनाद्यनन्तं स्थूलं सुसूक्ष्मतरमेकमनेकमाद्यम् ।ज्योतिस्त्रिलोकजनकं त्रिदशैकवन्द्यमक्ष्णोर्ममास्तु सततं हृदयेऽच्युताख्यम्॥ 41 ॥

dhyeyaṃ mumukṣubhirameyamanādyanantaṃ sthūlaṃ susūkṣmataramekamanekamādyam | jyotistrilokajanakaṃ tridaśaikavandyamakṣṇormamāstu satataṃ hṛdaye'cyutākhyam

चिन्तयन्निति विप्रेन्द्रो ययौ द्वारवतीं पुरीम् ।मत्वा कृतार्थमात्मानं वाहयन् हयमुत्तमम्॥ 42 ॥

cintayanniti viprendro yayau dvāravatīṃ purīm | matvā kṛtārthamātmānaṃ vāhayan hayamuttamam