Harivamsha Purana
287
अध्याय 287 / 318

Parva 3, Adhyāya 104

20 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ20 श्लोक

अध्याय 287

श्लोक 1

राज्ञा ब्रह्मदत्तेन भगवतः शङ्करस्य आराधनेन हंसडिम्भकाभ्यां पुत्राणां प्राप्तिः, राजसखेन विप्रवरेण मित्रसहेन भगवतः विष्णोः उपासनया जनार्दनसंज्ञकस्य पुत्रस्य लाभः ।आसीच्छाल्वेषु राजेन्द्र ब्रह्मदत्तो नृपोत्तमः ।नाम्ना राजन् स पूतात्मा सर्वभूतदयापरः

rājñā brahmadattena bhagavataḥ śaṅkarasya ārādhanena haṃsaḍimbhakābhyāṃ putrāṇāṃ prāptiḥ, rājasakhena vipravareṇa mitrasahena bhagavataḥ viṣṇoḥ upāsanayā janārdanasaṃjñakasya putrasya lābhaḥ | āsīcchālveṣu rājendra brahmadatto nṛpottamaḥ | nāmnā rājan sa pūtātmā sarvabhūtadayāparaḥ

अध्याय 287

श्लोक 2

पञ्चयज्ञपरो नित्यं जितात्मा विजितेन्द्रियः ।ब्रह्मविद् वेदविच्चैव सदा यज्ञमयः शिवः

pañcayajñaparo nityaṃ jitātmā vijitendriyaḥ | brahmavid vedaviccaiva sadā yajñamayaḥ śivaḥ

अध्याय 287

श्लोक 3

तस्य भार्ये महीपाल रूपौदार्यगुणान्विते ।बभूवतुः सुसम्पन्ने अनपत्ये नृपोत्तम

tasya bhārye mahīpāla rūpaudāryaguṇānvite | babhūvatuḥ susampanne anapatye nṛpottama

अध्याय 287

श्लोक 4

स ताभ्यां मुमुदे राजा शच्या शक्र इवाम्बरे ।नाम्ना मित्रसहो नाम सखा चासीद् द्विजोत्तमः

sa tābhyāṃ mumude rājā śacyā śakra ivāmbare | nāmnā mitrasaho nāma sakhā cāsīd dvijottamaḥ

अध्याय 287

श्लोक 5

तस्य राज्ञो महायोगी वेदवेदान्ततत्परः ।अनपत्यः स विप्रेन्द्रो यथा राजा बभूव ह

tasya rājño mahāyogī vedavedāntatatparaḥ | anapatyaḥ sa viprendro yathā rājā babhūva ha

अध्याय 287

श्लोक 6

स राजा सहितस्ताभ्यामर्चयामास शङ्करम् ।पुत्रार्थं शूलिनं शर्वं दश वर्षाण्यनन्यधीः

sa rājā sahitastābhyāmarcayāmāsa śaṅkaram | putrārthaṃ śūlinaṃ śarvaṃ daśa varṣāṇyananyadhīḥ

अध्याय 287

श्लोक 7

स विप्रो वैष्णवं सत्रं पुत्रार्थे समयोजयत् ।अर्चितस्तेन राजेन्द्र शङ्करो नीललोहितः

sa vipro vaiṣṇavaṃ satraṃ putrārthe samayojayat | arcitastena rājendra śaṅkaro nīlalohitaḥ

अध्याय 287

श्लोक 8

आत्मानं दर्शयामास स्वप्ने राजानमब्रवीत् ।प्रीतोऽस्मि तव भद्रं ते वरं वरय सुव्रत

ātmānaṃ darśayāmāsa svapne rājānamabravīt | prīto'smi tava bhadraṃ te varaṃ varaya suvrata

अध्याय 287

श्लोक 9

अथ राजा जगन्नाथमुवाचेदं स्मयन्निव ।पुत्रौ मम भवेतां हि तथेत्युक्त्वा वृषध्वजः

atha rājā jagannāthamuvācedaṃ smayanniva | putrau mama bhavetāṃ hi tathetyuktvā vṛṣadhvajaḥ

अध्याय 287

श्लोक 10

अन्तर्धानं गतः शम्भुः प्रतिबुद्धस्ततो नृपः ।सोऽपि मित्रसहो विद्वान् देवं केशवमव्ययम्

antardhānaṃ gataḥ śambhuḥ pratibuddhastato nṛpaḥ | so'pi mitrasaho vidvān devaṃ keśavamavyayam

अध्याय 287

श्लोक 103

पञ्चवर्षं जगन्नाथमर्चयामास भक्तितः ।विद्वान् मित्रसहने भी अविनाशी जगदीश्वर भगवान् केशवकी पीच वर्षोतक बदे भक्तिमावसे आराधनाकी

pañcavarṣaṃ jagannāthamarcayāmāsa bhaktitaḥ | vidvān mitrasahane bhī avināśī jagadīśvara bhagavān keśavakī pīca varṣotaka bade bhaktimāvase ārādhanākī

अध्याय 287

श्लोक 11

अर्चितस्तेन विप्रेण देवदेवो जनार्दनः

arcitastena vipreṇa devadevo janārdanaḥ

अध्याय 287

श्लोक 12

पुत्रमेकं ददौ तस्मै स्वात्मना सदृशं हरिः ।ते भार्ये गर्भमाधत्तां तेजसा शङ्करस्य ह

putramekaṃ dadau tasmai svātmanā sadṛśaṃ hariḥ | te bhārye garbhamādhattāṃ tejasā śaṅkarasya ha

अध्याय 287

श्लोक 13

विप्रभार्या महाराज वैष्णवं तेज आदधत् ।महिष्यौ ते महावीर्यौ पुत्रौ शङ्करनिर्मितौ

viprabhāryā mahārāja vaiṣṇavaṃ teja ādadhat | mahiṣyau te mahāvīryau putrau śaṅkaranirmitau

अध्याय 287

श्लोक 14

असूयेतां महीपाल क्रमेणैव नृपस्य ह ।स तयोश्च महाराज नामकर्मादिकाः क्रियाः

asūyetāṃ mahīpāla krameṇaiva nṛpasya ha | sa tayośca mahārāja nāmakarmādikāḥ kriyāḥ

अध्याय 287

श्लोक 15

चकार विधिवत्सर्वा विप्रेभ्योऽदान्महद्धनम् ।स च विप्रो विनीतात्मा पुत्रमेकं हि लब्धवान्

cakāra vidhivatsarvā viprebhyo'dānmahaddhanam | sa ca vipro vinītātmā putramekaṃ hi labdhavān

अध्याय 287

श्लोक 16

साक्षादिव जगन्नाथं स्थितं पुत्रात्मना नृप ।जातकर्मादिकं सर्वं ब्राह्मणः स चकार ह

sākṣādiva jagannāthaṃ sthitaṃ putrātmanā nṛpa | jātakarmādikaṃ sarvaṃ brāhmaṇaḥ sa cakāra ha

अध्याय 287

श्लोक 17

तौ कुमारावयं चैव त्रयः सवयसोऽभवन् ।वेदानधीत्य ते सर्वाञ्छ्रुत्वा चान्वीक्षिकीं तथा

tau kumārāvayaṃ caiva trayaḥ savayaso'bhavan | vedānadhītya te sarvāñchrutvā cānvīkṣikīṃ tathā

अध्याय 287

श्लोक 18

धनुर्वेदे तथाऽस्त्रे च निपुणास्तेऽभवंस्तदा ।हंसो ज्येष्ठो नृपसुतो डिम्भकोऽनन्तरोऽभवत्

dhanurvede tathā'stre ca nipuṇāste'bhavaṃstadā | haṃso jyeṣṭho nṛpasuto ḍimbhako'nantaro'bhavat

अध्याय 287

श्लोक 19

स च विप्रसुतो राजन् जनार्दन इति स्मृतः ॥ अन्योन्यं मित्रतां याताः सर्वे चैव कुमारकाः

sa ca viprasuto rājan janārdana iti smṛtaḥ || anyonyaṃ mitratāṃ yātāḥ sarve caiva kumārakāḥ

स्रोत: local proofread transcription: Sanskrit shlokas of the Harivamsa (Harivamsha, Vishnu and Bhavishya parvas) from sanskritdocuments.org. One chapter per adhyaya; verse numbers as printed in the source (restarting in each adhyaya). Appendix sections are not included. · प्राप्त 19/10/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पाठ-भेद एवं संशोधनVariants & corrections

पाठ-भेद टिप्पणी (Alternative Reading / Variant Notes):

Collated with BORI Critical Edition of Mahabharata Khilaparvan.