Parva 3, Adhyāya 75

भगवतः श्रीकृष्णस्य सात्यकिना उद्धवेन सार्धं च नगरस्य रक्षाविषयकं वार्तालापं, बलरामादिभ्यः यादवेभ्यः रक्षणस्य भारं समर्पयित्वा कैलासयात्रायां प्रति उद्योगं सात्यके शृणु मद्वाक्यं यत्तो भव युधां वर ।त्वं तु खड्गी गदी भूत्वा चापपाणिस्तनुत्रवान्॥ 1 ॥

bhagavataḥ śrīkṛṣṇasya sātyakinā uddhavena sārdhaṃ ca nagarasya rakṣāviṣayakaṃ vārtālāpaṃ, balarāmādibhyaḥ yādavebhyaḥ rakṣaṇasya bhāraṃ samarpayitvā kailāsayātrāyāṃ prati udyogaṃ sātyake śṛṇu madvākyaṃ yatto bhava yudhāṃ vara | tvaṃ tu khaḍgī gadī bhūtvā cāpapāṇistanutravān

तिष्ठ यत्नेन रक्षस्व पुरीं बहुनृपाश्रयाम् ।न च निद्रा त्वया कार्या रात्रौ यदुवृष प्रभो॥ 2 ॥

tiṣṭha yatnena rakṣasva purīṃ bahunṛpāśrayām | na ca nidrā tvayā kāryā rātrau yaduvṛṣa prabho

न च व्याख्या त्वया कार्या शास्त्राणां शास्त्रतत्पर ।न च वादस्त्वया कार्यो वादिभिः सह वृष्णिप॥ 3 ॥

na ca vyākhyā tvayā kāryā śāstrāṇāṃ śāstratatpara | na ca vādastvayā kāryo vādibhiḥ saha vṛṣṇipa

त्वं हि योद्धा बली ज्ञाता धनुर्वेदाख्यवेदवित् ।तथा कुरु यथा वीर नोपहास्या भवेदियम्॥ 4 ॥

tvaṃ hi yoddhā balī jñātā dhanurvedākhyavedavit | tathā kuru yathā vīra nopahāsyā bhavediyam

करिष्यामि वचस्तुभ्यं यथाशक्ति जनार्दन ।आज्ञा तव जगन्नाथ धार्या यत्नेन मे सदा॥ 5 ॥

kariṣyāmi vacastubhyaṃ yathāśakti janārdana | ājñā tava jagannātha dhāryā yatnena me sadā

भृत्यवत् प्रचरिष्यामि कामपालस्य माधव ।यावदागमनं तुभ्यं तावत्स्थास्यामि यत्नतः॥ 6 ॥

bhṛtyavat pracariṣyāmi kāmapālasya mādhava | yāvadāgamanaṃ tubhyaṃ tāvatsthāsyāmi yatnataḥ

प्रसादस्तव गोविन्द यदि स्यान्मयि माधव ।किं नाम मे च दुःसाध्यं शत्रूणां निग्रहे रणे॥ 7 ॥

prasādastava govinda yadi syānmayi mādhava | kiṃ nāma me ca duḥsādhyaṃ śatrūṇāṃ nigrahe raṇe

यदि शक्रं यमं वापि कुबेरमपि पाशिनम् ।सर्वानेतान्विजेष्यामि किमु पौण्ड्रं नृपोत्तमम्॥ 8 ॥

yadi śakraṃ yamaṃ vāpi kuberamapi pāśinam | sarvānetānvijeṣyāmi kimu pauṇḍraṃ nṛpottamam

गच्छ कार्य कुरुष्वेदं यत्तोऽहं सततं हरे ।उद्धवं पुनराहेदं कृष्णः पद्मनिभेक्षणः॥ 9 ॥

gaccha kārya kuruṣvedaṃ yatto'haṃ satataṃ hare | uddhavaṃ punarāhedaṃ kṛṣṇaḥ padmanibhekṣaṇaḥ

शृणूद्धव त्वं वाक्यं मे कुर्यास्त्वेतत्प्रयत्नवान् ।रक्ष्या नयेन राजेन्द्र पुरी द्वारवती त्वया॥ 10 ॥

śṛṇūddhava tvaṃ vākyaṃ me kuryāstvetatprayatnavān | rakṣyā nayena rājendra purī dvāravatī tvayā

यत्तो भव सदा तात कुरु साहय्यमत्र नः ।लज्जा मम समुत्पन्ना वदतस्तव साम्प्रतम्॥ 11 ॥

yatto bhava sadā tāta kuru sāhayyamatra naḥ | lajjā mama samutpannā vadatastava sāmpratam

त्वं हि नेता समस्तस्य विद्यापारस्य सर्वतः ।को नु शक्ष्यति मेधावी वक्तुं विद्यावतः पुरः॥ 12 ॥

tvaṃ hi netā samastasya vidyāpārasya sarvataḥ | ko nu śakṣyati medhāvī vaktuṃ vidyāvataḥ puraḥ

यत् कार्यं तद्भवान् वेत्ति ह्यकार्यं वापि सर्वतः ।अतोऽहं विरमे तात वक्तुं सम्प्रति वृष्णिप॥ 13 ॥

yat kāryaṃ tadbhavān vetti hyakāryaṃ vāpi sarvataḥ | ato'haṃ virame tāta vaktuṃ samprati vṛṣṇipa

किमिदं तव गोविन्द वर्तते मां प्रति प्रभो ।अहो प्रसन्नता मह्यं किन्तु प्रीतिरियं तव॥ 14 ॥

kimidaṃ tava govinda vartate māṃ prati prabho | aho prasannatā mahyaṃ kintu prītiriyaṃ tava

जानाम्यहं जगन्नाथ प्रसादस्यैष विस्तरः ।यस्य प्रसन्नो भवति तस्य किं नास्ति केशव॥ 15 ॥

jānāmyahaṃ jagannātha prasādasyaiṣa vistaraḥ | yasya prasanno bhavati tasya kiṃ nāsti keśava

त्वं हि सर्वस्य जगतः कर्ता हर्ता प्रधानतः ।प्रभवः सर्वकार्याणां वक्ता श्रोता प्रमाणवित्॥ 16 ॥

tvaṃ hi sarvasya jagataḥ kartā hartā pradhānataḥ | prabhavaḥ sarvakāryāṇāṃ vaktā śrotā pramāṇavit

ध्याता ध्यानमयो ध्येय इति ब्रह्मविदो विदुः ।जेता देवरिपूणां च गोप्ता नाकसदां भवान्॥ 17 ॥

dhyātā dhyānamayo dhyeya iti brahmavido viduḥ | jetā devaripūṇāṃ ca goptā nākasadāṃ bhavān

त्वन्नाथा वयमेवेति जीवामो निहतद्विषः ।इयं नीतिरहं मन्ये नेता नीतेर्यतो भवान्॥ 18 ॥

tvannāthā vayameveti jīvāmo nihatadviṣaḥ | iyaṃ nītirahaṃ manye netā nīteryato bhavān

को नु नाम नयो वेद त्वां विना साम्प्रतं वद ।नीतिस्त्वं सर्वकार्याणामिति मे निश्चिता मतिः॥ 19 ॥

ko nu nāma nayo veda tvāṃ vinā sāmprataṃ vada | nītistvaṃ sarvakāryāṇāmiti me niścitā matiḥ

दुर्गाढो नयमार्गोऽयमित्याहुस्तद्विदो जनाः ।चतुर्धा प्रोच्यते नीतिः सामदाने जनार्दन॥ 20 ॥

durgāḍho nayamārgo'yamityāhustadvido janāḥ | caturdhā procyate nītiḥ sāmadāne janārdana

दण्डो भेदो मनुष्याणां निग्राहावग्रहे सदा ।दण्ड्येषु दण्डमिच्छन्ति समान्यं तु नये हरे॥ 21 ॥

daṇḍo bhedo manuṣyāṇāṃ nigrāhāvagrahe sadā | daṇḍyeṣu daṇḍamicchanti samānyaṃ tu naye hare

बलवत्स्वथ दानं तु त्रयाणामप्यगोचरे ।प्रयोक्तव्यो महाभेद इति नीतिमतां मतम्॥ 22 ॥

balavatsvatha dānaṃ tu trayāṇāmapyagocare | prayoktavyo mahābheda iti nītimatāṃ matam

तेषु तेष्वथ सर्वेषु प्रमाणं त्वां विदुर्बुधाः ।किमत्र बहुनोक्तेन सर्वं त्वयि समर्पितम्॥ 23 ॥

teṣu teṣvatha sarveṣu pramāṇaṃ tvāṃ vidurbudhāḥ | kimatra bahunoktena sarvaṃ tvayi samarpitam

इत्युक्त्वा विररामैव उद्धवो नीतिमत्तरः ।ततः स भगवान् विष्णुरेवमेव नृपोत्तम॥ 24 ॥

ityuktvā virarāmaiva uddhavo nītimattaraḥ | tataḥ sa bhagavān viṣṇurevameva nṛpottama

कामपालं महाबाहुमुवाच यदुसंसदि ।उग्रसेनं नृपं राजंस्तथा हार्दिक्यमेव च॥ 25 ॥

kāmapālaṃ mahābāhumuvāca yadusaṃsadi | ugrasenaṃ nṛpaṃ rājaṃstathā hārdikyameva ca

कामपालं पुनर्विष्णुरिदं प्रोवाच तत्त्ववित् ।न प्रमादस्त्वया कार्यः सर्वदा यत्नवान् भव॥ 26 ॥

kāmapālaṃ punarviṣṇuridaṃ provāca tattvavit | na pramādastvayā kāryaḥ sarvadā yatnavān bhava

स्थिते त्वयि महाबाहो का पीडा जगतो भवेत् ।गदी भव सदा त्वार्य न क्रीडा सर्वदा भवेत्॥ 27 ॥

sthite tvayi mahābāho kā pīḍā jagato bhavet | gadī bhava sadā tvārya na krīḍā sarvadā bhavet

रक्ष त्वं सर्वदा यत्नात् पुरीं द्वारवतीं प्रभो ।नोपहास्या यथा स्याम तथा कुरु गदी भव॥ 28 ॥

rakṣa tvaṃ sarvadā yatnāt purīṃ dvāravatīṃ prabho | nopahāsyā yathā syāma tathā kuru gadī bhava

उत्साहः सर्वदा कार्यो निरुत्साहो न यत्नतः ।बाढमित्यब्रवीद् रामः कृष्णं वृष्णिकुलोद्भवम्॥ 29 ॥

utsāhaḥ sarvadā kāryo nirutsāho na yatnataḥ | bāḍhamityabravīd rāmaḥ kṛṣṇaṃ vṛṣṇikulodbhavam

वृष्णयः सर्व एवैते स्वं स्वं सद्म समाययुः ।गन्तुमैच्छज्जगन्नाथः कैलासं पर्वतोत्तमम्॥ 30 ॥

vṛṣṇayaḥ sarva evaite svaṃ svaṃ sadma samāyayuḥ | gantumaicchajjagannāthaḥ kailāsaṃ parvatottamam