Skandha 4, Adhyāya 25

राजोवाच ।सन्देहो मे मुनिश्रेष्ठ जायते वचनात्तव ।वैष्णवांशे भगवति दुःखोत्पत्तिं विलोक्य च॥ 1 ॥

rājovāca | sandeho me muniśreṣṭha jāyate vacanāttava | vaiṣṇavāṃśe bhagavati duḥkhotpattiṃ vilokya ca

नारायणांशसम्भूतो वासुदेवः प्रतापवान् ।कथं स सूतिकागाराद्धृतो बालो हरेरपि॥ 2 ॥

nārāyaṇāṃśasambhūto vāsudevaḥ pratāpavān | kathaṃ sa sūtikāgārāddhṛto bālo harerapi

सुगुप्तनगरे रम्ये गुप्तेऽथ सूतिकागृहे ।प्रविश्य तेन दैत्येन गृहीतोऽसौ कथं शिशुः॥ 3 ॥

suguptanagare ramye gupte'tha sūtikāgṛhe | praviśya tena daityena gṛhīto'sau kathaṃ śiśuḥ

न ज्ञातो वासुदेवेन चित्रमेतन्ममाद्भुतम् ।जायते महदाश्चर्यं चित्ते सत्यवतीसुत॥ 4 ॥

na jñāto vāsudevena citrametanmamādbhutam | jāyate mahadāścaryaṃ citte satyavatīsuta

ब्रूहि तत्कारणं ब्रह्मन्न ज्ञातं केशवेन यत् ।हरणं तत्रसंस्थेन शिशोर्वा सूतिकागृहात्॥ 5 ॥

brūhi tatkāraṇaṃ brahmanna jñātaṃ keśavena yat | haraṇaṃ tatrasaṃsthena śiśorvā sūtikāgṛhāt

व्यास उवाच ।माया बलवती राजन्नराणां बुद्धिमोहिनी ।शाम्भवी विश्रुता लोके को वा मोहं न गच्छति॥ 6 ॥

vyāsa uvāca | māyā balavatī rājannarāṇāṃ buddhimohinī | śāmbhavī viśrutā loke ko vā mohaṃ na gacchati

मानुषं जन्म सम्प्राप्य गुणाः सर्वेऽपि मानुषाः ।भवन्ति देहजा कामं न देवा नासुरास्तदा॥ 7 ॥

mānuṣaṃ janma samprāpya guṇāḥ sarve'pi mānuṣāḥ | bhavanti dehajā kāmaṃ na devā nāsurāstadā

क्षुत्तृण्निद्रा भयं तन्द्रा व्यामोहः शोकसंशयः ।हर्षश्चैवाभिमानश्च जरामरणमेव च॥ 8 ॥

kṣuttṛṇnidrā bhayaṃ tandrā vyāmohaḥ śokasaṃśayaḥ | harṣaścaivābhimānaśca jarāmaraṇameva ca

अज्ञानं ग्लानिरप्रीतिरीर्ष्यासूया मदः श्रमः ।एते देहभवा भावाः प्रभवन्ति नराधिप॥ 9 ॥

ajñānaṃ glāniraprītirīrṣyāsūyā madaḥ śramaḥ | ete dehabhavā bhāvāḥ prabhavanti narādhipa

यथा हेममृगं रामो न बुबोध पुरोगतम् ।जानक्या हरणञ्चैव जटायुमरणं तथा॥ 10 ॥

yathā hemamṛgaṃ rāmo na bubodha purogatam | jānakyā haraṇañcaiva jaṭāyumaraṇaṃ tathā

अभिषेकदिने रामो वनवासं न वेद च ।तथा न ज्ञातवान् रामः स्वशोकान्मरणं पितुः॥ 11 ॥

abhiṣekadine rāmo vanavāsaṃ na veda ca | tathā na jñātavān rāmaḥ svaśokānmaraṇaṃ pituḥ

अज्ञवद्विचचारासौ पश्यमानो वने वने ।जानकीं न विवेदाथ रावणेन हृतां बलात्॥ 12 ॥

ajñavadvicacārāsau paśyamāno vane vane | jānakīṃ na vivedātha rāvaṇena hṛtāṃ balāt

सहायान् वानरान्कृत्वा हत्वा शक्रसुतं बलात् ।सागरे सेतुबन्धञ्च कृत्वोत्तीर्य सरित्पतिम्॥ 13 ॥

sahāyān vānarānkṛtvā hatvā śakrasutaṃ balāt | sāgare setubandhañca kṛtvottīrya saritpatim

प्रेषयामास सर्वासु दिक्षु तान्कपिकुञ्जरान् ।सङ्ग्रामं कृतवान्घोरं दुःखं प्राप रणाजिरे॥ 14 ॥

preṣayāmāsa sarvāsu dikṣu tānkapikuñjarān | saṅgrāmaṃ kṛtavānghoraṃ duḥkhaṃ prāpa raṇājire

बन्धनं नागपाशेन प्राप रामो महाबलः ।गरुडान्मोक्षणं पश्चादन्वभूद्रघुनन्दनः॥ 15 ॥

bandhanaṃ nāgapāśena prāpa rāmo mahābalaḥ | garuḍānmokṣaṇaṃ paścādanvabhūdraghunandanaḥ

अहनद्रावणं सङ्ख्ये कुम्भकर्णं महाबलम् ।मेघनादं निकुम्भञ्च कुपितो रघुनन्दनः॥ 16 ॥

ahanadrāvaṇaṃ saṅkhye kumbhakarṇaṃ mahābalam | meghanādaṃ nikumbhañca kupito raghunandanaḥ

अदूष्यत्वञ्च जानक्या न विवेद जनार्दनः ।दिव्यञ्च कारयामास ज्वलितेऽग्नौ प्रवेशनम्॥ 17 ॥

adūṣyatvañca jānakyā na viveda janārdanaḥ | divyañca kārayāmāsa jvalite'gnau praveśanam

लोकापवादाच्च परं ततस्तत्याज तां प्रियाम् ।अदूष्यां दूषितां मत्वा सीतां दशरथात्मजः॥ 18 ॥

lokāpavādācca paraṃ tatastatyāja tāṃ priyām | adūṣyāṃ dūṣitāṃ matvā sītāṃ daśarathātmajaḥ

न ज्ञातौ स्वसुतौ तेन रामेण च कुशीलवौ ।मुनिना कथितौ तौ तु तस्य पुत्रौ महाबलौ॥ 19 ॥

na jñātau svasutau tena rāmeṇa ca kuśīlavau | muninā kathitau tau tu tasya putrau mahābalau

पातालगमनं चैव जानक्या ज्ञातवान्न च ।राघवः कोपसंयुक्तो भ्रातरं हन्तुमुद्यतः॥ 20 ॥

pātālagamanaṃ caiva jānakyā jñātavānna ca | rāghavaḥ kopasaṃyukto bhrātaraṃ hantumudyataḥ

कालस्यागमनञ्चैव न विवेद खरान्तकः ।मानुषं देहमाश्रित्य चक्रे मानुषचेष्टितम्॥ 21 ॥

kālasyāgamanañcaiva na viveda kharāntakaḥ | mānuṣaṃ dehamāśritya cakre mānuṣaceṣṭitam

तथैव मानुषान्भावान्नात्र कार्या विचारणा ।पूर्वं कंसभयात्प्राप्तो गोकुले यदुनन्दनः॥ 22 ॥

tathaiva mānuṣānbhāvānnātra kāryā vicāraṇā | pūrvaṃ kaṃsabhayātprāpto gokule yadunandanaḥ

जरासन्धभयात्पश्चाद् द्वारवत्यां गतो हरिः ।अधर्मं कृतवान्कृष्णो रुक्मिण्या हरणञ्च यत्॥ 23 ॥

jarāsandhabhayātpaścād dvāravatyāṃ gato hariḥ | adharmaṃ kṛtavānkṛṣṇo rukmiṇyā haraṇañca yat

शिशुपालवृतायाश्च जानन्धर्मं सनातनम् ।शुशोच बालकं कृष्णः शम्बरेण हृतं बलात्॥ 24 ॥

śiśupālavṛtāyāśca jānandharmaṃ sanātanam | śuśoca bālakaṃ kṛṣṇaḥ śambareṇa hṛtaṃ balāt

मुमोद जानन्पुत्रं तं हर्षशोकयुतस्ततः ।सत्यभामाज्ञया यत्तु युयुधे स्वर्गतः किल॥ 25 ॥

mumoda jānanputraṃ taṃ harṣaśokayutastataḥ | satyabhāmājñayā yattu yuyudhe svargataḥ kila

इन्द्रेण पादपार्थं तु स्त्रीजितत्वं प्रकाशयन् ।जहार कल्पवृक्षं यः पराभूय शतक्रतुम्॥ 26 ॥

indreṇa pādapārthaṃ tu strījitatvaṃ prakāśayan | jahāra kalpavṛkṣaṃ yaḥ parābhūya śatakratum

मानिनीमानरक्षार्थं हरिश्चित्रधरः प्रभुः ।बद्ध्वा वृक्षे हरिं सत्या नारदाय ददौ पतिम्॥ 27 ॥

māninīmānarakṣārthaṃ hariścitradharaḥ prabhuḥ | baddhvā vṛkṣe hariṃ satyā nāradāya dadau patim

दत्त्वाथ कानकं कृष्णं मोचयामास भामिनी ।दृष्ट्वा पुत्रान्पुरुगुणान्प्रद्युम्नप्रमुखानथ॥ 28 ॥

dattvātha kānakaṃ kṛṣṇaṃ mocayāmāsa bhāminī | dṛṣṭvā putrānpuruguṇānpradyumnapramukhānatha

कृष्णं जाम्बवती दीना ययाचे सन्ततिं शुभाम् ।स ययौ पर्वतं कृष्णस्तपस्याकृतनिश्चयः॥ 29 ॥

kṛṣṇaṃ jāmbavatī dīnā yayāce santatiṃ śubhām | sa yayau parvataṃ kṛṣṇastapasyākṛtaniścayaḥ

उपमन्युर्मुनिर्यत्र शिवभक्तः परन्तपः ।उपमन्युं गुरु कृत्वा दीक्षां पाशुपतो हरिः॥ 30 ॥

upamanyurmuniryatra śivabhaktaḥ parantapaḥ | upamanyuṃ guru kṛtvā dīkṣāṃ pāśupato hariḥ

जग्राह पुत्रकामस्तु मुण्डी दण्डी बभूव ह ।उग्रं तत्र तपस्तेपे मासमेकं फलाशनः॥ 31 ॥

jagrāha putrakāmastu muṇḍī daṇḍī babhūva ha | ugraṃ tatra tapastepe māsamekaṃ phalāśanaḥ

जजाप शिवमन्त्रं तु शिवध्यानपरो हरिः ।द्वितीये तु जलाहारस्तिष्ठन्नेकपदा हरिः॥ 32 ॥

jajāpa śivamantraṃ tu śivadhyānaparo hariḥ | dvitīye tu jalāhārastiṣṭhannekapadā hariḥ

तृतीये वायुभक्षस्तु पादाङ्गुष्ठाग्रसंस्थितः ।षष्ठे तु भगवान् रुद्रः प्रसन्नो भक्तिभावतः॥ 33 ॥

tṛtīye vāyubhakṣastu pādāṅguṣṭhāgrasaṃsthitaḥ | ṣaṣṭhe tu bhagavān rudraḥ prasanno bhaktibhāvataḥ

दर्शनञ्च ददौ तत्र सोमः सोमकलाधरः ।आजगाम वृषारूढः सुरैरिन्द्रादिभिर्भूतः॥ 34 ॥

darśanañca dadau tatra somaḥ somakalādharaḥ | ājagāma vṛṣārūḍhaḥ surairindrādibhirbhūtaḥ

ब्रह्मविष्णुयुतः साक्षाद्यक्षगन्धर्वसेवितः ।सम्बोधयन्वासुदेवं शङ्करस्तमुवाच ह॥ 35 ॥

brahmaviṣṇuyutaḥ sākṣādyakṣagandharvasevitaḥ | sambodhayanvāsudevaṃ śaṅkarastamuvāca ha

तुष्टोऽस्मि कृष्ण तपसा तवोग्रेण महामते ।ददामि वाच्छितान्कामान्ब्रूहि यादवनन्दन॥ 36 ॥

tuṣṭo'smi kṛṣṇa tapasā tavogreṇa mahāmate | dadāmi vācchitānkāmānbrūhi yādavanandana

मयि दृष्टे कामपूरे कामशेषो न सम्भवेत् ।व्यास उवाच ।तं दृष्ट्वा शङ्करं तुष्टं भगवान्देवकीसुतः॥ 37 ॥

mayi dṛṣṭe kāmapūre kāmaśeṣo na sambhavet | vyāsa uvāca | taṃ dṛṣṭvā śaṅkaraṃ tuṣṭaṃ bhagavāndevakīsutaḥ

पपात पादयोस्तस्य दण्डवत्प्रेमसंयुतः ।स्तुतिं चकार देवेशो मेघगम्भीरया गिरा॥ 38 ॥

papāta pādayostasya daṇḍavatpremasaṃyutaḥ | stutiṃ cakāra deveśo meghagambhīrayā girā

स्थितस्तु पुरतः शम्भोर्वासुदेवः सनातनः ।श्रीकृष्ण उवाच ।देवदेव जगन्ताथ सर्वभूतार्तिनाशन॥ 39 ॥

sthitastu purataḥ śambhorvāsudevaḥ sanātanaḥ | śrīkṛṣṇa uvāca | devadeva jagantātha sarvabhūtārtināśana

विश्वयोने सुरारिघ्न नमस्त्रैलोक्यकारक ।नीलकण्ठ नमस्तुभ्यं शूलिने ते नमो नमः॥ 40 ॥

viśvayone surārighna namastrailokyakāraka | nīlakaṇṭha namastubhyaṃ śūline te namo namaḥ

शैलजावल्लभायाश्च यज्ञघ्नाय नमोऽस्तु ते ।धन्योऽहं कृतकृत्योऽहं दर्शनात्तव सुव्रत॥ 41 ॥

śailajāvallabhāyāśca yajñaghnāya namo'stu te | dhanyo'haṃ kṛtakṛtyo'haṃ darśanāttava suvrata

जन्म मे सफलं जातं नत्वा ते पादपङ्कजम् ।बद्धोऽहं स्त्रीमयैः पाशैः संसारेऽस्मिञ्जगद्गुरो॥ 42 ॥

janma me saphalaṃ jātaṃ natvā te pādapaṅkajam | baddho'haṃ strīmayaiḥ pāśaiḥ saṃsāre'smiñjagadguro

शरणं तेऽद्य सम्प्राप्तो रक्षणार्थं त्रिलोचन ।सम्प्राप्य मानुषं जन्म खिन्नोऽहं दुःखनाशन॥ 43 ॥

śaraṇaṃ te'dya samprāpto rakṣaṇārthaṃ trilocana | samprāpya mānuṣaṃ janma khinno'haṃ duḥkhanāśana

त्राहि मां शरणं प्राप्तं भवभीतं भवाधुना ।गर्भवासे महद्दुःखं प्राप्तं मदनदाहक॥ 44 ॥

trāhi māṃ śaraṇaṃ prāptaṃ bhavabhītaṃ bhavādhunā | garbhavāse mahadduḥkhaṃ prāptaṃ madanadāhaka

जन्मतः कंसभयजमनुभूतं च गोकुले ।जातोऽहं नन्दगोपालो बल्लवाज्ञाकरस्तथा॥ 45 ॥

janmataḥ kaṃsabhayajamanubhūtaṃ ca gokule | jāto'haṃ nandagopālo ballavājñākarastathā

गोरजःकीर्णकेशस्तु भ्रमन्वृन्दावने घने ।म्लेच्छराजभयत्रस्तो गतो द्वारवतीं पुनः॥ 46 ॥

gorajaḥkīrṇakeśastu bhramanvṛndāvane ghane | mleccharājabhayatrasto gato dvāravatīṃ punaḥ

त्यक्त्वा पित्र्यं शुभं देशं माधुरं दुर्लभं विभो ।ययातिशापबद्धेन तस्मै दत्तं भयाद्विभो॥ 47 ॥

tyaktvā pitryaṃ śubhaṃ deśaṃ mādhuraṃ durlabhaṃ vibho | yayātiśāpabaddhena tasmai dattaṃ bhayādvibho

राज्यं सुपुष्टमपि च धर्मरक्षापरेण च ।उग्रसेनस्य दासत्वं कृतं वै सर्वदा मया॥ 48 ॥

rājyaṃ supuṣṭamapi ca dharmarakṣāpareṇa ca | ugrasenasya dāsatvaṃ kṛtaṃ vai sarvadā mayā

राजासौ यादवानां वै कृतो नः पूर्वजैः किल ।गार्हस्थ्यं दुःखदं शम्भो स्त्रीवश्यं धर्मखण्डनम्॥ 49 ॥

rājāsau yādavānāṃ vai kṛto naḥ pūrvajaiḥ kila | gārhasthyaṃ duḥkhadaṃ śambho strīvaśyaṃ dharmakhaṇḍanam

पारतन्त्र्यं सदा बन्धमोक्षवार्तात्र दुर्लभा ।रुक्यिण्यास्तनयान्दृष्ट्वा भार्या जाम्बवती मम॥ 50 ॥

pāratantryaṃ sadā bandhamokṣavārtātra durlabhā | rukyiṇyāstanayāndṛṣṭvā bhāryā jāmbavatī mama

प्रेरयामास पुत्रार्थं तपसे मदनान्तक ।सकामेन मया तप्तं तपः पुत्रार्थमद्य वै॥ 51 ॥

prerayāmāsa putrārthaṃ tapase madanāntaka | sakāmena mayā taptaṃ tapaḥ putrārthamadya vai

लज्जा भवति देवेश प्रार्थनायां जगद्गुरो ।कस्त्वामाराध्य देवेशं मुक्तिदं भक्तवत्सलम्॥ 52 ॥

lajjā bhavati deveśa prārthanāyāṃ jagadguro | kastvāmārādhya deveśaṃ muktidaṃ bhaktavatsalam

प्रसन्नं याचते मूढः फलं तुच्छं विनाशि यत् ।सोऽयं मायाविमूढात्मा याचे पुत्रसुखं विभो॥ 53 ॥

prasannaṃ yācate mūḍhaḥ phalaṃ tucchaṃ vināśi yat | so'yaṃ māyāvimūḍhātmā yāce putrasukhaṃ vibho

कामिन्या प्रेरितः शम्भो मुक्तिदं त्वां जगत्पते ।जानामि दुःखदं शम्भो संसारं दुःखसाधनम्॥ 54 ॥

kāminyā preritaḥ śambho muktidaṃ tvāṃ jagatpate | jānāmi duḥkhadaṃ śambho saṃsāraṃ duḥkhasādhanam

अनित्यं नाशधर्माणं तथापि विरतिर्न मे ।शापान्नारायणांशोऽहं जातोऽस्मि क्षितिमण्डले॥ 55 ॥

anityaṃ nāśadharmāṇaṃ tathāpi viratirna me | śāpānnārāyaṇāṃśo'haṃ jāto'smi kṣitimaṇḍale

भोक्तुं बहुतरं दुःखं मायापाशेन यन्त्रितः ।व्यास उवाच ।इत्युक्तवन्तं गोविन्दं प्रत्युवाच महेश्वरः॥ 56 ॥

bhoktuṃ bahutaraṃ duḥkhaṃ māyāpāśena yantritaḥ | vyāsa uvāca | ityuktavantaṃ govindaṃ pratyuvāca maheśvaraḥ

बहवस्ते भविष्यन्ति पुत्राः शत्रुनिषूदन ।स्त्रीणां षोडशसाहस्रं भविष्यति शतार्धकम्॥ 57 ॥

bahavaste bhaviṣyanti putrāḥ śatruniṣūdana | strīṇāṃ ṣoḍaśasāhasraṃ bhaviṣyati śatārdhakam

तासु पुत्रा दश दश भविष्यन्ति महाबलाः ।इत्युक्त्वोपररामाशु शङ्करः प्रियदर्शनः॥ 58 ॥

tāsu putrā daśa daśa bhaviṣyanti mahābalāḥ | ityuktvopararāmāśu śaṅkaraḥ priyadarśanaḥ

उवाच गिरिजा देवी प्रणतं मधुसूदनम् ।कृष्ण कृष्ण महाबाहो संसारेऽस्मिन्नराधिप॥ 59 ॥

uvāca girijā devī praṇataṃ madhusūdanam | kṛṣṇa kṛṣṇa mahābāho saṃsāre'sminnarādhipa

गृहस्थप्रवरो लोके भविष्यति भवानिह ।ततो वर्षशतान्ते तु द्विजशापाज्जनार्दन॥ 60 ॥

gṛhasthapravaro loke bhaviṣyati bhavāniha | tato varṣaśatānte tu dvijaśāpājjanārdana

गान्धार्याश्च तथा शापाद्भविता ते कुलक्षयः ।परस्परं निहत्याजौ पुत्रास्ते शापमोहिताः॥ 61 ॥

gāndhāryāśca tathā śāpādbhavitā te kulakṣayaḥ | parasparaṃ nihatyājau putrāste śāpamohitāḥ

गमिष्यन्ति क्षयं सर्वे यादवाश्च तथापरे ।सानुजस्त्वं तथा देहं त्यक्त्वा यास्यसि वै दिवम्॥ 62 ॥

gamiṣyanti kṣayaṃ sarve yādavāśca tathāpare | sānujastvaṃ tathā dehaṃ tyaktvā yāsyasi vai divam

शोकस्तत्र न कर्तव्यो भवितव्यं प्रति प्रभो ।अवश्यम्भाविभावानां प्रतीकारो न विद्यते॥ 63 ॥

śokastatra na kartavyo bhavitavyaṃ prati prabho | avaśyambhāvibhāvānāṃ pratīkāro na vidyate

तत्र शोको न कर्तव्यो नूनं मम मतं सदा ।अष्टावक्रस्य शापेन भार्यास्ते मधुसूदन॥ 64 ॥

tatra śoko na kartavyo nūnaṃ mama mataṃ sadā | aṣṭāvakrasya śāpena bhāryāste madhusūdana

चौरेभ्यो ग्रहणं कृष्ण गमिष्यन्ति मृते त्वयि ।व्यास उवाच ।इत्युक्त्वान्तर्दधे शम्भुः सोमः ससुरमण्डलः॥ 65 ॥

caurebhyo grahaṇaṃ kṛṣṇa gamiṣyanti mṛte tvayi | vyāsa uvāca | ityuktvāntardadhe śambhuḥ somaḥ sasuramaṇḍalaḥ

उपमन्युं प्रणम्याथ कृष्णोऽपि द्वारकां ययौ ।यस्माद् ब्रह्मादयो राजन् सन्ति यद्यप्यधीश्वराः॥ 66 ॥

upamanyuṃ praṇamyātha kṛṣṇo'pi dvārakāṃ yayau | yasmād brahmādayo rājan santi yadyapyadhīśvarāḥ

तथापि मायाकल्लोलयोगसङ्क्षुभितान्तराः ।तदधीनाः स्थिताः सर्वे काष्ठपुत्तलिकोपमाः॥ 67 ॥

tathāpi māyākallolayogasaṅkṣubhitāntarāḥ | tadadhīnāḥ sthitāḥ sarve kāṣṭhaputtalikopamāḥ

यथा यथा पूर्वभवं कर्म तेषां तथा तथा ।प्रेरयत्यनिशं माया परब्रह्मस्वरूपिणी॥ 68 ॥

yathā yathā pūrvabhavaṃ karma teṣāṃ tathā tathā | prerayatyaniśaṃ māyā parabrahmasvarūpiṇī

न वैषम्यं न नैर्घृण्यं भगवत्यां कदाचन ।केवलं जीवमोक्षार्थं यतते भुवनेश्वरी॥ 69 ॥

na vaiṣamyaṃ na nairghṛṇyaṃ bhagavatyāṃ kadācana | kevalaṃ jīvamokṣārthaṃ yatate bhuvaneśvarī

यदि सा नैव सृज्येत जगदेतच्चराचरम् ।तदा मायां विना भूतं जडं स्यादेव नित्यशः॥ 70 ॥

yadi sā naiva sṛjyeta jagadetaccarācaram | tadā māyāṃ vinā bhūtaṃ jaḍaṃ syādeva nityaśaḥ

तस्मात्कारुण्यमाश्रित्य जगज्जीवादिकं च यत् ।करोति सततं देवी प्रेरयत्यनिशं च तत्॥ 71 ॥

tasmātkāruṇyamāśritya jagajjīvādikaṃ ca yat | karoti satataṃ devī prerayatyaniśaṃ ca tat

तस्माद् ब्रह्मादिमोहेऽस्मिन्कर्तव्यः संशयो न हि ।मायान्तःपातिनः सर्वे मायाधीनाः सुरासुराः॥ 72 ॥

tasmād brahmādimohe'sminkartavyaḥ saṃśayo na hi | māyāntaḥpātinaḥ sarve māyādhīnāḥ surāsurāḥ

स्वतन्त्रा सैव देवेशी स्वेच्छाचारविहारिणी ।तस्मात्सर्वात्मना राजन् सेवनीया महेश्वरी॥ 73 ॥

svatantrā saiva deveśī svecchācāravihāriṇī | tasmātsarvātmanā rājan sevanīyā maheśvarī

नातः परतरं किञ्चिदधिकं भुवनत्रये ।एतद्धि जन्मसाफल्यं पराशक्तेः पदस्मृतिः॥ 74 ॥

nātaḥ parataraṃ kiñcidadhikaṃ bhuvanatraye | etaddhi janmasāphalyaṃ parāśakteḥ padasmṛtiḥ

माभूत्तत्र कुले जन्म यत्र देवी न दैवतम् ।अहं देवी न चान्योऽस्मि ब्रह्मैवाहं न शोकभाक्॥ 75 ॥

mābhūttatra kule janma yatra devī na daivatam | ahaṃ devī na cānyo'smi brahmaivāhaṃ na śokabhāk

इत्यभेदेन तां नित्यां चिन्तयेज्जगदम्बिकाम् ।ज्ञात्वा गुरुमुखादेनां वेदान्तश्रवणादिभिः॥ 76 ॥

ityabhedena tāṃ nityāṃ cintayejjagadambikām | jñātvā gurumukhādenāṃ vedāntaśravaṇādibhiḥ

नित्यमेकाग्रमनसा भावयेदात्मरूपिणीम् ।मुक्तो भवति तेनाशु नान्यथा कर्मकोटिभिः॥ 77 ॥

nityamekāgramanasā bhāvayedātmarūpiṇīm | mukto bhavati tenāśu nānyathā karmakoṭibhiḥ

श्वेताश्वतरादयः सर्वे ऋषयो निर्मलाशयाः ।आत्मरूपां हृदा ज्ञात्वा विमुक्ता भवबन्धनात्॥ 78 ॥

śvetāśvatarādayaḥ sarve ṛṣayo nirmalāśayāḥ | ātmarūpāṃ hṛdā jñātvā vimuktā bhavabandhanāt

ब्रह्मविष्ण्वादयस्तद्वद् गौरीलक्ष्म्यादयस्तथा ।तामेव समुपासन्ते सच्चिदानन्दरूपिणीम्॥ 79 ॥

brahmaviṣṇvādayastadvad gaurīlakṣmyādayastathā | tāmeva samupāsante saccidānandarūpiṇīm

इति ते कथितं राजन् यद्यत्पुष्टं त्वयानघ ।प्रपञ्चतापत्रस्तेन किं भूयः श्रोतुमिच्छसि॥ 80 ॥

iti te kathitaṃ rājan yadyatpuṣṭaṃ tvayānagha | prapañcatāpatrastena kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

एतत्ते कथितं राजन्मयाख्यानमनुत्तमम् ।सर्वपापहरं पुण्यं पुराणं परमाद्भुतम्॥ 81 ॥

etatte kathitaṃ rājanmayākhyānamanuttamam | sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ purāṇaṃ paramādbhutam

य इदं शृणुयान्नित्यं पुराणं वेदसम्मितम् ।सर्वपापविनिर्मुक्तो देवीलोके महीयते॥ 82 ॥

ya idaṃ śṛṇuyānnityaṃ purāṇaṃ vedasammitam | sarvapāpavinirmukto devīloke mahīyate

सूत उवाच ।एतन्मया श्रुतं व्यासात्कथ्यमानं सविस्तरम् ।पुराणं पञ्चमं नूनं श्रीमद्भागवताभिधम्॥ 83 ॥

sūta uvāca | etanmayā śrutaṃ vyāsātkathyamānaṃ savistaram | purāṇaṃ pañcamaṃ nūnaṃ śrīmadbhāgavatābhidham