Skandha 8, Adhyāya 11

श्रीनारायण उवाच ।भारताख्ये च वर्षेऽस्मिन्नहमादिजपूरुषः ।तिष्ठामि भवता चैव स्तवनं क्रियतेऽनिशम्॥ 1 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | bhāratākhye ca varṣe'sminnahamādijapūruṣaḥ | tiṣṭhāmi bhavatā caiva stavanaṃ kriyate'niśam

नारद उवाच ।ॐ नमो भगवते उपशमशीलायोपरतानात्म्याय नमोऽकिञ्चनवित्ताय ऋषिऋषभाय नरनारायणाय परमहंसपरमगुरवे आत्मारामाधिपतये नमो नम इति ।कर्तास्य सर्गादिषु यो न बध्यते न हन्यते देहगतोऽपि दैहिकैः ।द्रष्टुर्न दृश्यस्य गुणैर्विदूष्यते तस्मै नमोऽसक्तविविक्तसाक्षिणे॥ 2 ॥

nārada uvāca | oṃ namo bhagavate upaśamaśīlāyoparatānātmyāya namo'kiñcanavittāya ṛṣiṛṣabhāya naranārāyaṇāya paramahaṃsaparamagurave ātmārāmādhipataye namo nama iti | kartāsya sargādiṣu yo na badhyate na hanyate dehagato'pi daihikaiḥ | draṣṭurna dṛśyasya guṇairvidūṣyate tasmai namo'saktaviviktasākṣiṇe

इदं हि योगेश्वरयोगनैपुणं हिरण्यगर्भो भगवाञ्जगाद यत् ।यदन्तकाले त्वयि निर्गुणे मनो भक्त्या दधीतोज्झितदुष्कलेवरः॥ 3 ॥

idaṃ hi yogeśvarayoganaipuṇaṃ hiraṇyagarbho bhagavāñjagāda yat | yadantakāle tvayi nirguṇe mano bhaktyā dadhītojjhitaduṣkalevaraḥ

यथैहिकामुष्मिककामलम्पटः सुतेषु दारेषु धनेषु चिन्तयन् ।शङ्केत विद्वान् कुकलेवरात्यया- द्यस्तस्य यत्नः श्रम एव केवलम्॥ 4 ॥

yathaihikāmuṣmikakāmalampaṭaḥ suteṣu dāreṣu dhaneṣu cintayan | śaṅketa vidvān kukalevarātyayā- dyastasya yatnaḥ śrama eva kevalam

तन्नः प्रभो त्वं कुकलेवरार्पितां त्वं माययाहं ममतामधोक्षज ।भिन्द्याम येनाशु वयं सुदुर्भिदां विधेहि योगं त्वयि नः स्वभावजम्॥ 5 ॥

tannaḥ prabho tvaṃ kukalevarārpitāṃ tvaṃ māyayāhaṃ mamatāmadhokṣaja | bhindyāma yenāśu vayaṃ sudurbhidāṃ vidhehi yogaṃ tvayi naḥ svabhāvajam

एवं स्तौति सदा देवं नारायणमनामयम् ।नारदो मुनिशार्दूलः प्रज्ञाताखिलसारदृक्॥ 6 ॥

evaṃ stauti sadā devaṃ nārāyaṇamanāmayam | nārado muniśārdūlaḥ prajñātākhilasāradṛk

अस्मिन् वै भारते वर्षे सरिच्छैलास्तु सन्ति हि ।तान्प्रवक्ष्यामि देवर्षे शृणुष्वैकाग्रमानसः॥ 7 ॥

asmin vai bhārate varṣe saricchailāstu santi hi | tānpravakṣyāmi devarṣe śṛṇuṣvaikāgramānasaḥ

मलयो मङ्गलप्रस्थो मैनाकश्च त्रिकूटकः ।ऋषभः कूटकः कोल्लः सह्यो देवगिरिस्तथा॥ 8 ॥

malayo maṅgalaprastho mainākaśca trikūṭakaḥ | ṛṣabhaḥ kūṭakaḥ kollaḥ sahyo devagiristathā

ऋष्यमूकश्च श्रीशैलो व्यङ्कटाद्रिर्महेन्द्रकः ।वारिधारश्च विन्ध्यश्च मुक्तिमानृक्षपर्वतः॥ 9 ॥

ṛṣyamūkaśca śrīśailo vyaṅkaṭādrirmahendrakaḥ | vāridhāraśca vindhyaśca muktimānṛkṣaparvataḥ

पारियात्रस्तथा द्रोणश्चित्रकूटगिरिस्तथा ।गोवर्धनो रैवतकः ककुभो नीलपर्वतः॥ 10 ॥

pāriyātrastathā droṇaścitrakūṭagiristathā | govardhano raivatakaḥ kakubho nīlaparvataḥ

गौरमुखश्चेन्द्रकीलो गिरिः कामगिरिस्तथा ।एते चान्येऽप्यसङ्ख्याता गिरयो बहुपुण्यदाः॥ 11 ॥

gauramukhaścendrakīlo giriḥ kāmagiristathā | ete cānye'pyasaṅkhyātā girayo bahupuṇyadāḥ

एतदुत्पन्नसरितः शतशोऽथ सहस्रशः ।पानावगाहनस्नानदर्शनोत्कीर्तनैरपि॥ 12 ॥

etadutpannasaritaḥ śataśo'tha sahasraśaḥ | pānāvagāhanasnānadarśanotkīrtanairapi

नाशयन्ति च पापानि त्रिविधानि शरीरिणाम् ।ताम्रपर्णी चन्द्रवशा कृतमाला वटोदका॥ 13 ॥

nāśayanti ca pāpāni trividhāni śarīriṇām | tāmraparṇī candravaśā kṛtamālā vaṭodakā

वैहायसी च कावेरी वेणा चैव पयस्विनी ।तुङ्गभद्रा कृष्णवेणा शर्करावर्तका तथा॥ 14 ॥

vaihāyasī ca kāverī veṇā caiva payasvinī | tuṅgabhadrā kṛṣṇaveṇā śarkarāvartakā tathā

गोदावरी भीमरथी निर्विन्ध्या च पयोष्णिका ।तापी रेवा च सुरसा नर्मदा च सरस्वती॥ 15 ॥

godāvarī bhīmarathī nirvindhyā ca payoṣṇikā | tāpī revā ca surasā narmadā ca sarasvatī

चर्मण्वती च सिन्धुश्च अन्धशोणौ महानदौ ।ऋषिकुल्या त्रिसामा च वेदस्मृतिर्महानदी॥ 16 ॥

carmaṇvatī ca sindhuśca andhaśoṇau mahānadau | ṛṣikulyā trisāmā ca vedasmṛtirmahānadī

कौशिकी यमुना चैव मन्दाकिनी दृषद्वती ।गोमती सरयू रोधवती सप्तवती तथा॥ 17 ॥

kauśikī yamunā caiva mandākinī dṛṣadvatī | gomatī sarayū rodhavatī saptavatī tathā

सुषोमा च शतद्रुश्च चन्द्रभागा मरुद्वृधा ।वितस्ता च असिक्नी च विश्वा चेति प्रकीर्तिताः॥ 18 ॥

suṣomā ca śatadruśca candrabhāgā marudvṛdhā | vitastā ca asiknī ca viśvā ceti prakīrtitāḥ

अस्मिन्वर्षे लब्धजन्मपुरुषैः स्वस्वकर्मभिः ।शुक्ललोहितकृष्णाख्यैर्दिव्यमानुषनारकाः॥ 19 ॥

asminvarṣe labdhajanmapuruṣaiḥ svasvakarmabhiḥ | śuklalohitakṛṣṇākhyairdivyamānuṣanārakāḥ

भवन्ति विविधा भोगाः सर्वेषां च निवासिनाम् ।यथा वर्णविधानेनापवर्गो भवति स्फुटम्॥ 20 ॥

bhavanti vividhā bhogāḥ sarveṣāṃ ca nivāsinām | yathā varṇavidhānenāpavargo bhavati sphuṭam

एतदेव च वर्षस्य प्राधान्यं कार्यसिद्धितः ।वदन्ति मुनयो वेदवादिनः स्वर्गवासिनः॥ 21 ॥

etadeva ca varṣasya prādhānyaṃ kāryasiddhitaḥ | vadanti munayo vedavādinaḥ svargavāsinaḥ

अहो अमीषां किमकारि शोभनं प्रसन्न एषां स्विदुत स्वयं हरिः ।यैर्जन्म लब्धं नृषु भारताजिरे मुकुन्दसेवौपयिकं स्पृहा हि नः॥ 22 ॥

aho amīṣāṃ kimakāri śobhanaṃ prasanna eṣāṃ sviduta svayaṃ hariḥ | yairjanma labdhaṃ nṛṣu bhāratājire mukundasevaupayikaṃ spṛhā hi naḥ

किं दुष्करैर्नः क्रतुभिस्तपोव्रतै- र्दानादिभिर्वा द्युजयेन फल्गुना ।न यत्र नारायणपदपङ्कज- स्मृतिः प्रमुष्टातिशयेन्द्रियोत्सवात्॥ 23 ॥

kiṃ duṣkarairnaḥ kratubhistapovratai- rdānādibhirvā dyujayena phalgunā | na yatra nārāyaṇapadapaṅkaja- smṛtiḥ pramuṣṭātiśayendriyotsavāt

कल्पायुषां स्थानजयात्पुनर्भवा- त्क्षणायुषां भारतभूजयो वरम् ।क्षणेन मर्त्येन कृतं मनस्विनः संन्यस्य संयान्त्यभयं पदं हरेः॥ 24 ॥

kalpāyuṣāṃ sthānajayātpunarbhavā- tkṣaṇāyuṣāṃ bhāratabhūjayo varam | kṣaṇena martyena kṛtaṃ manasvinaḥ saṃnyasya saṃyāntyabhayaṃ padaṃ hareḥ

न यत्र वैकुण्ठकथासुधापगा न साधवो भागवतास्तदाश्रयाः ।न यत्र यज्ञेशमखा महोत्सवाः सुरेशलोकोऽपि न वै स सेव्यताम्॥ 25 ॥

na yatra vaikuṇṭhakathāsudhāpagā na sādhavo bhāgavatāstadāśrayāḥ | na yatra yajñeśamakhā mahotsavāḥ sureśaloko'pi na vai sa sevyatām

प्राप्ता नृजातिं त्विह ये च जन्तवो ज्ञानक्रियाद्रव्यकलापसम्भृताम् ।न वै यतेरन्न पुनर्भवाय ते भूयो वनौका इव यान्ति बन्धनम्॥ 26 ॥

prāptā nṛjātiṃ tviha ye ca jantavo jñānakriyādravyakalāpasambhṛtām | na vai yateranna punarbhavāya te bhūyo vanaukā iva yānti bandhanam

यैः श्रद्धया बर्हिषि भागशो हवि- र्निरुप्तमिष्टं विधिमन्त्रवस्तुतः ।एकः पृथङ्नामभिराहुतो मुदा गृह्णाति पूर्णः स्वयमाशिषां प्रभुः॥ 27 ॥

yaiḥ śraddhayā barhiṣi bhāgaśo havi- rniruptamiṣṭaṃ vidhimantravastutaḥ | ekaḥ pṛthaṅnāmabhirāhuto mudā gṛhṇāti pūrṇaḥ svayamāśiṣāṃ prabhuḥ

सत्यं दिशत्यर्थितमर्थितो नृणां नैवार्थदो यत्पुनरर्थिता यतः ।स्वयं विधत्ते भजतामनिच्छता- मिच्छापिधानं निजपादपल्लवम्॥ 28 ॥

satyaṃ diśatyarthitamarthito nṛṇāṃ naivārthado yatpunararthitā yataḥ | svayaṃ vidhatte bhajatāmanicchatā- micchāpidhānaṃ nijapādapallavam

श्रीनारायण उवाच ।एवं स्वर्गगता देवाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।प्रवदन्ति च माहात्म्यं भारतस्य सुशोभनम्॥ 29 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | evaṃ svargagatā devāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ | pravadanti ca māhātmyaṃ bhāratasya suśobhanam

जम्बुद्वीपस्य चाष्टौ हि उपद्वीपाः स्मृताः परे ।हयमार्गान्विशोधद्भिः सागरैः परिकल्पिताः॥ 30 ॥

jambudvīpasya cāṣṭau hi upadvīpāḥ smṛtāḥ pare | hayamārgānviśodhadbhiḥ sāgaraiḥ parikalpitāḥ

स्वर्णप्रस्थश्चन्द्रशुक्र आवर्तनरमाणकौ ।मन्दरोपाख्यहरिणः पाञ्चजन्यस्तथैव च॥ 31 ॥

svarṇaprasthaścandraśukra āvartanaramāṇakau | mandaropākhyahariṇaḥ pāñcajanyastathaiva ca

सिंहलश्चैव लङ्केति उपद्वीपाष्टकं स्मृतम् ।जम्बुद्वीपस्य मानं हि कीर्तितं विस्तरेण च॥ 32 ॥

siṃhalaścaiva laṅketi upadvīpāṣṭakaṃ smṛtam | jambudvīpasya mānaṃ hi kīrtitaṃ vistareṇa ca

अतः परं प्रवक्ष्यामि प्लक्षादिद्वीपषट्ककम्॥ 33 ॥

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi plakṣādidvīpaṣaṭkakam