Parva 2, Adhyāya 82

षट्पुरवासिनां असुराणां सङ्क्षेपेण परिचयः, तेभ्यः ब्रह्मणा शिवेन च वरदानं वैशम्पायन धर्मज्ञ व्यासशिष्य तपोधन ।पारिजातस्य हरणे षट्पुरं परिकीर्तितम्॥ 1 ॥

ṣaṭpuravāsināṃ asurāṇāṃ saṅkṣepeṇa paricayaḥ, tebhyaḥ brahmaṇā śivena ca varadānaṃ vaiśampāyana dharmajña vyāsaśiṣya tapodhana | pārijātasya haraṇe ṣaṭpuraṃ parikīrtitam

निवासोऽसुरमुख्यानां दारुणानां तपोधन ।तेषां वधं मुनिश्रेष्ठ कीर्तयस्वान्धकस्य च॥ 2 ॥

nivāso'suramukhyānāṃ dāruṇānāṃ tapodhana | teṣāṃ vadhaṃ muniśreṣṭha kīrtayasvāndhakasya ca

त्रिपुरे निहते वीर रुद्रेणाक्लिष्टकर्मणा ।तत्र प्रधाना बहवो बभूवुरसुरोत्तमाः॥ 3 ॥

tripure nihate vīra rudreṇākliṣṭakarmaṇā | tatra pradhānā bahavo babhūvurasurottamāḥ

शराग्निना न दग्धास्ते रुद्रेण त्रिपुरालयाः ।षष्टिः शतसहस्राणि न न्यूनान्यधिकानि च॥ 4 ॥

śarāgninā na dagdhāste rudreṇa tripurālayāḥ | ṣaṣṭiḥ śatasahasrāṇi na nyūnānyadhikāni ca

ते ज्ञातिवधसन्तप्ताश्चक्रुर्वीराः पुरा तपः ।जम्बूमार्गे सतामिष्टे महर्षिगणसेविते॥ 5 ॥

te jñātivadhasantaptāścakrurvīrāḥ purā tapaḥ | jambūmārge satāmiṣṭe maharṣigaṇasevite

आदित्याभिमुखा वीराः सहस्राणां शतं समाः ।वायुभक्षा नृपश्रेष्ठ स्तुवन्तः पद्मसम्भवम्॥ 6 ॥

ādityābhimukhā vīrāḥ sahasrāṇāṃ śataṃ samāḥ | vāyubhakṣā nṛpaśreṣṭha stuvantaḥ padmasambhavam

तेषामुदुम्बरं राजन् गण एकः समाश्रितः ।वृक्षं तत्रावसन् वीरास्ते कुर्वन्तो महत्तपः॥ 7 ॥

teṣāmudumbaraṃ rājan gaṇa ekaḥ samāśritaḥ | vṛkṣaṃ tatrāvasan vīrāste kurvanto mahattapaḥ

कपित्थवृक्षमाश्रित्य केचित्तत्रोषिताः पुरा ।सृगालवाटीस्त्वपरे चेरुरुग्रं तथा तपः॥ 8 ॥

kapitthavṛkṣamāśritya kecittatroṣitāḥ purā | sṛgālavāṭīstvapare cerurugraṃ tathā tapaḥ

वटमूले तथा चेरुस्तपः कौरवनन्दन ।अधीयन्तो परं ब्रह्म वटं गत्वासुरात्मजाः॥ 9 ॥

vaṭamūle tathā cerustapaḥ kauravanandana | adhīyanto paraṃ brahma vaṭaṃ gatvāsurātmajāḥ

तेषां तुष्टः प्रजाकर्ता नरदेव पितामहः ।वरं दातुं सुरश्रेष्ठः प्राप्तो धर्मभृतां वरः॥ 10 ॥

teṣāṃ tuṣṭaḥ prajākartā naradeva pitāmahaḥ | varaṃ dātuṃ suraśreṣṭhaḥ prāpto dharmabhṛtāṃ varaḥ

वरं वरयतेत्युक्तास्ते राजन् पद्मयोनिना ।नेषुस्तद्वरदानं तु द्विषन्तस्त्र्यम्बकं विभुम्॥ 11 ॥

varaṃ varayatetyuktāste rājan padmayoninā | neṣustadvaradānaṃ tu dviṣantastryambakaṃ vibhum

इच्छन्तोऽपचितिं गन्तुं ज्ञातीनां कुरुनन्दन ।तानुवाच ततो ब्रह्मा सर्वशः कुरुनन्दन॥ 12 ॥

icchanto'pacitiṃ gantuṃ jñātīnāṃ kurunandana | tānuvāca tato brahmā sarvaśaḥ kurunandana

विश्वस्य जगतः कर्तुः संहर्तुश्च महात्मनः ।कः शक्तोऽपचितिं गन्तुं मास्तु वोऽत्र वृथा श्रमः॥ 13 ॥

viśvasya jagataḥ kartuḥ saṃhartuśca mahātmanaḥ | kaḥ śakto'pacitiṃ gantuṃ māstu vo'tra vṛthā śramaḥ

अनादिमध्यनिधनः सोमो देवो महेश्वरः ।तमासूय सुखं स्वर्गे वस्तुमिच्छन्ति येऽसुराः॥ 14 ॥

anādimadhyanidhanaḥ somo devo maheśvaraḥ | tamāsūya sukhaṃ svarge vastumicchanti ye'surāḥ

ते नेषुस्तत्र केचित् तु दुरात्मानो महासुराः ।अथेषुरपरे राजन्नसुरा भव्यभावनाः॥ 15 ॥

te neṣustatra kecit tu durātmāno mahāsurāḥ | atheṣurapare rājannasurā bhavyabhāvanāḥ

नेषुर्ये सुदुरात्मानस्तानुवाच पितामहः ।वरयध्वं वरं वीरा रुद्रक्रोधमृतेऽसुराः॥ 16 ॥

neṣurye sudurātmānastānuvāca pitāmahaḥ | varayadhvaṃ varaṃ vīrā rudrakrodhamṛte'surāḥ

ते ऊचुः सर्वदेवानामवध्याः स्याम हे विभो ।पुराणि षट् च नो देव भवन्त्यन्तर्महीतले॥ 17 ॥

te ūcuḥ sarvadevānāmavadhyāḥ syāma he vibho | purāṇi ṣaṭ ca no deva bhavantyantarmahītale

सर्वकामसमृद्धार्थं षटपुरं चास्तु नः प्रभो ।वयं च षट्पुरं गत्वा वसेम च सुखं विभो॥ 18 ॥

sarvakāmasamṛddhārthaṃ ṣaṭapuraṃ cāstu naḥ prabho | vayaṃ ca ṣaṭpuraṃ gatvā vasema ca sukhaṃ vibho

रुद्रादुग्रं भयं न स्याद् येन नो ज्ञातयो हताः ।निहतं त्रिपुरं दृष्ट्वा भीताः स्म तपसां निधे॥ 19 ॥

rudrādugraṃ bhayaṃ na syād yena no jñātayo hatāḥ | nihataṃ tripuraṃ dṛṣṭvā bhītāḥ sma tapasāṃ nidhe

असुरा भवतावध्या देवानां शङ्करस्य च ।न बाधिष्यथ चेद्विप्रान् सत्पथस्थान्सतां प्रियान्॥ 20 ॥

asurā bhavatāvadhyā devānāṃ śaṅkarasya ca | na bādhiṣyatha cedviprān satpathasthānsatāṃ priyān

विप्रोपघातं मोहाच्चेत् करिष्यथ कथञ्चन ।नाशं यास्यथ विप्रा हि जगतः परमा गतिः॥ 21 ॥

vipropaghātaṃ mohāccet kariṣyatha kathañcana | nāśaṃ yāsyatha viprā hi jagataḥ paramā gatiḥ

नारायणाद् बिभेतव्यं कुर्वद्भिर्ब्राह्मणाहितम् ।सर्वभूतेषु भगवान् हितं धत्ते जनार्दनः॥ 22 ॥

nārāyaṇād bibhetavyaṃ kurvadbhirbrāhmaṇāhitam | sarvabhūteṣu bhagavān hitaṃ dhatte janārdanaḥ

ते गता असुरा राजन् ब्रह्मणाथ विसर्जिताः ।येऽपि भक्ता महादेवमसुरा धर्मचारिणः॥ 23 ॥

te gatā asurā rājan brahmaṇātha visarjitāḥ | ye'pi bhaktā mahādevamasurā dharmacāriṇaḥ

स्वयं हि दर्शनं तेषां ददौ त्रिपुरनाशनः ।श्वेतं वृषभमारुह्य सोमः सप्रवरः प्रभुः ।उवाचेदं च भगवानसुरान् स सतां गतिः॥ 24 ॥

svayaṃ hi darśanaṃ teṣāṃ dadau tripuranāśanaḥ | śvetaṃ vṛṣabhamāruhya somaḥ sapravaraḥ prabhuḥ | uvācedaṃ ca bhagavānasurān sa satāṃ gatiḥ

वैरमुत्सृज्य दम्भं च हिंसां चासुरसत्तमाः ।मामेव चाश्रितास्तस्माद् वरं साधु ददामि वः॥ 25 ॥

vairamutsṛjya dambhaṃ ca hiṃsāṃ cāsurasattamāḥ | māmeva cāśritāstasmād varaṃ sādhu dadāmi vaḥ

यैर्दीक्षिताः स्थ मुनिभिः सत्क्रियापरमैर्द्विजैः ।सह तैर्गम्यतां स्वर्गः प्रीतोऽहं वः सुकर्मणा॥ 26 ॥

yairdīkṣitāḥ stha munibhiḥ satkriyāparamairdvijaiḥ | saha tairgamyatāṃ svargaḥ prīto'haṃ vaḥ sukarmaṇā

इह ये चैव वत्स्यन्ति तापसा ब्रह्मवादिनः ।अपि कापित्थिका वृक्षे तेषां लोको यथा मम॥ 27 ॥

iha ye caiva vatsyanti tāpasā brahmavādinaḥ | api kāpitthikā vṛkṣe teṣāṃ loko yathā mama

इह मासान्तपक्षान्तौ यः करिष्यति मानवः ।वानप्रस्थेन विधिना पूजयन् मां तपोधनाः॥ 28 ॥

iha māsāntapakṣāntau yaḥ kariṣyati mānavaḥ | vānaprasthena vidhinā pūjayan māṃ tapodhanāḥ

वर्षाणां स सहस्रं तु तपसां प्राप्स्यते फलम् ।कृत्वा त्रिरात्रं विधिवल्लप्स्यते चेप्सितां गतिम्॥ 29 ॥

varṣāṇāṃ sa sahasraṃ tu tapasāṃ prāpsyate phalam | kṛtvā trirātraṃ vidhivallapsyate cepsitāṃ gatim

अर्कद्वीपे निवसतो द्विगुणं तद् भविष्यति ।न विदेशे च भद्रं वो वरमेतद् ददाम्यहम्॥ 30 ॥

arkadvīpe nivasato dviguṇaṃ tad bhaviṣyati | na videśe ca bhadraṃ vo varametad dadāmyaham

श्वेतवाहननामानं यश्च मां पूजयिष्यति ।सर्वतो भयचित्तोऽपि गतिं स मम यास्यति॥ 31 ॥

śvetavāhananāmānaṃ yaśca māṃ pūjayiṣyati | sarvato bhayacitto'pi gatiṃ sa mama yāsyati

औदुम्बरान् वाटमूलान् द्विजान् कापित्थिकानपि ।तथा सृगालवाटीयान् धर्मात्मानो दृढव्रतान्॥ 32 ॥

audumbarān vāṭamūlān dvijān kāpitthikānapi | tathā sṛgālavāṭīyān dharmātmāno dṛḍhavratān

मुनींश्च ब्रह्मवादीयान् सविशेषेण ये नराः ।पूजयिष्यन्ति सततं ते यास्यन्तीप्सितां गतिम्॥ 33 ॥

munīṃśca brahmavādīyān saviśeṣeṇa ye narāḥ | pūjayiṣyanti satataṃ te yāsyantīpsitāṃ gatim

इत्युक्त्वाथ महादेवो भगवाञ्छ्वेतवाहनः ।तैरेव सहितः सर्वै रुद्रलोकं जगाम वै॥ 34 ॥

ityuktvātha mahādevo bhagavāñchvetavāhanaḥ | taireva sahitaḥ sarvai rudralokaṃ jagāma vai

जम्बूमार्गं गमिष्यामि जम्बूमार्गे वसाम्यहम् ।एवं सङ्कल्पमानोऽपि रुद्रलोके महीयते॥ 35 ॥

jambūmārgaṃ gamiṣyāmi jambūmārge vasāmyaham | evaṃ saṅkalpamāno'pi rudraloke mahīyate