Parva 2, Adhyāya 120

अनिरुद्धेन आर्यादेव्याः स्तुतिः, देव्या प्रसन्नं भूत्वा तस्य बन्धनानां कष्टेभिः मोचनं यदा बाणपुरे वीरः सोऽनिरुद्धः सहोषया ।सन्निरुद्धो नरेन्द्रेण बाणेन बलिसूनुना॥ 1 ॥

aniruddhena āryādevyāḥ stutiḥ, devyā prasannaṃ bhūtvā tasya bandhanānāṃ kaṣṭebhiḥ mocanaṃ yadā bāṇapure vīraḥ so'niruddhaḥ sahoṣayā | sanniruddho narendreṇa bāṇena balisūnunā

तदा देवीं कोटवतीं रक्षार्थं शरणं गतः ।यद् गीतमनिरुद्धेन देव्याः स्तोत्रमिदं शृणु॥ 2 ॥

tadā devīṃ koṭavatīṃ rakṣārthaṃ śaraṇaṃ gataḥ | yad gītamaniruddhena devyāḥ stotramidaṃ śṛṇu

अनन्तमक्षयं दिव्यमादिदेवं सनातनम् ।नारायणं नमस्कृत्य प्रवरं जगतां प्रभुम्॥ 3 ॥

anantamakṣayaṃ divyamādidevaṃ sanātanam | nārāyaṇaṃ namaskṛtya pravaraṃ jagatāṃ prabhum

चण्डीं कात्यायनीं देवीमार्यां लोकनमस्कृताम् ।वरदां कीर्तयिष्यामि नामभिर्हरिसंस्तुतैः॥ 4 ॥

caṇḍīṃ kātyāyanīṃ devīmāryāṃ lokanamaskṛtām | varadāṃ kīrtayiṣyāmi nāmabhirharisaṃstutaiḥ

ऋषिभिर्दैवतैश्चैव वाक्पुष्पैरर्चितां शुभाम् ।तां देवीं सर्वदेहस्थां सर्वदेवनमस्कृताम्॥ 5 ॥

ṛṣibhirdaivataiścaiva vākpuṣpairarcitāṃ śubhām | tāṃ devīṃ sarvadehasthāṃ sarvadevanamaskṛtām

महेन्द्रविष्णुभगिनीं नमस्यामि हिताय वै ।मनसा भावशुद्धेन शुचिः स्तोष्ये कृताञ्जलिः॥ 6 ॥

mahendraviṣṇubhaginīṃ namasyāmi hitāya vai | manasā bhāvaśuddhena śuciḥ stoṣye kṛtāñjaliḥ

गौतमीं कंसभयदां यशोदानन्दवर्द्धिनीम् ।मेध्यां गोकुलसम्भूतां नन्दगोपस्य नन्दिनीम्॥ 7 ॥

gautamīṃ kaṃsabhayadāṃ yaśodānandavarddhinīm | medhyāṃ gokulasambhūtāṃ nandagopasya nandinīm

प्राज्ञां दक्षां शिवां सौम्यां दनुपुत्रविमर्दिनीम् ।तां देवीं सर्वदेहस्थां सर्वभूतनमस्कृताम्॥ 8 ॥

prājñāṃ dakṣāṃ śivāṃ saumyāṃ danuputravimardinīm | tāṃ devīṃ sarvadehasthāṃ sarvabhūtanamaskṛtām

दर्शनीं पूरणीं मायां वह्निसूर्यशशिप्रभाम् ।शान्तिं ध्रुवां च जननीं मोहनीं शोषणीं तथा॥ 9 ॥

darśanīṃ pūraṇīṃ māyāṃ vahnisūryaśaśiprabhām | śāntiṃ dhruvāṃ ca jananīṃ mohanīṃ śoṣaṇīṃ tathā

सेव्यां देवैः सर्षिगणैः सर्वदेवनमस्कृताम् ।कालीं कात्यायनीं देवीं भयदां भयनाशिनीम्॥ 10 ॥

sevyāṃ devaiḥ sarṣigaṇaiḥ sarvadevanamaskṛtām | kālīṃ kātyāyanīṃ devīṃ bhayadāṃ bhayanāśinīm

कालरात्रिं कामगमां त्रिनेत्रां ब्रह्मचारिणीम् ।सौदामिनीं मेघरवां वेतालीं विपुलाननाम्॥ 11 ॥

kālarātriṃ kāmagamāṃ trinetrāṃ brahmacāriṇīm | saudāminīṃ megharavāṃ vetālīṃ vipulānanām

यूथस्याद्यां महाभागां शकुनीं रेवतीं तथा ।तिथीनां पञ्चमीं षष्ठीं पूर्णमासीं चतुर्दशीम्॥ 12 ॥

yūthasyādyāṃ mahābhāgāṃ śakunīṃ revatīṃ tathā | tithīnāṃ pañcamīṃ ṣaṣṭhīṃ pūrṇamāsīṃ caturdaśīm

सप्तविंशतिऋक्षाणि नद्यः सर्वा दिशो दश ।नगरोपवनोद्यानद्वाराट्टालकवासिनीम्॥ 13 ॥

saptaviṃśatiṛkṣāṇi nadyaḥ sarvā diśo daśa | nagaropavanodyānadvārāṭṭālakavāsinīm

ह्रीं श्रीं गङ्गां च गन्धर्वां योगिनीं योगदां सताम् ।कीर्तिमाशां दिशं स्पर्शां नमस्यामि सरस्वतीम्॥ 14 ॥

hrīṃ śrīṃ gaṅgāṃ ca gandharvāṃ yoginīṃ yogadāṃ satām | kīrtimāśāṃ diśaṃ sparśāṃ namasyāmi sarasvatīm

वेदानां मातरं चैव सावित्रीं भक्तवत्सलाम् ।तपस्विनीं शान्तिकरीमेकानंशां सनातनाम्॥ 15 ॥

vedānāṃ mātaraṃ caiva sāvitrīṃ bhaktavatsalām | tapasvinīṃ śāntikarīmekānaṃśāṃ sanātanām

कौटीर्यां मदिरां चण्डामिलां मलयवासिनीम् ।भूतधात्रीं भयकरीं कूष्माण्डीं कुसुमप्रियाम्॥ 16 ॥

kauṭīryāṃ madirāṃ caṇḍāmilāṃ malayavāsinīm | bhūtadhātrīṃ bhayakarīṃ kūṣmāṇḍīṃ kusumapriyām

दारुणीं मदिरावासां विन्ध्यकैलासवासिनीम् ।वराङ्गनां सिंहरथीं बहुरूपां वृषध्वजाम्॥ 17 ॥

dāruṇīṃ madirāvāsāṃ vindhyakailāsavāsinīm | varāṅganāṃ siṃharathīṃ bahurūpāṃ vṛṣadhvajām

दुर्लभां दुर्जयां दुर्गां निशुम्भभयदर्शिनीम् ।सुरप्रियां सुरां देवीं वज्रपाण्यनुजां शिवाम्॥ 18 ॥

durlabhāṃ durjayāṃ durgāṃ niśumbhabhayadarśinīm | surapriyāṃ surāṃ devīṃ vajrapāṇyanujāṃ śivām

किरातीं चीरवसनां चौरसेनानमस्कृताम् ।आज्यपां सोमपां सौम्यां सर्वपर्वतवासिनीम्॥ 19 ॥

kirātīṃ cīravasanāṃ caurasenānamaskṛtām | ājyapāṃ somapāṃ saumyāṃ sarvaparvatavāsinīm

निशुम्भशुम्भमथनीं गजकुम्भोपमस्तनीम् ।जननीं सिद्धसेनस्य सिद्धचारणसेविताम्॥ 20 ॥

niśumbhaśumbhamathanīṃ gajakumbhopamastanīm | jananīṃ siddhasenasya siddhacāraṇasevitām

चरां कुमारप्रभवां पार्वतीं पर्वतात्मजाम् ।पञ्चाशद्देवकन्यानां पत्न्यो देवगणस्य च॥ 21 ॥

carāṃ kumāraprabhavāṃ pārvatīṃ parvatātmajām | pañcāśaddevakanyānāṃ patnyo devagaṇasya ca

कद्रुपुत्रसहस्रस्य पुत्रपौत्रवरस्त्रियः ।माता पिता जगन्मान्या दिवि देवाप्सरोगणैः॥ 22 ॥

kadruputrasahasrasya putrapautravarastriyaḥ | mātā pitā jaganmānyā divi devāpsarogaṇaiḥ

ऋषिपत्नीगणानां च यज्ञगन्धर्वयं पिताम् ।विद्याधराणां नारीषु साध्वीषु मनुजासु च॥ 23 ॥

ṛṣipatnīgaṇānāṃ ca yajñagandharvayaṃ pitām | vidyādharāṇāṃ nārīṣu sādhvīṣu manujāsu ca

एवमेतासु नारीषु सर्वभूताश्रया ह्यसि ।नमस्कृतासि त्रैलोक्ये किन्नरोद्गीतसेविते॥ 24 ॥

evametāsu nārīṣu sarvabhūtāśrayā hyasi | namaskṛtāsi trailokye kinnarodgītasevite

अचिन्त्या ह्यप्रमेयासि यासि सासि नमोऽस्तु ते ।एभिर्नामभिरन्यैश्च कीर्तिता ह्यसि गौतमि॥ 25 ॥

acintyā hyaprameyāsi yāsi sāsi namo'stu te | ebhirnāmabhiranyaiśca kīrtitā hyasi gautami

त्वत्प्रसादादविघ्नेन क्षिप्रं मुच्येय बन्धनात् ।अवेक्षस्व विशालाक्षि पादौ ते शरणं व्रजे॥ 26 ॥

tvatprasādādavighnena kṣipraṃ mucyeya bandhanāt | avekṣasva viśālākṣi pādau te śaraṇaṃ vraje

सर्वेषामेव बन्धानां मोक्षणं कर्तुमर्हसि ।ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च चन्द्रसूर्याग्निमारुताः॥ 27 ॥

sarveṣāmeva bandhānāṃ mokṣaṇaṃ kartumarhasi | brahmā viṣṇuśca rudraśca candrasūryāgnimārutāḥ

अश्विनौ वसवश्चैव विश्वेसाध्यास्तथैव च ।मरुता सह पर्जन्यो धाता भूमिर्दिशो दश॥ 28 ॥

aśvinau vasavaścaiva viśvesādhyāstathaiva ca | marutā saha parjanyo dhātā bhūmirdiśo daśa

गावो नक्षत्रवंशाश्च ग्रहा नद्यो ह्रदास्तथा ।सरितः सागराश्चैव नानाविद्याधरोरगाः॥ 29 ॥

gāvo nakṣatravaṃśāśca grahā nadyo hradāstathā | saritaḥ sāgarāścaiva nānāvidyādharoragāḥ

तथा नागाः सुपर्वाणो गन्धर्वाप्सरसां गणाः ।कृत्स्नं जगदिदं प्रोक्तं देव्या नामानुकीर्तनात्॥ 30 ॥

tathā nāgāḥ suparvāṇo gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ | kṛtsnaṃ jagadidaṃ proktaṃ devyā nāmānukīrtanāt

देव्याः स्तवमिमं पुण्यं यः पठेत् सुसमाहितः ।सा तस्मै सप्तमे मासि वरमग्र्यं प्रयच्छति॥ 31 ॥

devyāḥ stavamimaṃ puṇyaṃ yaḥ paṭhet susamāhitaḥ | sā tasmai saptame māsi varamagryaṃ prayacchati

अष्टादशभुजा देवी दिव्याभरणभूषिता ।हारशोभितसर्वाङ्गी मुकुटोज्ज्वलभूषणा॥ 32 ॥

aṣṭādaśabhujā devī divyābharaṇabhūṣitā | hāraśobhitasarvāṅgī mukuṭojjvalabhūṣaṇā

कात्यायनि स्तूयसे त्वं वरमग्र्यं प्रयच्छसि ।अतः स्तवीमि त्वां देवीं वरदे वामलोचने॥ 33 ॥

kātyāyani stūyase tvaṃ varamagryaṃ prayacchasi | ataḥ stavīmi tvāṃ devīṃ varade vāmalocane

नमोऽस्तु ते महादेवि सुप्रीता मे सदा भव ।प्रयच्छ त्वं वरं ह्यायुः पुष्टिं चैव क्षमां धृतिम्॥ 34 ॥

namo'stu te mahādevi suprītā me sadā bhava | prayaccha tvaṃ varaṃ hyāyuḥ puṣṭiṃ caiva kṣamāṃ dhṛtim

बन्धनस्थो विमुच्येयं सत्यमेतद् भवेदिति ।एवं स्तुता महादेवी दुर्गा दुर्गपराक्रमा॥ 35 ॥

bandhanastho vimucyeyaṃ satyametad bhavediti | evaṃ stutā mahādevī durgā durgaparākramā

सान्निध्यं कल्पयामास अनिरुद्धस्य बन्धने ।अनिरुद्धहितार्थाय देवी शरणवत्सला॥ 36 ॥

sānnidhyaṃ kalpayāmāsa aniruddhasya bandhane | aniruddhahitārthāya devī śaraṇavatsalā

बद्धं बाणपुरे वीरमनिरुद्धं व्यमोक्षयत् ।सान्त्वयामास तं वीरमनिरुद्धममर्षणम्॥ 37 ॥

baddhaṃ bāṇapure vīramaniruddhaṃ vyamokṣayat | sāntvayāmāsa taṃ vīramaniruddhamamarṣaṇam

पूजयामास तां वीरः सोऽनिरुद्धः प्रतापवान् ।प्रसादं दर्शयामास अनिरुद्धस्य बन्धने॥ 38 ॥

pūjayāmāsa tāṃ vīraḥ so'niruddhaḥ pratāpavān | prasādaṃ darśayāmāsa aniruddhasya bandhane

नागपाशेन बद्धस्य तस्योषाहृतचेतसः ।स्फोटयित्वा कराग्रेण पञ्जरं वज्रसन्निभम्॥ 39 ॥

nāgapāśena baddhasya tasyoṣāhṛtacetasaḥ | sphoṭayitvā karāgreṇa pañjaraṃ vajrasannibham

रुद्धं बाणपुरे वीरं सानिरुद्धमभाषत ।सान्त्वयन्ती वचो देवी प्रसादाभिमुखी तदा॥ 40 ॥

ruddhaṃ bāṇapure vīraṃ sāniruddhamabhāṣata | sāntvayantī vaco devī prasādābhimukhī tadā

चक्रायुधो मोक्षयितानिरुद्ध त्वां बन्धनादाशु सहस्व कालम् ।छित्त्वा स बाणस्य सहस्रबाहुं पुरीं निजां नेष्यति दैत्यसूदनः॥ 41 ॥

cakrāyudho mokṣayitāniruddha tvāṃ bandhanādāśu sahasva kālam | chittvā sa bāṇasya sahasrabāhuṃ purīṃ nijāṃ neṣyati daityasūdanaḥ

ततोऽनिरुद्धः पुनरेव देवीं तुष्टाव हृष्टः शशिकान्तवक्त्रः ।नमोऽस्तु ते देवि वरप्रदे शिवे नमोऽस्तु ते देवि सुरारिनाशिनि॥ 42 ॥

tato'niruddhaḥ punareva devīṃ tuṣṭāva hṛṣṭaḥ śaśikāntavaktraḥ | namo'stu te devi varaprade śive namo'stu te devi surārināśini

नमोऽस्तु ते कामचरे सदाशिवे नमोऽस्तु ते सर्वहितैषिणि प्रिये ।नमोऽस्तु ते भीतिकरि द्विषां सदा नमोऽस्तु ते बन्धनमोक्षकारिणि॥ 43 ॥

namo'stu te kāmacare sadāśive namo'stu te sarvahitaiṣiṇi priye | namo'stu te bhītikari dviṣāṃ sadā namo'stu te bandhanamokṣakāriṇi

ब्रह्माणीन्द्राणि रुद्राणि भूतभव्यभवे शिवे ।त्राहि मां सर्वभीतिभ्यो नारायणि नमोऽस्तु ते॥ 44 ॥

brahmāṇīndrāṇi rudrāṇi bhūtabhavyabhave śive | trāhi māṃ sarvabhītibhyo nārāyaṇi namo'stu te

नमोऽस्तु ते जगन्नाथे प्रिये दान्ते महाव्रते ।भक्तिप्रिये जगन्मातः शैलपुत्रि वसुन्धरे॥ 45 ॥

namo'stu te jagannāthe priye dānte mahāvrate | bhaktipriye jaganmātaḥ śailaputri vasundhare

त्राहि मां त्वं विशालाक्षि नारायणि नमोऽस्तु ते ।त्रायस्व सर्वदुःखेभ्यो दानवानां भयङ्करि॥ 46 ॥

trāhi māṃ tvaṃ viśālākṣi nārāyaṇi namo'stu te | trāyasva sarvaduḥkhebhyo dānavānāṃ bhayaṅkari

रुद्रप्रिये महाभागे भक्तानामार्तिनाशिनि ।नमामि शिरसा देवीं बन्धनस्थो विमोक्षितः॥ 47 ॥

rudrapriye mahābhāge bhaktānāmārtināśini | namāmi śirasā devīṃ bandhanastho vimokṣitaḥ

आर्यास्तवमिदं पुण्यं यः पठेत् सुसमाहितः ।सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति ।बन्धनस्थो विमुच्येत सत्यं व्यासवचो यथा॥ 48 ॥

āryāstavamidaṃ puṇyaṃ yaḥ paṭhet susamāhitaḥ | sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati | bandhanastho vimucyeta satyaṃ vyāsavaco yathā