Skandha 10, Adhyāya 36

अथ तर्ह्यागतो गोष्ठमरिष्टो वृषभासुरः ।महीं महाककुत्कायः कम्पयन् खुरविक्षताम्॥ 1 ॥

atha tarhyāgato goṣṭhamariṣṭo vṛṣabhāsuraḥ | mahīṃ mahākakutkāyaḥ kampayan khuravikṣatām

रम्भमाणः खरतरं पदा च विलिखन् महीम् ।उद्यम्य पुच्छं वप्राणि विषाणाग्रेण चोद्धरन्॥ 2 ॥

rambhamāṇaḥ kharataraṃ padā ca vilikhan mahīm | udyamya pucchaṃ vaprāṇi viṣāṇāgreṇa coddharan

किञ्चित्किञ्चिच्छकृन्मुञ्चन् मूत्रयन् स्तब्धलोचनः ।यस्य निर्ह्रादितेनाङ्ग निष्ठुरेण गवां नृणाम्॥ 3 ॥

kiñcitkiñcicchakṛnmuñcan mūtrayan stabdhalocanaḥ | yasya nirhrāditenāṅga niṣṭhureṇa gavāṃ nṛṇām

पतन्त्यकालतो गर्भाः स्रवन्ति स्म भयेन वै ।निर्विशन्ति घना यस्य ककुद्यचलशङ्कया॥ 4 ॥

patantyakālato garbhāḥ sravanti sma bhayena vai | nirviśanti ghanā yasya kakudyacalaśaṅkayā

तं तीक्ष्णशृङ्गमुद्वीक्ष्य गोप्यो गोपाश्च तत्रसुः ।पशवो दुद्रुवुर्भीता राजन् सन्त्यज्य गोकुलम्॥ 5 ॥

taṃ tīkṣṇaśṛṅgamudvīkṣya gopyo gopāśca tatrasuḥ | paśavo dudruvurbhītā rājan santyajya gokulam

कृष्ण कृष्णेति ते सर्वे गोविन्दं शरणं ययुः ।भगवानपि तद्वीक्ष्य गोकुलं भयविद्रुतम्॥ 6 ॥

kṛṣṇa kṛṣṇeti te sarve govindaṃ śaraṇaṃ yayuḥ | bhagavānapi tadvīkṣya gokulaṃ bhayavidrutam

मा भैष्टेति गिराऽऽश्वास्य वृषासुरमुपाह्वयत् ।गोपालैः पशुभिर्मन्द त्रासितैः किमसत्तम॥ 7 ॥

mā bhaiṣṭeti girā''śvāsya vṛṣāsuramupāhvayat | gopālaiḥ paśubhirmanda trāsitaiḥ kimasattama

बलदर्पहा दुष्टानां त्वद्विधानां दुरात्मनाम् ।इत्यास्फोट्याच्युतोऽरिष्टं तलशब्देन कोपयन्॥ 8 ॥

baladarpahā duṣṭānāṃ tvadvidhānāṃ durātmanām | ityāsphoṭyācyuto'riṣṭaṃ talaśabdena kopayan

सख्युरंसे भुजाभोगं प्रसार्यावस्थितो हरिः ।सोऽप्येवं कोपितोऽरिष्टः खुरेणावनिमुल्लिखन् ।उद्यत्पुच्छभ्रमन्मेघः क्रुद्धः कृष्णमुपाद्रवत्॥ 9 ॥

sakhyuraṃse bhujābhogaṃ prasāryāvasthito hariḥ | so'pyevaṃ kopito'riṣṭaḥ khureṇāvanimullikhan | udyatpucchabhramanmeghaḥ kruddhaḥ kṛṣṇamupādravat

अग्रन्यस्तविषाणाग्रः स्तब्धासृग्लोचनोऽच्युतम् ।कटाक्षिप्याद्रवत्तूर्णमिन्द्रमुक्तोऽशनिर्यथा॥ 10 ॥

agranyastaviṣāṇāgraḥ stabdhāsṛglocano'cyutam | kaṭākṣipyādravattūrṇamindramukto'śaniryathā

गृहीत्वा शृङ्गयोस्तं वा अष्टादश पदानि सः ।प्रत्यपोवाह भगवान् गजः प्रतिगजं यथा॥ 11 ॥

gṛhītvā śṛṅgayostaṃ vā aṣṭādaśa padāni saḥ | pratyapovāha bhagavān gajaḥ pratigajaṃ yathā

सोऽपविद्धो भगवता पुनरुत्थाय सत्वरः ।आपतत्स्विन्नसर्वाङ्गो निःश्वसन् क्रोधमूर्च्छितः॥ 12 ॥

so'paviddho bhagavatā punarutthāya satvaraḥ | āpatatsvinnasarvāṅgo niḥśvasan krodhamūrcchitaḥ

तमापतन्तं स निगृह्य शृङ्गयोः पदा समाक्रम्य निपात्य भूतले ।निष्पीडयामास यथाऽऽर्द्रमम्बरं कृत्वा विषाणेन जघान सोऽपतत्॥ 13 ॥

tamāpatantaṃ sa nigṛhya śṛṅgayoḥ padā samākramya nipātya bhūtale | niṣpīḍayāmāsa yathā''rdramambaraṃ kṛtvā viṣāṇena jaghāna so'patat

असृग्वमन् मूत्रशकृत्समुत्सृजन् क्षिपंश्च पादाननवस्थितेक्षणः ।जगाम कृच्छ्रं निरृतेरथ क्षयं पुष्पैः किरन्तो हरिमीडिरे सुराः॥ 14 ॥

asṛgvaman mūtraśakṛtsamutsṛjan kṣipaṃśca pādānanavasthitekṣaṇaḥ | jagāma kṛcchraṃ nirṛteratha kṣayaṃ puṣpaiḥ kiranto harimīḍire surāḥ

एवं कुकुद्मिनं हत्वा स्तूयमानः स्वजातिभिः ।विवेश गोष्ठं सबलो गोपीनां नयनोत्सवः॥ 15 ॥

evaṃ kukudminaṃ hatvā stūyamānaḥ svajātibhiḥ | viveśa goṣṭhaṃ sabalo gopīnāṃ nayanotsavaḥ

अरिष्टे निहते दैत्ये कृष्णेनाद्भुतकर्मणा ।कंसायाथाह भगवान् नारदो देवदर्शनः॥ 16 ॥

ariṣṭe nihate daitye kṛṣṇenādbhutakarmaṇā | kaṃsāyāthāha bhagavān nārado devadarśanaḥ

यशोदायाः सुतां कन्यां देवक्याः कृष्णमेव च ।रामं च रोहिणीपुत्रं वसुदेवेन बिभ्यता॥ 17 ॥

yaśodāyāḥ sutāṃ kanyāṃ devakyāḥ kṛṣṇameva ca | rāmaṃ ca rohiṇīputraṃ vasudevena bibhyatā

न्यस्तौ स्वमित्रे नन्दे वै याभ्यां ते पुरुषा हताः ।निशम्य तद्भोजपतिः कोपात्प्रचलितेन्द्रियः॥ 18 ॥

nyastau svamitre nande vai yābhyāṃ te puruṣā hatāḥ | niśamya tadbhojapatiḥ kopātpracalitendriyaḥ

निशातमसिमादत्त वसुदेवजिघांसया ।निवारितो नारदेन तत्सुतौ मृत्युमात्मनः॥ 19 ॥

niśātamasimādatta vasudevajighāṃsayā | nivārito nāradena tatsutau mṛtyumātmanaḥ

ज्ञात्वा लोहमयैः पाशैर्बबन्ध सहभार्यया ।प्रतियाते तु देवर्षौ कंस आभाष्य केशिनम्॥ 20 ॥

jñātvā lohamayaiḥ pāśairbabandha sahabhāryayā | pratiyāte tu devarṣau kaṃsa ābhāṣya keśinam

प्रेषयामास हन्येतां भवता रामकेशवौ ।ततो मुष्टिकचाणूरशलतोशलकादिकान्॥ 21 ॥

preṣayāmāsa hanyetāṃ bhavatā rāmakeśavau | tato muṣṭikacāṇūraśalatośalakādikān

अमात्यान् हस्तिपांश्चैव समाहूयाह भोजराट् ।भो भो निशम्यतामेतद्वीरचाणूरमुष्टिकौ॥ 22 ॥

amātyān hastipāṃścaiva samāhūyāha bhojarāṭ | bho bho niśamyatāmetadvīracāṇūramuṣṭikau

नन्दव्रजे किलासाते सुतावानकदुन्दुभेः ।रामकृष्णौ ततो मह्यं मृत्युः किल निदर्शितः॥ 23 ॥

nandavraje kilāsāte sutāvānakadundubheḥ | rāmakṛṣṇau tato mahyaṃ mṛtyuḥ kila nidarśitaḥ

भवद्भ्यामिह सम्प्राप्तौ हन्येतां मल्ललीलया ।मञ्चाः क्रियन्तां विविधा मल्लरङ्गपरिश्रिताः ।पौरा जानपदाः सर्वे पश्यन्तु स्वैरसंयुगम्॥ 24 ॥

bhavadbhyāmiha samprāptau hanyetāṃ mallalīlayā | mañcāḥ kriyantāṃ vividhā mallaraṅgapariśritāḥ | paurā jānapadāḥ sarve paśyantu svairasaṃyugam

महामात्र त्वया भद्र रङ्गद्वार्युपनीयताम् ।द्विपः कुवलयापीडो जहि तेन ममाहितौ॥ 25 ॥

mahāmātra tvayā bhadra raṅgadvāryupanīyatām | dvipaḥ kuvalayāpīḍo jahi tena mamāhitau

आरभ्यतां धनुर्यागश्चतुर्दश्यां यथाविधि ।विशसन्तु पशून् मेध्यान् भूतराजाय मीढुषे॥ 26 ॥

ārabhyatāṃ dhanuryāgaścaturdaśyāṃ yathāvidhi | viśasantu paśūn medhyān bhūtarājāya mīḍhuṣe

इत्याज्ञाप्यार्थतन्त्रज्ञ आहूय यदुपुङ्गवम् ।गृहीत्वा पाणिना पाणिं ततोऽक्रूरमुवाच ह॥ 27 ॥

ityājñāpyārthatantrajña āhūya yadupuṅgavam | gṛhītvā pāṇinā pāṇiṃ tato'krūramuvāca ha

भो भो दानपते मह्यं क्रियतां मैत्रमादृतः ।नान्यस्त्वत्तो हिततमो विद्यते भोजवृष्णिषु॥ 28 ॥

bho bho dānapate mahyaṃ kriyatāṃ maitramādṛtaḥ | nānyastvatto hitatamo vidyate bhojavṛṣṇiṣu

अतस्त्वामाश्रितः सौम्य कार्यगौरवसाधनम् ।यथेन्द्रो विष्णुमाश्रित्य स्वार्थमध्यगमद्विभुः॥ 29 ॥

atastvāmāśritaḥ saumya kāryagauravasādhanam | yathendro viṣṇumāśritya svārthamadhyagamadvibhuḥ

गच्छ नन्दव्रजं तत्र सुतावानकदुन्दुभेः ।आसाते ताविहानेन रथेनानय मा चिरम्॥ 30 ॥

gaccha nandavrajaṃ tatra sutāvānakadundubheḥ | āsāte tāvihānena rathenānaya mā ciram

निसृष्टः किल मे मृत्युर्देवैर्वैकुण्ठसंश्रयैः ।तावानय समं गोपैर्नन्दाद्यैः साभ्युपायनैः॥ 31 ॥

nisṛṣṭaḥ kila me mṛtyurdevairvaikuṇṭhasaṃśrayaiḥ | tāvānaya samaṃ gopairnandādyaiḥ sābhyupāyanaiḥ

घातयिष्य इहानीतौ कालकल्पेन हस्तिना ।यदि मुक्तौ ततो मल्लैर्घातये वैद्युतोपमैः॥ 32 ॥

ghātayiṣya ihānītau kālakalpena hastinā | yadi muktau tato mallairghātaye vaidyutopamaiḥ

तयोर्निहतयोस्तप्तान् वसुदेवपुरोगमान् ।तद्बन्धून्निहनिष्यामि वृष्णिभोजदशार्हकान्॥ 33 ॥

tayornihatayostaptān vasudevapurogamān | tadbandhūnnihaniṣyāmi vṛṣṇibhojadaśārhakān

उग्रसेनं च पितरं स्थविरं राज्यकामुकम् ।तद्भ्रातरं देवकं च ये चान्ये विद्विषो मम॥ 34 ॥

ugrasenaṃ ca pitaraṃ sthaviraṃ rājyakāmukam | tadbhrātaraṃ devakaṃ ca ye cānye vidviṣo mama

ततश्चैषा मही मित्र भवित्री नष्टकण्टका ।जरासन्धो मम गुरुर्द्विविदो दयितः सखा॥ 35 ॥

tataścaiṣā mahī mitra bhavitrī naṣṭakaṇṭakā | jarāsandho mama gururdvivido dayitaḥ sakhā

शम्बरो नरको बाणो मय्येव कृतसौहृदाः ।तैरहं सुरपक्षीयान् हत्वा भोक्ष्ये महीं नृपान्॥ 36 ॥

śambaro narako bāṇo mayyeva kṛtasauhṛdāḥ | tairahaṃ surapakṣīyān hatvā bhokṣye mahīṃ nṛpān

एतज्ज्ञात्वाऽऽनय क्षिप्रं रामकृष्णाविहार्भकौ ।धनुर्मखनिरीक्षार्थं द्रष्टुं यदुपुरश्रियम्॥ 37 ॥

etajjñātvā''naya kṣipraṃ rāmakṛṣṇāvihārbhakau | dhanurmakhanirīkṣārthaṃ draṣṭuṃ yadupuraśriyam

राजन् मनीषितं सध्र्यक् तव स्वावद्यमार्जनम् ।सिद्ध्यसिद्ध्योः समं कुर्याद्दैवं हि फलसाधनम्॥ 38 ॥

rājan manīṣitaṃ sadhryak tava svāvadyamārjanam | siddhyasiddhyoḥ samaṃ kuryāddaivaṃ hi phalasādhanam

मनोरथान् करोत्युच्चैर्जनो दैवहतानपि ।युज्यते हर्षशोकाभ्यां तथाप्याज्ञां करोमि ते॥ 39 ॥

manorathān karotyuccairjano daivahatānapi | yujyate harṣaśokābhyāṃ tathāpyājñāṃ karomi te

एवमादिश्य चाक्रूरं मन्त्रिणश्च विसृज्य सः ।प्रविवेश गृहं कंसस्तथाक्रूरः स्वमालयम्॥ 40 ॥

evamādiśya cākrūraṃ mantriṇaśca visṛjya saḥ | praviveśa gṛhaṃ kaṃsastathākrūraḥ svamālayam

दशमस्कन्धे पूर्वार्धे अक्रूरसम्प्रेषणं नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः॥ 36b ॥

daśamaskandhe pūrvārdhe akrūrasampreṣaṇaṃ nāma ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ