Parva 3, Adhyāya 46

दैत्यानां विनाशसूचकाः महान्ति उत्पातानि, हिरण्यकशिपुना गदामादाय आक्रमणम्, तस्य पादानां धमनात् पृथ्वी, पर्वत, नदी एवं देशानां कम्पनं ततः सर्वासु मायासु हतासु दितिनन्दनाः ।हिरण्यकशिपुं सर्वे विषण्णाः शरणं गताः॥ 1 ॥

daityānāṃ vināśasūcakāḥ mahānti utpātāni, hiraṇyakaśipunā gadāmādāya ākramaṇam, tasya pādānāṃ dhamanāt pṛthvī, parvata, nadī evaṃ deśānāṃ kampanaṃ tataḥ sarvāsu māyāsu hatāsu ditinandanāḥ | hiraṇyakaśipuṃ sarve viṣaṇṇāḥ śaraṇaṃ gatāḥ

ततः प्रज्वलितः क्रोधात् प्रदहन्निव तेजसा ।हिरण्यकशिपुर्दैत्यश्चालयामास मेदिनीम्॥ 2 ॥

tataḥ prajvalitaḥ krodhāt pradahanniva tejasā | hiraṇyakaśipurdaityaścālayāmāsa medinīm

ततः प्रक्षुभिताः सर्वे सागराः सलिलाकराः ।चलिता गिरयः सर्वे सकाननवनद्रुमाः॥ 3 ॥

tataḥ prakṣubhitāḥ sarve sāgarāḥ salilākarāḥ | calitā girayaḥ sarve sakānanavanadrumāḥ

तस्मिन् क्रुद्धे तु दैत्येन्द्रे तमोभूतमभूज्जगत् ।तमसा समभूच्छन्नं न प्राज्ञायत किञ्चन॥ 4 ॥

tasmin kruddhe tu daityendre tamobhūtamabhūjjagat | tamasā samabhūcchannaṃ na prājñāyata kiñcana

आवहः प्रवहश्चैव विवहश्च समीरणः ।परावहः संवहश्च उद्वहश्च महाबलः॥ 5 ॥

āvahaḥ pravahaścaiva vivahaśca samīraṇaḥ | parāvahaḥ saṃvahaśca udvahaśca mahābalaḥ

तथा परिवहः श्रीमान् मारुता भयशंसिनः ।इत्येते क्षुभिताः सप्त मारुता गगनेचराः॥ 6 ॥

tathā parivahaḥ śrīmān mārutā bhayaśaṃsinaḥ | ityete kṣubhitāḥ sapta mārutā gaganecarāḥ

ये ग्रहाः सर्वलोकस्य क्षये प्रादुर्भवन्ति वै ।ते ग्रहा गगने हृष्टा विचरन्ति यथासुखम्॥ 7 ॥

ye grahāḥ sarvalokasya kṣaye prādurbhavanti vai | te grahā gagane hṛṣṭā vicaranti yathāsukham

अयोगतश्चात्यचरद् योगं दिवि निशाकरः ।सग्रहं सहनक्षत्रं प्रजज्वाल नभो नृप॥ 8 ॥

ayogataścātyacarad yogaṃ divi niśākaraḥ | sagrahaṃ sahanakṣatraṃ prajajvāla nabho nṛpa

विवर्णत्वं च भगवान् गतो दिवि दिवाकरः ।कृष्णः कबन्धश्च महाँल्लक्ष्यते च नभस्तले॥ 9 ॥

vivarṇatvaṃ ca bhagavān gato divi divākaraḥ | kṛṣṇaḥ kabandhaśca mahā~llakṣyate ca nabhastale

अमुञ्चच्चासितां सूर्यो धूमवर्तिं भयावहाम् ।गगनस्थश्च भगवानभीक्ष्णं परितप्यते॥ 10 ॥

amuñcaccāsitāṃ sūryo dhūmavartiṃ bhayāvahām | gaganasthaśca bhagavānabhīkṣṇaṃ paritapyate

सप्तधूमनिभा घोराः सूर्या दिवि समुत्थिताः ।सोमस्य गगनस्थस्य ग्रहास्तिष्ठन्ति शृङ्गगाः॥ 11 ॥

saptadhūmanibhā ghorāḥ sūryā divi samutthitāḥ | somasya gaganasthasya grahāstiṣṭhanti śṛṅgagāḥ

वामे च दक्षिणे चैव स्थितौ शुक्रबृहस्पती ।शनैश्चरो लोहिताङ्गो लोहितार्कसमद्युतिः॥ 12 ॥

vāme ca dakṣiṇe caiva sthitau śukrabṛhaspatī | śanaiścaro lohitāṅgo lohitārkasamadyutiḥ

समं समभिरोहन्ति दुर्गाणि गगनेचराः ।शृङ्गाणि कनकैर्घोरा युगान्तावर्तका ग्रहाः॥ 13 ॥

samaṃ samabhirohanti durgāṇi gaganecarāḥ | śṛṅgāṇi kanakairghorā yugāntāvartakā grahāḥ

चन्द्रमाः सह नक्षत्रैर्ग्रहैः सप्तभिरावृतः ।चराचरविनाशार्थं रोहिणीं नाभ्यनन्दत॥ 14 ॥

candramāḥ saha nakṣatrairgrahaiḥ saptabhirāvṛtaḥ | carācaravināśārthaṃ rohiṇīṃ nābhyanandata

गृहीतो राहुणा चन्द्र उल्काभिरभिहन्यते ।उल्काः प्रज्वलिताश्चन्द्रे प्रचेलुर्घोरदर्शनाः॥ 15 ॥

gṛhīto rāhuṇā candra ulkābhirabhihanyate | ulkāḥ prajvalitāścandre pracelurghoradarśanāḥ

देवानामपि यो देवः सोऽभ्यवर्षत शोणितम् ।अपतन् गगनादुल्का विद्युद्रूपाः सनिःस्वनाः॥ 16 ॥

devānāmapi yo devaḥ so'bhyavarṣata śoṇitam | apatan gaganādulkā vidyudrūpāḥ saniḥsvanāḥ

अकाले पादपाः सर्वे पुष्यन्ति च फलन्ति च ।लताश्च सफलाः सर्वा याः प्राहुर्दैत्यनाशनम्॥ 17 ॥

akāle pādapāḥ sarve puṣyanti ca phalanti ca | latāśca saphalāḥ sarvā yāḥ prāhurdaityanāśanam

फले फलान्यजायन्त पुष्पे पुष्पं तथैव च ।उन्मीलन्ति निमीलन्ति हसन्ति च रुदन्ति च॥ 18 ॥

phale phalānyajāyanta puṣpe puṣpaṃ tathaiva ca | unmīlanti nimīlanti hasanti ca rudanti ca

विक्रोशन्ति च गम्भीरं धूमयन्ति ज्वलन्ति च ।प्रतिमाः सर्वदेवानां कथयन्ति युगक्षयम्॥ 19 ॥

vikrośanti ca gambhīraṃ dhūmayanti jvalanti ca | pratimāḥ sarvadevānāṃ kathayanti yugakṣayam

आरण्यैः सह संसृष्टा ग्राम्याश्च मृगपक्षिणः ।चुक्रुशुर्भैरवं तत्र मृगेन्द्रे समुपस्थिते॥ 20 ॥

āraṇyaiḥ saha saṃsṛṣṭā grāmyāśca mṛgapakṣiṇaḥ | cukruśurbhairavaṃ tatra mṛgendre samupasthite

नद्यश्च प्रतिलोमा हि वहन्ति कलुषोदकाः ।अपराह्णगते सूर्ये लोकानां क्षयकारके॥ 21 ॥

nadyaśca pratilomā hi vahanti kaluṣodakāḥ | aparāhṇagate sūrye lokānāṃ kṣayakārake

न प्रकाशन्ति च दिशो रक्तरेणुसमाकुलाः ।वानस्पत्या न पूज्यन्ते पूजनार्हाः कथञ्चन॥ 22 ॥

na prakāśanti ca diśo raktareṇusamākulāḥ | vānaspatyā na pūjyante pūjanārhāḥ kathañcana

वायुवेगेन हन्यन्ते भिद्यन्ते प्रणुदन्ति च ।तदा च सर्वभूतानां छाया न परिवर्तते॥ 23 ॥

vāyuvegena hanyante bhidyante praṇudanti ca | tadā ca sarvabhūtānāṃ chāyā na parivartate

अपराह्णगते सूर्ये लोकानां च युगक्षये ।तदा हिरण्यकशिपोर्दैत्यस्योपरिवेश्मनः॥ 24 ॥

aparāhṇagate sūrye lokānāṃ ca yugakṣaye | tadā hiraṇyakaśipordaityasyopariveśmanaḥ

भाण्डागारायुधागारे निविष्टमभवन्मधु ।तथैव चायुधागारे धूमराजिरदृश्यत॥ 25 ॥

bhāṇḍāgārāyudhāgāre niviṣṭamabhavanmadhu | tathaiva cāyudhāgāre dhūmarājiradṛśyata

स च दृष्ट्वा महोत्पातान् हिरण्यकशिपुस्तदा ।पुरोहितं तदा शुक्रं वचनं चेदमब्रवीत्॥ 26 ॥

sa ca dṛṣṭvā mahotpātān hiraṇyakaśipustadā | purohitaṃ tadā śukraṃ vacanaṃ cedamabravīt

किमर्थं भगवन्नेते महोत्पाताः समुत्थिताः ।श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे॥ 27 ॥

kimarthaṃ bhagavannete mahotpātāḥ samutthitāḥ | śrotumicchāmi tattvena paraṃ kautūhalaṃ hi me

शृणु राजन्नवहितो वचनं मे महासुर ।यदर्थमिह दृश्यन्ते महोत्पाता महाभयाः॥ 28 ॥

śṛṇu rājannavahito vacanaṃ me mahāsura | yadarthamiha dṛśyante mahotpātā mahābhayāḥ

यस्यैते सम्प्रदृश्यन्ते राज्ञो राष्ट्रे महासुर ।देशो वा ह्रियते तस्य राजा वा वधमर्हति॥ 29 ॥

yasyaite sampradṛśyante rājño rāṣṭre mahāsura | deśo vā hriyate tasya rājā vā vadhamarhati

अतो बुद्धया समीक्षस्व यथा सर्वं प्रणश्यति ।वृहद्भयं हि नचिराद् भविष्यति न संशयः॥ 30 ॥

ato buddhayā samīkṣasva yathā sarvaṃ praṇaśyati | vṛhadbhayaṃ hi nacirād bhaviṣyati na saṃśayaḥ

एतावदुक्त्वा शुक्रस्तु हिरण्यकशिपुं तदा ।स्वस्तीत्युक्त्वा तु दैन्येन्द्रं जगाम स्वं निवेशनम्॥ 31 ॥

etāvaduktvā śukrastu hiraṇyakaśipuṃ tadā | svastītyuktvā tu dainyendraṃ jagāma svaṃ niveśanam

तस्मिन्गते स दैत्येन्द्रो ध्यातवान् सुचिरं तदा ।आसाञ्चक्रे सुदीनात्मा ब्रह्मवाक्यमनुस्मरन्॥ 32 ॥

tasmingate sa daityendro dhyātavān suciraṃ tadā | āsāñcakre sudīnātmā brahmavākyamanusmaran

असुराणां विनाशाय सुराणां विजयाय च ।दृश्यन्ते विविधोत्पाता घोरा घोरनिदर्शनाः॥ 33 ॥

asurāṇāṃ vināśāya surāṇāṃ vijayāya ca | dṛśyante vividhotpātā ghorā ghoranidarśanāḥ

एते चान्ये च बहवो घोरा ह्युत्पातदर्शनाः ।दैत्येन्द्राणां विनाशाय दृश्यन्ते कालनिर्मिताः॥ 34 ॥

ete cānye ca bahavo ghorā hyutpātadarśanāḥ | daityendrāṇāṃ vināśāya dṛśyante kālanirmitāḥ

ततो हिरण्यकशिपुर्गदामादाय सत्वरम् ।अभ्यद्रवत वेगेन धरणीमनुकम्पयन्॥ 35 ॥

tato hiraṇyakaśipurgadāmādāya satvaram | abhyadravata vegena dharaṇīmanukampayan

हिरण्यकशिपुर्दैत्यो पदा सस्पृष्टवान् महीम् ।सन्दष्टौष्ठपुटः क्रोधाद् वराह इव पूर्वजः॥ 36 ॥

hiraṇyakaśipurdaityo padā saspṛṣṭavān mahīm | sandaṣṭauṣṭhapuṭaḥ krodhād varāha iva pūrvajaḥ

मेदिन्यां कम्प्यमानायां दैत्येन्द्रेण महात्मना ।महीधरेभ्यो नागेन्द्रा निपेतुर्भयविक्लवाः॥ 37 ॥

medinyāṃ kampyamānāyāṃ daityendreṇa mahātmanā | mahīdharebhyo nāgendrā nipeturbhayaviklavāḥ

विषज्वालाकुलैर्वक्त्रैविम्मुञ्चन्तो हुताशनम् ।चतुःशीर्षाः पञ्चशीर्षाः सप्तशीर्षाश्च पन्नगाः॥ 38 ॥

viṣajvālākulairvaktraivimmuñcanto hutāśanam | catuḥśīrṣāḥ pañcaśīrṣāḥ saptaśīrṣāśca pannagāḥ

वासुकिस्तक्षकश्चैव कर्कोटकधनञ्जयौ ।एलापत्रश्च कालीयो महापद्मश्च वीर्यवान् ।सहस्रशीर्षधृङ्नागो हेमतालध्वजः प्रभुः॥ 39 ॥

vāsukistakṣakaścaiva karkoṭakadhanañjayau | elāpatraśca kālīyo mahāpadmaśca vīryavān | sahasraśīrṣadhṛṅnāgo hematāladhvajaḥ prabhuḥ

शेषोऽनन्तो महीपालो दुष्प्रकम्पः प्रकम्पितः ।दीप्तान्यन्तर्जलस्थानि पृथिवीधरणानि च॥ 40 ॥

śeṣo'nanto mahīpālo duṣprakampaḥ prakampitaḥ | dīptānyantarjalasthāni pṛthivīdharaṇāni ca

तदा क्रुद्धेन दैत्येन कम्पितानि समन्ततः ।पातालतलचारिण्यो नागतेजोधराः शिवाः॥ 41 ॥

tadā kruddhena daityena kampitāni samantataḥ | pātālatalacāriṇyo nāgatejodharāḥ śivāḥ

आपश्च सहसा क्रुद्धा दुष्प्रकम्प्यरसाः शुभाः ।नदी भागीरथी चैव सरयूः कौशिकी तथा॥ 42 ॥

āpaśca sahasā kruddhā duṣprakampyarasāḥ śubhāḥ | nadī bhāgīrathī caiva sarayūḥ kauśikī tathā

यमुना चैव कावेरी कृष्णा वेणा तथैव च ।सुवेणा च महाभागा नदी गोदावरी तथा॥ 43 ॥

yamunā caiva kāverī kṛṣṇā veṇā tathaiva ca | suveṇā ca mahābhāgā nadī godāvarī tathā

चर्मण्वती च सिन्धुश्च तथा नदनदीपतिः ।मेकलप्रभवश्चैव शोणो मणिनिभोदकः॥ 44 ॥

carmaṇvatī ca sindhuśca tathā nadanadīpatiḥ | mekalaprabhavaścaiva śoṇo maṇinibhodakaḥ

सुस्रोता नर्मदा चैव तथा वेत्रवती नदी ।गोमती गोकुलाकीर्णा तथापूर्णा सरस्वती॥ 45 ॥

susrotā narmadā caiva tathā vetravatī nadī | gomatī gokulākīrṇā tathāpūrṇā sarasvatī

मही कालनदी चैव तमसा पुण्यवाहिनी ।सीता चेक्षुमती चैव देविका च महानदी॥ 46 ॥

mahī kālanadī caiva tamasā puṇyavāhinī | sītā cekṣumatī caiva devikā ca mahānadī

जम्बूद्वीपं रत्नवन्तं सर्वरत्नोपशोभितम् ।सुवर्णकूटकं चैव सुवर्णाकरमण्डितम्॥ 47 ॥

jambūdvīpaṃ ratnavantaṃ sarvaratnopaśobhitam | suvarṇakūṭakaṃ caiva suvarṇākaramaṇḍitam

महानदश्च लौहित्यः शैलकाननशोभितः ।पत्तनं कौशिकारण्यं द्रविडं रजताकरम्॥ 48 ॥

mahānadaśca lauhityaḥ śailakānanaśobhitaḥ | pattanaṃ kauśikāraṇyaṃ draviḍaṃ rajatākaram

मागधांश्च महाग्रामानङ्गान् वङ्गांस्तथैव च ।सुह्यान् मल्लान् विदेहांश्च मालवान् काशिकोसलान्॥ 49 ॥

māgadhāṃśca mahāgrāmānaṅgān vaṅgāṃstathaiva ca | suhyān mallān videhāṃśca mālavān kāśikosalān

भवनं वैनतेयस्य सुवर्णस्य च कम्पितम् ।कैलासशिखराकारं यत् कृतं विश्वकर्मणा॥ 50 ॥

bhavanaṃ vainateyasya suvarṇasya ca kampitam | kailāsaśikharākāraṃ yat kṛtaṃ viśvakarmaṇā

रक्ततोयो भीमवेगो लौहित्यो नाम सागरः ।शुभः पाण्डुरमेघाभः क्षीरोदश्चैव सागरः॥ 51 ॥

raktatoyo bhīmavego lauhityo nāma sāgaraḥ | śubhaḥ pāṇḍurameghābhaḥ kṣīrodaścaiva sāgaraḥ

उदयश्चैव राजेन्द्र उच्छ्रितः शतयोजनम् ।सुपर्णवेदिकः श्रीमान् नागपक्षिनिषेवितः॥ 52 ॥

udayaścaiva rājendra ucchritaḥ śatayojanam | suparṇavedikaḥ śrīmān nāgapakṣiniṣevitaḥ

भ्राजमानोऽर्कसहृशैर्जातरूपमयैर्दुमैः ।शालैस्तालैस्तमालैश्च कर्णिकाभिश्च पुष्पितैः॥ 53 ॥

bhrājamāno'rkasahṛśairjātarūpamayairdumaiḥ | śālaistālaistamālaiśca karṇikābhiśca puṣpitaiḥ

अयोमुखश्च विपुलः सर्वतो धातुमण्डितः ।तमालवनगन्धश्च पर्वतो मलयः शुभः॥ 54 ॥

ayomukhaśca vipulaḥ sarvato dhātumaṇḍitaḥ | tamālavanagandhaśca parvato malayaḥ śubhaḥ

सुराष्ट्राश्च सुबाह्लीकाः शूराभीरास्तथैव च ।भोजाः पाण्ड्याश्च वङ्गाश्च कलिङ्गास्ताम्रलिप्तकाः॥ 55 ॥

surāṣṭrāśca subāhlīkāḥ śūrābhīrāstathaiva ca | bhojāḥ pāṇḍyāśca vaṅgāśca kaliṅgāstāmraliptakāḥ

तथैवान्ध्राश्च पुण्ड्राश्च वामचूडाः सकेरलाः ।क्षोभितास्तेन दैत्येन सदेवाः साप्सरोगणाः॥ 56 ॥

tathaivāndhrāśca puṇḍrāśca vāmacūḍāḥ sakeralāḥ | kṣobhitāstena daityena sadevāḥ sāpsarogaṇāḥ

अगस्तिभुवनं चैव यदगम्यं पुरा कृतम् ।सिद्धचारणसङ्घैश्च सेवितं सुमनोहरम्॥ 57 ॥

agastibhuvanaṃ caiva yadagamyaṃ purā kṛtam | siddhacāraṇasaṅghaiśca sevitaṃ sumanoharam

विचित्रनागविहगं सुपुष्पितलताद्रुमम् ।जातरूपमयैः शृङ्गैरप्सरोगणसेवितम्॥ 58 ॥

vicitranāgavihagaṃ supuṣpitalatādrumam | jātarūpamayaiḥ śṛṅgairapsarogaṇasevitam

गिरिः पुष्पितकश्चैव लक्ष्मीवान् प्रियदर्शनः ।उत्थितः सागरं भित्त्वा वयस्यश्चन्द्रसूर्ययोः॥ 59 ॥

giriḥ puṣpitakaścaiva lakṣmīvān priyadarśanaḥ | utthitaḥ sāgaraṃ bhittvā vayasyaścandrasūryayoḥ

रराज सुमहाशृङ्गैर्गगनं विलिखन्निव ।सूर्यचन्द्रांशुसङ्काशैः सागराम्बुसमावृतः॥ 60 ॥

rarāja sumahāśṛṅgairgaganaṃ vilikhanniva | sūryacandrāṃśusaṅkāśaiḥ sāgarāmbusamāvṛtaḥ

विद्युत्वान् पर्वतः श्रीमानायतः शतयोजनम् ।विद्युतां यत्र सम्पाता निपात्यन्ते नगोत्तमे॥ 61 ॥

vidyutvān parvataḥ śrīmānāyataḥ śatayojanam | vidyutāṃ yatra sampātā nipātyante nagottame

ऋषभः पर्वतश्चैव श्रीमानृषभसंस्थितः ।कुञ्जरः पर्वतश्चैव यत्रागस्त्यगृहं महत्॥ 62 ॥

ṛṣabhaḥ parvataścaiva śrīmānṛṣabhasaṃsthitaḥ | kuñjaraḥ parvataścaiva yatrāgastyagṛhaṃ mahat

विशाखरथ्या दुर्धर्षा सर्पाणामालया पुरी ।तथा भोगवती चापि दैत्येन्द्रेणाभिकम्पिता॥ 63 ॥

viśākharathyā durdharṣā sarpāṇāmālayā purī | tathā bhogavatī cāpi daityendreṇābhikampitā

महामेघगिरिश्चैव पारियात्रश्च पर्वतः ।चक्रवांस्तु गिरिः श्रेष्ठो वाराहश्चैव पर्वतः॥ 64 ॥

mahāmeghagiriścaiva pāriyātraśca parvataḥ | cakravāṃstu giriḥ śreṣṭho vārāhaścaiva parvataḥ

प्राग्ज्योतिषपुरं चैव जातरूपमयं शुभम् ।यस्मिन् वसति दुष्टात्मा नरको नाम दानवः॥ 65 ॥

prāgjyotiṣapuraṃ caiva jātarūpamayaṃ śubham | yasmin vasati duṣṭātmā narako nāma dānavaḥ

मेरुश्च पर्वतश्रेष्ठो मेघगम्भीरनिःस्वनः ।षष्टिं तत्र सहस्राणि पर्वतानां विशाम्पते॥ 66 ॥

meruśca parvataśreṣṭho meghagambhīraniḥsvanaḥ | ṣaṣṭiṃ tatra sahasrāṇi parvatānāṃ viśāmpate

तरुणादित्यसङ्काशो महेन्द्रश्च महागिरिः ।देवावासः शुभः पुण्यो गिरिराजो दिवं गतः॥ 67 ॥

taruṇādityasaṅkāśo mahendraśca mahāgiriḥ | devāvāsaḥ śubhaḥ puṇyo girirājo divaṃ gataḥ

हेमशृङ्गो महाशैलस्तथा मेघसखो गिरिः ।कैलासश्चापि दुष्कम्पो दानवेन्द्रेण कम्पितः॥ 68 ॥

hemaśṛṅgo mahāśailastathā meghasakho giriḥ | kailāsaścāpi duṣkampo dānavendreṇa kampitaḥ

यक्षराक्षसगन्धर्वैर्नित्यं सेवितकन्दरः ।श्रीमान् मन्दरश्चैव नित्यं पुष्पितपादपः॥ 69 ॥

yakṣarākṣasagandharvairnityaṃ sevitakandaraḥ | śrīmān mandaraścaiva nityaṃ puṣpitapādapaḥ

हेमपुष्करसञ्छन्नं तेन वैखानसं सरः ।कम्पितं मानसं चैव राजहंसैर्निषेवितम्॥ 70 ॥

hemapuṣkarasañchannaṃ tena vaikhānasaṃ saraḥ | kampitaṃ mānasaṃ caiva rājahaṃsairniṣevitam

विशृङ्गः पर्वतश्चैव कुमारी च सरिद्वरा ।तुषारचयसङ्काशो मन्दरश्चैव पर्वतः॥ 71 ॥

viśṛṅgaḥ parvataścaiva kumārī ca saridvarā | tuṣāracayasaṅkāśo mandaraścaiva parvataḥ

उशीरबीजश्च गिरी रुद्रोपस्थस्तथाद्रिराट् ।प्रजापतेश्च निलयस्तथा पुष्करपर्वतः॥ 72 ॥

uśīrabījaśca girī rudropasthastathādrirāṭ | prajāpateśca nilayastathā puṣkaraparvataḥ

देवावृत् पर्वतश्चैव तथा वै वालुको गिरिः ।क्रौञ्चः सप्तर्षिशैलश्च धूमवर्णश्च पर्वतः॥ 73 ॥

devāvṛt parvataścaiva tathā vai vāluko giriḥ | krauñcaḥ saptarṣiśailaśca dhūmavarṇaśca parvataḥ

एते चान्ये च गिरयो देशा जनपदास्तथा ।नद्यश्च सागराश्चैव दानवेन्द्रेण कम्पिताः॥ 74 ॥

ete cānye ca girayo deśā janapadāstathā | nadyaśca sāgarāścaiva dānavendreṇa kampitāḥ

कपिलश्च महीपुत्रो व्याघ्राक्षः क्षितिकम्पनः ।खेचराश्च निशापुत्राः पातालतलवासिनः॥ 75 ॥

kapilaśca mahīputro vyāghrākṣaḥ kṣitikampanaḥ | khecarāśca niśāputrāḥ pātālatalavāsinaḥ

गणस्तथापरो रौद्रो मेघनादोऽङ्कुशायुधः ।ऊर्ध्वगो भीमवेगश्च सर्व एवाभिकम्पिताः॥ 76 ॥

gaṇastathāparo raudro meghanādo'ṅkuśāyudhaḥ | ūrdhvago bhīmavegaśca sarva evābhikampitāḥ