Parva 3, Adhyāya 108

हंसडिम्भकाभ्यां संन्यासस्य निन्दा, जनार्दनेन सन्न्यासाश्रमस्य मण्डनं हंसडिम्भकावूचतुः ज्ञानलेशाद्विहीनात्मन्किं ते व्यवसितं द्विज ।कश्चायमाश्रमो विप्र भवता यः समाश्रितः॥ 1 ॥

haṃsaḍimbhakābhyāṃ saṃnyāsasya nindā, janārdanena sannyāsāśramasya maṇḍanaṃ haṃsaḍimbhakāvūcatuḥ jñānaleśādvihīnātmankiṃ te vyavasitaṃ dvija | kaścāyamāśramo vipra bhavatā yaḥ samāśritaḥ

गृहमेधं परित्यज्य किं त्वया साधितं पदम् ।दम्भ एव भवान् व्यक्तं शङ्के नास्त्यत्र कारणम्॥ 2 ॥

gṛhamedhaṃ parityajya kiṃ tvayā sādhitaṃ padam | dambha eva bhavān vyaktaṃ śaṅke nāstyatra kāraṇam

लोकांश्चेमान्सदा मूढ नाशयिष्यसि निर्वृतः ।एतान् सर्वान् विनेतासि नरके पातयिष्यसि॥ 3 ॥

lokāṃścemānsadā mūḍha nāśayiṣyasi nirvṛtaḥ | etān sarvān vinetāsi narake pātayiṣyasi

स्वयं नष्टः परान् मूर्ख नाशयिष्यसि यत्नतः ।अहो शान्ता कथं नास्ति तव मन्दमतेर्द्विज॥ 4 ॥

svayaṃ naṣṭaḥ parān mūrkha nāśayiṣyasi yatnataḥ | aho śāntā kathaṃ nāsti tava mandamaterdvija

सर्वथा त्वद्विनेता च पापो नास्त्यत्र संशयः ।त्यक्त्वेममाश्रमं विप्र गृही भव यतात्मवान्॥ 5 ॥

sarvathā tvadvinetā ca pāpo nāstyatra saṃśayaḥ | tyaktvemamāśramaṃ vipra gṛhī bhava yatātmavān

पञ्च यज्ञान् सदा विप्र कुरु यत्नपरो भव ।ततः स्वर्गं परं गत्वा स्वर्गे हि सुमहत्सुखम्॥ 6 ॥

pañca yajñān sadā vipra kuru yatnaparo bhava | tataḥ svargaṃ paraṃ gatvā svarge hi sumahatsukham

एष श्रेयः पथो विप्र जीविते चेत् स्पृहा तव ।इत्युक्तवन्तौ धर्मात्मा श्रुत्वा विप्रो जनार्दनः॥ 7 ॥

eṣa śreyaḥ patho vipra jīvite cet spṛhā tava | ityuktavantau dharmātmā śrutvā vipro janārdanaḥ

उवाच च यतिं दृष्ट्वा प्रणम्यासौ सुनीतवत् ।मा ब्रूतामीदृशं वाक्यं राजानौ मन्दतेजसौ॥ 8 ॥

uvāca ca yatiṃ dṛṣṭvā praṇamyāsau sunītavat | mā brūtāmīdṛśaṃ vākyaṃ rājānau mandatejasau

अश्राव्यमीदृशं घोरं लोकयोरुभयोरपि ।को वक्तुमीशो मन्दात्मा यदि जीवेत् सबान्धवः॥ 9 ॥

aśrāvyamīdṛśaṃ ghoraṃ lokayorubhayorapi | ko vaktumīśo mandātmā yadi jīvet sabāndhavaḥ

सर्वथा काल एवायं युवयोर्मन्दचेतसोः ।समाप्त आयुषः शेषो ब्रह्मदण्डहतौ युवाम्॥ 10 ॥

sarvathā kāla evāyaṃ yuvayormandacetasoḥ | samāpta āyuṣaḥ śeṣo brahmadaṇḍahatau yuvām

एते हि यतयः शुद्धा ज्ञानदीपितचेतसः ।ज्ञानाग्निदग्धकर्माणः प्राणान् प्राणेषु जुह्वति॥ 11 ॥

ete hi yatayaḥ śuddhā jñānadīpitacetasaḥ | jñānāgnidagdhakarmāṇaḥ prāṇān prāṇeṣu juhvati

ऋते वामीदृशं वाक्यं कः समर्थो ह्यनुब्रुवन् ।सर्वथा ज्ञातमस्माभिः समाप्तमिह जीवितम्॥ 12 ॥

ṛte vāmīdṛśaṃ vākyaṃ kaḥ samartho hyanubruvan | sarvathā jñātamasmābhiḥ samāptamiha jīvitam

चत्वार आश्रमाः पूर्वमृषिभिर्विहिता नृपौ ।ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थश्च भिक्षुकः॥ 13 ॥

catvāra āśramāḥ pūrvamṛṣibhirvihitā nṛpau | brahmacārī gṛhasthaśca vānaprasthaśca bhikṣukaḥ

तेषामग्रश्चतुर्थोऽयमाश्रमो भिक्षुकः स्मृतः ।आस्ते तस्मिन्महाबुद्धिः स हि पुण्यतरः स्मृतः॥ 14 ॥

teṣāmagraścaturtho'yamāśramo bhikṣukaḥ smṛtaḥ | āste tasminmahābuddhiḥ sa hi puṇyataraḥ smṛtaḥ

नोपासिता भवद्भ्यां च वृद्धाः सम्यग् विनीतवत् ।ज्ञानं नाप्तं तपस्विभ्यस्तथा चैवं वदेत कः॥ 15 ॥

nopāsitā bhavadbhyāṃ ca vṛddhāḥ samyag vinītavat | jñānaṃ nāptaṃ tapasvibhyastathā caivaṃ vadeta kaḥ

अश्राव्यमीदृशं घोरं मया प्राणभृता नृप ।किं करिष्यामि मन्दात्मन्मित्रत्वाद् भवतो नृप॥ 16 ॥

aśrāvyamīdṛśaṃ ghoraṃ mayā prāṇabhṛtā nṛpa | kiṃ kariṣyāmi mandātmanmitratvād bhavato nṛpa

ज्ञानं यदाप्तं भवता गुरुभ्यस्तदत्र दुःखाय हि केवलं नृप ।ज्ञानं हि धर्मप्रभवं यथेष्टं वलाद्धि पापस्य विधातृरूपम्॥ 17 ॥

jñānaṃ yadāptaṃ bhavatā gurubhyastadatra duḥkhāya hi kevalaṃ nṛpa | jñānaṃ hi dharmaprabhavaṃ yatheṣṭaṃ valāddhi pāpasya vidhātṛrūpam

युवां विहाय यास्ये वा पतेयं वा शिलातलम् ।पिबेयं वा विषं घोरं पतेयं वा महोर्मिषु॥ 18 ॥

yuvāṃ vihāya yāsye vā pateyaṃ vā śilātalam | pibeyaṃ vā viṣaṃ ghoraṃ pateyaṃ vā mahormiṣu

आत्मानं वात्र सन्त्यक्ष्ये पश्यतां शृण्वतां पुनः ।इत्युक्त्वा विललापैवं मा ब्रूतमिति तौ वदन्॥ 19 ॥

ātmānaṃ vātra santyakṣye paśyatāṃ śṛṇvatāṃ punaḥ | ityuktvā vilalāpaivaṃ mā brūtamiti tau vadan