Parva 2, Adhyāya 73

इन्द्रश्रीकृष्णयोः, जयन्तप्रद्युम्नयोः, प्रवरसात्यक्योः एवं ऐरावतगरुडयोः युद्धं अथ विष्णुर्महातेजा मुहूर्ताभ्युदिते रवौ ।मृगयाव्यपदेशेन ययौ रैवतकं गिरिम्॥ 1 ॥

indraśrīkṛṣṇayoḥ, jayantapradyumnayoḥ, pravarasātyakyoḥ evaṃ airāvatagaruḍayoḥ yuddhaṃ atha viṣṇurmahātejā muhūrtābhyudite ravau | mṛgayāvyapadeśena yayau raivatakaṃ girim

आरोप्यैकरथे देवः सात्यकिं नरपुङ्गवम् ।प्रद्युम्नमनुगच्छेति प्रोक्त्वा कुरुकुलोद्वह॥ 2 ॥

āropyaikarathe devaḥ sātyakiṃ narapuṅgavam | pradyumnamanugaccheti proktvā kurukulodvaha

रैवतं च गिरिं देवो गत्वा दारुकमब्रवीत् ।मदीयं रथमेनं त्वं ग्रहायेहैव दारुक॥ 3 ॥

raivataṃ ca giriṃ devo gatvā dārukamabravīt | madīyaṃ rathamenaṃ tvaṃ grahāyehaiva dāruka

प्रतिपालय मां सौम्य दिनार्द्धे वारयन् हरीन् ।रथेनैव प्रवेष्टाहं द्वारकां सूतसत्तम॥ 4 ॥

pratipālaya māṃ saumya dinārddhe vārayan harīn | rathenaiva praveṣṭāhaṃ dvārakāṃ sūtasattama

इति सन्दिश्य भगवानारुरोह जयोद्यतः ।तार्क्ष्यं ससात्यको धीमानप्रमेयपराक्रमः॥ 5 ॥

iti sandiśya bhagavānāruroha jayodyataḥ | tārkṣyaṃ sasātyako dhīmānaprameyaparākramaḥ

पृथग् रथेन कौरव्य प्रद्युम्नः शत्रुसूदनः ।आकाशगामिना राजन्पृष्ठतः कृष्णमन्वयात्॥ 6 ॥

pṛthag rathena kauravya pradyumnaḥ śatrusūdanaḥ | ākāśagāminā rājanpṛṣṭhataḥ kṛṣṇamanvayāt

निमेषान्तरमात्रेण नन्दनं काननं हरिः ।देवोद्यानं ययौ धीमान् पारिजातजिहीर्षया॥ 7 ॥

nimeṣāntaramātreṇa nandanaṃ kānanaṃ hariḥ | devodyānaṃ yayau dhīmān pārijātajihīrṣayā

ददर्श तत्र भगवान् देवयोधान् दुरासदान् ।नानायुधधरान् वीरान् नन्दनस्थानधोक्षजः॥ 8 ॥

dadarśa tatra bhagavān devayodhān durāsadān | nānāyudhadharān vīrān nandanasthānadhokṣajaḥ

तेषां सम्पश्यतामेव पारिजातं महाबलः ।उत्पाट्यारोपयामास पारिजातं सतां गतिः॥ 9 ॥

teṣāṃ sampaśyatāmeva pārijātaṃ mahābalaḥ | utpāṭyāropayāmāsa pārijātaṃ satāṃ gatiḥ

गरुडं पक्षिराजानमयत्नेनैव भारत ।उपस्थितो विग्रहवान् पारिजातः स केशवम्॥ 10 ॥

garuḍaṃ pakṣirājānamayatnenaiva bhārata | upasthito vigrahavān pārijātaḥ sa keśavam

सान्त्वितो वासुदेवेन पारिजातश्च भारत ।उक्तश्च वृक्ष मा भैस्त्वं केशवेन महात्मना॥ 11 ॥

sāntvito vāsudevena pārijātaśca bhārata | uktaśca vṛkṣa mā bhaistvaṃ keśavena mahātmanā

तं प्रस्थितं तरुं दृष्ट्वा पारिजातमधोक्षजः ।अमरावतीं पुरीं श्रेष्ठां ततश्चक्रे प्रदक्षिणाम्॥ 12 ॥

taṃ prasthitaṃ taruṃ dṛṣṭvā pārijātamadhokṣajaḥ | amarāvatīṃ purīṃ śreṣṭhāṃ tataścakre pradakṣiṇām

ते तु नन्दनगोप्तारः पारिजातो द्रुमोत्तमः ।ह्रियतीति महेन्द्राय गत्वा नृप शशंसिरे॥ 13 ॥

te tu nandanagoptāraḥ pārijāto drumottamaḥ | hriyatīti mahendrāya gatvā nṛpa śaśaṃsire

अथैरावतमारुह्य निर्ययौ पाकशासनः ।जयन्तेन रथस्थेन पृष्ठतोऽनुगतः प्रभुः॥ 14 ॥

athairāvatamāruhya niryayau pākaśāsanaḥ | jayantena rathasthena pṛṣṭhato'nugataḥ prabhuḥ

पूर्वमभ्यागतं द्वारं केशवं शत्रुनाशनम् ।दृष्ट्वोवाच प्रवृत्तं भोः किमिदं मधुसूदन॥ 15 ॥

pūrvamabhyāgataṃ dvāraṃ keśavaṃ śatrunāśanam | dṛṣṭvovāca pravṛttaṃ bhoḥ kimidaṃ madhusūdana

प्रणम्य गरुडस्थोऽथ केशवः शक्रमब्रवीत् ।वध्वास्ते पुण्यकार्याय नीयतेऽयं वरद्रुमः॥ 16 ॥

praṇamya garuḍastho'tha keśavaḥ śakramabravīt | vadhvāste puṇyakāryāya nīyate'yaṃ varadrumaḥ

तमुवाच ततः शक्रो मा मैवं पुष्करेक्षण ।अयोधयित्वा न तरुर्नयितव्यस्त्वयाच्युत॥ 17 ॥

tamuvāca tataḥ śakro mā maivaṃ puṣkarekṣaṇa | ayodhayitvā na tarurnayitavyastvayācyuta

प्रहरस्व महाबाहो प्रथमं मयि केशव ।प्रतिज्ञा सफला तेऽस्तु मुक्त्वा कौमोदकी मयि॥ 18 ॥

praharasva mahābāho prathamaṃ mayi keśava | pratijñā saphalā te'stu muktvā kaumodakī mayi

ततः कृष्णः शरैस्तीक्ष्णैर्देवराजगजोत्तमम् ।बिभेदाशनिसङ्काशैः प्रहसन्निव भारत॥ 19 ॥

tataḥ kṛṣṇaḥ śaraistīkṣṇairdevarājagajottamam | bibhedāśanisaṅkāśaiḥ prahasanniva bhārata

विव्याध गरुडं वज्री दिव्यैः शरवरैस्तथा ।बाणांश्चिच्छेद सहसा केशवस्य तरस्विनः॥ 20 ॥

vivyādha garuḍaṃ vajrī divyaiḥ śaravaraistathā | bāṇāṃściccheda sahasā keśavasya tarasvinaḥ

यान् यान् मुमोच देवेन्द्रस्तांस्तांश्चिच्छेद माधवः ।माधवेन प्रयुक्तांश्च चिच्छेद बलवृत्रहा॥ 21 ॥

yān yān mumoca devendrastāṃstāṃściccheda mādhavaḥ | mādhavena prayuktāṃśca ciccheda balavṛtrahā

महेन्द्रस्य च शब्देन धनुषः कुरुनन्दन ।शार्ङ्गस्य च निनादेन मुमुहुः स्वर्गवासिनः॥ 22 ॥

mahendrasya ca śabdena dhanuṣaḥ kurunandana | śārṅgasya ca ninādena mumuhuḥ svargavāsinaḥ

तयोर्वर्तति सङ्ग्रामे गरुडस्थं महाबलः ।पारिजातं जयन्तोऽथ हर्तुमभ्युद्यतो बली॥ 23 ॥

tayorvartati saṅgrāme garuḍasthaṃ mahābalaḥ | pārijātaṃ jayanto'tha hartumabhyudyato balī

प्रद्युम्नमथ कंसघ्नो वारयेति तदाब्रवीत् ।ततस्तं वारयामास रौक्मिणेयः प्रतापवान्॥ 24 ॥

pradyumnamatha kaṃsaghno vārayeti tadābravīt | tatastaṃ vārayāmāsa raukmiṇeyaḥ pratāpavān

जयन्तो जयतां श्रेष्ठो रौक्मिणेयमथेषुभिः ।सर्वगात्रेषु विहसन्नाजघान रथे स्थितः॥ 25 ॥

jayanto jayatāṃ śreṣṭho raukmiṇeyamatheṣubhiḥ | sarvagātreṣu vihasannājaghāna rathe sthitaḥ

रथस्थ एव रथिनं कामस्तु कमलेक्षणः ।ऐन्द्रिमभ्यर्दयामास बाणैराशीविषोपमैः॥ 26 ॥

rathastha eva rathinaṃ kāmastu kamalekṣaṇaḥ | aindrimabhyardayāmāsa bāṇairāśīviṣopamaiḥ

स सन्निपातस्तुमुलो बभूव कुरुनन्दन ।जयन्तस्य च वीरस्य रौक्मिणेयस्य चोभयोः॥ 27 ॥

sa sannipātastumulo babhūva kurunandana | jayantasya ca vīrasya raukmiṇeyasya cobhayoḥ

कृतप्रतिकृतं युद्धे चक्रतुस्तौ महाबलौ ।महेन्द्रोपेन्द्रतनयौ जगत्यस्त्रभृतां वरौ॥ 28 ॥

kṛtapratikṛtaṃ yuddhe cakratustau mahābalau | mahendropendratanayau jagatyastrabhṛtāṃ varau

देवाश्च मुनयश्चैव ददृशुर्विस्मयान्विताः ।तं सङ्ग्रामं महाघोरं सिद्धाश्चैव सचारणाः॥ 29 ॥

devāśca munayaścaiva dadṛśurvismayānvitāḥ | taṃ saṅgrāmaṃ mahāghoraṃ siddhāścaiva sacāraṇāḥ

ततस्तु प्रवरो नाम देवदूतो महाबलः ।पारिजातं पुनर्हर्तुमियेष कुरुनन्दन॥ 30 ॥

tatastu pravaro nāma devadūto mahābalaḥ | pārijātaṃ punarhartumiyeṣa kurunandana

सखा स देवराजस्य महास्त्रविदरिन्दमः ।अवध्यो वरदानेन ब्रह्मणः कुरुनन्दन॥ 31 ॥

sakhā sa devarājasya mahāstravidarindamaḥ | avadhyo varadānena brahmaṇaḥ kurunandana

ब्राह्मणस्तपसा सिद्धौ जम्बूद्वीपाद् दिवं गतः ।स्वशक्त्या नृप संयातः सखित्वं बलघातिना॥ 32 ॥

brāhmaṇastapasā siddhau jambūdvīpād divaṃ gataḥ | svaśaktyā nṛpa saṃyātaḥ sakhitvaṃ balaghātinā

तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कृष्णः सात्यकिमब्रवीत् ।अत्रस्थ एव प्रवरं शरैर्वारय सात्यके॥ 33 ॥

tamāpatantaṃ samprekṣya kṛṣṇaḥ sātyakimabravīt | atrastha eva pravaraṃ śarairvāraya sātyake

ततः षष्ट्या रथेषूणां गरुडस्थं द्विजस्तदा ।आजघान महाबाहो सात्यकिं प्रवरो भृशम्॥ 35 ॥

tataḥ ṣaṣṭyā ratheṣūṇāṃ garuḍasthaṃ dvijastadā | ājaghāna mahābāho sātyakiṃ pravaro bhṛśam

शिनेर्नप्ता धनुस्तस्य क्षिपतः सायकान् नृप ।चिच्छेद पुरुषव्याघ्रो वचनं चेदमब्रवीत्॥ 36 ॥

śinernaptā dhanustasya kṣipataḥ sāyakān nṛpa | ciccheda puruṣavyāghro vacanaṃ cedamabravīt

ब्राह्मणो नाभिहन्तव्यस्तिष्ठ तिष्ठ स्ववर्त्मनि ।अवध्या यादवानां हि स्वापराधेऽपि हि द्विजाः॥ 37 ॥

brāhmaṇo nābhihantavyastiṣṭha tiṣṭha svavartmani | avadhyā yādavānāṃ hi svāparādhe'pi hi dvijāḥ

प्रवरस्तु प्रहस्यैनमुवाच कुरुनन्दन ।अलं क्षान्त्या नृणां शूर युद्ध्य सर्वात्मना रणे॥ 38 ॥

pravarastu prahasyainamuvāca kurunandana | alaṃ kṣāntyā nṛṇāṃ śūra yuddhya sarvātmanā raṇe

जामदग्न्यस्य रामस्य शिष्योऽहमपि यादव ।नामतः प्रवरो नाम सखा शक्रस्य धीमतः॥ 39 ॥

jāmadagnyasya rāmasya śiṣyo'hamapi yādava | nāmataḥ pravaro nāma sakhā śakrasya dhīmataḥ

न देवा योद्धुमिच्छन्ति मन्यन्तो मधुसूदनम् ।आनृण्यं सौहृदस्याहमधिगन्तास्मि माधव॥ 40 ॥

na devā yoddhumicchanti manyanto madhusūdanam | ānṛṇyaṃ sauhṛdasyāhamadhigantāsmi mādhava

ततस्तयोस्तदा रौद्रः सङ्ग्रामो ववृधे नृप ।अस्त्रैर्दिव्यैर्नरव्याघ्र शैनेयद्विजमुख्ययोः॥ 41 ॥

tatastayostadā raudraḥ saṅgrāmo vavṛdhe nṛpa | astrairdivyairnaravyāghra śaineyadvijamukhyayoḥ

द्यौश्चचाल तदा राजन् द्युचराश्च सहस्रशः ।तस्मिन् वर्तति सङ्ग्रामे तेषामतिमहात्मनाम्॥ 42 ॥

dyauścacāla tadā rājan dyucarāśca sahasraśaḥ | tasmin vartati saṅgrāme teṣāmatimahātmanām

नातिशिष्ये रणे कार्ष्णिरैन्द्रिमस्त्रभृतां वरम् ।ऐन्द्रिः कार्ष्णि महात्मानं मायिनं शूरसत्तमम्॥ 43 ॥

nātiśiṣye raṇe kārṣṇiraindrimastrabhṛtāṃ varam | aindriḥ kārṣṇi mahātmānaṃ māyinaṃ śūrasattamam

हन्त गृह्ण प्रतीच्छेति तावुभौ योधसत्तमौ ।युयुधाते नरश्रेष्ठ परस्परजयैषिणौ॥ 44 ॥

hanta gṛhṇa pratīccheti tāvubhau yodhasattamau | yuyudhāte naraśreṣṭha parasparajayaiṣiṇau

अथ शार्ङ्गायुधसुतं शचीपुत्रः प्रतापवान् ।विभाष्याभ्यहनद्राजन् दिव्येनास्त्रेण सत्वरः॥ 45 ॥

atha śārṅgāyudhasutaṃ śacīputraḥ pratāpavān | vibhāṣyābhyahanadrājan divyenāstreṇa satvaraḥ

सोऽस्त्रं तदभिदीप्यन्तमापतन्तं शितैः शरैः ।तस्तम्भे बाणजालेन तदद्भुतमिवाभवत्॥ 46 ॥

so'straṃ tadabhidīpyantamāpatantaṃ śitaiḥ śaraiḥ | tastambhe bāṇajālena tadadbhutamivābhavat

ततस्तद् दीप्यमानं तु पपात रणमूर्द्धनि ।रौक्मिणेयस्य कौरव्य घोरं दानवमर्दनम्॥ 47 ॥

tatastad dīpyamānaṃ tu papāta raṇamūrddhani | raukmiṇeyasya kauravya ghoraṃ dānavamardanam

तेनास्त्रेण रथो दग्धः प्रद्युम्नस्य महात्मनः ।नादहत् तत् सुघोरं तं रौक्मिणेयं नराधिप॥ 48 ॥

tenāstreṇa ratho dagdhaḥ pradyumnasya mahātmanaḥ | nādahat tat sughoraṃ taṃ raukmiṇeyaṃ narādhipa

दहत्यग्निं न खल्वग्निरुद्धतोऽपि विशाम्पते ।दग्धाद् रथान्महाबाहु रौक्मिणेयः प्रचक्रमे॥ 49 ॥

dahatyagniṃ na khalvagniruddhato'pi viśāmpate | dagdhād rathānmahābāhu raukmiṇeyaḥ pracakrame

अथ नारायणसुतो विरथो रथिनां वरः ।स्थितो धनुष्मानाकाशे जयन्तमिदमब्रवीत्॥ 50 ॥

atha nārāyaṇasuto viratho rathināṃ varaḥ | sthito dhanuṣmānākāśe jayantamidamabravīt

महेन्द्रपुत्र दिव्यं त्वं यदस्त्रं मुक्तवानसि ।नाहमीदृशरूपाणां शक्यो हन्तुं शतैरपि॥ 51 ॥

mahendraputra divyaṃ tvaṃ yadastraṃ muktavānasi | nāhamīdṛśarūpāṇāṃ śakyo hantuṃ śatairapi

प्रयत्नं कुरु शिक्षाणां यत्नं मेऽद्य प्रदर्शय ।नास्ति मेऽतिशयं कर्ता सङ्ग्रामेऽमरनन्दन॥ 52 ॥

prayatnaṃ kuru śikṣāṇāṃ yatnaṃ me'dya pradarśaya | nāsti me'tiśayaṃ kartā saṅgrāme'maranandana

आसीन्मे साध्वसं दृष्ट्वा रथस्थं त्वां धृतायुधम् ।बिभेमि तव नेदानीं युद्धे दृष्टबलोऽबलम्॥ 53 ॥

āsīnme sādhvasaṃ dṛṣṭvā rathasthaṃ tvāṃ dhṛtāyudham | bibhemi tava nedānīṃ yuddhe dṛṣṭabalo'balam

मनसा स्मर्यतां सैष पारिजातस्त्वया तरुः ।शक्यं न खलु हस्ताभ्यां स्प्रष्टव्यो यस्त्वया ह्यसौ॥ 54 ॥

manasā smaryatāṃ saiṣa pārijātastvayā taruḥ | śakyaṃ na khalu hastābhyāṃ spraṣṭavyo yastvayā hyasau

रथो मायामयो दग्धस्त्वया यो ह्यस्त्रतेजसा ।ईदृशानां सहस्राणि स्रष्टुं शक्तोऽस्मि मायया॥ 55 ॥

ratho māyāmayo dagdhastvayā yo hyastratejasā | īdṛśānāṃ sahasrāṇi sraṣṭuṃ śakto'smi māyayā

एवमुक्तो जयन्तश्च मुमोचास्त्रं महाबलः ।तपसोपचितं तेन स्वयमेवातितेजसा॥ 56 ॥

evamukto jayantaśca mumocāstraṃ mahābalaḥ | tapasopacitaṃ tena svayamevātitejasā

तत् प्रद्युम्नो महावेगं शरजालैरवारयत् ।चत्वार्यस्त्राणि दिव्यानि मुमुचे चापराणि सः॥ 57 ॥

tat pradyumno mahāvegaṃ śarajālairavārayat | catvāryastrāṇi divyāni mumuce cāparāṇi saḥ

दिक्षु सर्वासु रुरुधुस्तान्यस्त्राण्यथ भारत ।रौक्मिणेयं महात्मानमन्तरिक्षे च पञ्चमम्॥ 58 ॥

dikṣu sarvāsu rurudhustānyastrāṇyatha bhārata | raukmiṇeyaṃ mahātmānamantarikṣe ca pañcamam

भरतनन्दन! उन अस्त्रोन्ने महात्मा रुक्मिगीकुमार महोल्कासदृशान् बाणानस्त्राण्यमरसत्तमः ।मुमोच यानि घोराणि प्रद्युम्नं प्रति सर्वतः॥ 59 ॥

bharatanandana! una astronne mahātmā rukmigīkumāra maholkāsadṛśān bāṇānastrāṇyamarasattamaḥ | mumoca yāni ghorāṇi pradyumnaṃ prati sarvataḥ

तानि सर्वाणि बाणौघैः कार्ष्णिरस्त्राण्यवारयत् ।जयन्तं चापरैर्बाणैर्विध्याध निशितैस्तदा॥ 60 ॥

tāni sarvāṇi bāṇaughaiḥ kārṣṇirastrāṇyavārayat | jayantaṃ cāparairbāṇairvidhyādha niśitaistadā

ततो नादः समुत्सृष्टो ह्यमरैः पुण्यकर्मभिः ।दृष्ट्वा स्थैर्यं च शैघ्र्यं च प्रद्युम्नस्य महात्मनः॥ 61 ॥

tato nādaḥ samutsṛṣṭo hyamaraiḥ puṇyakarmabhiḥ | dṛṣṭvā sthairyaṃ ca śaighryaṃ ca pradyumnasya mahātmanaḥ

प्रवरस्यापि बाणेन शितेन शिनिपुङ्गवः ।चिच्छेदेष्वासनं वीरो हस्तावापं च भारत॥ 62 ॥

pravarasyāpi bāṇena śitena śinipuṅgavaḥ | cicchedeṣvāsanaṃ vīro hastāvāpaṃ ca bhārata

ततौऽन्यत्स तु जग्राह महत् तद्धनुरुत्तमम् ।महेन्द्रदत्तं प्रवरो महाशनिसमस्वनम्॥ 63 ॥

tatau'nyatsa tu jagrāha mahat taddhanuruttamam | mahendradattaṃ pravaro mahāśanisamasvanam

स तेन वीरो महता धनुषा विप्रसत्तमः ।शरान् मुमोच विविधानर्करश्मिनिभांस्तदा॥ 64 ॥

sa tena vīro mahatā dhanuṣā viprasattamaḥ | śarān mumoca vividhānarkaraśminibhāṃstadā

चकर्त च धनुश्चित्रं शैनेयस्यामितौजसः ।विव्याध सर्वगात्रेषु बाणैरपि च सात्यकिम्॥ 65 ॥

cakarta ca dhanuścitraṃ śaineyasyāmitaujasaḥ | vivyādha sarvagātreṣu bāṇairapi ca sātyakim

धनुरादाय शैनेयस्ततोऽन्यत् कुरुनन्दन ।दृढं भारसहं धीमान् विव्याध प्रवरं रणे॥ 66 ॥

dhanurādāya śaineyastato'nyat kurunandana | dṛḍhaṃ bhārasahaṃ dhīmān vivyādha pravaraṃ raṇe

उच्चकर्ततुरन्योन्यवर्मणी तौ शितैः शरैः ।गात्रेभ्यश्चैव मांसानि मर्मभिद्भिः शरोद्यमैः॥ 67 ॥

uccakartaturanyonyavarmaṇī tau śitaiḥ śaraiḥ | gātrebhyaścaiva māṃsāni marmabhidbhiḥ śarodyamaiḥ

अथाष्टधारबाणेन पुनरिष्वासनं द्विधा ।चिच्छेद प्रवरो वीरस्त्रिभिश्चैनमताडयत्॥ 68 ॥

athāṣṭadhārabāṇena punariṣvāsanaṃ dvidhā | ciccheda pravaro vīrastribhiścainamatāḍayat

अन्यदिष्वासनं तं तु ग्रहीतुमनसं द्विजः ।गदया ताडयामास क्षेप्यया लघुहस्तवान्॥ 69 ॥

anyadiṣvāsanaṃ taṃ tu grahītumanasaṃ dvijaḥ | gadayā tāḍayāmāsa kṣepyayā laghuhastavān

सोऽसिं चर्म च जग्राह सात्यकिः प्रहसन्निव ।न जग्राह धनुर्धीमान् गदयाभिहतो भृशम्॥ 70 ॥

so'siṃ carma ca jagrāha sātyakiḥ prahasanniva | na jagrāha dhanurdhīmān gadayābhihato bhṛśam

ततः शरशतान्येव मुमोच प्रवरस्तदा ।विहस्तमिव विज्ञाय सात्यकिं यदुनन्दनम्॥ 71 ॥

tataḥ śaraśatānyeva mumoca pravarastadā | vihastamiva vijñāya sātyakiṃ yadunandanam

प्रद्युम्नोऽस्य ददौ खड्गं निर्मलाकाशसन्निभम् ।तस्य चिच्छेद भल्लेन निस्त्रिंशं प्रवरस्तदा॥ 72 ॥

pradyumno'sya dadau khaḍgaṃ nirmalākāśasannibham | tasya ciccheda bhallena nistriṃśaṃ pravarastadā

त्सरुदेशेऽपातयच्च प्रवरः प्रहसन्निव ।व्यधमच्च तथा चर्म शितैर्बाणैरजिह्मगैः॥ 73 ॥

tsarudeśe'pātayacca pravaraḥ prahasanniva | vyadhamacca tathā carma śitairbāṇairajihmagaiḥ

आजघान च शक्त्यैनं हृदि विप्रो ननाद च ।तं विक्लवमिव ज्ञात्वा पारिजातजिहीर्षया ।तार्क्ष्याभ्याशे रथेनैव स तस्थौ प्रवरस्तदा॥ 74 ॥

ājaghāna ca śaktyainaṃ hṛdi vipro nanāda ca | taṃ viklavamiva jñātvā pārijātajihīrṣayā | tārkṣyābhyāśe rathenaiva sa tasthau pravarastadā

तं पक्षपुटवेगेन चिक्षेप गरुडस्तथा ।गव्यूतिमेकां सरथः स पपात मुमोह च॥ 75 ॥

taṃ pakṣapuṭavegena cikṣepa garuḍastathā | gavyūtimekāṃ sarathaḥ sa papāta mumoha ca

तं जयन्तो निपत्याथ पतितं ब्राह्मणं नृप ।समाश्वास्य रथं शीघ्रं समारोपितवांस्तदा॥ 76 ॥

taṃ jayanto nipatyātha patitaṃ brāhmaṇaṃ nṛpa | samāśvāsya rathaṃ śīghraṃ samāropitavāṃstadā

शैनेयमपि मुह्यन्तं पतन्तं च मुहुर्मुहुः ।आश्वासयानः प्रद्युम्नः पितृव्यं परिषस्वजे॥ 77 ॥

śaineyamapi muhyantaṃ patantaṃ ca muhurmuhuḥ | āśvāsayānaḥ pradyumnaḥ pitṛvyaṃ pariṣasvaje

तं हि पस्पर्श हस्तेन सव्येन मधुसूदनः ।विरुजः स्पर्शमात्रेण सात्यकिः समपद्यत॥ 78 ॥

taṃ hi pasparśa hastena savyena madhusūdanaḥ | virujaḥ sparśamātreṇa sātyakiḥ samapadyata

प्रद्युम्नो दक्षिणे पार्श्वे वामे तु शिनिपुङ्गवः ।तस्थतुः पारिजातस्य युद्धशौण्डतरावुभौ॥ 79 ॥

pradyumno dakṣiṇe pārśve vāme tu śinipuṅgavaḥ | tasthatuḥ pārijātasya yuddhaśauṇḍatarāvubhau

जयन्तः प्रवरश्चैव रथेनैकेन भारत ।सम्पतन्तौ महेन्द्रेण प्रहस्योक्तौ महात्मना॥ 80 ॥

jayantaḥ pravaraścaiva rathenaikena bhārata | sampatantau mahendreṇa prahasyoktau mahātmanā

नासन्नमभिगन्तव्यं गरुडस्य कथञ्चन ।बलवानेष पततां राजा च विनतासुतः॥ 81 ॥

nāsannamabhigantavyaṃ garuḍasya kathañcana | balavāneṣa patatāṃ rājā ca vinatāsutaḥ

दक्षिणे चैव सव्ये च पार्श्वे मम धृतायुधौ ।उभौ स्थितौ युद्ध्यमानं मामेव हि प्रपश्यतम्॥ 82 ॥

dakṣiṇe caiva savye ca pārśve mama dhṛtāyudhau | ubhau sthitau yuddhyamānaṃ māmeva hi prapaśyatam

एवमुक्तौ स्थितौ वीरौ ततः शक्रस्य पार्श्वयोः ।ददृशाते युद्धद्यमानौ देवराजजनार्दनौ॥ 83 ॥

evamuktau sthitau vīrau tataḥ śakrasya pārśvayoḥ | dadṛśāte yuddhadyamānau devarājajanārdanau

अथेन्द्रो गरुडं बाणैर्महाशनिसमस्वनैः ।विव्याध सर्वगात्रेषु महास्त्रप्रवरैस्तथा॥ 84 ॥

athendro garuḍaṃ bāṇairmahāśanisamasvanaiḥ | vivyādha sarvagātreṣu mahāstrapravaraistathā

स तान् बाणानगणयन् वैनतेयः प्रतापवान् ।ससाराभिमुखो वीरः शक्रनागमरिन्दमः॥ 85 ॥

sa tān bāṇānagaṇayan vainateyaḥ pratāpavān | sasārābhimukho vīraḥ śakranāgamarindamaḥ

उभौ तौ सहसा राजन् बलिनौ गजपक्षिणौ ।प्रयुद्धौ वीर्यसम्पन्नौ महाप्राणौ दुरासदौ॥ 86 ॥

ubhau tau sahasā rājan balinau gajapakṣiṇau | prayuddhau vīryasampannau mahāprāṇau durāsadau

रदनैः पन्नगरिपुं करेण शिरसा तदा ।ऐरावतो गजपतिराजघान नदंस्तथा॥ 87 ॥

radanaiḥ pannagaripuṃ kareṇa śirasā tadā | airāvato gajapatirājaghāna nadaṃstathā

तथा नखाङ्कुशैस्तीक्ष्णैर्वैनतेयो बलोत्कटः ।तथा पक्षनिपातैश्च शक्रनागं जघान ह॥ 88 ॥

tathā nakhāṅkuśaistīkṣṇairvainateyo balotkaṭaḥ | tathā pakṣanipātaiśca śakranāgaṃ jaghāna ha

मुहूर्तं सुमहानासीत् सम्पातो गजपक्षिणोः ।विस्मापनीयो जगतः प्रेक्षितॄणां भयावहः॥ 89 ॥

muhūrtaṃ sumahānāsīt sampāto gajapakṣiṇoḥ | vismāpanīyo jagataḥ prekṣitṝṇāṃ bhayāvahaḥ

मूर्ध्न्यथैरावतं तार्क्ष्यस्ताडयामास भारत ।नखाङ्कुशकरालेन चरणेन महाबलः॥ 90 ॥

mūrdhnyathairāvataṃ tārkṣyastāḍayāmāsa bhārata | nakhāṅkuśakarālena caraṇena mahābalaḥ

सम्प्रहाराभिसन्तप्तो निपपात त्रिविष्टपात् ।पारियात्रे गिरिश्रेष्ठे द्वीपेऽस्मिञ्जनमेजय॥ 91 ॥

samprahārābhisantapto nipapāta triviṣṭapāt | pāriyātre giriśreṣṭhe dvīpe'smiñjanamejaya

पतन्तमपि तं शक्रो न मुमोच महाबलः ।कारुण्यादथ सौहार्दात् पूर्वाभ्युपगमादपि॥ 92 ॥

patantamapi taṃ śakro na mumoca mahābalaḥ | kāruṇyādatha sauhārdāt pūrvābhyupagamādapi

कृष्णोऽप्यन्वगमच्चैनं पृष्ठतः प्रभवोऽव्ययः ।पारिजातवता धीमान् गरुडेन महाबलः॥ 93 ॥

kṛṣṇo'pyanvagamaccainaṃ pṛṣṭhataḥ prabhavo'vyayaḥ | pārijātavatā dhīmān garuḍena mahābalaḥ

स तस्थौ पर्वतश्रेष्ठे पारियात्रे तु वृत्रहा ।ऐरावते समाश्वस्ते सङ्ग्रामो ववृधे पुनः॥ 94 ॥

sa tasthau parvataśreṣṭhe pāriyātre tu vṛtrahā | airāvate samāśvaste saṅgrāmo vavṛdhe punaḥ

शरैराशीविषप्रख्यै रत्नयुक्तैः सुतेजितैः ।अन्योन्यं कुरुशार्दूल शक्रकेशवयोर्महान्॥ 95 ॥

śarairāśīviṣaprakhyai ratnayuktaiḥ sutejitaiḥ | anyonyaṃ kuruśārdūla śakrakeśavayormahān

ततो वज्रायुधो वज्रमशनिं च पुनः पुनः ।मुमोच गरुडे राजन्नैरावतरिपौ नृप॥ 96 ॥

tato vajrāyudho vajramaśaniṃ ca punaḥ punaḥ | mumoca garuḍe rājannairāvataripau nṛpa

वज्राशनिनिपातांस्तान् सेहे शक्रस्य पक्षिराट् ।अवध्यो बलिनां श्रेष्ठो निसर्गेण तपोबलात्॥ 97 ॥

vajrāśaninipātāṃstān sehe śakrasya pakṣirāṭ | avadhyo balināṃ śreṣṭho nisargeṇa tapobalāt

मुमोच पक्षमेकैकं मानयन्नशनिं सदा ।वज्रं च देवराज्ञोऽथ भ्रातुः कश्यपसम्भवः॥ 98 ॥

mumoca pakṣamekaikaṃ mānayannaśaniṃ sadā | vajraṃ ca devarājño'tha bhrātuḥ kaśyapasambhavaḥ

आक्रम्यमाणस्तार्क्ष्येण न्यमज्जन्नृपते गिरिः ।विवेश धरणीं राजञ्च्छीर्यमाणः समन्ततः॥ 99 ॥

ākramyamāṇastārkṣyeṇa nyamajjannṛpate giriḥ | viveśa dharaṇīṃ rājañcchīryamāṇaḥ samantataḥ

चुकूज बहुमानेन कृष्णस्य स तु पर्वतः ।तं चाद्राक्षीत्ततः कृष्णः किञ्चिच्छेषमधोक्षजः॥ 100 ॥

cukūja bahumānena kṛṣṇasya sa tu parvataḥ | taṃ cādrākṣīttataḥ kṛṣṇaḥ kiñciccheṣamadhokṣajaḥ

तं मुक्त्वा गरुडेनाथ तस्थौ देवो विहायसि ।प्रद्युम्नं च तदोवाच सर्वकृल्लोकभावनः॥ 101 ॥

taṃ muktvā garuḍenātha tasthau devo vihāyasi | pradyumnaṃ ca tadovāca sarvakṛllokabhāvanaḥ

इतो द्वारवतीं गत्वा रथमानय मा चिरम् ।सदारुकं महाबाहो मत्तेजोबलमाश्रितः॥ 102 ॥

ito dvāravatīṃ gatvā rathamānaya mā ciram | sadārukaṃ mahābāho mattejobalamāśritaḥ

वक्तव्यो बलभद्रश्च राजा च कुकुराधिपः ।श्वो जित्वेन्द्रं त्वागमिष्ये द्वारकामिति मानद॥ 103 ॥

vaktavyo balabhadraśca rājā ca kukurādhipaḥ | śvo jitvendraṃ tvāgamiṣye dvārakāmiti mānada

तथेत्युक्त्वा तु धर्मात्मा प्रद्युम्नः पितरं विभुः ।गत्वा यथोक्तमुक्त्वा च यादवेन्द्रबलावुभौ॥ 104 ॥

tathetyuktvā tu dharmātmā pradyumnaḥ pitaraṃ vibhuḥ | gatvā yathoktamuktvā ca yādavendrabalāvubhau

नाडिकान्तरमात्रेण पुनस्तं देशमाययौ ।दारुकेण समायुक्तं रथमास्थाय भारत॥ 105 ॥

nāḍikāntaramātreṇa punastaṃ deśamāyayau | dārukeṇa samāyuktaṃ rathamāsthāya bhārata