Parva 3, Adhyāya 78

भगवतः श्रीकृष्णस्य समाधिः, महान् कोलाहलं, तस्य पार्श्वे धावद्भ्यां मृगादीनां आगमनं ततः स भगवान् विष्णुर्दुर्विज्ञेयगतिः प्रभुः ।यत्र पूर्वम तपस्तप्तमात्मना यादवेश्वरः॥ 1 ॥

bhagavataḥ śrīkṛṣṇasya samādhiḥ, mahān kolāhalaṃ, tasya pārśve dhāvadbhyāṃ mṛgādīnāṃ āgamanaṃ tataḥ sa bhagavān viṣṇurdurvijñeyagatiḥ prabhuḥ | yatra pūrvama tapastaptamātmanā yādaveśvaraḥ

गङ्गायाश्चोत्तरे तीरे देशं द्रष्टुमुपागतः ।स्वयमेव हरिः साक्षात् प्रविवेश तपोवनम्॥ 2 ॥

gaṅgāyāścottare tīre deśaṃ draṣṭumupāgataḥ | svayameva hariḥ sākṣāt praviveśa tapovanam

प्रविश्य सुचिरं देशं ददर्श च मनोरमम् ।निषसाद ततस्तस्मिन्नाश्रमे पुण्यवर्धनः॥ 3 ॥

praviśya suciraṃ deśaṃ dadarśa ca manoramam | niṣasāda tatastasminnāśrame puṇyavardhanaḥ

समाधौ योजयामास मनः पद्मनिभेक्षणः ।किमप्येष जगन्नाथो ध्यात्वा देवेश्वरः स्थितः॥ 4 ॥

samādhau yojayāmāsa manaḥ padmanibhekṣaṇaḥ | kimapyeṣa jagannātho dhyātvā deveśvaraḥ sthitaḥ

स्थिते देवगुरौ तत्र समाधौ दीपवद्धरौ ।तत्र शब्द महाघेरः प्रादुरासीत् समन्ततः॥ 5 ॥

sthite devagurau tatra samādhau dīpavaddharau | tatra śabda mahāgheraḥ prādurāsīt samantataḥ

खाद खादत मोदेत यात यात मृगानिमान् ।प्रेषयेह पुनः सर्वान् प्रसादाच्छार्ङ्गधन्वनः॥ 6 ॥

khāda khādata modeta yāta yāta mṛgānimān | preṣayeha punaḥ sarvān prasādācchārṅgadhanvanaḥ

एष विष्णुरयं कृष्णो हरिरीश इतोऽच्युतः ।नमोऽस्तु विष्णो देवेश स्वामिन्माधव केशव॥ 7 ॥

eṣa viṣṇurayaṃ kṛṣṇo harirīśa ito'cyutaḥ | namo'stu viṣṇo deveśa svāminmādhava keśava

इत्यादिशब्दः सुमहानाविरासीत् तदा निशि ।ततश्च सुमहानादः सिंहानां मृगविद्विषाम्॥ 8 ॥

ityādiśabdaḥ sumahānāvirāsīt tadā niśi | tataśca sumahānādaḥ siṃhānāṃ mṛgavidviṣām

धावतां च शुनां राजन् मृगाननु विनर्दताम् ।मृगाणां भीतियुक्तानामृक्षाणां द्वीपिनां तथा॥ 9 ॥

dhāvatāṃ ca śunāṃ rājan mṛgānanu vinardatām | mṛgāṇāṃ bhītiyuktānāmṛkṣāṇāṃ dvīpināṃ tathā

गजानां नदतां राजन् बृंहितं च ततस्ततः ।महावातसमुद्धूतक्षुभितस्येव वारिधेः॥ 10 ॥

gajānāṃ nadatāṃ rājan bṛṃhitaṃ ca tatastataḥ | mahāvātasamuddhūtakṣubhitasyeva vāridheḥ

नादस्त्रैलोक्यवित्रासः प्रादुरासीत्तदा निशि ।श्रुत्वा शब्दं हरिर्देवस्तादृशं तत्र धिष्ठितः॥ 11 ॥

nādastrailokyavitrāsaḥ prādurāsīttadā niśi | śrutvā śabdaṃ harirdevastādṛśaṃ tatra dhiṣṭhitaḥ

समाधिक्षोभमासाद्य विश्वस्य च जगत्पतिः ।ततः सञ्चिन्तयामास कोऽयमेष महास्वनः॥ 12 ॥

samādhikṣobhamāsādya viśvasya ca jagatpatiḥ | tataḥ sañcintayāmāsa ko'yameṣa mahāsvanaḥ

कस्यायमीदृशः शब्दः स्तुतियुक्तो मम त्विति ।अहोऽस्मिन्मृगयाशब्दः शुनां सञ्चरतां वने॥ 13 ॥

kasyāyamīdṛśaḥ śabdaḥ stutiyukto mama tviti | aho'sminmṛgayāśabdaḥ śunāṃ sañcaratāṃ vane

मृगाणामथ सर्वेषां नादश्च सुमहानयम् ।व्यामिश्रस्तुतियुक्ताभिर्वाग्भिर्मम समन्ततः॥ 14 ॥

mṛgāṇāmatha sarveṣāṃ nādaśca sumahānayam | vyāmiśrastutiyuktābhirvāgbhirmama samantataḥ

इति सञ्चिन्त्य मनसा दिशो विप्रेक्ष्य सर्वतः ।तत आस्ते हरिस्तत्र ज्ञातुं तस्य समुद्भवम्॥ 15 ॥

iti sañcintya manasā diśo viprekṣya sarvataḥ | tata āste haristatra jñātuṃ tasya samudbhavam

ततो मृगाः समाधावन् यत्र तिष्ठति केशवः ।तांश्चैवानुचरो राजन् श्वगणः समपद्यत॥ 16 ॥

tato mṛgāḥ samādhāvan yatra tiṣṭhati keśavaḥ | tāṃścaivānucaro rājan śvagaṇaḥ samapadyata

अथ वै दीपिका राजञ्छतशोऽथ सहस्रशः ।ततस्तमोऽपि व्यनशद् दिवेव समपद्यत॥ 17 ॥

atha vai dīpikā rājañchataśo'tha sahasraśaḥ | tatastamo'pi vyanaśad diveva samapadyata

ततो नु भूतसङ्घाश्च समदृश्यन्त तत्र ह ।पिशाचाश्च महाघोरा नदन्तो बहु विस्वनम्॥ 18 ॥

tato nu bhūtasaṅghāśca samadṛśyanta tatra ha | piśācāśca mahāghorā nadanto bahu visvanam

भक्षयन्तोऽथ पिशितं पिबन्तो रुधिरं बहु ।प्रादुरासन्महाघोराः पिशाचा विकृताननाः॥ 19 ॥

bhakṣayanto'tha piśitaṃ pibanto rudhiraṃ bahu | prādurāsanmahāghorāḥ piśācā vikṛtānanāḥ

हन्यमाना हता राजन् पतन्तः पतिता मृगाः ।इतश्चेतश्च धावन्तो बाणैर्विद्धा मृगा द्विपाः॥ 20 ॥

hanyamānā hatā rājan patantaḥ patitā mṛgāḥ | itaścetaśca dhāvanto bāṇairviddhā mṛgā dvipāḥ

ततो मृगसहस्राणि समुदीर्णानि भारत ।यत्रासौ तिष्ठते देवस्तत्र याता निरन्तरम्॥ 21 ॥

tato mṛgasahasrāṇi samudīrṇāni bhārata | yatrāsau tiṣṭhate devastatra yātā nirantaram

अन्तरीकृत्य देवेशं स्थितानीत्यनुशुश्रुम ।पिशाच्यो विकृताकाराः कराला रोमहर्षणाः॥ 22 ॥

antarīkṛtya deveśaṃ sthitānītyanuśuśruma | piśācyo vikṛtākārāḥ karālā romaharṣaṇāḥ

पुत्रवत्यः समापेतुर्यत्र तिष्ठति केशवः ।श्वगणस्तत्र राजेन्द्र चरत्येवं ततस्ततः॥ 23 ॥

putravatyaḥ samāpeturyatra tiṣṭhati keśavaḥ | śvagaṇastatra rājendra caratyevaṃ tatastataḥ

ततः स भगवान् विष्णुः सर्वमालोक्य वेष्टितः ।विस्मयं परमं गत्वा पश्यन्नास्ते स्म केशवः॥ 24 ॥

tataḥ sa bhagavān viṣṇuḥ sarvamālokya veṣṭitaḥ | vismayaṃ paramaṃ gatvā paśyannāste sma keśavaḥ

कस्यैष विस्तृतो नादः कस्य वायं जनोऽपतत् ।को नु मां स्तौति भक्त्या वै भविष्ये प्रीतिमानहम्॥ 25 ॥

kasyaiṣa vistṛto nādaḥ kasya vāyaṃ jano'patat | ko nu māṃ stauti bhaktyā vai bhaviṣye prītimānaham

कस्य मुक्तिः समायाता प्रीते मयि सुदुर्लभा ।इति सञ्चिन्त्य भगवानास्ते प्राकृतवद्धरिः॥ 26 ॥

kasya muktiḥ samāyātā prīte mayi sudurlabhā | iti sañcintya bhagavānāste prākṛtavaddhariḥ