Skandha 11, Adhyāya 13

श्रीनारायण उवाच ।महापातकसङ्घाश्च पातकान्यपराण्यपि ।नश्यन्ति मुनिशार्दूल सत्यं सत्यं न चान्यथा॥ 1 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | mahāpātakasaṅghāśca pātakānyaparāṇyapi | naśyanti muniśārdūla satyaṃ satyaṃ na cānyathā

एकं भस्म धृतं येन तस्य पुण्यफलं शृणु ।यतीनां ज्ञानदं प्रोक्तं वानस्थानां विरक्तिदम्॥ 2 ॥

ekaṃ bhasma dhṛtaṃ yena tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu | yatīnāṃ jñānadaṃ proktaṃ vānasthānāṃ viraktidam

गृहस्थानां मुने तद्वद्धर्मवृद्धिकरं तथा ।ब्रह्मचर्याश्रमस्थानां स्वाध्यायप्रदमेव च॥ 3 ॥

gṛhasthānāṃ mune tadvaddharmavṛddhikaraṃ tathā | brahmacaryāśramasthānāṃ svādhyāyapradameva ca

शूद्राणां पुण्यदं नित्यमन्येषां पापनाशनम् ।भस्मनोद्धूलनं चैव तथा तिर्यक् त्रिपुण्ड्रकम्॥ 4 ॥

śūdrāṇāṃ puṇyadaṃ nityamanyeṣāṃ pāpanāśanam | bhasmanoddhūlanaṃ caiva tathā tiryak tripuṇḍrakam

रक्षार्थं सर्वभूतानां विधत्ते वैदिकी श्रुतिः ।भस्मनोद्धूलनं चैव तथा तिर्यक् त्रिपुण्ड्रकम्॥ 5 ॥

rakṣārthaṃ sarvabhūtānāṃ vidhatte vaidikī śrutiḥ | bhasmanoddhūlanaṃ caiva tathā tiryak tripuṇḍrakam

यज्ञत्वेनैव सर्वेषां विधत्ते वैदिकी श्रुतिः ।भस्मनोद्धूलनं चैव तथा तिर्यक् त्रिपुण्ड्रकम्॥ 6 ॥

yajñatvenaiva sarveṣāṃ vidhatte vaidikī śrutiḥ | bhasmanoddhūlanaṃ caiva tathā tiryak tripuṇḍrakam

सर्वधर्मतया तेषां विधत्ते वैदिकी श्रुतिः ।भस्मनोद्धूलनं चैव तथा तिर्यक् त्रिपुण्ड्रकम्॥ 7 ॥

sarvadharmatayā teṣāṃ vidhatte vaidikī śrutiḥ | bhasmanoddhūlanaṃ caiva tathā tiryak tripuṇḍrakam

माहेश्वराणां लिङ्गार्थं विधत्ते वैदिकी श्रुतिः ।भस्मनोद्धूलनं चैव तथा तिर्यक् त्रिपुण्ड्रकम्॥ 8 ॥

māheśvarāṇāṃ liṅgārthaṃ vidhatte vaidikī śrutiḥ | bhasmanoddhūlanaṃ caiva tathā tiryak tripuṇḍrakam

विज्ञानार्थं च सर्वेषां विधत्ते वैदिकी श्रुतिः ।शिवेन विष्णुना चैव ब्रह्मणा वज्रिणा तथा॥ 9 ॥

vijñānārthaṃ ca sarveṣāṃ vidhatte vaidikī śrutiḥ | śivena viṣṇunā caiva brahmaṇā vajriṇā tathā

हिरण्यगर्भेण तदवतारैर्वरुणादिभिः ।देवताभिर्धृतं भस्म त्रिपुण्ड्रोद्धूलनात्मकम्॥ 10 ॥

hiraṇyagarbheṇa tadavatārairvaruṇādibhiḥ | devatābhirdhṛtaṃ bhasma tripuṇḍroddhūlanātmakam

उमादेव्या च लक्ष्या च वाचा चान्याभिरास्तिकैः ।सर्वस्त्रीभिर्धृतं भस्म त्रिपुण्ड्रोद्धूलनात्मना॥ 11 ॥

umādevyā ca lakṣyā ca vācā cānyābhirāstikaiḥ | sarvastrībhirdhṛtaṃ bhasma tripuṇḍroddhūlanātmanā

यक्षराक्षसगन्धर्वसिद्धविद्याधरादिभिः ।मुनिभिश्च धृतं भस्म त्रिपुण्ड्रोद्धूलनात्मना॥ 12 ॥

yakṣarākṣasagandharvasiddhavidyādharādibhiḥ | munibhiśca dhṛtaṃ bhasma tripuṇḍroddhūlanātmanā

ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रेरपि च सङ्करैः ।अपभ्रंशैर्धृतं भस्म त्रिपुण्ड्रोद्धूलनात्मना॥ 13 ॥

brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyaiḥ śūdrerapi ca saṅkaraiḥ | apabhraṃśairdhṛtaṃ bhasma tripuṇḍroddhūlanātmanā

उद्धूलनं त्रिपुण्ड्रं च यैः समाचरितं मुदा ।त एव शिष्टा विद्वांसो नेतरे मुनिपुङ्गव॥ 14 ॥

uddhūlanaṃ tripuṇḍraṃ ca yaiḥ samācaritaṃ mudā | ta eva śiṣṭā vidvāṃso netare munipuṅgava

शिवलिङ्गं मणिः सख्यं मन्त्रः पञ्चाक्षरस्तथा ।विभूतिरौषधं पुंसां मुक्तिस्त्रीवश्यकर्मणि॥ 15 ॥

śivaliṅgaṃ maṇiḥ sakhyaṃ mantraḥ pañcākṣarastathā | vibhūtirauṣadhaṃ puṃsāṃ muktistrīvaśyakarmaṇi

भुनक्ति यत्र भस्माङ्गो मूर्खो वा पण्डितोऽपि वा ।तत्र भुङ्क्ते महादेवः सपत्नीको वृषध्वजः॥ 16 ॥

bhunakti yatra bhasmāṅgo mūrkho vā paṇḍito'pi vā | tatra bhuṅkte mahādevaḥ sapatnīko vṛṣadhvajaḥ

भस्मसञ्छन्नसर्वाङ्गमनुगच्छति यः पुमान् ।सर्वपातकयुक्तोऽपि पूजितो मानवोऽचिरात्॥ 17 ॥

bhasmasañchannasarvāṅgamanugacchati yaḥ pumān | sarvapātakayukto'pi pūjito mānavo'cirāt

भस्मसञ्छन्नसर्वाङ्गं यः स्तौति श्रद्धया सह ।सर्वपातकयुक्तोऽपि पूज्यते मानवोऽचिरात्॥ 18 ॥

bhasmasañchannasarvāṅgaṃ yaḥ stauti śraddhayā saha | sarvapātakayukto'pi pūjyate mānavo'cirāt

त्रिपुण्ड्रधारिणे भिक्षाप्रदानेन हि केवलम् ।तेनाधीतं श्रुतं तेन तेन सर्वमनुष्ठितम्॥ 19 ॥

tripuṇḍradhāriṇe bhikṣāpradānena hi kevalam | tenādhītaṃ śrutaṃ tena tena sarvamanuṣṭhitam

येन विप्रेण शिरसि त्रिपुण्ड्रं भस्मना कृतम् ।कीकटेष्वपि देशेषु यत्र भूतिविभूषणः॥ 20 ॥

yena vipreṇa śirasi tripuṇḍraṃ bhasmanā kṛtam | kīkaṭeṣvapi deśeṣu yatra bhūtivibhūṣaṇaḥ

मानवस्तु वसेन्नित्यं काशीक्षेत्रसमं हि तत् ।दुःशीलः शीलयुक्तो वा योगयुक्तोऽप्यलक्षणः॥ 21 ॥

mānavastu vasennityaṃ kāśīkṣetrasamaṃ hi tat | duḥśīlaḥ śīlayukto vā yogayukto'pyalakṣaṇaḥ

भूतिशासनयुक्तो वा स पूज्यो मम पुत्रवत् ।छद्मनापि चरेद्यो हि भूतिशासनमैश्वरम्॥ 22 ॥

bhūtiśāsanayukto vā sa pūjyo mama putravat | chadmanāpi caredyo hi bhūtiśāsanamaiśvaram

सोऽपि यां गतिमाप्नोति न तां यज्ञशतैरपि ।सम्पर्काल्लीलया वापि भयाद्वा धारयेत्तु यः॥ 23 ॥

so'pi yāṃ gatimāpnoti na tāṃ yajñaśatairapi | samparkāllīlayā vāpi bhayādvā dhārayettu yaḥ

विधियुक्तो विभूतिं तु स च पूज्यो यथा ह्यहम् ।शिवस्य विष्णोर्देवानां ब्रह्मणस्तृप्तिकारणम्॥ 24 ॥

vidhiyukto vibhūtiṃ tu sa ca pūjyo yathā hyaham | śivasya viṣṇordevānāṃ brahmaṇastṛptikāraṇam

पार्वत्याश्च महालक्ष्या भारत्यास्तृप्तिकारणम् ।न दानेन न यज्ञेन न तपोभिः सुदुर्लभैः॥ 25 ॥

pārvatyāśca mahālakṣyā bhāratyāstṛptikāraṇam | na dānena na yajñena na tapobhiḥ sudurlabhaiḥ

न तीर्थयात्रया पुण्यं त्रिपुण्ड्रेण च लभ्यते ।दानं यज्ञाश्च धर्माश्च तीर्थयात्राश्च नारद॥ 26 ॥

na tīrthayātrayā puṇyaṃ tripuṇḍreṇa ca labhyate | dānaṃ yajñāśca dharmāśca tīrthayātrāśca nārada

ध्यानं तपस्त्रिपुण्ड्रस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ।यथा राजा स्वचिह्नाङ्कं स्वजनं मन्यते सदा॥ 27 ॥

dhyānaṃ tapastripuṇḍrasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm | yathā rājā svacihnāṅkaṃ svajanaṃ manyate sadā

तथा शिवस्त्रिपुण्ड्राङ्कं स्वकीयमिव मन्यते ।द्विजातिर्वान्यजातिर्वा शुद्धचित्तेन भस्मना॥ 28 ॥

tathā śivastripuṇḍrāṅkaṃ svakīyamiva manyate | dvijātirvānyajātirvā śuddhacittena bhasmanā

धारयेद्यस्त्रिपुण्ड्राङ्कं रुद्रस्तेन वशीकृतः ।त्यक्तसर्वाश्रमाचारो लुप्तसर्वक्रियोऽपि सः॥ 29 ॥

dhārayedyastripuṇḍrāṅkaṃ rudrastena vaśīkṛtaḥ | tyaktasarvāśramācāro luptasarvakriyo'pi saḥ

सकृत्तिर्यक्त्रिपुण्ड्राङ्कं धारयेत्सोऽपि मुच्यते ।नास्य ज्ञानं परीक्षेत न कुलं न व्रतं तथा॥ 30 ॥

sakṛttiryaktripuṇḍrāṅkaṃ dhārayetso'pi mucyate | nāsya jñānaṃ parīkṣeta na kulaṃ na vrataṃ tathā

त्रिपुण्ड्राङ्कितभालेन पूज्य एव हि नारद ।शिवमन्त्रात्परो मन्त्रो नास्ति तुल्यं शिवात्परम्॥ 31 ॥

tripuṇḍrāṅkitabhālena pūjya eva hi nārada | śivamantrātparo mantro nāsti tulyaṃ śivātparam

शिवार्चनात्परं पुण्यं न हि तीर्थं च भस्मना ।रुद्राग्नेर्यत्परं तीर्थं तद्भस्म परिकीर्तितम्॥ 32 ॥

śivārcanātparaṃ puṇyaṃ na hi tīrthaṃ ca bhasmanā | rudrāgneryatparaṃ tīrthaṃ tadbhasma parikīrtitam

ध्वंसनं सर्वदुःखानां सर्वपापविशोधनम् ।अन्त्यजो वाधमो वापि मूर्खो वा पण्डितोऽपि वा॥ 33 ॥

dhvaṃsanaṃ sarvaduḥkhānāṃ sarvapāpaviśodhanam | antyajo vādhamo vāpi mūrkho vā paṇḍito'pi vā

यस्मिन्देशे वसेन्नित्यं भूतिशासनसंयुतः ।तस्मिन्सदाशिवः सोमः सर्वभूतगणैर्वृतः ।सर्वतीर्थेश्च संयुक्तः सान्निध्यं कुरुते सदा॥ 34 ॥

yasmindeśe vasennityaṃ bhūtiśāsanasaṃyutaḥ | tasminsadāśivaḥ somaḥ sarvabhūtagaṇairvṛtaḥ | sarvatīrtheśca saṃyuktaḥ sānnidhyaṃ kurute sadā

एतानि पञ्चशिवमन्त्रपवित्रितानि भस्मानि कामदहनाङ्गविभूषितानि ।त्रैपुण्ड्रकाणि रचितानि ललाटपट्टे लुम्पन्ति दैवलिखितानि दुरक्षराणि॥ 35 ॥

etāni pañcaśivamantrapavitritāni bhasmāni kāmadahanāṅgavibhūṣitāni | traipuṇḍrakāṇi racitāni lalāṭapaṭṭe lumpanti daivalikhitāni durakṣarāṇi