Bhagavata Purana
236
अध्याय 236 / 335

Skandha 10, Adhyāya 35

27 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ27 श्लोक

अध्याय 236

श्लोक 1

गोप्यः कृष्णे वनं याते तमनुद्रुतचेतसः ।कृष्णलीलाः प्रगायन्त्यो निन्युर्दुःखेन वासरान्

gopyaḥ kṛṣṇe vanaṃ yāte tamanudrutacetasaḥ | kṛṣṇalīlāḥ pragāyantyo ninyurduḥkhena vāsarān

अध्याय 236

श्लोक 2

वामबाहुकृतवामकपोलो वल्गितभ्रुरधरार्पितवेणुम् ।कोमलाङ्गुलिभिराश्रितमार्गं गोप्य ईरयति यत्र मुकुन्दः

vāmabāhukṛtavāmakapolo valgitabhruradharārpitaveṇum | komalāṅgulibhirāśritamārgaṃ gopya īrayati yatra mukundaḥ

अध्याय 236

श्लोक 3

व्योमयानवनिताः सहसिद्धै- र्विस्मितास्तदुपधार्य सलज्जाः ।काममार्गणसमर्पितचित्ताः कश्मलं ययुरपस्मृतनीव्यः

vyomayānavanitāḥ sahasiddhai- rvismitāstadupadhārya salajjāḥ | kāmamārgaṇasamarpitacittāḥ kaśmalaṃ yayurapasmṛtanīvyaḥ

अध्याय 236

श्लोक 4

हन्त चित्रमबलाः शृणुतेदं हारहास उरसि स्थिरविद्युत् ।नन्दसूनुरयमार्तजनानां नर्मदो यर्हि कूजितवेणुः

hanta citramabalāḥ śṛṇutedaṃ hārahāsa urasi sthiravidyut | nandasūnurayamārtajanānāṃ narmado yarhi kūjitaveṇuḥ

अध्याय 236

श्लोक 5

वृन्दशो व्रजवृषा मृगगावो वेणुवाद्यहृतचेतस आरात् ।दन्तदष्टकवला धृतकर्णा निद्रिता लिखितचित्रमिवासन्

vṛndaśo vrajavṛṣā mṛgagāvo veṇuvādyahṛtacetasa ārāt | dantadaṣṭakavalā dhṛtakarṇā nidritā likhitacitramivāsan

अध्याय 236

श्लोक 6

बर्हिणस्तबकधातुपलाशै- र्बद्धमल्लपरिबर्हविडम्बः ।कर्हिचित्सबल आलि सगोपै- र्गाः समाह्वयति यत्र मुकुन्दः

barhiṇastabakadhātupalāśai- rbaddhamallaparibarhaviḍambaḥ | karhicitsabala āli sagopai- rgāḥ samāhvayati yatra mukundaḥ

अध्याय 236

श्लोक 7

तर्हि भग्नगतयः सरितो वै तत्पदाम्बुजरजोऽनिलनीतम् ।स्पृहयतीर्वयमिवाबहुपुण्याः प्रेमवेपितभुजाः स्तिमितापः

tarhi bhagnagatayaḥ sarito vai tatpadāmbujarajo'nilanītam | spṛhayatīrvayamivābahupuṇyāḥ premavepitabhujāḥ stimitāpaḥ

अध्याय 236

श्लोक 8

अनुचरैः समनुवर्णितवीर्य आदिपूरुष इवाचलभूतिः ।वनचरो गिरितटेषु चरन्ती- र्वेणुनाऽऽह्वयति गाः स यदा हि

anucaraiḥ samanuvarṇitavīrya ādipūruṣa ivācalabhūtiḥ | vanacaro giritaṭeṣu carantī- rveṇunā''hvayati gāḥ sa yadā hi

अध्याय 236

श्लोक 9

वनलतास्तरव आत्मनि विष्णुं व्यञ्जयन्त्य इव पुष्पफलाढ्याः ।प्रणतभारविटपा मधुधाराः प्रेमहृष्टतनवः ससृजुः स्म

vanalatāstarava ātmani viṣṇuṃ vyañjayantya iva puṣpaphalāḍhyāḥ | praṇatabhāraviṭapā madhudhārāḥ premahṛṣṭatanavaḥ sasṛjuḥ sma

अध्याय 236

श्लोक 10

दर्शनीयतिलको वनमाला- दिव्यगन्धतुलसीमधुमत्तैः ।अलिकुलैरलघुगीतमभीष्ट- माद्रियन् यर्हि सन्धितवेणुः

darśanīyatilako vanamālā- divyagandhatulasīmadhumattaiḥ | alikulairalaghugītamabhīṣṭa- mādriyan yarhi sandhitaveṇuḥ

अध्याय 236

श्लोक 11

सरसि सारसहंसविहङ्गा- श्चारुगीतहृतचेतस एत्य ।हरिमुपासत ते यतचित्ता हन्त मीलितदृशो धृतमौनाः

sarasi sārasahaṃsavihaṅgā- ścārugītahṛtacetasa etya | harimupāsata te yatacittā hanta mīlitadṛśo dhṛtamaunāḥ

अध्याय 236

श्लोक 12

सहबलः स्रगवतंसविलासः सानुषु क्षितिभृतो व्रजदेव्यः ।हर्षयन् यर्हि वेणुरवेण जातहर्ष उपरम्भति विश्वम्

sahabalaḥ sragavataṃsavilāsaḥ sānuṣu kṣitibhṛto vrajadevyaḥ | harṣayan yarhi veṇuraveṇa jātaharṣa uparambhati viśvam

अध्याय 236

श्लोक 13

महदतिक्रमणशङ्कितचेता मन्दमन्दमनुगर्जति मेघः ।सुहृदमभ्यवर्षत्सुमनोभि- श्छायया च विदधत्प्रतपत्रम्

mahadatikramaṇaśaṅkitacetā mandamandamanugarjati meghaḥ | suhṛdamabhyavarṣatsumanobhi- śchāyayā ca vidadhatpratapatram

अध्याय 236

श्लोक 14

विविधगोपचरणेषु विदग्धो वेणुवाद्य उरुधा निजशिक्षाः ।तव सुतः सति यदाधरबिम्बे दत्तवेणुरनयत्स्वरजातीः

vividhagopacaraṇeṣu vidagdho veṇuvādya urudhā nijaśikṣāḥ | tava sutaḥ sati yadādharabimbe dattaveṇuranayatsvarajātīḥ

अध्याय 236

श्लोक 15

सवनशस्तदुपधार्य सुरेशाः शक्रशर्वपरमेष्ठिपुरोगाः ।कवय आनतकन्धरचित्ताः कश्मलं ययुरनिश्चिततत्त्वाः

savanaśastadupadhārya sureśāḥ śakraśarvaparameṣṭhipurogāḥ | kavaya ānatakandharacittāḥ kaśmalaṃ yayuraniścitatattvāḥ

अध्याय 236

श्लोक 16

निजपदाब्जदलैर्ध्वजवज्र- नीरजाङ्कुशविचित्रललामैः ।व्रजभुवः शमयन् खुरतोदं वर्ष्मधुर्यगतिरीडितवेणुः

nijapadābjadalairdhvajavajra- nīrajāṅkuśavicitralalāmaiḥ | vrajabhuvaḥ śamayan khuratodaṃ varṣmadhuryagatirīḍitaveṇuḥ

अध्याय 236

श्लोक 17

व्रजति तेन वयं सविलास वीक्षणार्पितमनोभववेगाः ।कुजगतिं गमिता न विदामः कश्मलेन कबरं वसनं वा

vrajati tena vayaṃ savilāsa vīkṣaṇārpitamanobhavavegāḥ | kujagatiṃ gamitā na vidāmaḥ kaśmalena kabaraṃ vasanaṃ vā

अध्याय 236

श्लोक 18

मणिधरः क्वचिदागणयन् गा मालया दयित गन्धतुलस्याः ।प्रणयिनोऽनुचरस्य कदांसे प्रक्षिपन् भुजमगायत यत्र

maṇidharaḥ kvacidāgaṇayan gā mālayā dayita gandhatulasyāḥ | praṇayino'nucarasya kadāṃse prakṣipan bhujamagāyata yatra

अध्याय 236

श्लोक 19

क्वणितवेणुरववञ्चितचित्ताः कृष्णमन्वसत कृष्णगृहिण्यः ।गुणगणार्णमनुगत्य हरिण्यो गोपिका इव विमुक्तगृहाशाः

kvaṇitaveṇuravavañcitacittāḥ kṛṣṇamanvasata kṛṣṇagṛhiṇyaḥ | guṇagaṇārṇamanugatya hariṇyo gopikā iva vimuktagṛhāśāḥ

अध्याय 236

श्लोक 20

कुन्ददामकृतकौतुकवेषो गोपगोधनवृतो यमुनायाम् ।नन्दसूनुरनघे तव वत्सो नर्मदः प्रणयिणां विजहार

kundadāmakṛtakautukaveṣo gopagodhanavṛto yamunāyām | nandasūnuranaghe tava vatso narmadaḥ praṇayiṇāṃ vijahāra

अध्याय 236

श्लोक 21

मन्दवायुरुपवात्यनकूलं मानयन् मलयजस्पर्शेन ।वन्दिनस्तमुपदेवगणा ये वाद्यगीतबलिभिः परिवव्रुः

mandavāyurupavātyanakūlaṃ mānayan malayajasparśena | vandinastamupadevagaṇā ye vādyagītabalibhiḥ parivavruḥ

अध्याय 236

श्लोक 22

वत्सलो व्रजगवां यदगध्रो वन्द्यमानचरणः पथि वृद्धैः ।कृत्स्नगोधनमुपोह्य दिनान्ते गीतवेणुरनुगेडितकीर्तिः

vatsalo vrajagavāṃ yadagadhro vandyamānacaraṇaḥ pathi vṛddhaiḥ | kṛtsnagodhanamupohya dinānte gītaveṇuranugeḍitakīrtiḥ

अध्याय 236

श्लोक 23

उत्सवं श्रमरुचापि दृशीना- मुन्नयन् खुररजश्छुरितस्रक् ।दित्सयैति सुहृदाशिष एष देवकीजठरभूरुडुराजः

utsavaṃ śramarucāpi dṛśīnā- munnayan khurarajaśchuritasrak | ditsayaiti suhṛdāśiṣa eṣa devakījaṭharabhūruḍurājaḥ

अध्याय 236

श्लोक 24

मदविघूर्णितलोचन ईष- न्मानदः स्वसुहृदां वनमाली ।बदरपाण्डुवदनो मृदुगण्डं मण्डयन् कनककुण्डललक्ष्म्या

madavighūrṇitalocana īṣa- nmānadaḥ svasuhṛdāṃ vanamālī | badarapāṇḍuvadano mṛdugaṇḍaṃ maṇḍayan kanakakuṇḍalalakṣmyā

अध्याय 236

श्लोक 25

यदुपतिर्द्विरदराजविहारो यामिनीपतिरिवैष दिनान्ते ।मुदितवक्त्र उपयाति दुरन्तं मोचयन् व्रजगवां दिनतापम्

yadupatirdviradarājavihāro yāminīpatirivaiṣa dinānte | muditavaktra upayāti durantaṃ mocayan vrajagavāṃ dinatāpam

अध्याय 236

श्लोक 26

एवं व्रजस्त्रियो राजन् कृष्णलीला नु गायतीः ।रेमिरेऽहःसु तच्चित्तास्तन्मनस्का महोदयाः

evaṃ vrajastriyo rājan kṛṣṇalīlā nu gāyatīḥ | remire'haḥsu taccittāstanmanaskā mahodayāḥ

अध्याय 236

श्लोक 35

दशमस्कन्धे पूर्वार्धे वृन्दावनक्रीडायां गोपिकायुगलगीतं नाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः

daśamaskandhe pūrvārdhe vṛndāvanakrīḍāyāṃ gopikāyugalagītaṃ nāma pañcatriṃśo'dhyāyaḥ

स्रोत: local proofread transcription: Sanskrit shlokas of the Bhagavata Purana (skandhas 1-12) from sanskritdocuments.org. One chapter per adhyaya; verse numbers as printed in the source (restarting in each adhyaya). The Mahatmya is not included. · प्राप्त 19/10/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पाठ-भेद एवं संशोधनVariants & corrections

पाठ-भेद टिप्पणी (Alternative Reading / Variant Notes):

Collated with Sridhara Swami Bhāvarthadīpikā recension.