Parva 3, Adhyāya 13

मधुकैटभयोः ब्रह्मणा सह संवादं, भगवता विष्णुना वधं चतुर्युगादिसम्भूतौ सहस्रयुगपर्यये ।विघ्नस्तमसि सम्भूतो मधुर्नाम महासुरः॥ 1 ॥

madhukaiṭabhayoḥ brahmaṇā saha saṃvādaṃ, bhagavatā viṣṇunā vadhaṃ caturyugādisambhūtau sahasrayugaparyaye | vighnastamasi sambhūto madhurnāma mahāsuraḥ

मधुकैटभयोः ब्रह्मणा सह संवादं, भगवता विष्णुना वधं चतुर्युगादिसम्भूतौ सहस्रयुगपर्यये ।विघ्नस्तमसि सम्भूतो मधुर्नाम महासुरः॥ 1b ॥

madhukaiṭabhayoḥ brahmaṇā saha saṃvādaṃ, bhagavatā viṣṇunā vadhaṃ caturyugādisambhūtau sahasrayugaparyaye | vighnastamasi sambhūto madhurnāma mahāsuraḥ

तस्यैव च सहायोऽन्यो भूतो रजसि कैटभः ।तौ रजस्तमसाविष्टौ सम्भूतौ कामरूपिणौ॥ 2 ॥

tasyaiva ca sahāyo'nyo bhūto rajasi kaiṭabhaḥ | tau rajastamasāviṣṭau sambhūtau kāmarūpiṇau

एकार्णवजलं सर्वं क्षोभयन्तौ महासुरौ ।कृष्णरक्ताम्बरधरौ श्वेतदीप्तोग्रदंष्ट्रिणौ॥ 3 ॥

ekārṇavajalaṃ sarvaṃ kṣobhayantau mahāsurau | kṛṣṇaraktāmbaradharau śvetadīptogradaṃṣṭriṇau

उभौ मदकटोदग्रौ केयूरवलयोज्ज्वलौ ।महाविकृतताम्राक्षौ पीनोरस्कौ महाभुजौ॥ 4 ॥

ubhau madakaṭodagrau keyūravalayojjvalau | mahāvikṛtatāmrākṣau pīnoraskau mahābhujau

महच्छिरःसंहननौ जङ्गमाविव पर्वतौ ।नीलमेघाभ्रसङ्काशावादित्यप्रतिमाननौ॥ 5 ॥

mahacchiraḥsaṃhananau jaṅgamāviva parvatau | nīlameghābhrasaṅkāśāvādityapratimānanau

विद्युदम्भोदताम्राभ्यां कराभ्यामतिभीषणौ ।पादसञ्चारवेगाभ्यामुत्क्षिपन्ताविवार्णवम्॥ 6 ॥

vidyudambhodatāmrābhyāṃ karābhyāmatibhīṣaṇau | pādasañcāravegābhyāmutkṣipantāvivārṇavam

कम्पयन्ताविव हरिं शयानमरिसूदनम् ।तौ तत्र विहरन्तौ स्म पुष्करे विश्वतोमुखम्॥ 7 ॥

kampayantāviva hariṃ śayānamarisūdanam | tau tatra viharantau sma puṣkare viśvatomukham

पश्यतां दीप्तवपुषं योगिनां श्रेष्ठमुत्तमम् ।नारायणसमाज्ञप्तं सृजन्तमखिलाः प्रजाः ।दैवतानि च विश्वानि मानसांश्च सुतानृषीन्॥ 8 ॥

paśyatāṃ dīptavapuṣaṃ yogināṃ śreṣṭhamuttamam | nārāyaṇasamājñaptaṃ sṛjantamakhilāḥ prajāḥ | daivatāni ca viśvāni mānasāṃśca sutānṛṣīn

ततस्तावूचतुस्तत्र ब्रह्माणमसुरोत्तमौ ।दृप्तौ युयुत्सुकौ क्रुद्धौ रोषसंरक्तलोचनौ॥ 9 ॥

tatastāvūcatustatra brahmāṇamasurottamau | dṛptau yuyutsukau kruddhau roṣasaṃraktalocanau

कस्त्वं पुष्करमध्यस्थः सितोष्णीषश्चतुर्मुखः ।आवामगणयन् मोहादास्से त्वं विगतज्वरः॥ 10 ॥

kastvaṃ puṣkaramadhyasthaḥ sitoṣṇīṣaścaturmukhaḥ | āvāmagaṇayan mohādāsse tvaṃ vigatajvaraḥ

एह्यावयोर्बाहुयुद्धं प्रयच्छ कमलोद्भव ।आवाभ्यामतिवीराभ्यां न शक्यं स्थातुमाहवे॥ 11 ॥

ehyāvayorbāhuyuddhaṃ prayaccha kamalodbhava | āvābhyāmativīrābhyāṃ na śakyaṃ sthātumāhave

कस्त्वं कश्चोद्भवस्तुभ्यं केन वासीह चोदितः ।कः स्रष्टा कश्च वै गोप्ता केन नाम्नाभिधीयसे॥ 12 ॥

kastvaṃ kaścodbhavastubhyaṃ kena vāsīha coditaḥ | kaḥ sraṣṭā kaśca vai goptā kena nāmnābhidhīyase

ब्रह्मोवाच ।यः क इत्युच्यते लोके ह्यविज्ञातः सहस्रशः ।तत्सम्भवं योगवन्तं किं मां नाभ्यवगच्छथः॥ 13 ॥

brahmovāca | yaḥ ka ityucyate loke hyavijñātaḥ sahasraśaḥ | tatsambhavaṃ yogavantaṃ kiṃ māṃ nābhyavagacchathaḥ

मधुकैटभावूचतुः नावयोः परमं लोके किञ्चिदस्ति महामते ।आवाभ्यां छाद्यते विश्वं तमसा रजसा तथा॥ 14 ॥

madhukaiṭabhāvūcatuḥ nāvayoḥ paramaṃ loke kiñcidasti mahāmate | āvābhyāṃ chādyate viśvaṃ tamasā rajasā tathā

रजस्तमोमयावावां यतीनां दुःखलक्षणौ ।छलकौ धर्मशीलानां दुस्तरौ सर्वदेहिनाम्॥ 15 ॥

rajastamomayāvāvāṃ yatīnāṃ duḥkhalakṣaṇau | chalakau dharmaśīlānāṃ dustarau sarvadehinām

आवाभ्यां मुह्यते लोक उच्छ्रिताभ्यां युगे युगे ।आवामर्थश्च कामश्च यज्ञाः सर्वपरिग्रहाः॥ 16 ॥

āvābhyāṃ muhyate loka ucchritābhyāṃ yuge yuge | āvāmarthaśca kāmaśca yajñāḥ sarvaparigrahāḥ

सुखं यत्र मुदो यत्र यत्र श्रीः सन्नतिर्नयः ।एषां यत्काङ्क्षितं चैव तत्तदावां विचिन्तय॥ 17 ॥

sukhaṃ yatra mudo yatra yatra śrīḥ sannatirnayaḥ | eṣāṃ yatkāṅkṣitaṃ caiva tattadāvāṃ vicintaya

ब्रह्मोवाच ।यत् तद् योगवतां श्रेष्ठं यच्च पूर्वं मयार्चितम् ।तत्समाधाय गुणवान्सत्त्वे चास्मि प्रतिष्ठितः॥ 18 ॥

brahmovāca | yat tad yogavatāṃ śreṣṭhaṃ yacca pūrvaṃ mayārcitam | tatsamādhāya guṇavānsattve cāsmi pratiṣṭhitaḥ

यत्परं योगयुक्तानामक्षरं सत्त्वमेव च ।रजसस्तमसश्चैव यत्स्रष्टा जीवसम्भवः॥ 19 ॥

yatparaṃ yogayuktānāmakṣaraṃ sattvameva ca | rajasastamasaścaiva yatsraṣṭā jīvasambhavaḥ

यतो भूतानि जायन्ते सात्त्विकानीतराणि च ।स एव युद्ध्वा समरे वशी वां शमयिष्यति॥ 20 ॥

yato bhūtāni jāyante sāttvikānītarāṇi ca | sa eva yuddhvā samare vaśī vāṃ śamayiṣyati

ततः शयानं श्रीमन्तं बहुयोजनविस्तृतम् ।पद्मनाभं हृषीकेशं प्रणम्यावोचतामुभौ॥ 21 ॥

tataḥ śayānaṃ śrīmantaṃ bahuyojanavistṛtam | padmanābhaṃ hṛṣīkeśaṃ praṇamyāvocatāmubhau

जानीवस्त्वां विश्वयोनिमेकं पुरुषसत्तमम् ।तवोपासनहेत्वर्थमिदं नौ विद्धि कारणम्॥ 22 ॥

jānīvastvāṃ viśvayonimekaṃ puruṣasattamam | tavopāsanahetvarthamidaṃ nau viddhi kāraṇam

अमोघदर्शनं सत्यं यतस्त्वां विदुरीश्वरम् ।ततस्त्वामभितो देव कङ्क्षावः प्रतिवीक्षितुम्॥ 23 ॥

amoghadarśanaṃ satyaṃ yatastvāṃ vidurīśvaram | tatastvāmabhito deva kaṅkṣāvaḥ prativīkṣitum

तदिच्छावो वरं दत्तं त्वया ह्यावामरिन्दम ।अमोघं दर्शनं देव नमस्तेऽस्त्वजितञ्जय॥ 24 ॥

tadicchāvo varaṃ dattaṃ tvayā hyāvāmarindama | amoghaṃ darśanaṃ deva namaste'stvajitañjaya

तानिच्छथो द्रुतं ब्रूतं वरानसुरसत्तमौ ।दत्तायुषौ मया भूयस्त्वहो जीवितुमिच्छथः॥ 25 ॥

tānicchatho drutaṃ brūtaṃ varānasurasattamau | dattāyuṣau mayā bhūyastvaho jīvitumicchathaḥ

तस्माद् यदेष वां यत्नस्तत्प्राप्नुतं महाबलौ ।वध्यौ भवन्तौ तु स्यातां तावित्येवाब्रवीद्धरिः ।उभावपि महात्मानावूर्जितौ क्षतवर्जितौ॥ 26 ॥

tasmād yadeṣa vāṃ yatnastatprāpnutaṃ mahābalau | vadhyau bhavantau tu syātāṃ tāvityevābravīddhariḥ | ubhāvapi mahātmānāvūrjitau kṣatavarjitau

मधुकैटभावूचतुः यस्मिन्न कश्चिन्मृतवांस्तस्मिन्देशे विभो वधम् ।इच्छावः पुत्रतां यातुं तव चैव सुराधिप॥ 27 ॥

madhukaiṭabhāvūcatuḥ yasminna kaścinmṛtavāṃstasmindeśe vibho vadham | icchāvaḥ putratāṃ yātuṃ tava caiva surādhipa

बाढं सुतौ मे प्रवरौ भविष्ये कल्पसम्भवे ।भविष्यथो न सन्देहः सत्यमेतद् ब्रवीमि वाम्॥ 28 ॥

bāḍhaṃ sutau me pravarau bhaviṣye kalpasambhave | bhaviṣyatho na sandehaḥ satyametad bravīmi vām

वरं प्रदायाथ महासुराभ्यां सनातनो विश्ववरोत्तमो विभुः ।रजस्तमोभ्यां भवभावनोपमौ ममन्थ तावूरुतले सुरारिहा॥ 29 ॥

varaṃ pradāyātha mahāsurābhyāṃ sanātano viśvavarottamo vibhuḥ | rajastamobhyāṃ bhavabhāvanopamau mamantha tāvūrutale surārihā