Parva 2, Adhyāya 68

श्रीकृष्णेन पारिजातवृक्षस्य आदातुं नारदस्य माध्यमे इन्द्राय सन्देषप्रेषणम्, दातुं नेच्छुकं इन्द्रं गदया ताडनस्य चेतावनी ततो जिगमिषुं तत्र नारदं मुनिसत्तमम् ।प्रोवाच भगवान् विष्णुरप्रमेयपराक्रमः॥ 1 ॥

śrīkṛṣṇena pārijātavṛkṣasya ādātuṃ nāradasya mādhyame indrāya sandeṣapreṣaṇam, dātuṃ necchukaṃ indraṃ gadayā tāḍanasya cetāvanī tato jigamiṣuṃ tatra nāradaṃ munisattamam | provāca bhagavān viṣṇuraprameyaparākramaḥ

महर्षे धर्मतत्त्वज्ञ स्वर्गं गत्वा त्वयानघ ।दृष्ट्वा सदस्यान् देवस्य त्रिपुरघ्नस्य धीमतः॥ 2 ॥

maharṣe dharmatattvajña svargaṃ gatvā tvayānagha | dṛṣṭvā sadasyān devasya tripuraghnasya dhīmataḥ

अनाज्ञया मद्वचनाद् विज्ञाप्यः पाकशासनः ।सम्भावयित्वा भ्रातृत्वं पौराणं वेत्सि यन्मुने॥ 3 ॥

anājñayā madvacanād vijñāpyaḥ pākaśāsanaḥ | sambhāvayitvā bhrātṛtvaṃ paurāṇaṃ vetsi yanmune

यमस्राक्षीन्मुनिश्रेष्ठो भगवान् कश्यपस्तरुम् ।पारिजातं पुरादित्याः सुखार्थं धर्मसत्तमः॥ 4 ॥

yamasrākṣīnmuniśreṣṭho bhagavān kaśyapastarum | pārijātaṃ purādityāḥ sukhārthaṃ dharmasattamaḥ

स पुण्यमतिसौभाग्यं ददाति तरुसत्तमः ।तव दत्तं पुरा दानं व्रतेन तरुमुत्तमम्॥ 5 ॥

sa puṇyamatisaubhāgyaṃ dadāti tarusattamaḥ | tava dattaṃ purā dānaṃ vratena tarumuttamam

देवीभिर्धर्मनित्याभिर्धर्मार्थममरोत्तम ।दत्तं श्रुत्वाभिकाङ्क्षन्ति दातुं पत्न्यो मम प्रभो॥ 6 ॥

devībhirdharmanityābhirdharmārthamamarottama | dattaṃ śrutvābhikāṅkṣanti dātuṃ patnyo mama prabho

पुण्यार्थं दानधर्मार्थं मम प्रीत्यर्थमेव च ।आनाययद् द्वारवतीं पारिजातं महाद्रुमम्॥ 7 ॥

puṇyārthaṃ dānadharmārthaṃ mama prītyarthameva ca | ānāyayad dvāravatīṃ pārijātaṃ mahādrumam

दत्ते दाने पुनः स्वर्गं तरुं त्वं नेतुमर्हसि ।स वाच्य एवं भगवान् बलभिद् भगवंस्त्वया॥ 8 ॥

datte dāne punaḥ svargaṃ taruṃ tvaṃ netumarhasi | sa vācya evaṃ bhagavān balabhid bhagavaṃstvayā

तथा तथा प्रयत्नश्च कार्योऽस्मिन्मुनिसत्तम ।यथा तरुवरं दद्यात् पारिजातं सुरेश्वरः॥ 9 ॥

tathā tathā prayatnaśca kāryo'sminmunisattama | yathā taruvaraṃ dadyāt pārijātaṃ sureśvaraḥ

तत्र दूतगुणं तावत् पश्यामस्ते तपोधन ।सम्भाव्या सर्वकृत्यानां सम्पद्धि त्वयि मे मता॥ 10 ॥

tatra dūtaguṇaṃ tāvat paśyāmaste tapodhana | sambhāvyā sarvakṛtyānāṃ sampaddhi tvayi me matā

एवं नारायणेनोक्तो नारदो भगवानृषिः ।प्रहस्योवाच केशिघ्नमिदं वाक्यं तपोधनः॥ 11 ॥

evaṃ nārāyaṇenokto nārado bhagavānṛṣiḥ | prahasyovāca keśighnamidaṃ vākyaṃ tapodhanaḥ

बाढमेवं प्रवक्ष्यामि यदुमुख्य सुरेश्वरम् ।न तु दास्यति देवेन्द्रः पारिजातं कथञ्चन॥ 12 ॥

bāḍhamevaṃ pravakṣyāmi yadumukhya sureśvaram | na tu dāsyati devendraḥ pārijātaṃ kathañcana

मन्दरं पर्वतश्रेष्ठं दानवैस्त्रिदशैस्तथा ।निक्षिप्य तोयधौ पूर्वं पारिजातः समाहृतः॥ 13 ॥

mandaraṃ parvataśreṣṭhaṃ dānavaistridaśaistathā | nikṣipya toyadhau pūrvaṃ pārijātaḥ samāhṛtaḥ

मन्दरात् पर्वतश्रेष्ठान्नयितुं प्रेषितः पुरा ।पारिजातं हरेणापि लोककर्त्रा जनार्दन॥ 14 ॥

mandarāt parvataśreṣṭhānnayituṃ preṣitaḥ purā | pārijātaṃ hareṇāpi lokakartrā janārdana

स्वयं विज्ञापितो गत्वा ततः शक्रेण शङ्करः ।आक्रीडद्रुम उद्याने शच्याः स्यादिति याचितः॥ 15 ॥

svayaṃ vijñāpito gatvā tataḥ śakreṇa śaṅkaraḥ | ākrīḍadruma udyāne śacyāḥ syāditi yācitaḥ

तथास्त्विति वरो दत्तो महादेवेन चानघ ।न च नीतः पारिजातो मन्दरं चित्रकन्दरम्॥ 16 ॥

tathāstviti varo datto mahādevena cānagha | na ca nītaḥ pārijāto mandaraṃ citrakandaram

क्रीडावृक्षः स शच्येति व्यपदेशेन मोक्षितः ।महेन्द्रेण महाबाहो पारिजातस्ततः पुरा॥ 17 ॥

krīḍāvṛkṣaḥ sa śacyeti vyapadeśena mokṣitaḥ | mahendreṇa mahābāho pārijātastataḥ purā

प्रियार्थमुमया साक्षात् पारिजातवनं हरः ।गव्यूतिशतविस्तीर्णं मन्दरस्यैव कन्दरम्॥ 18 ॥

priyārthamumayā sākṣāt pārijātavanaṃ haraḥ | gavyūtiśatavistīrṇaṃ mandarasyaiva kandaram

न तत्र सूर्यभाः कृष्ण प्रविशन्ति नगोत्तमे ।न च चन्द्रप्रभा शीता नैव कृष्ण सदागतिः॥ 19 ॥

na tatra sūryabhāḥ kṛṣṇa praviśanti nagottame | na ca candraprabhā śītā naiva kṛṣṇa sadāgatiḥ

शीतोष्णे कृतस्तत्र शैलपुत्र्या भवन्ति हि ।स्वयम्प्रभं वनं तद्धि महादेवस्य तेजसा॥ 20 ॥

śītoṣṇe kṛtastatra śailaputryā bhavanti hi | svayamprabhaṃ vanaṃ taddhi mahādevasya tejasā

वर्जयित्वा महादेवौ सगणौ यदुनन्दन ।मां चान्यस्तद्वनं दिव्यं न प्रयाति कथञ्चन॥ 21 ॥

varjayitvā mahādevau sagaṇau yadunandana | māṃ cānyastadvanaṃ divyaṃ na prayāti kathañcana

स्रवन्ति तत्र वार्ष्णेय पारिजाताः समन्ततः ।सर्वरत्नानि मुख्यानि मनसा काङ्क्षितानि वै॥ 22 ॥

sravanti tatra vārṣṇeya pārijātāḥ samantataḥ | sarvaratnāni mukhyāni manasā kāṅkṣitāni vai

गणास्तान्युपभुञ्जन्ति प्रवराणां महात्मनाम् ।आज्ञया देवदेवस्य लोकनाथस्य केशव॥ 23 ॥

gaṇāstānyupabhuñjanti pravarāṇāṃ mahātmanām | ājñayā devadevasya lokanāthasya keśava

पारिजाताद् बहुगुणं फलं तेषां तथा वनम् ।अभिमानं प्रभाश्चैव गुणा भूरिगुणास्तथा॥ 24 ॥

pārijātād bahuguṇaṃ phalaṃ teṣāṃ tathā vanam | abhimānaṃ prabhāścaiva guṇā bhūriguṇāstathā

मूर्तिमन्तश्च ते वृक्षाः सोमं देवं वृषध्वजम् ।उपतिष्ठन्ति सततं प्रवरैः सह केशव॥ 25 ॥

mūrtimantaśca te vṛkṣāḥ somaṃ devaṃ vṛṣadhvajam | upatiṣṭhanti satataṃ pravaraiḥ saha keśava

रौद्रेण तेजसा जुष्टा दुःखैर्हीनाः सुखान्विताः ।तरवो मन्दरे ते हि दयिताः शैलकन्यया॥ 26 ॥

raudreṇa tejasā juṣṭā duḥkhairhīnāḥ sukhānvitāḥ | taravo mandare te hi dayitāḥ śailakanyayā

प्रविवेशान्धको नाम घोरस्तत्र महाबलः ।दैतेयो वरदानेन दर्पितः पापनिश्चयः॥ 27 ॥

praviveśāndhako nāma ghorastatra mahābalaḥ | daiteyo varadānena darpitaḥ pāpaniścayaḥ

स हतो देवदेवेन हरेणामित्रघातिना ।अवध्यः सर्वभूतानां वृत्राद् दशगुणं बली॥ 28 ॥

sa hato devadevena hareṇāmitraghātinā | avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ vṛtrād daśaguṇaṃ balī

एवं दुःखं न ते देव पारिजातं प्रदास्यति ।पुष्कराक्ष सहस्राक्षः सत्यमेतद् ब्रवीमि ते॥ 29 ॥

evaṃ duḥkhaṃ na te deva pārijātaṃ pradāsyati | puṣkarākṣa sahasrākṣaḥ satyametad bravīmi te

सततं सहितो देव्या शच्या स हि वरद्रुमः ।सर्वकामप्रदः कृष्ण तथेन्द्राय महौजसे॥ 30 ॥

satataṃ sahito devyā śacyā sa hi varadrumaḥ | sarvakāmapradaḥ kṛṣṇa tathendrāya mahaujase

मुने तद् युज्यते साधु महादेवेन धीमता ।यच्छचीकारणं कृत्वा न नीतः स तरुः पुरा॥ 31 ॥

mune tad yujyate sādhu mahādevena dhīmatā | yacchacīkāraṇaṃ kṛtvā na nītaḥ sa taruḥ purā

स ज्येष्ठः सर्वभूतानां लोककृत् प्रभवोऽव्ययः ।पारावर्यस्य सदृशं कृतवानिति मे मतिः॥ 32 ॥

sa jyeṣṭhaḥ sarvabhūtānāṃ lokakṛt prabhavo'vyayaḥ | pārāvaryasya sadṛśaṃ kṛtavāniti me matiḥ

अहं यवीयान् देवस्य सर्वथा बलघातिनः ।लालनीयश्च भगवञ्जयन्त इव सत्तम॥ 33 ॥

ahaṃ yavīyān devasya sarvathā balaghātinaḥ | lālanīyaśca bhagavañjayanta iva sattama

सर्वथा भगवांस्तावदुपायैर्बहुविस्तरैः ।करोतु यत्नं प्रीत्यर्थं शक्तो ह्यसि तपोधन॥ 34 ॥

sarvathā bhagavāṃstāvadupāyairbahuvistaraiḥ | karotu yatnaṃ prītyarthaṃ śakto hyasi tapodhana

मया मुने प्रतिज्ञातं पुण्यार्थं सत्यभामया ।स्वर्गादिहानयिष्यामि पारिजातमिति प्रभो॥ 35 ॥

mayā mune pratijñātaṃ puṇyārthaṃ satyabhāmayā | svargādihānayiṣyāmi pārijātamiti prabho

मया तदनृतं कर्तुं कथं शक्यं तपोधन ।नानृतं हि वचो विप्र प्रोक्तं पूर्वं मयानघ॥ 36 ॥

mayā tadanṛtaṃ kartuṃ kathaṃ śakyaṃ tapodhana | nānṛtaṃ hi vaco vipra proktaṃ pūrvaṃ mayānagha

मयि भग्नप्रतिज्ञे वै लोकानां विप्लवो भवेत् ।यन्मया हि मुनिश्रेष्ठ लोकधर्मा गुणान्विताः ।परिधार्याः स्थितौ सर्वे स कथं ह्यनृतं वदेत्॥ 37 ॥

mayi bhagnapratijñe vai lokānāṃ viplavo bhavet | yanmayā hi muniśreṣṭha lokadharmā guṇānvitāḥ | paridhāryāḥ sthitau sarve sa kathaṃ hyanṛtaṃ vadet

न देवगन्धर्वगणा न राक्षसा न चासुरा नैव च यक्षपन्नगाः ।मम प्रतिज्ञामपहन्तुमुद्यता मुने समर्थाः खलु भद्रमस्तु ते॥ 38 ॥

na devagandharvagaṇā na rākṣasā na cāsurā naiva ca yakṣapannagāḥ | mama pratijñāmapahantumudyatā mune samarthāḥ khalu bhadramastu te

स पारिजातं यदि न प्रदास्यति प्रयाच्यमानो भवतामरेश्वरः ।ततः शचीव्यामृदितानुलेपने गदां विमोक्ष्यामि पुरन्दरोरसि॥ 39 ॥

sa pārijātaṃ yadi na pradāsyati prayācyamāno bhavatāmareśvaraḥ | tataḥ śacīvyāmṛditānulepane gadāṃ vimokṣyāmi purandarorasi

इति प्रवाच्यो यदि सामपूर्वकं प्रयाच्यमानो न तरुं प्रयच्छति ।सुनिश्चयं मद्गमनाय सर्वथा त्वयापि कार्यः खलु तत्र निश्चयः॥ 40 ॥

iti pravācyo yadi sāmapūrvakaṃ prayācyamāno na taruṃ prayacchati | suniścayaṃ madgamanāya sarvathā tvayāpi kāryaḥ khalu tatra niścayaḥ