Garuda Purana
305
अध्याय 305 / 317

Book 3 - Adhyaya 17

48 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ48 श्लोक

अध्याय 305

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे तृतीयांशे ब्रह्मकाण्डे महालक्ष्म्यवतारादिनिरूपणं नाम षोडशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १७ गरुड उवाच ।चतुर्जन्मसु वै कृष्ण शच्याद्यैः सह भारती ।एकदेह विशिष्टैव भुवि जातेति चोक्तवान्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe tṛtīyāṃśe brahmakāṇḍe mahālakṣmyavatārādinirūpaṇaṃ nāma ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 17 garuḍa uvāca / caturjanmasu vai kṛṣṇa śacyādyaiḥ saha bhāratī / ekadeha viśiṣṭaiva bhuvi jāteti coktavān

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, O noble one, I shall tell you the reason thereof. Please listen.

अध्याय 305

श्लोक 2

कारणं ब्रूहि मे ब्रह्मन् शिष्याय तव सुव्रत ।गरुडेनैवमुक्तस्तमुवाच मधुसूदनः

kāraṇaṃ brūhi me brahman śiṣyāya tava suvrata / garuḍenaivamuktastamuvāca madhusūdanaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

In the presence of Brahma, they displayed their amorous feelings. O best of birds, on seeing that they were excited by love, Brahma cursed all the four.

अध्याय 305

श्लोक 3

श्रीकृष्ण उवाच ।विशिष्टदेहसं प्राप्तौ भारत्याः पक्षिसत्तम ।वक्ष्यामि कारणं वीन्द्र सावधानमनाः शृणु

śrīkṛṣṇa uvāca / viśiṣṭadehasaṃ prāptau bhāratyāḥ pakṣisattama / vakṣyāmi kāraṇaṃ vīndra sāvadhānamanāḥ śṛṇu

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"Since you are excited by love, you will be born as mortals and will marry the mortals."

अध्याय 305

श्लोक 4

पुरा कृतयुगे वीन्द्र रुद्रभार्या च पार्वती ।इन्द्रभार्या शची देवी यम भार्याच शामला

purā kṛtayuge vīndra rudrabhāryā ca pārvatī / indrabhāryā śacī devī yama bhāryāca śāmalā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

In the second birth, you will be born as human beings but turn unchaste. In the third birth you will be born as human beings and married to men with whom you will remain for life.

अध्याय 305

श्लोक 5

अश्विभार्या उषा देवी भर्तृभिः सहिता खग ।ब्रह्मलोकं ययुस्तत्र ब्रह्माणं ददृशुस्तदा

aśvibhāryā uṣā devī bhartṛbhiḥ sahitā khaga / brahmalokaṃ yayustatra brahmāṇaṃ dadṛśustadā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

In the fourth birth, as in the first, you will not turn unchaste and you will not be separated from your husbands.

अध्याय 305

श्लोक 6

हावं भावं विलासं च दर्शयामासुरञ्जसा ।दृष्ट्वा ता उद्धता ब्रह्मा शशाप खगसत्तम

hāvaṃ bhāvaṃ vilāsaṃ ca darśayāmāsurañjasā / dṛṣṭvā tā uddhatā brahmā śaśāpa khagasattama

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thus cursed by Brahma, the four ladies discussed the matter among themselves on the peak of Meru. They said:

अध्याय 305

श्लोक 7

उद्धताश्च यतो यूयं मानुषीं योनिमाप्स्यथ ।तत्र स्वभर्तृसंयोगमवाप्स्यथ खगेश्वर

uddhatāśca yato yūyaṃ mānuṣīṃ yonimāpsyatha / tatra svabhartṛsaṃyogamavāpsyatha khageśvara

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"The curse of Brahma cannot be nullified, though we make hundreds of attempts. Association of the divine with the human is not commendable. It brings misfortune.

अध्याय 305

श्लोक 8

एवं शप्तास्तु ताः सर्वा आजग्मुर्मेरुपर्वतम् ।तत्रोपविष्टं ब्रह्माणं वञ्चयामासुरञ्जसा

evaṃ śaptāstu tāḥ sarvā ājagmurmeruparvatam / tatropaviṣṭaṃ brahmāṇaṃ vañcayāmāsurañjasā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"O ladies of good vow, wherefore do you worship me?" Being devoted to her, they expressed their woes thus.

अध्याय 305

श्लोक 9

तूष्णीमेव स्थिते वीन्द्र वञ्चयन्त्यः स्थिताः पुनः ।ततस्तूष्णीं स्थितं वीन्द्र वञ्चयामासुरञ्जसा

tūṣṇīmeva sthite vīndra vañcayantyaḥ sthitāḥ punaḥ / tatastūṣṇīṃ sthitaṃ vīndra vañcayāmāsurañjasā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Now, that we shall be united with human beings we shall not incur the sin of unchastity if we unite ourselves with Vayu. O Bharat!, we desire to be identical with you in these births.

अध्याय 305

श्लोक 10

त्रिवारानन्तरं ब्रह्मा शप्तवांस्ता महाप्रभुः ।त्रिवारं वञ्चनं यस्मादेकवारं च दर्शनम्

trivārānantaraṃ brahmā śaptavāṃstā mahāprabhuḥ / trivāraṃ vañcanaṃ yasmādekavāraṃ ca darśanam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thus urged by the ladies, O best of birds, Bharat! agreed to their request and descended to the earth together with those ladies.

अध्याय 305

श्लोक 11

किं चाश्रुत्वातः पश्चाच्चतुर्जन्मसु भूतले ।एकदेहान्मानुषत्वं भविष्यति न संशयः

kiṃ cāśrutvātaḥ paścāccaturjanmasu bhūtale / ekadehānmānuṣatvaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Since urged by Parvat! you have displayed amours to lord Brahma, Parvat! will be considered to be the best amongst you all.

अध्याय 305

श्लोक 12

द्वितीये जन्मनि तथा अन्यगात्वमवाप्स्यथ ।तृतीये जन्मनि तथा भर्तृसंयोग माप्स्यथ

dvitīye janmani tathā anyagātvamavāpsyatha / tṛtīye janmani tathā bhartṛsaṃyoga māpsyatha

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Even though she remains in the company of lord Kfsna, she will not be sexually united with him.

अध्याय 305

श्लोक 13

जन्मन्याद्ये चतुर्थे च नान्यगात्वमवाप्स्यथ ।तथा स्वभर्तृसंयोगं नावाप्स्यथ च सर्वशः

janmanyādye caturthe ca nānyagātvamavāpsyatha / tathā svabhartṛsaṃyogaṃ nāvāpsyatha ca sarvaśaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thus, lord Hari, stationed in the heart of Rudra, conferred boon to the ladies and disappeared.

अध्याय 305

श्लोक 14

एवं शप्तास्तु ताः सर्वा ब्रह्मणा पक्षिसत्तम ।तदा विचारयामासुर्मिलित्वा मेरुमूर्धनि

evaṃ śaptāstu tāḥ sarvā brahmaṇā pakṣisattama / tadā vicārayāmāsurmilitvā merumūrdhani

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

When the lord had left for his celestial abode, the ladies gave up their physical bodies and were born as daughters to king Nala and were named Indrasena and others.

अध्याय 305

श्लोक 15

ब्रह्मशापस्त्वनिर्वाय उपायैः शतशोपि च ।नीचैः समागमो निन्द्यस्तथैव च विपत्तिदः

brahmaśāpastvanirvāya upāyaiḥ śataśopi ca / nīcaiḥ samāgamo nindyastathaiva ca vipattidaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

They went to forest (for living an ascetic's life) but fell in love with Sage Mudgala at first sight.

अध्याय 305

श्लोक 16

उत्तमेन च संगेन दैवेनाप्यर्थदो भवेत् ।देवानामुत्तमो वायुस्तदर्थं संगमाचरेत्

uttamena ca saṃgena daivenāpyarthado bhavet / devānāmuttamo vāyustadarthaṃ saṃgamācaret

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

At the same time, Vayu intervened and overpowered Mudgala. Vayu copulated with Bharati and her companions.

अध्याय 305

श्लोक 17

विचार्यैवमुमाद्या भारत्याः सेवां तु चक्रिरे ।सहस्रवत्सरान्ते सा भारती तोषिताब्रवीत्

vicāryaivamumādyā bhāratyāḥ sevāṃ tu cakrire / sahasravatsarānte sā bhāratī toṣitābravīt

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

While she lived as Kr?na she had the recollection that she was in fact Bharati. Saci and others too recollected their original Self but only sometimes.

अध्याय 305

श्लोक 18

मत्सेवां च किमर्थं वै ह्याचरिष्यन्ति सुव्रताः ।तस्यां रक्ताश्च ता देव्यस्त्वब्रुवन्स्वचिकीर्षितम्

matsevāṃ ca kimarthaṃ vai hyācariṣyanti suvratāḥ / tasyāṃ raktāśca tā devyastvabruvansvacikīrṣitam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

When Parvati indulged in intercourse with her husband she had no such idea. She thought she was indulging in love-sport in a dream.

अध्याय 305

श्लोक 19

पुरा वयं तु शप्ताः स्म ब्रह्मणा क्रोधरूपिणा ।एकदेहान्मानुषत्वमवाप्स्यथ वराङ्गनाः

purā vayaṃ tu śaptāḥ sma brahmaṇā krodharūpiṇā / ekadehānmānuṣatvamavāpsyatha varāṅganāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Similarly, Bharati had no intercourse with Yudhi¬ sthira, Arjuna and others, since they could not copulate with a mortal.

अध्याय 305

श्लोक 20

चतुर्थजन्मन्यप्येवं द्वितीये जन्मनि प्रभो ।समाप्स्यथान्यगात्वं चेत्येवं शप्ता ह भामिनि

caturthajanmanyapyevaṃ dvitīye janmani prabho / samāpsyathānyagātvaṃ cetyevaṃ śaptā ha bhāmini

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The gods know some peculiar ways of copulation, of which the mortals are quite ignorant.

अध्याय 305

श्लोक 21

अस्माकं वायुना देवेनान्यगात्वं न दोषभाक् ।अतस्त्वयैकदेहत्वमिच्छामो देवि जन्मसु

asmākaṃ vāyunā devenānyagātvaṃ na doṣabhāk / atastvayaikadehatvamicchāmo devi janmasu

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

When Bharati, etc. in the form of DraupadI are copulating, their male partners are divine beings, not human ones. Hence, their copulation with human beings such as Arjuna is not untenable.

अध्याय 305

श्लोक 22

हत्युक्ता ताभिरथ च तथैत्युक्त्वा द्विजोत्तम ।सा पार्वत्यादिभिर्युक्ता भारतीत्यभवद्भुवि

hatyuktā tābhiratha ca tathaityuktvā dvijottama / sā pārvatyādibhiryuktā bhāratītyabhavadbhuvi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Addressed thus by them, and saying "So be it," O best of brahmins, she, joined with Parvati and the others, became Bharati on earth.

अध्याय 305

श्लोक 23

शिवनाम्नो द्विजस्यैव गृहे सा तु कुमारिका ।कर्मैक्यार्थं तपश्चक्रेः विष्णोश्च शिवसंज्ञिनः

śivanāmno dvijasyaiva gṛhe sā tu kumārikā / karmaikyārthaṃ tapaścakreḥ viṣṇośca śivasaṃjñinaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

In the house of a brahmin named Shiva, that maiden performed austerities for the sake of union in action with Vishnu, who bore the name Shiva.

अध्याय 305

श्लोक 24

तपसा तोषिता विष्णुः शिव संज्ञो महाप्रभुः ।वरं प्रादात्तृतीयेस्मिन्कृष्णजन्मनि भो स्त्रियः

tapasā toṣitā viṣṇuḥ śiva saṃjño mahāprabhuḥ / varaṃ prādāttṛtīyesminkṛṣṇajanmani bho striyaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Pleased by her austerity, Vishnu, the great Lord called Shiva, gave a boon: "In this third, the Krishna birth, O women,

अध्याय 305

श्लोक 25

सम्यक्त्वभर्तृसंयोगो भविष्यति विना भवम् ।यतोनया च पार्वत्या प्रेरिता एव सर्वशः

samyaktvabhartṛsaṃyogo bhaviṣyati vinā bhavam / yatonayā ca pārvatyā preritā eva sarvaśaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

there will be proper union with your own husbands, apart from Bhava; since by her, by Parvati, you were all impelled,

अध्याय 305

श्लोक 26

विलासं दर्शयामास ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ।अतः सा पार्वाती श्रेष्ठा ब्रह्मदेहे न संशयः

vilāsaṃ darśayāmāsa brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ / ataḥ sā pārvātī śreṣṭhā brahmadehe na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

she showed her dalliance to Brahma, the Supreme One; therefore that Parvati is foremost in Brahma's body, without doubt.

अध्याय 305

श्लोक 27

कृष्णदेहेपि तस्यास्तु न भविष्यति संगमः ।अन्यगात्वं द्वितीयेस्मिन्भविष्यति न संशयः

kṛṣṇadehepi tasyāstu na bhaviṣyati saṃgamaḥ / anyagātvaṃ dvitīyesminbhaviṣyati na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Even in Krishna's body there will be no union with her; in this second one there will surely be 'going to another.'"

अध्याय 305

श्लोक 28

रुद्रान्तः स्थो हरिश्चैव वहं दत्त्वा स्त्रियां प्रभुः ।अन्तर्धानं ययौ श्रीमान्स्वलोकं गतवानभूत्

rudrāntaḥ stho hariścaiva vahaṃ dattvā striyāṃ prabhuḥ / antardhānaṃ yayau śrīmānsvalokaṃ gatavānabhūt

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Hari, dwelling within Rudra, having given the boon to the woman, vanished, and the glorious Lord went to his own world.

अध्याय 305

श्लोक 29

विसृज्य ताश्च तं देहं बभूवुर्नलकन्यकाः ।इन्द्रसेनेति संज्ञां च लब्ध्वा ताश्च तपोवनम्

visṛjya tāśca taṃ dehaṃ babhūvurnalakanyakāḥ / indraseneti saṃjñāṃ ca labdhvā tāśca tapovanam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Giving up that body, they became daughters of Nala; taking the name Indrasena, they went to a grove of austerity.

अध्याय 305

श्लोक 30

ययुस्तत्र चरन्त्यस्ता ददृशुर्मुद्गलं त्वृषिम् ।तस्य दर्शनमात्रेण बभूवुः काममोहिताः

yayustatra carantyastā dadṛśurmudgalaṃ tvṛṣim / tasya darśanamātreṇa babhūvuḥ kāmamohitāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Wandering there, they saw the sage Mudgala; at the mere sight of him they became infatuated with desire.

अध्याय 305

श्लोक 31

मुद्गलस्याभिमानं हि नाशयित्वा च मारुतः ।रमयामास तत्रस्था भारत्यादिवराङ्गनाः

mudgalasyābhimānaṃ hi nāśayitvā ca mārutaḥ / ramayāmāsa tatrasthā bhāratyādivarāṅganāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Destroying Mudgala's sense of self, Maruta enjoyed there the excellent women, Bharati and the others.

अध्याय 305

श्लोक 32

तद्देहेन विसृष्टा सा बभूव द्रौपदीति च ।यस्मात्सा द्रुपदाज्जाता तस्मात्सा द्रौपदी स्मृता

taddehena visṛṣṭā sā babhūva draupadīti ca / yasmātsā drupadājjātā tasmātsā draupadī smṛtā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Released from that body, she became Draupadi; because she was born of Drupada she is remembered as Draupadi.

अध्याय 305

श्लोक 33

वेदिमध्यात्समुद्भूता तस्मात्सायोनिजा स्मृता ।कृष्णवर्णा यतस्तस्मात्सा कृष्णा भूतले स्मृता

vedimadhyātsamudbhūtā tasmātsāyonijā smṛtā / kṛṣṇavarṇā yatastasmātsā kṛṣṇā bhūtale smṛtā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Because she arose from the middle of the altar she is remembered as not womb-born; because she was dark in colour she is remembered on earth as Krishna.

अध्याय 305

श्लोक 34

कृष्णादेहपि भारत्या अभिमानः सदा स्मृतः ।शच्यादेरभिमानस्तु तस्मिन्देहे कदाचन

kṛṣṇādehapi bhāratyā abhimānaḥ sadā smṛtaḥ / śacyāderabhimānastu tasmindehe kadācana

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

In Krishna's body too Bharati's presiding sense is always remembered; that of Shachi and the others only sometimes in that body.

अध्याय 305

श्लोक 35

यस्याः स्वभर्तृसंयोगकाले च खगसत्तम ।अभिमानस्तदैव स्यात्तस्या एव न चान्यथा

yasyāḥ svabhartṛsaṃyogakāle ca khagasattama / abhimānastadaiva syāttasyā eva na cānyathā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

At the time of union with her own husband, O best of birds, the presiding sense belongs to her alone, and not otherwise.

अध्याय 305

श्लोक 36

एतासां रमणे काले उमायाः पक्षिसत्तम ।अभिमानश्च नास्त्येव स्वाप एव रताः सदा

etāsāṃ ramaṇe kāle umāyāḥ pakṣisattama / abhimānaśca nāstyeva svāpa eva ratāḥ sadā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

At the time of their enjoyment, O best of birds, Uma has no presiding sense at all; she is always in sleep alone.

अध्याय 305

श्लोक 37

पार्थस्य रमणे काले द्रौपद्याश्च कलेवरे ।भारत्याश्च तथा शच्या अभिमानद्वयं स्मृतम्

pārthasya ramaṇe kāle draupadyāśca kalevare / bhāratyāśca tathā śacyā abhimānadvayaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

At the time of Partha's enjoyment, in Draupadi's body, the twofold presiding sense of Bharati and Shachi is remembered.

अध्याय 305

श्लोक 38

उमादेः श्याम लादेश्च अभिमानक्षतिस्तदा ।सर्वासां स्वाप एव स्यान्नात्र कार्या विचारणा

umādeḥ śyāma lādeśca abhimānakṣatistadā / sarvāsāṃ svāpa eva syānnātra kāryā vicāraṇā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Then the presiding sense of Uma and Shyamala is lost; for all of them there is only sleep; there is no need to consider this.

अध्याय 305

श्लोक 39

अर्जुनं वीररूपेण प्रविष्टो वायुरेव च ।भारतीं रमते नित्यं शामलां च युधिष्ठिरः

arjunaṃ vīrarūpeṇa praviṣṭo vāyureva ca / bhāratīṃ ramate nityaṃ śāmalāṃ ca yudhiṣṭhiraḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Vayu alone, having entered Arjuna in the form of a hero, always enjoys Bharati, and Yudhishthira Shyamala.

अध्याय 305

श्लोक 40

सुंदरेण च रूपेण प्रविष्टो नकुले मरुत् ।रमते भारतीं नित्यं नकुलश्चाप्युषां खग

suṃdareṇa ca rūpeṇa praviṣṭo nakule marut / ramate bhāratīṃ nityaṃ nakulaścāpyuṣāṃ khaga

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Maruta, having entered Nakula in a beautiful form, always enjoys Bharati, and Nakula Usha, O bird.

अध्याय 305

श्लोक 41

नीतिरूपेण चाविष्टो सहदेवे च मारुतः ।द्रौपदीं रमते नित्यं सहदेवोत्पयुषां खग

nītirūpeṇa cāviṣṭo sahadeve ca mārutaḥ / draupadīṃ ramate nityaṃ sahadevotpayuṣāṃ khaga

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Maruta, having entered Sahadeva in the form of good conduct, always enjoys Draupadi, and Sahadeva Usha too, O bird.

अध्याय 305

श्लोक 42

शच्याद्या द्रौपदीदेहे नापुः संगं च मारुतः ।तासामतोन्यगामित्वं कृष्णादेहे न चिन्तयेत्

śacyādyā draupadīdehe nāpuḥ saṃgaṃ ca mārutaḥ / tāsāmatonyagāmitvaṃ kṛṣṇādehe na cintayet

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Shachi and the others did not attain union with Maruta in Draupadi's body; therefore one should not think of their 'going to another' in Krishna's body.

अध्याय 305

श्लोक 43

धर्मादिदेहसंगं च भारत्या नैव चिन्तयेत् ।मनुजस्य च देहस्य तासां संगं चिन्तयेत्

dharmādidehasaṃgaṃ ca bhāratyā naiva cintayet / manujasya ca dehasya tāsāṃ saṃgaṃ cintayet

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Nor should one think of Bharati's union with the bodies of Dharma and the others; one should think of their union as with a human body.

अध्याय 305

श्लोक 44

अपरोक्षवतीनां तु तासां लेपो न सर्वथा ।अथवा मुद्गलस्येव रतिकाले खगेश्वर

aparokṣavatīnāṃ tu tāsāṃ lepo na sarvathā / athavā mudgalasyeva ratikāle khageśvara

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

For those who have direct realization there is no taint at all; or, as at Mudgala's time of love, O lord of birds,

अध्याय 305

श्लोक 45

रमणं चक्रुरेवं ता अतो दोषो न विद्यते ।एकस्मिन्दिवसे वीन्द्र धर्मो वायुश्च तावुभौ

ramaṇaṃ cakrurevaṃ tā ato doṣo na vidyate / ekasmindivase vīndra dharmo vāyuśca tāvubhau

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

they took their pleasure thus, and so there is no fault. On one day, O lord of birds, Dharma and Vayu both

अध्याय 305

श्लोक 46

रमणं चक्रतुः सम्यक्कृष्णादेहे ऽपि मानद ।तथाप्यनन्यागामित्वं चिन्तनीयं न संशयः

ramaṇaṃ cakratuḥ samyakkṛṣṇādehe 'pi mānada / tathāpyananyāgāmitvaṃ cintanīyaṃ na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

enjoyed her fully in Krishna's body, O giver of honour; still, her not going to another is to be thought of, without doubt.

अध्याय 305

श्लोक 47

सुराणां सुरभोग्याश्च भोगं जानन्ति देवताः ।न जानन्त्येव मर्त्यांस्तु तेषु देहेषु ते पुनः

surāṇāṃ surabhogyāśca bhogaṃ jānanti devatāḥ / na jānantyeva martyāṃstu teṣu deheṣu te punaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The gods know the enjoyment of gods and of what gods enjoy; they do not know mortals, nor themselves in those bodies again.

अध्याय 305

श्लोक 48

नीरक्षीरविविकं च हंसो वेत्ति न चापरः ।अतः स्वभर्तृसंयोगं कृष्णादेहेन चिन्तयेत् कृष्णादेहेन्यगामित्वं नैव चिन्त्यं खगेश्वर

nīrakṣīravivikaṃ ca haṃso vetti na cāparaḥ / ataḥ svabhartṛsaṃyogaṃ kṛṣṇādehena cintayet kṛṣṇādehenyagāmitvaṃ naiva cintyaṃ khageśvara

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Only the swan knows how to separate milk from water, and no other; so one should think of union with her own husband through Krishna's body; 'going to another' in Krishna's body is not to be thought of, O lord of birds.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।