Parva 3, Adhyāya 54

देवासुराणां युद्धस्य यज्ञरूपेण वर्णनं, द्वयोः सेनयोः तुमुलं युद्धं, सावित्रध्रुवयोः पराजयं उभयोः सेनयो राजन् भूयो युद्धमवर्तत ।नादेन सञ्चालयतां त्रैलोक्यमिदमव्ययम्॥ 1 ॥

devāsurāṇāṃ yuddhasya yajñarūpeṇa varṇanaṃ, dvayoḥ senayoḥ tumulaṃ yuddhaṃ, sāvitradhruvayoḥ parājayaṃ ubhayoḥ senayo rājan bhūyo yuddhamavartata | nādena sañcālayatāṃ trailokyamidamavyayam

गोमुखाडम्बराणां च भेरीणां मुरजैः सह ।झल्लरीडिण्डिमानां च व्यभूयन्त महास्वनाः॥ 2 ॥

gomukhāḍambarāṇāṃ ca bherīṇāṃ murajaiḥ saha | jhallarīḍiṇḍimānāṃ ca vyabhūyanta mahāsvanāḥ

प्रवृत्तो युद्धयज्ञस्तु तुमुलो लोमहर्षणः ।रणमध्ये महानादः स्वर्गीयः शूरसम्मतः॥ 3 ॥

pravṛtto yuddhayajñastu tumulo lomaharṣaṇaḥ | raṇamadhye mahānādaḥ svargīyaḥ śūrasammataḥ

युद्धयज्ञस्य नेताभूत् प्रह्रादो दैत्यसत्तमः ।विरोचनस्तथाध्वर्युर्युद्धयज्ञप्रवर्तकः॥ 4 ॥

yuddhayajñasya netābhūt prahrādo daityasattamaḥ | virocanastathādhvaryuryuddhayajñapravartakaḥ

होता चैवात्र नमुचिर्वृत्रः स्तोत्रोपकल्पकः ।मन्त्रा दैत्याः समाख्याता यज्ञकर्मणि तत्र वै॥ 5 ॥

hotā caivātra namucirvṛtraḥ stotropakalpakaḥ | mantrā daityāḥ samākhyātā yajñakarmaṇi tatra vai

अनुयातश्च पितरमधिको वा पराक्रमैः ।यष्टा तत्राभवद् बाण संयुगे चोपतिष्ठते॥ 6 ॥

anuyātaśca pitaramadhiko vā parākramaiḥ | yaṣṭā tatrābhavad bāṇa saṃyuge copatiṣṭhate

ऐन्द्रं पाशुपतं ब्राह्मं स्थूणाकर्णं सुदुर्जयम् ।मन्त्रास्तत्राभ्यवर्तन्त साध्वनुह्रादयोजिताः॥ 7 ॥

aindraṃ pāśupataṃ brāhmaṃ sthūṇākarṇaṃ sudurjayam | mantrāstatrābhyavartanta sādhvanuhrādayojitāḥ

उद्गाता च मयः श्रीमान् स्थितः शत्रुभयङ्करः ।विनदन् दितिजश्रेष्ठो देवानीकं व्यदारयत्॥ 8 ॥

udgātā ca mayaḥ śrīmān sthitaḥ śatrubhayaṅkaraḥ | vinadan ditijaśreṣṭho devānīkaṃ vyadārayat

बलिस्तु राजा द्युतिमान् स्वयं तत्र महासुरः ।जाप्यैर्होमैश्च संयुक्ता ब्रह्मत्वमकरोत्प्रभुः॥ 9 ॥

balistu rājā dyutimān svayaṃ tatra mahāsuraḥ | jāpyairhomaiśca saṃyuktā brahmatvamakarotprabhuḥ

रणाग्निर्ज्वलितो घोरो वैरेन्धनसमीरितः ।हूयते त्वसुरैस्तत्र देवो विष्णुः सुरैः सह॥ 10 ॥

raṇāgnirjvalito ghoro vairendhanasamīritaḥ | hūyate tvasuraistatra devo viṣṇuḥ suraiḥ saha

शङ्खशब्दैः सुतुमुलैर्भेरीणां च महास्वनैः ।उद्घुष्टं विमलं चैव सुब्रह्मण्यं प्रयुज्यते॥ 11 ॥

śaṅkhaśabdaiḥ sutumulairbherīṇāṃ ca mahāsvanaiḥ | udghuṣṭaṃ vimalaṃ caiva subrahmaṇyaṃ prayujyate

बलश्च बलकश्चैव पुलोमा च महासुरः ।प्रशस्तं च समं कृत्वा सत्रं सम्यक् प्रचक्रिरे॥ 12 ॥

balaśca balakaścaiva pulomā ca mahāsuraḥ | praśastaṃ ca samaṃ kṛtvā satraṃ samyak pracakrire

कल्माषदण्डा विमला विपुला रथपङ्क्तयः ।यूपाश्च समकल्पन्त युद्धयज्ञे महाफले॥ 13 ॥

kalmāṣadaṇḍā vimalā vipulā rathapaṅktayaḥ | yūpāśca samakalpanta yuddhayajñe mahāphale

कर्णिनालीकनाराचा वत्सदन्तोपबृंहिकाः ।तोमराः सोमकलशा विचित्राणि धनूंषि च॥ 14 ॥

karṇinālīkanārācā vatsadantopabṛṃhikāḥ | tomarāḥ somakalaśā vicitrāṇi dhanūṃṣi ca

अस्थीन्यत्र कपालानि पुरोडाशाः शिरांसि च ।आज्यं च रौद्रं रुधिरं तस्मिन् यज्ञेऽभिहूयते॥ 15 ॥

asthīnyatra kapālāni puroḍāśāḥ śirāṃsi ca | ājyaṃ ca raudraṃ rudhiraṃ tasmin yajñe'bhihūyate

इध्माः परिधयस्तत्र प्रस्तारा विपुला गदाः ।हयग्रीवोऽसिलोमा च राहुः केशी च दानवः॥ 16 ॥

idhmāḥ paridhayastatra prastārā vipulā gadāḥ | hayagrīvo'silomā ca rāhuḥ keśī ca dānavaḥ

विरोचनश्च जम्भश्च कुजम्भश्च महाबलः ।सदस्यास्तत्र तु मखे विप्रचित्तिस्तु वीर्यवान्॥ 17 ॥

virocanaśca jambhaśca kujambhaśca mahābalaḥ | sadasyāstatra tu makhe vipracittistu vīryavān

इषवस्तु स्रुवास्तत्र रथाक्षसदृशाः शुभाः ।धनुष्कोट्या धनुर्ज्याश्च स्रुवस्तत्र महामखे॥ 18 ॥

iṣavastu sruvāstatra rathākṣasadṛśāḥ śubhāḥ | dhanuṣkoṭyā dhanurjyāśca sruvastatra mahāmakhe

प्रतिप्रास्थानिकं कर्म वृषपर्वाकरोदिह ।दीक्षितस्तत्र तु बलिस्तस्य पत्नी महाचमूः॥ 19 ॥

pratiprāsthānikaṃ karma vṛṣaparvākarodiha | dīkṣitastatra tu balistasya patnī mahācamūḥ

शम्बरस्तत्र शामित्रमकरोद् दितिनन्दनः ।अतिरात्रे महाबाहुर्वितते यज्ञकर्मणि॥ 20 ॥

śambarastatra śāmitramakarod ditinandanaḥ | atirātre mahābāhurvitate yajñakarmaṇi

दक्षिणास्तस्य यज्ञस्य कालनेमिर्महासुरः ।वैताने कर्मणि विभोर्यः ख्यातो हव्यवाडिव॥ 21 ॥

dakṣiṇāstasya yajñasya kālanemirmahāsuraḥ | vaitāne karmaṇi vibhoryaḥ khyāto havyavāḍiva

त्रिदशानां तु सैन्यस्य शरीरैर्गतजीवितैः ।तस्मिन् यज्ञे तु सवनं वर्धते दैत्यनिर्मितम्॥ 22 ॥

tridaśānāṃ tu sainyasya śarīrairgatajīvitaiḥ | tasmin yajñe tu savanaṃ vardhate daityanirmitam

देवानां रुधिरं सङ्ख्ये पपुरुग्रा दितेः सुताः ।नर्दमानाः प्रमुदिताः सोमपानं रणाध्वरे॥ 23 ॥

devānāṃ rudhiraṃ saṅkhye papurugrā diteḥ sutāḥ | nardamānāḥ pramuditāḥ somapānaṃ raṇādhvare

यदा बलिर्महादैत्यो विजेता समरे सुरान् ।तदा ह्यवभृथो यज्ञे भविष्यति न संशयः॥ 24 ॥

yadā balirmahādaityo vijetā samare surān | tadā hyavabhṛtho yajñe bhaviṣyati na saṃśayaḥ

महासुरेन्द्रपतयो यज्वानो भूरिदक्षिणाः ।वेदवन्तो वृत्तवन्तः शूराः सर्वे तनुत्यजः॥ 25 ॥

mahāsurendrapatayo yajvāno bhūridakṣiṇāḥ | vedavanto vṛttavantaḥ śūrāḥ sarve tanutyajaḥ

त्रैलोक्यहरणे सृष्टा युद्धयज्ञाय दीक्षिताः ।बद्धकृष्णाजिनाः सर्वे व्रतिनो मुञ्जधारिणः॥ 26 ॥

trailokyaharaṇe sṛṣṭā yuddhayajñāya dīkṣitāḥ | baddhakṛṣṇājināḥ sarve vratino muñjadhāriṇaḥ

एकनिश्चयकार्याश्च त्रैलोक्यजयकाङ्क्षिणः ।सुरदानवदैत्यानां शब्दः समभवन्महान्॥ 27 ॥

ekaniścayakāryāśca trailokyajayakāṅkṣiṇaḥ | suradānavadaityānāṃ śabdaḥ samabhavanmahān

नानायुधविहस्तानां त्वरितानां प्रधावताम् ।क्ष्वेडितोत्क्रुष्टनिनदैर्गजबृंहितनिःस्वनैः॥ 28 ॥

nānāyudhavihastānāṃ tvaritānāṃ pradhāvatām | kṣveḍitotkruṣṭaninadairgajabṛṃhitaniḥsvanaiḥ

रथनेमिस्वनैर्घोरैस्तुमुलः सर्वतोऽभवत् ।शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्हयहेषितनिःस्वनैः॥ 29 ॥

rathanemisvanairghoraistumulaḥ sarvato'bhavat | śaṅkhadundubhinirghoṣairhayaheṣitaniḥsvanaiḥ

हयानां हेषमाणानां दानवानां च गर्जताम् ।क्ष्वेडितोत्क्रुष्टनिनदैः पाणिपादरवैस्तथा॥ 30 ॥

hayānāṃ heṣamāṇānāṃ dānavānāṃ ca garjatām | kṣveḍitotkruṣṭaninadaiḥ pāṇipādaravaistathā

दानवानां परेषां च शस्त्रवन्ति महान्ति च ।समरे भीमकर्माणि सैन्यानि प्रचकाशिरे॥ 31 ॥

dānavānāṃ pareṣāṃ ca śastravanti mahānti ca | samare bhīmakarmāṇi sainyāni pracakāśire

ततो नागा रथाश्चैव जाम्बूनदविभूषिताः ।भ्राजमाना व्यराजन्त मेघा इव सविद्युतः॥ 32 ॥

tato nāgā rathāścaiva jāmbūnadavibhūṣitāḥ | bhrājamānā vyarājanta meghā iva savidyutaḥ

ऋष्टिखड्गगदास्तीक्ष्णाः शूलशक्तिपरश्वधाः ।चारु विभ्राजिरे तत्र तेष्वनीकेषु भागशः॥ 33 ॥

ṛṣṭikhaḍgagadāstīkṣṇāḥ śūlaśaktiparaśvadhāḥ | cāru vibhrājire tatra teṣvanīkeṣu bhāgaśaḥ

रथा बहुविधाकाराः शतशोऽथ सहस्रशः ।हेमप्रच्छन्नशिखरा ज्वलन्त इव पावकाः॥ 34 ॥

rathā bahuvidhākārāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ | hemapracchannaśikharā jvalanta iva pāvakāḥ

दानवानां सुराणां च समालोक्यन्त सैनिकाः ।काञ्चनैः कवचैः सर्वे ज्वलितार्कसमप्रभैः॥ 35 ॥

dānavānāṃ surāṇāṃ ca samālokyanta sainikāḥ | kāñcanaiḥ kavacaiḥ sarve jvalitārkasamaprabhaiḥ

सन्नद्धाः समदृश्यन्त ज्योतींषि गगने यथा ।उद्यतैरायुधैश्चित्रैस्तलबद्धाः कलापिनः॥ 36 ॥

sannaddhāḥ samadṛśyanta jyotīṃṣi gagane yathā | udyatairāyudhaiścitraistalabaddhāḥ kalāpinaḥ

ऋषभाक्षाः सुरगणाश्चमूमुखगता बभुः ।नानावर्णाः पताकाश्च ध्वजमालाश्च संयुगे॥ 37 ॥

ṛṣabhākṣāḥ suragaṇāścamūmukhagatā babhuḥ | nānāvarṇāḥ patākāśca dhvajamālāśca saṃyuge

युद्ध्यतां रणशौण्डानामीरयामास मारुतः ।ध्वजालङ्कारवस्त्राणि कवचानि च रश्मिभिः॥ 38 ॥

yuddhyatāṃ raṇaśauṇḍānāmīrayāmāsa mārutaḥ | dhvajālaṅkāravastrāṇi kavacāni ca raśmibhiḥ

भासयामास सर्वाणि रश्मिवर्णानि रश्मिवान् ।सर्वेषामप्रमेयाणां बलानां पादचारिणाम्॥ 39 ॥

bhāsayāmāsa sarvāṇi raśmivarṇāni raśmivān | sarveṣāmaprameyāṇāṃ balānāṃ pādacāriṇām

रजः प्रच्छादयामास पत्रोर्णं पाण्डुरं दिशः ।दिव्यायुधधराः सर्वे दीप्तायुधपरिच्छदाः॥ 40 ॥

rajaḥ pracchādayāmāsa patrorṇaṃ pāṇḍuraṃ diśaḥ | divyāyudhadharāḥ sarve dīptāyudhaparicchadāḥ

प्रतितस्तम्भिरेऽन्योन्यमनीकं प्रत्यनीकतः ।गिरिकूटोच्छ्रयाः सर्वे तदा ते देवदानवाः॥ 41 ॥

pratitastambhire'nyonyamanīkaṃ pratyanīkataḥ | girikūṭocchrayāḥ sarve tadā te devadānavāḥ

अन्योन्यमभिनिघ्नन्तो रणस्थाश्चित्रयोधिनः ।बाणैः सुरुचिरैस्तीक्ष्णैः पत्रवाजैर्दुरासदैः॥ 42 ॥

anyonyamabhinighnanto raṇasthāścitrayodhinaḥ | bāṇaiḥ suruciraistīkṣṇaiḥ patravājairdurāsadaiḥ

मुद्गरैर्मुसलैः शूलैरयस्तुण्डैरुलूखलैः ।वज्रैरशनिकल्पैश्च खड्गवृक्षादिभिस्तथा॥ 43 ॥

mudgarairmusalaiḥ śūlairayastuṇḍairulūkhalaiḥ | vajrairaśanikalpaiśca khaḍgavṛkṣādibhistathā

तथा प्रवर्तिते तेषां विमर्देऽद्भुतविक्रमे ।सावित्रस्य वधं प्रेप्सुर्बाणो जग्राह कार्मुकम्॥ 44 ॥

tathā pravartite teṣāṃ vimarde'dbhutavikrame | sāvitrasya vadhaṃ prepsurbāṇo jagrāha kārmukam

शरजालेन दिव्येन च्छादयानः सुरोत्तमम् ।मन्त्रैर्हुत इवार्चिष्मान् सम्प्रजज्वाल तेजसा॥ 45 ॥

śarajālena divyena cchādayānaḥ surottamam | mantrairhuta ivārciṣmān samprajajvāla tejasā

सागराभां महासेनां देवानां दैत्यपुङ्गवः ।संशोषयति बाणौघैरर्कोंऽशुभिरिवार्णवम्॥ 46 ॥

sāgarābhāṃ mahāsenāṃ devānāṃ daityapuṅgavaḥ | saṃśoṣayati bāṇaughairarkoṃ'śubhirivārṇavam

मारुतः सुमहावेगः सावित्रः शक्तिमुत्तमाम् ।चिक्षेप बलिपुत्राय शक्रोऽशनिमिवाद्रये॥ 47 ॥

mārutaḥ sumahāvegaḥ sāvitraḥ śaktimuttamām | cikṣepa baliputrāya śakro'śanimivādraye

आपतन्ती च सा शक्तिर्महोल्का ज्वलिता इव ।द्विधा छिन्ना क्षुरप्रेण बाणेनाद्भुतकर्मणा॥ 48 ॥

āpatantī ca sā śaktirmaholkā jvalitā iva | dvidhā chinnā kṣurapreṇa bāṇenādbhutakarmaṇā

हतायामथ शक्त्यां तु सावित्रो देवसत्तमः ।विश्वकर्मकृतं दिव्यं सुतीक्ष्ण दानवार्दनम्॥ 49 ॥

hatāyāmatha śaktyāṃ tu sāvitro devasattamaḥ | viśvakarmakṛtaṃ divyaṃ sutīkṣṇa dānavārdanam

सुपीनधारं विमलं विपुलं चन्द्रवर्चसम् ।अगृह्णन्निशितं खड्गमाशीविषमिवोरगम्॥ 50 ॥

supīnadhāraṃ vimalaṃ vipulaṃ candravarcasam | agṛhṇanniśitaṃ khaḍgamāśīviṣamivoragam

तं गृहीत्वा रणमुखे प्रज्वलन्तं महाप्रभम् ।बाणाभ्याशे महातेजाः खड्गपाणिरवस्थितः॥ 51 ॥

taṃ gṛhītvā raṇamukhe prajvalantaṃ mahāprabham | bāṇābhyāśe mahātejāḥ khaḍgapāṇiravasthitaḥ

स तं स्थितमथालक्ष्य सावित्रं बलिनन्दनः ।लोहिताक्षं महाकायं चिक्षेप च ननाद च॥ 52 ॥

sa taṃ sthitamathālakṣya sāvitraṃ balinandanaḥ | lohitākṣaṃ mahākāyaṃ cikṣepa ca nanāda ca

ततोऽर्ककिरणाकारानशनिप्रतिमाञ्छितान् ।सन्दधे चाशु बाणौघानाशीविषशिलीमुखान्॥ 53 ॥

tato'rkakiraṇākārānaśanipratimāñchitān | sandadhe cāśu bāṇaughānāśīviṣaśilīmukhān

रुक्मपुङ्खान् प्रदीप्ताग्रानुग्रवेगानलङ्कृतान् ।आकर्णपूरांश्चिक्षेप शरानुग्रान् समन्ततः॥ 54 ॥

rukmapuṅkhān pradīptāgrānugravegānalaṅkṛtān | ākarṇapūrāṃścikṣepa śarānugrān samantataḥ

दृढचापप्रयुक्तास्ते शरा वैश्वानरप्रभाः ।सावित्रं छादयामासुः कैलासमिव तोयदाः॥ 55 ॥

dṛḍhacāpaprayuktāste śarā vaiśvānaraprabhāḥ | sāvitraṃ chādayāmāsuḥ kailāsamiva toyadāḥ

सञ्छाद्यमानः शस्त्रौघैर्बाणेन बलिसूनुना ।पराङ्मुखः सुरवरः प्रयातः सरथध्वजः॥ 56 ॥

sañchādyamānaḥ śastraughairbāṇena balisūnunā | parāṅmukhaḥ suravaraḥ prayātaḥ sarathadhvajaḥ

पराजित्य स सावित्रं बाणः परमहर्षितः ।प्रगृह्य कार्मुकं घोरं गतः शक्ररथं प्रति॥ 57 ॥

parājitya sa sāvitraṃ bāṇaḥ paramaharṣitaḥ | pragṛhya kārmukaṃ ghoraṃ gataḥ śakrarathaṃ prati

बलश्चाप्यसुरश्रेष्ठः प्रगृह्य महतीं गदाम् ।ध्रुवाय वसवे मूर्ध्नि रौद्रां चिक्षेप दानवः॥ 58 ॥

balaścāpyasuraśreṣṭhaḥ pragṛhya mahatīṃ gadām | dhruvāya vasave mūrdhni raudrāṃ cikṣepa dānavaḥ

तस्य निर्मथितं त्वंसे हेमचित्रं च वर्म वै ।गदावेगेन भीमेन ध्रुवस्य समरे तदा॥ 59 ॥

tasya nirmathitaṃ tvaṃse hemacitraṃ ca varma vai | gadāvegena bhīmena dhruvasya samare tadā

शेषाश्च वसवः सर्वे दिव्यास्त्रैर्घोरदर्शनैः ।प्राच्छादयन् रणे दैत्यमादित्यमिव तोयदाः॥ 60 ॥

śeṣāśca vasavaḥ sarve divyāstrairghoradarśanaiḥ | prācchādayan raṇe daityamādityamiva toyadāḥ

ततः सम्मर्दितो बाणैर्बलो दानवसत्तमः ।अवातरद् रथात्तस्माद् गदामुद्यम्य वेगवान्॥ 61 ॥

tataḥ sammardito bāṇairbalo dānavasattamaḥ | avātarad rathāttasmād gadāmudyamya vegavān

पातयामास शत्रूणां समाविध्य महासुरः ।दिशः प्राद्रावयत्सर्वांस्त्रिदशान्सा महागदा॥ 62 ॥

pātayāmāsa śatrūṇāṃ samāvidhya mahāsuraḥ | diśaḥ prādrāvayatsarvāṃstridaśānsā mahāgadā

इन्द्राशनिरिवेन्द्रेण प्रवृद्धा सुमहास्वना ।तस्याः सविद्युद्धोषायास्तेन शब्देन वेपिताः॥ 63 ॥

indrāśanirivendreṇa pravṛddhā sumahāsvanā | tasyāḥ savidyuddhoṣāyāstena śabdena vepitāḥ

व्यद्रवन्त परिभ्रष्टा रथेभ्यो रथिनस्तदा ।तदुदीर्णे रथानीकं सूर्याभं मेघनिःस्वनम्॥ 64 ॥

vyadravanta paribhraṣṭā rathebhyo rathinastadā | tadudīrṇe rathānīkaṃ sūryābhaṃ meghaniḥsvanam

देवानां शरधाराभिः समन्तादभ्यवर्षत ।क्षुरप्रैर्विशिखैर्भल्लैर्वत्सदन्तैः शिलीमुखैः॥ 65 ॥

devānāṃ śaradhārābhiḥ samantādabhyavarṣata | kṣuraprairviśikhairbhallairvatsadantaiḥ śilīmukhaiḥ

मुहुर्मुहुर्महातेजाः प्रत्यविध्यन्महासुरः ।बलाकस्तु गदापाणिर्व्यादितास्य इवान्तकः॥ 66 ॥

muhurmuhurmahātejāḥ pratyavidhyanmahāsuraḥ | balākastu gadāpāṇirvyāditāsya ivāntakaḥ

तडिद्गणार्कसदृशो वैश्वानर इवापरः ।पिबन्निव शरौघांस्तान् देवचापसमुच्छ्रितान्॥ 67 ॥

taḍidgaṇārkasadṛśo vaiśvānara ivāparaḥ | pibanniva śaraughāṃstān devacāpasamucchritān

अभ्यद्रवत दैत्येन्द्रो महार्णव इवापरः ।अवस्फूर्जन् दिशः सर्वाः स्वेन वीर्येण दानवः॥ 68 ॥

abhyadravata daityendro mahārṇava ivāparaḥ | avasphūrjan diśaḥ sarvāḥ svena vīryeṇa dānavaḥ

अरुणत्त्रिदशान् दैत्यः सिन्धुवेगान् नगा इव ।समुद्रस्तरसा देवान् वायुर्वृक्षानिवौजसा॥ 69 ॥

aruṇattridaśān daityaḥ sindhuvegān nagā iva | samudrastarasā devān vāyurvṛkṣānivaujasā

दमयंश्च महेष्वासान् वसुभ्यां समसज्जत ।आपश्चैवानिलश्चैव ववर्षतुररिन्दमौ॥ 70 ॥

damayaṃśca maheṣvāsān vasubhyāṃ samasajjata | āpaścaivānilaścaiva vavarṣaturarindamau

शरवर्षाणि दीप्तानि मेघाविव परन्तपौ ।क्षिप्तांस्तान् विशिखान् दीप्तानन्तरिक्षे स चिच्छिदे।७१॥ अमृष्यमाणस्तत्कर्म ध्रुवस्तमभिदुद्रुवे ।तौ पृथक्छरवर्षाभ्यामन्योन्यमभिजघ्नतुः॥ 72 ॥

śaravarṣāṇi dīptāni meghāviva parantapau | kṣiptāṃstān viśikhān dīptānantarikṣe sa cicchide|71|| amṛṣyamāṇastatkarma dhruvastamabhidudruve | tau pṛthakcharavarṣābhyāmanyonyamabhijaghnatuḥ

उत्तमाभिजनौ शूरौ देवदैत्यौ यशस्करौ ।तौ नखैरिव शार्दूलौ दन्तैरिव महाद्विपौ॥ 73 ॥

uttamābhijanau śūrau devadaityau yaśaskarau | tau nakhairiva śārdūlau dantairiva mahādvipau

रथशक्तिभिरन्योन्यं विशिखैश्चाप्यकृन्तताम् ।निर्भिन्दन्तौ च गात्राणि विलिखन्तौ च सायकैः॥ 74 ॥

rathaśaktibhiranyonyaṃ viśikhaiścāpyakṛntatām | nirbhindantau ca gātrāṇi vilikhantau ca sāyakaiḥ

स्तम्भयन्तौ च बलिनौ प्रतुदन्तौ स्थितौ रणे ।चरन्तौ विविधान् मार्गान्मण्डलानि च भागशः॥ 75 ॥

stambhayantau ca balinau pratudantau sthitau raṇe | carantau vividhān mārgānmaṇḍalāni ca bhāgaśaḥ

मुद्गरैर्जघ्नतुः क्रुद्धावन्योन्यमभिमानिनौ ।असिभ्यां चर्मणी दिव्ये विपुले च शरासने॥ 76 ॥

mudgarairjaghnatuḥ kruddhāvanyonyamabhimāninau | asibhyāṃ carmaṇī divye vipule ca śarāsane

निकृत्याचलसङ्काशौ बाहुयुद्धं प्रचक्रतुः ।व्यूढोरस्कौ दीर्घभुजौ नियुद्धकुशलावुभौ॥ 77 ॥

nikṛtyācalasaṅkāśau bāhuyuddhaṃ pracakratuḥ | vyūḍhoraskau dīrghabhujau niyuddhakuśalāvubhau

बाहुभिः समसज्जेतामायसैः परिघैरिव ।तयोरासीद् भुजाघातैर्निग्रहः प्रग्रहस्तथा॥ 78 ॥

bāhubhiḥ samasajjetāmāyasaiḥ parighairiva | tayorāsīd bhujāghātairnigrahaḥ pragrahastathā

अतीव भीमः संह्रादो वज्रपर्वतयोरिव ।द्विपाविव विषाणाग्रैः शृङ्गैरिव महावृषौ॥ 79 ॥

atīva bhīmaḥ saṃhrādo vajraparvatayoriva | dvipāviva viṣāṇāgraiḥ śṛṅgairiva mahāvṛṣau

अन्योन्यमभिसंरब्धौ मुहूर्तं पर्यकर्षताम्॥ 80 ॥

anyonyamabhisaṃrabdhau muhūrtaṃ paryakarṣatām

ततः पराजितो देवो बलाकेन तथा ध्रुवः ।रथं त्यक्त्वा भयात्तस्य प्रणष्टः प्राङ्मुखो वसुः॥ 81 ॥

tataḥ parājito devo balākena tathā dhruvaḥ | rathaṃ tyaktvā bhayāttasya praṇaṣṭaḥ prāṅmukho vasuḥ