Skandha 11, Adhyāya 11

नारद उवाच ।त्रिविधत्वं कथं चास्य भस्मनः परिकीर्तितम् ।एतत्कथय मे देव महत्कौतूहलं मम॥ 1 ॥

nārada uvāca | trividhatvaṃ kathaṃ cāsya bhasmanaḥ parikīrtitam | etatkathaya me deva mahatkautūhalaṃ mama

श्रीनारायण उवाच ।त्रिविधत्वं प्रवक्ष्यामि देवर्षे भस्मनः शृणु ।महापापक्षयकरं महाकीर्तिकरं परम्॥ 2 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | trividhatvaṃ pravakṣyāmi devarṣe bhasmanaḥ śṛṇu | mahāpāpakṣayakaraṃ mahākīrtikaraṃ param

गोमयं योनिसम्बद्धं तद्धस्तेनैव गृह्यते ।ब्राह्मैर्मन्त्रैस्तु सन्दग्धं तच्छान्तिकृदिहोच्यते॥ 3 ॥

gomayaṃ yonisambaddhaṃ taddhastenaiva gṛhyate | brāhmairmantraistu sandagdhaṃ tacchāntikṛdihocyate

सावधानस्तु गृह्णीयान्नरो वै गोमयं तु यत् ।अन्तरिक्षे गृहीत्वा तत्षडङ्गेन दहेदतः॥ 4 ॥

sāvadhānastu gṛhṇīyānnaro vai gomayaṃ tu yat | antarikṣe gṛhītvā tatṣaḍaṅgena dahedataḥ

पौष्टिकं तत्समाख्यातं कामदं च ततः शृणु ।प्रासादेन दहेदेतत्कामदं भस्म कीर्तितम्॥ 5 ॥

pauṣṭikaṃ tatsamākhyātaṃ kāmadaṃ ca tataḥ śṛṇu | prāsādena dahedetatkāmadaṃ bhasma kīrtitam

प्रातरुत्थाय देवर्षे भस्मव्रतपरः शुचिः ।गवां गोष्ठेषु गत्वा तु नमस्कृत्य तु गोकुलम्॥ 6 ॥

prātarutthāya devarṣe bhasmavrataparaḥ śuciḥ | gavāṃ goṣṭheṣu gatvā tu namaskṛtya tu gokulam

गवां वर्णानुरूपाणां गृह्णीयाद्गोमयं शुभम् ।ब्राह्मणस्य च गौः श्वेता रक्ता गौः क्षत्रियस्य च॥ 7 ॥

gavāṃ varṇānurūpāṇāṃ gṛhṇīyādgomayaṃ śubham | brāhmaṇasya ca gauḥ śvetā raktā gauḥ kṣatriyasya ca

पीतवर्णा तु वैश्यस्य कृष्णा शूद्रस्य कथ्यते ।पौर्णमास्याममावास्यामष्टम्यां वा विशुद्धधीः॥ 8 ॥

pītavarṇā tu vaiśyasya kṛṣṇā śūdrasya kathyate | paurṇamāsyāmamāvāsyāmaṣṭamyāṃ vā viśuddhadhīḥ

प्रासादेन तु मन्त्रेण गृहीत्वा गोमयं शुभम् ।हृदयेन तु मन्त्रेण पिण्डीकृत्य तु गोमयम्॥ 9 ॥

prāsādena tu mantreṇa gṛhītvā gomayaṃ śubham | hṛdayena tu mantreṇa piṇḍīkṛtya tu gomayam

रविरश्मिसुसन्तप्तं शुचौ देशे मनोहरे ।तुषेण वा बुसैर्वापि प्रासादेन तु निक्षिपेत्॥ 10 ॥

raviraśmisusantaptaṃ śucau deśe manohare | tuṣeṇa vā busairvāpi prāsādena tu nikṣipet

अरण्युद्भवमग्निं वा श्रोत्रियागारजं तु वा ।तदग्नौ विन्यसेत्तं च शिवबीजेन मन्त्रतः॥ 11 ॥

araṇyudbhavamagniṃ vā śrotriyāgārajaṃ tu vā | tadagnau vinyasettaṃ ca śivabījena mantrataḥ

गृह्णीयादथ तत्राग्निकुण्डाद्भस्म विचक्षणः ।नवपात्रं समादाय प्रासादेन तु निक्षिपेत्॥ 12 ॥

gṛhṇīyādatha tatrāgnikuṇḍādbhasma vicakṣaṇaḥ | navapātraṃ samādāya prāsādena tu nikṣipet

केतकी पाटली तद्वदुशीरं चन्दनं तथा ।नानासुगन्धिद्रव्याणि काश्मीरप्रभृतीनि च॥ 13 ॥

ketakī pāṭalī tadvaduśīraṃ candanaṃ tathā | nānāsugandhidravyāṇi kāśmīraprabhṛtīni ca

निक्षिपेत्तत्र पात्रे तु सद्योमन्त्रेण शुद्धधीः ।जलस्नानं पुरा कृत्वा भस्मस्नानमतः परम्॥ 14 ॥

nikṣipettatra pātre tu sadyomantreṇa śuddhadhīḥ | jalasnānaṃ purā kṛtvā bhasmasnānamataḥ param

जलस्नाने त्वशक्तश्च भस्मस्नानं समाचरेत् ।प्रक्षाल्य पादौ हस्तौ च शिरश्चेशानमन्त्रतः॥ 15 ॥

jalasnāne tvaśaktaśca bhasmasnānaṃ samācaret | prakṣālya pādau hastau ca śiraśceśānamantrataḥ

समुद्धूल्य ततः पश्चादाननं तत्पुरुषेण तु ।अघोरेण तु हृदयं नाभिं वामेन तत्परम्॥ 16 ॥

samuddhūlya tataḥ paścādānanaṃ tatpuruṣeṇa tu | aghoreṇa tu hṛdayaṃ nābhiṃ vāmena tatparam

सद्योमन्त्रेण सर्वाङ्गं समूद्धूल्य विचक्षणः ।पूर्ववस्त्रं परित्यज्य शुद्धवस्त्रं परिग्रहेत्॥ 17 ॥

sadyomantreṇa sarvāṅgaṃ samūddhūlya vicakṣaṇaḥ | pūrvavastraṃ parityajya śuddhavastraṃ parigrahet

प्रक्षाल्य पादौ हस्तौ च पश्चादाचमनं चरेत् ।भस्मनोद्धूलनाभावे त्रिपुण्ड्रं तु विधीयते॥ 18 ॥

prakṣālya pādau hastau ca paścādācamanaṃ caret | bhasmanoddhūlanābhāve tripuṇḍraṃ tu vidhīyate

मध्याह्नात्प्राग्जलैर्युक्तं परतो जलवर्जितम् ।तर्जन्यनामिकामध्यैस्त्रिपुण्ड्रं च समाचरेत्॥ 19 ॥

madhyāhnātprāgjalairyuktaṃ parato jalavarjitam | tarjanyanāmikāmadhyaistripuṇḍraṃ ca samācaret

मूर्ध्नि चैव ललाटे च कर्णे कण्ठे तथैव च ।हृदये चैव बाह्वोश्च न्यासस्थानं हि चोच्यते॥ 20 ॥

mūrdhni caiva lalāṭe ca karṇe kaṇṭhe tathaiva ca | hṛdaye caiva bāhvośca nyāsasthānaṃ hi cocyate

पञ्चाङ्गुलैर्न्यसेन्मूर्ध्नि प्रासादेन तु मन्त्रतः ।त्र्यङ्गुलैर्विन्यसेद्भाले शिरोमन्त्रेण देशिकः॥ 21 ॥

pañcāṅgulairnyasenmūrdhni prāsādena tu mantrataḥ | tryaṅgulairvinyasedbhāle śiromantreṇa deśikaḥ

सद्येन दक्षिणे कर्णे वामदेवेन वामतः ।अघोरेण तु कण्ठे च मध्याङ्गुल्या स्पृशेद्बुधः॥ 22 ॥

sadyena dakṣiṇe karṇe vāmadevena vāmataḥ | aghoreṇa tu kaṇṭhe ca madhyāṅgulyā spṛśedbudhaḥ

हृदयं हृदयेनैव त्रिभिरङ्गुलिभिः स्पृशेत् ।विन्यसेद्दक्षिणे बाहौ शिखामन्त्रेण देशिकः॥ 23 ॥

hṛdayaṃ hṛdayenaiva tribhiraṅgulibhiḥ spṛśet | vinyaseddakṣiṇe bāhau śikhāmantreṇa deśikaḥ

वामबाहौ न्यसेद्धीमान्कवचेन त्रियङ्गुलैः ।मध्येन संस्पृशेन्नाभ्यामीशान इति मन्त्रतः॥ 24 ॥

vāmabāhau nyaseddhīmānkavacena triyaṅgulaiḥ | madhyena saṃspṛśennābhyāmīśāna iti mantrataḥ

ब्रह्मविष्णुमहेशानास्तिस्रो रेखा इति स्मृताः ।आद्यो ब्रह्मा ततो विष्णुस्तदूर्ध्वं तु महेश्वरः॥ 25 ॥

brahmaviṣṇumaheśānāstisro rekhā iti smṛtāḥ | ādyo brahmā tato viṣṇustadūrdhvaṃ tu maheśvaraḥ

एकाङ्गुलेन न्यस्तं यदीश्वरस्तत्र देवता ।शिरोमध्ये त्वयं ब्रह्मा ईश्वरस्तु ललाटके॥ 26 ॥

ekāṅgulena nyastaṃ yadīśvarastatra devatā | śiromadhye tvayaṃ brahmā īśvarastu lalāṭake

कर्णयोरश्विनौ देवौ गणेशस्तु गले तथा ।क्षत्रियश्च तथा वैश्यः शूद्रश्चोद्धूलनं त्यजेत्॥ 27 ॥

karṇayoraśvinau devau gaṇeśastu gale tathā | kṣatriyaśca tathā vaiśyaḥ śūdraścoddhūlanaṃ tyajet

सर्वेषामन्त्यजातीनां मन्त्रेण रहितं भवेत्॥ 28 ॥

sarveṣāmantyajātīnāṃ mantreṇa rahitaṃ bhavet