Parva 3, Adhyāya 97

सात्यकेः पौण्ड्रकस्य सार्द्धं युद्धं ततः क्रुद्धो गदापाणिः सात्यकिर्वृष्णिनन्दनः ।वासुदेवं जघानाशु गदया तीक्ष्णया नृप॥ 1 ॥

sātyakeḥ pauṇḍrakasya sārddhaṃ yuddhaṃ tataḥ kruddho gadāpāṇiḥ sātyakirvṛṣṇinandanaḥ | vāsudevaṃ jaghānāśu gadayā tīkṣṇayā nṛpa

सात्यकिं वासुदेवस्तु गदयाभ्यहनद् बली ।तावुद्यतगदौ वीरौ शुशुभाते सुदारुणौ॥ 2 ॥

sātyakiṃ vāsudevastu gadayābhyahanad balī | tāvudyatagadau vīrau śuśubhāte sudāruṇau

दृप्तौ वने यथा सिंहौ परस्परवधैषिणौ ।ततः स सात्यकिः क्रुद्धः सव्यं मण्डलमागमत्॥ 3 ॥

dṛptau vane yathā siṃhau parasparavadhaiṣiṇau | tataḥ sa sātyakiḥ kruddhaḥ savyaṃ maṇḍalamāgamat

दक्षिणं वासुदेवस्तु तं जघान स्तनान्तरे ।युयुधानोऽथ वीरस्तु बाह्वोर्मध्यमताडयत्॥ 4 ॥

dakṣiṇaṃ vāsudevastu taṃ jaghāna stanāntare | yuyudhāno'tha vīrastu bāhvormadhyamatāḍayat

दृढं स ताडितो वीरो जानुभ्यामपतद् भुवि ।तत उत्थाय वीरस्तु ललाटेऽभ्यहनद् गदाम्॥ 5 ॥

dṛḍhaṃ sa tāḍito vīro jānubhyāmapatad bhuvi | tata utthāya vīrastu lalāṭe'bhyahanad gadām

विषण्णः किञ्चिदास्थाय तत उत्थाय सत्वरम् ।गदयाभ्यहनद् वीरः सात्यकिः पौण्ड्रसत्तमम्॥ 6 ॥

viṣaṇṇaḥ kiñcidāsthāya tata utthāya satvaram | gadayābhyahanad vīraḥ sātyakiḥ pauṇḍrasattamam

वासुदेवो बली वीरः साक्षान्मृत्युरिवापरः ।जघान गदया वृष्णिं निर्दहन्निव चक्षुषा॥ 7 ॥

vāsudevo balī vīraḥ sākṣānmṛtyurivāparaḥ | jaghāna gadayā vṛṣṇiṃ nirdahanniva cakṣuṣā

स तया ताडितो वृष्णिर्गदया बाहुमुक्तया ।आलम्ब्य भूमिं सहसा मृत्योरङ्कगतो यथा॥ 8 ॥

sa tayā tāḍito vṛṣṇirgadayā bāhumuktayā | ālambya bhūmiṃ sahasā mṛtyoraṅkagato yathā

संज्ञां पुनः समालम्ब्य पाणिभ्यां दृढमेव च ।गदां तस्य महाराज गृहीत्वा प्रग्रहेण ह॥ 9 ॥

saṃjñāṃ punaḥ samālambya pāṇibhyāṃ dṛḍhameva ca | gadāṃ tasya mahārāja gṛhītvā pragraheṇa ha

द्विधा कृत्वा महागुर्वीं गदां कालायसीं शुभाम् ।उत्सृज्य सहसा वीरः सिंहनादं व्यनीनदत्॥ 10 ॥

dvidhā kṛtvā mahāgurvīṃ gadāṃ kālāyasīṃ śubhām | utsṛjya sahasā vīraḥ siṃhanādaṃ vyanīnadat

तत उत्सृज्य राजा तु वासुदेवो महाबलः ।सव्येन सात्यकिं गृह्य दक्षिणेन करेण ह॥ 11 ॥

tata utsṛjya rājā tu vāsudevo mahābalaḥ | savyena sātyakiṃ gṛhya dakṣiṇena kareṇa ha

मुष्टिं कृत्वा महाघोरां वासुदेवः प्रतापवान् ।ताडयामास मध्ये तु स्तनयोः सात्यकेर्नृप॥ 12 ॥

muṣṭiṃ kṛtvā mahāghorāṃ vāsudevaḥ pratāpavān | tāḍayāmāsa madhye tu stanayoḥ sātyakernṛpa

शैनेयो वृष्णिवीरस्तु गदामुत्सृज्य सत्वरम् ।तलेनाभ्यहनद् वीरो वासुदेवं रणाजिरे॥ 13 ॥

śaineyo vṛṣṇivīrastu gadāmutsṛjya satvaram | talenābhyahanad vīro vāsudevaṃ raṇājire

तलेन वासुदेवोऽपि सात्यकिं सत्यसङ्गरम् ।तयोरेवं महाघोरं तलयुद्धं प्रवर्तत॥ 14 ॥

talena vāsudevo'pi sātyakiṃ satyasaṅgaram | tayorevaṃ mahāghoraṃ talayuddhaṃ pravartata

जानुभ्यां मुष्टिभिश्चैव बाहुभ्यां शिरसा तदा ।उरसोरः समाहत्य जानुभ्यां जानुनी तथा॥ 15 ॥

jānubhyāṃ muṣṭibhiścaiva bāhubhyāṃ śirasā tadā | urasoraḥ samāhatya jānubhyāṃ jānunī tathā

कराभ्यां करमाहत्य तौ युद्धं सम्प्रचक्रतुः ।तालयोस्तत्र राजेन्द्र वृक्षयोः सन्निकर्षयोः॥ 16 ॥

karābhyāṃ karamāhatya tau yuddhaṃ sampracakratuḥ | tālayostatra rājendra vṛkṣayoḥ sannikarṣayoḥ

वने यथा निरुत्पन्नस्तथैवाभून्महास्वनः ।तावाजौ प्रथितौ वीरावुभौ पौण्ड्रकसात्यकी॥ 17 ॥

vane yathā nirutpannastathaivābhūnmahāsvanaḥ | tāvājau prathitau vīrāvubhau pauṇḍrakasātyakī

निशि स्तिमितमूकायां शस्त्रं त्यक्त्वा महाबलौ ।युयुधाते महारङ्गे मल्लौ द्वाविव विश्रुतौ॥ 18 ॥

niśi stimitamūkāyāṃ śastraṃ tyaktvā mahābalau | yuyudhāte mahāraṅge mallau dvāviva viśrutau

उभे सेने महाराज्ञोः संशयं जग्मतुस्तदा ।किं नु स्यात् सात्यकिर्वीरो हतस्तेन भविष्यति॥ 19 ॥

ubhe sene mahārājñoḥ saṃśayaṃ jagmatustadā | kiṃ nu syāt sātyakirvīro hatastena bhaviṣyati

आहोस्विद् वासुदेवस्तु हतस्तेन महात्मना ।अद्य वै तौ महावीरौ परस्परवधैषिणौ॥ 20 ॥

āhosvid vāsudevastu hatastena mahātmanā | adya vai tau mahāvīrau parasparavadhaiṣiṇau

युध्यमानौ महावीरौ तदा स्वर्गं गमिष्यतः ।अन्यथा नोपरम्येतां युद्धाद् वीरौ सुनिश्चितौ॥ 21 ॥

yudhyamānau mahāvīrau tadā svargaṃ gamiṣyataḥ | anyathā noparamyetāṃ yuddhād vīrau suniścitau

अहो वीर्यमहो धैर्यमेतयोर्बलशालिनोः ।एतौ महाबलौ लोके एतौ प्रकृतिसत्तमौ॥ 22 ॥

aho vīryamaho dhairyametayorbalaśālinoḥ | etau mahābalau loke etau prakṛtisattamau

नैवं युद्धं महाघोरमासीद् देवासुरेष्वपि ।न श्रुतो न च वा दृष्टः सङ्ग्रामोऽयं कदाचन॥ 23 ॥

naivaṃ yuddhaṃ mahāghoramāsīd devāsureṣvapi | na śruto na ca vā dṛṣṭaḥ saṅgrāmo'yaṃ kadācana

एते वै सैनिका ब्रूयुः सेनयोरुभयोरपि ।रात्रौ निशीथे मेघौघे दृष्ट्वा युद्धं सुदारुणम्॥ 24 ॥

ete vai sainikā brūyuḥ senayorubhayorapi | rātrau niśīthe meghaughe dṛṣṭvā yuddhaṃ sudāruṇam

अथ तौ बाहुभिर्वीरौ सनिपेततुरञ्जसा ।दशभिर्मुष्टिभिर्जघ्ने सात्यकिः पौण्ड्रकं तदा॥ 25 ॥

atha tau bāhubhirvīrau sanipetaturañjasā | daśabhirmuṣṭibhirjaghne sātyakiḥ pauṇḍrakaṃ tadā

पञ्चभिः सात्यकिं पौण्ड्रः समाजघ्ने महाबलः ।तयोश्चटचटाशब्दो ब्रह्माण्डक्षोभणो महान् ।प्रादुरासीत् तु सर्वत्र सर्वान् विस्मापयन्निव॥ 26 ॥

pañcabhiḥ sātyakiṃ pauṇḍraḥ samājaghne mahābalaḥ | tayoścaṭacaṭāśabdo brahmāṇḍakṣobhaṇo mahān | prādurāsīt tu sarvatra sarvān vismāpayanniva