Parva 3, Adhyāya 51

अनुह्रादश्च तत्रैव दैत्यः परमदुर्जयः ।हिरण्यकशिपोः पुत्रः प्रययौ युद्धलालसः॥ 1 ॥

anuhrādaśca tatraiva daityaḥ paramadurjayaḥ | hiraṇyakaśipoḥ putraḥ prayayau yuddhalālasaḥ

चतुश्चक्रेण यानेन त्रिनल्वप्रतिमेन तु ।युक्तेनाश्वैर्महावीर्यैः सिंहवक्त्रैरजिह्मगैः॥ 2 ॥

catuścakreṇa yānena trinalvapratimena tu | yuktenāśvairmahāvīryaiḥ siṃhavaktrairajihmagaiḥ

भीमगम्भीरनादेन नेमिघोषेण वीर्यवान् ।चालयन् वसुधां सर्वां सशैलवनकाननाम्॥ 3 ॥

bhīmagambhīranādena nemighoṣeṇa vīryavān | cālayan vasudhāṃ sarvāṃ saśailavanakānanām

विनर्दमाना दैत्यौघा अनुह्रादं ययुः शुभाः ।शतं शतसहस्राणां रथानां हेममालिनाम्॥ 4 ॥

vinardamānā daityaughā anuhrādaṃ yayuḥ śubhāḥ | śataṃ śatasahasrāṇāṃ rathānāṃ hemamālinām

परिघैर्भिन्दिपालैश्च भल्लैः पाशैः परश्वधैः ।विविधायुधहस्तास्ते शूलमुद्गरपाणयः॥ 5 ॥

parighairbhindipālaiśca bhallaiḥ pāśaiḥ paraśvadhaiḥ | vividhāyudhahastāste śūlamudgarapāṇayaḥ

सुवर्णजालनिर्मुक्तैर्वज्रैश्च समलङ्कृताः ।रथैश्चित्रैश्च कवचैः सज्जमाना महासुराः॥ 6 ॥

suvarṇajālanirmuktairvajraiśca samalaṅkṛtāḥ | rathaiścitraiśca kavacaiḥ sajjamānā mahāsurāḥ

तदा विशालोच्छ्रितशैलरूपे बभौ रथे काञ्चनचित्रिताङ्गे ।दैत्याधिपः सत्त्वबलानुरूपे समास्थितस्त्वप्रतिमे सुरूपे॥ 7 ॥

tadā viśālocchritaśailarūpe babhau rathe kāñcanacitritāṅge | daityādhipaḥ sattvabalānurūpe samāsthitastvapratime surūpe

विरोचनश्च बलवान् वैश्वानरसमद्युतिः ।महता रथवंशेन सर्वास्त्रकुशलः शुचिः॥ 8 ॥

virocanaśca balavān vaiśvānarasamadyutiḥ | mahatā rathavaṃśena sarvāstrakuśalaḥ śuciḥ

व्यूहानां विनियोगज्ञो ज्ञानविज्ञानतत्त्ववित् ।बलेः पितासुरवरः सुराणामिव वासवः॥ 9 ॥

vyūhānāṃ viniyogajño jñānavijñānatattvavit | baleḥ pitāsuravaraḥ surāṇāmiva vāsavaḥ

सर्वायुधसमोपेतं किङ्किणीजालभूषितम् ।युक्तानां हाजिमुख्यानां सहस्रेणाशुगामिनाम्॥ 10 ॥

sarvāyudhasamopetaṃ kiṅkiṇījālabhūṣitam | yuktānāṃ hājimukhyānāṃ sahasreṇāśugāminām

रथमारुह्य दैत्येन्द्रो बभौ मेरुरिवापरः ।किङ्किणीजालपर्यन्तं गजेन्द्रध्वजशोभितम् ।सन्ध्याभ्रसमवर्णाभिः पताकाभिरलङ्कृतम्॥ 11 ॥

rathamāruhya daityendro babhau merurivāparaḥ | kiṅkiṇījālaparyantaṃ gajendradhvajaśobhitam | sandhyābhrasamavarṇābhiḥ patākābhiralaṅkṛtam

प्रवालजाम्बूनदभक्तिचित्रं व्यालम्बिमुक्ताफलभूषितं च ।रथं समारुह्य किरीटमाली ययौ स युद्धाय महासुरेन्द्रः॥ 12 ॥

pravālajāmbūnadabhakticitraṃ vyālambimuktāphalabhūṣitaṃ ca | rathaṃ samāruhya kirīṭamālī yayau sa yuddhāya mahāsurendraḥ

विरोचनानुजश्चैव कुजम्भो नाम दानवः ।स्यन्दनैर्बहुसाहस्रैर्मणिकाञ्चनभूषितैः॥ 13 ॥

virocanānujaścaiva kujambho nāma dānavaḥ | syandanairbahusāhasrairmaṇikāñcanabhūṣitaiḥ

वृतो मदबलात् सिक्तैर्देवारिभिररिन्दमः ।प्रासपाशगदाहस्तैर्दानवैर्युद्धकाङ्क्षिभिः॥ 14 ॥

vṛto madabalāt siktairdevāribhirarindamaḥ | prāsapāśagadāhastairdānavairyuddhakāṅkṣibhiḥ

स पर्वतनिभाकारो भिन्नाञ्जनचयप्रभः ।महता भ्राजमानेन किरीटेन सुवर्चसा॥ 15 ॥

sa parvatanibhākāro bhinnāñjanacayaprabhaḥ | mahatā bhrājamānena kirīṭena suvarcasā

सर्वरत्नविचित्रेण कवचेन च संवृतः ।महता दीप्तवपुषा रथेनेन्दुरिवांशुमान्॥ 16 ॥

sarvaratnavicitreṇa kavacena ca saṃvṛtaḥ | mahatā dīptavapuṣā rathenendurivāṃśumān

शातकौम्भेन महता तालवृक्षेण केतुना ।रराज रथमध्यस्थो मेरुस्थ इव भास्करः॥ 17 ॥

śātakaumbhena mahatā tālavṛkṣeṇa ketunā | rarāja rathamadhyastho merustha iva bhāskaraḥ

रणपटुरतिवीर्यसत्त्वबुद्धिः सुरसमराभिमुखः प्रयाति तूर्णम् ।असुरगणसमावृतः कुजम्भ- स्त्रिदशगणैरिव बृत्रहामरेन्द्रः॥ 18 ॥

raṇapaṭurativīryasattvabuddhiḥ surasamarābhimukhaḥ prayāti tūrṇam | asuragaṇasamāvṛtaḥ kujambha- stridaśagaṇairiva bṛtrahāmarendraḥ

असिलोमा च तत्रैव दानवः पर्वतायुधः ।दारुणं वपुरास्थाय दारुणो दारुणाननः॥ 19 ॥

asilomā ca tatraiva dānavaḥ parvatāyudhaḥ | dāruṇaṃ vapurāsthāya dāruṇo dāruṇānanaḥ

रौद्रः शकटचक्राक्षो महाकायो महाबलः ।कृष्णवासा महादंष्ट्रः किरीटी लोहिताननः॥ 20 ॥

raudraḥ śakaṭacakrākṣo mahākāyo mahābalaḥ | kṛṣṇavāsā mahādaṃṣṭraḥ kirīṭī lohitānanaḥ

वृतो दैत्यसहस्रौघैर्गिरिपादपयोधिभिः ।नानारूपधरैर्दृप्तैर्दैत्यैस्त्रिदशशत्रुभिः॥ 21 ॥

vṛto daityasahasraughairgiripādapayodhibhiḥ | nānārūpadharairdṛptairdaityaistridaśaśatrubhiḥ

ते शूलहस्ता गगने चरन्त इतस्ततस्तोयदवृन्दतुल्याः ।खं छादयन्तस्तपनीयनिष्का यथोन्नताः प्रावृषि कालमेघाः॥ 22 ॥

te śūlahastā gagane caranta itastatastoyadavṛndatulyāḥ | khaṃ chādayantastapanīyaniṣkā yathonnatāḥ prāvṛṣi kālameghāḥ

दनायुषायाः पुत्रस्तु वृत्रो नाम महासुरः ।देवशत्रुर्महाकायस्ताम्रास्यो निर्नतोदरः॥ 23 ॥

danāyuṣāyāḥ putrastu vṛtro nāma mahāsuraḥ | devaśatrurmahākāyastāmrāsyo nirnatodaraḥ

दीप्तजिह्वो हरिश्मश्रुरूर्ध्वरोमा महाहनुः ।नीलाङ्गो लोहितमुखः किरीटी लोहिताम्बरः॥ 24 ॥

dīptajihvo hariśmaśrurūrdhvaromā mahāhanuḥ | nīlāṅgo lohitamukhaḥ kirīṭī lohitāmbaraḥ

आजानुबाहुर्विकृतः श्वेतदंष्ट्रो विभीषणः ।महामायाधरो भीमो हेमकेयूरभूषणः॥ 25 ॥

ājānubāhurvikṛtaḥ śvetadaṃṣṭro vibhīṣaṇaḥ | mahāmāyādharo bhīmo hemakeyūrabhūṣaṇaḥ

महता मणिचित्रेण कवचेन तु संवृतः ।हेममालाधरो रौद्रश्चक्रकेतुरमर्षणः॥ 26 ॥

mahatā maṇicitreṇa kavacena tu saṃvṛtaḥ | hemamālādharo raudraścakraketuramarṣaṇaḥ

किङ्किणीशतसङ्घुष्टं तपनीयविभूषितम् ।युक्तं हयसहस्रेण रक्तध्वजपताकिनम्॥ 27 ॥

kiṅkiṇīśatasaṅghuṣṭaṃ tapanīyavibhūṣitam | yuktaṃ hayasahasreṇa raktadhvajapatākinam

रथानीकेन महता युद्धायाभिमुखो ययौ ।दिव्यं स्यन्दनमास्थाय दैत्यानां नन्दिवर्धनः॥ 28 ॥

rathānīkena mahatā yuddhāyābhimukho yayau | divyaṃ syandanamāsthāya daityānāṃ nandivardhanaḥ

तपितकनकबिन्दुपिङ्गलाक्षो दितितनयोऽसुरसैन्ययुद्धनेता ।विकसितकमलाभचारुचक्षुः सितदशनः शुशुभे रथासनस्थः॥ 29 ॥

tapitakanakabindupiṅgalākṣo dititanayo'surasainyayuddhanetā | vikasitakamalābhacārucakṣuḥ sitadaśanaḥ śuśubhe rathāsanasthaḥ

एकचक्रस्तु तत्रैव सूर्यचक्र इवोदितः ।कालचक्रसमो रौद्रश्चक्रायुध इवोद्यतः॥ 30 ॥

ekacakrastu tatraiva sūryacakra ivoditaḥ | kālacakrasamo raudraścakrāyudha ivodyataḥ

सर्वायसमयं दिव्यं रथमास्थाय भासुरम् ।वृतो दैत्यगणैर्दृप्तैः कालायसशिलायुधैः॥ 31 ॥

sarvāyasamayaṃ divyaṃ rathamāsthāya bhāsuram | vṛto daityagaṇairdṛptaiḥ kālāyasaśilāyudhaiḥ

तस्याशीतिसहस्राणि रथिनां चित्रयोधिनाम् ।सर्वे कालान्तकप्रख्या रुधिराक्षा महाबलाः ।आयसैः काञ्चनैश्चैव सन्नद्धा वरवर्णिनः॥ 32 ॥

tasyāśītisahasrāṇi rathināṃ citrayodhinām | sarve kālāntakaprakhyā rudhirākṣā mahābalāḥ | āyasaiḥ kāñcanaiścaiva sannaddhā varavarṇinaḥ

व्यराजन्तान्तरिक्षस्था नीला इव पयोधराः ॥ सर्वे कालान्तकप्रख्या धीराः समरदुर्जयाः॥ 33 ॥

vyarājantāntarikṣasthā nīlā iva payodharāḥ || sarve kālāntakaprakhyā dhīrāḥ samaradurjayāḥ

सागरोदरगम्भीरा नीलचक्रा दुरासदाः ।नेदुर्यान्तोऽसुरवरा वेलातीता इवार्णवाः॥ 34 ॥

sāgarodaragambhīrā nīlacakrā durāsadāḥ | neduryānto'suravarā velātītā ivārṇavāḥ

ते भीममायाः सुसमृद्धकायाः किरीटिनः काञ्चनभूषिताङ्गाः ।ययुस्तदा स्वायुधदीप्तहस्ता नभः सपक्षा इव पर्वतेन्द्राः॥ 35 ॥

te bhīmamāyāḥ susamṛddhakāyāḥ kirīṭinaḥ kāñcanabhūṣitāṅgāḥ | yayustadā svāyudhadīptahastā nabhaḥ sapakṣā iva parvatendrāḥ

सन्दिष्टो बलिपुत्रेण वृत्रभ्राता महासुरः ।वधाय सुरसैन्यस्य सन्नह्यस्वेति वीर्यवान्॥ 36 ॥

sandiṣṭo baliputreṇa vṛtrabhrātā mahāsuraḥ | vadhāya surasainyasya sannahyasveti vīryavān

हेममाली महादंष्ट्रः स्रग्वी रुचिरकुण्डलः ।रक्तमाल्याम्बरधरश्चण्डः समरदुर्जयः॥ 37 ॥

hemamālī mahādaṃṣṭraḥ sragvī rucirakuṇḍalaḥ | raktamālyāmbaradharaścaṇḍaḥ samaradurjayaḥ

सुमहावृत्तनयनः स किरीट धनुर्धरः ।प्रभिन्न इव मातङ्गः शार्दूलसमविक्रमः॥ 38 ॥

sumahāvṛttanayanaḥ sa kirīṭa dhanurdharaḥ | prabhinna iva mātaṅgaḥ śārdūlasamavikramaḥ

महातालनिभं चापं तथा रुचिरसायकम् ।विस्फारयन् महावेगं वज्रनिष्पेषनिःस्वनम्॥ 39 ॥

mahātālanibhaṃ cāpaṃ tathā rucirasāyakam | visphārayan mahāvegaṃ vajraniṣpeṣaniḥsvanam

रथेन खरयुक्तेन ध्वजेन भुजगेन च ।शुशुभे स्यन्दनस्थः स सन्ध्यागत इवांशुमान्॥ 40 ॥

rathena kharayuktena dhvajena bhujagena ca | śuśubhe syandanasthaḥ sa sandhyāgata ivāṃśumān

रथैस्तु बहुसाहस्रैर्हेमपट्टविभूषितैः ।शूलमुद्गरसम्पूर्णैर्जलपूर्णैरिवाम्बुदैः ।स दैत्येन्द्रोऽभिचक्राम तस्मिन्युद्ध उपस्थिते॥ 41 ॥

rathaistu bahusāhasrairhemapaṭṭavibhūṣitaiḥ | śūlamudgarasampūrṇairjalapūrṇairivāmbudaiḥ | sa daityendro'bhicakrāma tasminyuddha upasthite

पवनसमगतिर्विशालवक्षा विकसितपङ्कजचारुगर्भगौरः ।प्रवररथगतो ययौ स तूर्णं त्रिदशगणैरभिलक्षितप्रभावः॥ 42 ॥

pavanasamagatirviśālavakṣā vikasitapaṅkajacārugarbhagauraḥ | pravararathagato yayau sa tūrṇaṃ tridaśagaṇairabhilakṣitaprabhāvaḥ

सिंहिकातनयश्चैव राहुर्नाम महासुरः ।विकटः पर्वताकारः शतशीर्षा शतोदरः॥ 43 ॥

siṃhikātanayaścaiva rāhurnāma mahāsuraḥ | vikaṭaḥ parvatākāraḥ śataśīrṣā śatodaraḥ

पीतमाल्याम्बरधरो जाम्बूनदविभूषितः ।स्निग्धवैदूर्यस्रङ्काशः पद्मपत्रनिभेक्षणः॥ 44 ॥

pītamālyāmbaradharo jāmbūnadavibhūṣitaḥ | snigdhavaidūryasraṅkāśaḥ padmapatranibhekṣaṇaḥ

सर्वकाञ्चनसंयुक्तं मणिजालपरिष्कृतम् ।पताकाशतसङ्कीर्णं युक्तं परमवाजिभिः॥ 45 ॥

sarvakāñcanasaṃyuktaṃ maṇijālapariṣkṛtam | patākāśatasaṅkīrṇaṃ yuktaṃ paramavājibhiḥ

आरुरोह रथं दिव्यं दैत्यः परमवीर्यवान् ।ननाद च महानादं कम्पयन् वसुधातलम्॥ 46 ॥

āruroha rathaṃ divyaṃ daityaḥ paramavīryavān | nanāda ca mahānādaṃ kampayan vasudhātalam

मयेन विहितो दिव्यस्तस्य केतुर्हिरण्मयः ।मयूरपक्षसङ्काशं कवचं चायसं महत्॥ 47 ॥

mayena vihito divyastasya keturhiraṇmayaḥ | mayūrapakṣasaṅkāśaṃ kavacaṃ cāyasaṃ mahat

भीमवेगरवैश्चान्यै रथैर्दिव्यैः सुभासुरैः ।नानाप्रहरणाकीर्णैः सेव्यमानो महाबलः॥ 48 ॥

bhīmavegaravaiścānyai rathairdivyaiḥ subhāsuraiḥ | nānāpraharaṇākīrṇaiḥ sevyamāno mahābalaḥ

असुरगणपतिर्गजेन्द्रगामी अतिरभसगतिर्महासुराणाम् ।अरिगणमभितो विभुः प्रयातो गिरिवरमस्तमिवांशुमान् सुदीप्तः॥ 49 ॥

asuragaṇapatirgajendragāmī atirabhasagatirmahāsurāṇām | arigaṇamabhito vibhuḥ prayāto girivaramastamivāṃśumān sudīptaḥ

विप्रचित्तिस्तु तत्रैव दनोर्वंशविवर्धनः ।कश्यपस्यात्मजः श्रीमान् ब्रह्मणस्तेजसा समः॥ 50 ॥

vipracittistu tatraiva danorvaṃśavivardhanaḥ | kaśyapasyātmajaḥ śrīmān brahmaṇastejasā samaḥ

यष्टा क्रतुसहस्राणां वेदवित् तपसान्वितः ।स्वयम्भुवा दत्तवरो वरदश्च स्वयम्भुवः ।ईशित्वं च महत्त्वं च वशित्वं च महाद्युतेः॥ 51 ॥

yaṣṭā kratusahasrāṇāṃ vedavit tapasānvitaḥ | svayambhuvā dattavaro varadaśca svayambhuvaḥ | īśitvaṃ ca mahattvaṃ ca vaśitvaṃ ca mahādyuteḥ

ऐश्वर्यगुणसम्पन्नो ब्रह्मेव स्वयमूर्जितः ।सार्धं पुत्रैश्च पौत्रैश्च सन्नह्यत महाबलः॥ 52 ॥

aiśvaryaguṇasampanno brahmeva svayamūrjitaḥ | sārdhaṃ putraiśca pautraiśca sannahyata mahābalaḥ

सर्वे मायाधराः शूराः कृतास्त्रा रणदुर्जयाः ।सर्वे कमलवर्णाभा हेमकूटोच्छ्रयोच्छ्रयाः॥ 53 ॥

sarve māyādharāḥ śūrāḥ kṛtāstrā raṇadurjayāḥ | sarve kamalavarṇābhā hemakūṭocchrayocchrayāḥ

सर्वे रजतसङ्काशाः कैलासशिखरोपमाः ।मयेन निर्मितास्तेषां सर्वे मायामया रथाः॥ 54 ॥

sarve rajatasaṅkāśāḥ kailāsaśikharopamāḥ | mayena nirmitāsteṣāṃ sarve māyāmayā rathāḥ

विचरन्तो व्यराजन्त शारदा इव तोयदाः ।सर्वे हंसध्वजाः श्वेताः श्वेतदण्डसमुच्छ्रयाः॥ 55 ॥

vicaranto vyarājanta śāradā iva toyadāḥ | sarve haṃsadhvajāḥ śvetāḥ śvetadaṇḍasamucchrayāḥ

श्वेताम्बरधरा दैत्याः श्वेतमाल्यविभूषिताः ।श्वेतातपत्राः सर्वे ते श्वेतकुण्डलमण्डिताः॥ 56 ॥

śvetāmbaradharā daityāḥ śvetamālyavibhūṣitāḥ | śvetātapatrāḥ sarve te śvetakuṇḍalamaṇḍitāḥ

मुक्ताहारवृतोरस्का भान्ति नाकेश्वरा इव ।महाग्रहनिभाकाराः शत्रूणां लोमहर्षणाः॥ 57 ॥

muktāhāravṛtoraskā bhānti nākeśvarā iva | mahāgrahanibhākārāḥ śatrūṇāṃ lomaharṣaṇāḥ

रक्तचित्राम्बरधराश्चित्राभरणभूषिताः ।त्रैलोक्यविजयं नाम रथमास्थाय वीर्यवान् ।कैलासशिखराकारमष्टनल्वायतान्तरम्॥ 58 ॥

raktacitrāmbaradharāścitrābharaṇabhūṣitāḥ | trailokyavijayaṃ nāma rathamāsthāya vīryavān | kailāsaśikharākāramaṣṭanalvāyatāntaram

युक्तं वाजिसहस्रेण सितेन सितवर्चसा ।पताकाशतसञ्छन्नं नानायुद्धविकल्पितम्॥ 59 ॥

yuktaṃ vājisahasreṇa sitena sitavarcasā | patākāśatasañchannaṃ nānāyuddhavikalpitam

हिमांशुकुन्दप्रतिमं विशालं सितातपत्रं दनुजेश्वरस्य ।विभाति तस्योपरि धार्यमाणं श्वेताद्रिमूर्धोपगतः शशाङ्कः॥ 60 ॥

himāṃśukundapratimaṃ viśālaṃ sitātapatraṃ danujeśvarasya | vibhāti tasyopari dhāryamāṇaṃ śvetādrimūrdhopagataḥ śaśāṅkaḥ

केशी दानवमुख्यस्तु जिह्मस्ताम्राक्षदर्शनः ।नीलमेघचयप्रख्यः कालः पुरुषविग्रहः॥ 61 ॥

keśī dānavamukhyastu jihmastāmrākṣadarśanaḥ | nīlameghacayaprakhyaḥ kālaḥ puruṣavigrahaḥ

महाग्रहनिभाकारः शत्रूणां लोमहर्षणः ।चित्रमाल्याम्बरधरो रक्ताभरणभूषितः॥ 62 ॥

mahāgrahanibhākāraḥ śatrūṇāṃ lomaharṣaṇaḥ | citramālyāmbaradharo raktābharaṇabhūṣitaḥ

शताक्षः शतबाहुश्च हरिश्मक्षुर्महाबलः ।शङ्कुकर्णो महानादो वपुषा घोरदर्शनः॥ 63 ॥

śatākṣaḥ śatabāhuśca hariśmakṣurmahābalaḥ | śaṅkukarṇo mahānādo vapuṣā ghoradarśanaḥ

युक्तं महिषकैर्दिव्यैर्घण्टाकोटिकृतस्वनम् ।महावारिधराकारमास्थाय रथमुत्तमम्॥ 64 ॥

yuktaṃ mahiṣakairdivyairghaṇṭākoṭikṛtasvanam | mahāvāridharākāramāsthāya rathamuttamam

ध्वजेनोष्ट्रेण महता नीलकेसरवर्चसा ।नानारागविचित्राभिः पताकाभिर्विभूषितम्॥ 65 ॥

dhvajenoṣṭreṇa mahatā nīlakesaravarcasā | nānārāgavicitrābhiḥ patākābhirvibhūṣitam

द्विपञ्चाशत्सहस्राणि रथानामुग्रवर्चसाम् ।ययुस्तस्यासुरेन्द्रस्य प्रयातस्य सुरान् प्रति॥ 66 ॥

dvipañcāśatsahasrāṇi rathānāmugravarcasām | yayustasyāsurendrasya prayātasya surān prati

भान्ति भिन्नाञ्जननिभाः प्रयातस्य महात्मनः ।दंष्ट्रार्धचन्द्रवदनाः सबलाका इवाम्बुदाः॥ 67 ॥

bhānti bhinnāñjananibhāḥ prayātasya mahātmanaḥ | daṃṣṭrārdhacandravadanāḥ sabalākā ivāmbudāḥ

तत् तस्य वैदूर्यसुवर्णचित्रं विद्युत्प्रभं भास्कररश्मितुल्यम् ।किरीटमाभात्यसुरोत्तमस्य दावाग्निदीप्तं शिखरं यथाद्रेः॥ 68 ॥

tat tasya vaidūryasuvarṇacitraṃ vidyutprabhaṃ bhāskararaśmitulyam | kirīṭamābhātyasurottamasya dāvāgnidīptaṃ śikharaṃ yathādreḥ

वृषपर्वासुरश्चैव श्रीमांश्च सुरसूदनः ।आरुरोह रथं दिव्यं मेरुशृङ्गमिवांशुमान्॥ 69 ॥

vṛṣaparvāsuraścaiva śrīmāṃśca surasūdanaḥ | āruroha rathaṃ divyaṃ meruśṛṅgamivāṃśumān

प्रवालजाम्बूनदचित्रकूबरं महारथं भारसहं महार्हम् ।स्वलङ्कृतं राजतनेमिमण्डलं गभस्तिनक्षत्रतडिन्निकाशम्॥ 70 ॥

pravālajāmbūnadacitrakūbaraṃ mahārathaṃ bhārasahaṃ mahārham | svalaṅkṛtaṃ rājatanemimaṇḍalaṃ gabhastinakṣatrataḍinnikāśam

केयूरयुक्ताङ्गदनद्धबाहुः सहस्रतारेण च चर्मणा सः ।साङ्ग्रामिकैराभरणैश्च चित्रै- र्मध्याह्नसूर्यप्रतिमो बभूव॥ 71 ॥

keyūrayuktāṅgadanaddhabāhuḥ sahasratāreṇa ca carmaṇā saḥ | sāṅgrāmikairābharaṇaiśca citrai- rmadhyāhnasūryapratimo babhūva

महाबलो बद्धतलाङ्गुलित्रो बलोत्कटः किंशुकलोहिताक्षः ।प्रगृह्य चामीकरचारुचित्रं चापं स्थितो वृत्तविशालनेत्रः॥ 72 ॥

mahābalo baddhatalāṅgulitro balotkaṭaḥ kiṃśukalohitākṣaḥ | pragṛhya cāmīkaracārucitraṃ cāpaṃ sthito vṛttaviśālanetraḥ

महासुरेन्द्रश्च महासुरैर्वृतो बलिस्तदा स्यन्दनमारुरोह ।वैदूर्यहेमोपचितं विशालं विद्युत्प्रभं षोडशनल्वमात्रम्॥ 73 ॥

mahāsurendraśca mahāsurairvṛto balistadā syandanamāruroha | vaidūryahemopacitaṃ viśālaṃ vidyutprabhaṃ ṣoḍaśanalvamātram

युक्तं सहस्रेण दितेः सुतानां गजाननं विकृताकृतीनाम् ।चामीकरोरः स्थलभूषितानां प्रनर्दतां प्रावृषि चाम्बुदानाम्॥ 74 ॥

yuktaṃ sahasreṇa diteḥ sutānāṃ gajānanaṃ vikṛtākṛtīnām | cāmīkaroraḥ sthalabhūṣitānāṃ pranardatāṃ prāvṛṣi cāmbudānām

महारथं देवरथप्रकाशं सहस्रमायेन मयेन सृष्टम् ।ईहामृगाक्रीडितभक्तिचित्रं दिव्यं रथं दिव्यरथानुयातं ७५॥ सकिङ्किणीकं विमलं सुविस्तृतं हिरण्मयैः पद्मशतैरलङ्कृतम् ।अभ्याददे वैजयिकीं जयाय स्रजं वलिर्हेमविचित्रपुष्पाम्॥ 76 ॥

mahārathaṃ devarathaprakāśaṃ sahasramāyena mayena sṛṣṭam | īhāmṛgākrīḍitabhakticitraṃ divyaṃ rathaṃ divyarathānuyātaṃ 75|| sakiṅkiṇīkaṃ vimalaṃ suvistṛtaṃ hiraṇmayaiḥ padmaśatairalaṅkṛtam | abhyādade vaijayikīṃ jayāya srajaṃ valirhemavicitrapuṣpām

आबध्य मालां प्रभया विचित्रां बलिस्तदा भाति भुजैर्विशालैः ।रराज तैः सर्वसमृद्धियुक्तै- र्महार्चिषा सूर्य इवाम्बरस्थः॥ 77 ॥

ābadhya mālāṃ prabhayā vicitrāṃ balistadā bhāti bhujairviśālaiḥ | rarāja taiḥ sarvasamṛddhiyuktai- rmahārciṣā sūrya ivāmbarasthaḥ

स्रजं तदा बध्यति चास्य दुर्गा सर्वासुराणामिव हारभूताम् ।वैरोचनिः सर्वश्रियाभिजुष्टो बिभ्राजतेऽसौ शरदीव चन्द्रः॥ 78 ॥

srajaṃ tadā badhyati cāsya durgā sarvāsurāṇāmiva hārabhūtām | vairocaniḥ sarvaśriyābhijuṣṭo bibhrājate'sau śaradīva candraḥ

मेरोस्तटे वा ज्वलनप्रकाशे ह्यादित्यसंयुक्तमिवाभ्रजालम् ।प्रासाश्च पाशाश्च हिरण्यबद्धा वर्माणि खड्गाश्च परश्वधाश्च॥ 79 ॥

merostaṭe vā jvalanaprakāśe hyādityasaṃyuktamivābhrajālam | prāsāśca pāśāśca hiraṇyabaddhā varmāṇi khaḍgāśca paraśvadhāśca

धनूंषि वज्रायुधसप्रभाणि दिव्या गदा वज्रमुखाश्च शक्त्यः ।दिव्याश्च खड्गा विशिखाश्च दीप्ता नाराचपूर्णा विविधाश्च तूणाः॥ 80 ॥

dhanūṃṣi vajrāyudhasaprabhāṇi divyā gadā vajramukhāśca śaktyaḥ | divyāśca khaḍgā viśikhāśca dīptā nārācapūrṇā vividhāśca tūṇāḥ

धृता रथे दैत्यवृषस्य तस्य चकाशिरे प्रज्वलिता यथोल्काः ।तं चामरापीडधराः सुदंष्ट्राः सुवर्णमुक्तामणिहेमचित्राः॥ 81 ॥

dhṛtā rathe daityavṛṣasya tasya cakāśire prajvalitā yatholkāḥ | taṃ cāmarāpīḍadharāḥ sudaṃṣṭrāḥ suvarṇamuktāmaṇihemacitrāḥ

वीजन्ति बालव्यजनैर्विनीता महासुराः स्यन्दनवेदिकास्थाः ।अयःशिरा अश्वशिरा दुरापः शिबिर्मतङ्गो विशिराः शताक्षः॥ 82 ॥

vījanti bālavyajanairvinītā mahāsurāḥ syandanavedikāsthāḥ | ayaḥśirā aśvaśirā durāpaḥ śibirmataṅgo viśirāḥ śatākṣaḥ

अयो निकुम्भः क्रथनश्च दानवो ररक्षिरे ते दश दानवाधिपम् ।पुरश्चराश्चैव सहस्रशोऽसुराः पदातयो दानवराजरक्षिणः॥ 83 ॥

ayo nikumbhaḥ krathanaśca dānavo rarakṣire te daśa dānavādhipam | puraścarāścaiva sahasraśo'surāḥ padātayo dānavarājarakṣiṇaḥ

शतघ्निचक्राशनिशक्तिपाणयः प्रजग्मुरग्रेऽनिलतुल्यवेगिनः ।घण्टा सुशब्दास्तपनीयबद्धा आडम्बरा गर्गरडिण्डिमाश्च॥ 84 ॥

śataghnicakrāśaniśaktipāṇayaḥ prajagmuragre'nilatulyaveginaḥ | ghaṇṭā suśabdāstapanīyabaddhā āḍambarā gargaraḍiṇḍimāśca

महारवा दुन्दुभयश्च नेदू रथप्रयाणे दितिजेश्वरस्य ।तस्योत्थितः काञ्चनवेदिकाढ्यो हिरण्मयो दिव्यमहापताकः॥ 85 ॥

mahāravā dundubhayaśca nedū rathaprayāṇe ditijeśvarasya | tasyotthitaḥ kāñcanavedikāḍhyo hiraṇmayo divyamahāpatākaḥ

महाध्वजो वै तपनीयनद्धो रराज वीरस्य यथा विवस्वान् ।समुच्छ्रितं काञ्चनमातपत्रं स्रक्काञ्चनी वक्षसि चास्य भाति॥ 86 ॥

mahādhvajo vai tapanīyanaddho rarāja vīrasya yathā vivasvān | samucchritaṃ kāñcanamātapatraṃ srakkāñcanī vakṣasi cāsya bhāti

समन्ततश्चाप्यसुराश्चरन्ति दैत्यर्षयः प्राञ्जलयो जयन्ति ।पुरोहिताः शत्रुवधे समाहिता- स्तथैव चान्ये श्रुतशीलवृद्धाः॥ 87 ॥

samantataścāpyasurāścaranti daityarṣayaḥ prāñjalayo jayanti | purohitāḥ śatruvadhe samāhitā- stathaiva cānye śrutaśīlavṛddhāḥ

जपैश्च मन्त्रैश्च तथौषधीभि- र्महात्मनः स्वस्त्ययनं प्रचक्रुः ।स तत्र वस्त्राणि शुभाश्च गावः फलानि पुष्पाणि तथैव निष्कान्॥ 88 ॥

japaiśca mantraiśca tathauṣadhībhi- rmahātmanaḥ svastyayanaṃ pracakruḥ | sa tatra vastrāṇi śubhāśca gāvaḥ phalāni puṣpāṇi tathaiva niṣkān

बलिर्द्विजेभ्यः प्रयतः प्रयच्छन् विराजतेऽतीव यथा धनेशः ।सहस्रसूर्यो बहुकिङ्किणीकः परार्द्ध्यजाम्बूनदहेमचित्रः॥ 89 ॥

balirdvijebhyaḥ prayataḥ prayacchan virājate'tīva yathā dhaneśaḥ | sahasrasūryo bahukiṅkiṇīkaḥ parārddhyajāmbūnadahemacitraḥ

सहस्रचन्द्रायुततारकश्च रथो बलेरग्निरिवावभाति ।तमास्थितो दानवसङ्गृहीतं महाबलः कार्मुकधृक् सबाणः॥ 90 ॥

sahasracandrāyutatārakaśca ratho baleragnirivāvabhāti | tamāsthito dānavasaṅgṛhītaṃ mahābalaḥ kārmukadhṛk sabāṇaḥ

उद्वर्तयिष्यंस्त्रिदशेन्द्रसेना- मतीव रौद्रं स बिभर्तिरूपम् ।स वेगवान् वीररथौघसङ्कुलः प्रयाति देवान् प्रति दैत्यसागरः॥ 91 ॥

udvartayiṣyaṃstridaśendrasenā- matīva raudraṃ sa bibhartirūpam | sa vegavān vīrarathaughasaṅkulaḥ prayāti devān prati daityasāgaraḥ

महार्णवो वीचितरङ्गसङ्कुलो यथा जलौघैर्युगसङ्क्षये तथा ।त्रैलोक्यवित्रासकरैर्वपुर्भि स्तान्यग्रतो यान्ति बले रथस्य॥ 92 ॥

mahārṇavo vīcitaraṅgasaṅkulo yathā jalaughairyugasaṅkṣaye tathā | trailokyavitrāsakarairvapurbhi stānyagrato yānti bale rathasya

महाबलान्युच्छ्रितकार्मुकाणि सपर्वतानीव वनानि राजन्॥ 93 ॥

mahābalānyucchritakārmukāṇi saparvatānīva vanāni rājan