Skandha 7, Adhyāya 27

ततः कृत्वा चितां राजा आरोप्य तनयं स्वकम् ।भार्यया सहितो राजा बद्धाञ्जलिपुटस्तदा॥ 1 ॥

tataḥ kṛtvā citāṃ rājā āropya tanayaṃ svakam | bhāryayā sahito rājā baddhāñjalipuṭastadā

चिन्तयन्परमेशानीं शताक्षीं जगदीश्वरीम् ।पञ्चकोशान्तरगतां पुच्छब्रह्मस्वरूपिणीम्॥ 2 ॥

cintayanparameśānīṃ śatākṣīṃ jagadīśvarīm | pañcakośāntaragatāṃ pucchabrahmasvarūpiṇīm

रक्ताम्बरपरीधानां करुणारससागरम् ।नानायुधधरामम्बां जगत्पालनतत्पराम्॥ 3 ॥

raktāmbaraparīdhānāṃ karuṇārasasāgaram | nānāyudhadharāmambāṃ jagatpālanatatparām

तस्य चिन्तयमानस्य सर्वे देवाः सवासवाः ।धर्मं प्रमुखतः कृत्वा समाजग्मुस्त्वरान्विताः॥ 4 ॥

tasya cintayamānasya sarve devāḥ savāsavāḥ | dharmaṃ pramukhataḥ kṛtvā samājagmustvarānvitāḥ

आगत्य सर्वे प्रोचुस्ते राजञ्छ्रुणु महाप्रभो ।अहं पितामहः साक्षाद्धर्मश्च भवगान्स्वयम्॥ 5 ॥

āgatya sarve procuste rājañchruṇu mahāprabho | ahaṃ pitāmahaḥ sākṣāddharmaśca bhavagānsvayam

साध्याः सविश्वे मरुतो लोकपालाः सचारणाः ।नागाः सिद्धाः सगन्धर्वा रुद्राश्चैव तथाश्विनौ॥ 6 ॥

sādhyāḥ saviśve maruto lokapālāḥ sacāraṇāḥ | nāgāḥ siddhāḥ sagandharvā rudrāścaiva tathāśvinau

एते चान्येऽथ बहवो विश्वामित्रस्तथैव च ।विश्वत्रयेण यो मैत्रीं कर्तुमिच्छति धर्मतः॥ 7 ॥

ete cānye'tha bahavo viśvāmitrastathaiva ca | viśvatrayeṇa yo maitrīṃ kartumicchati dharmataḥ

विश्वामित्रः स तेऽभीष्टमाहर्तुं सम्यगिच्छति ।मा राजन् साहसं कार्षीर्धर्मोऽहं त्वामुपागतः॥ 8 ॥

viśvāmitraḥ sa te'bhīṣṭamāhartuṃ samyagicchati | mā rājan sāhasaṃ kārṣīrdharmo'haṃ tvāmupāgataḥ

तितिक्षादमसत्त्वाद्यैस्त्वद्गुणैः परितोषितः ।हरिश्चन्द्र महाभाग प्राप्तः शक्रोऽस्मि तेऽन्तिकम्॥ 9 ॥

titikṣādamasattvādyaistvadguṇaiḥ paritoṣitaḥ | hariścandra mahābhāga prāptaḥ śakro'smi te'ntikam

त्वयाद्य भार्यापुत्रेण जिता लोकाः सनातनाः ।आरोह त्रिदिवं राजन् भार्यापुत्रसमन्वितः॥ 10 ॥

tvayādya bhāryāputreṇa jitā lokāḥ sanātanāḥ | āroha tridivaṃ rājan bhāryāputrasamanvitaḥ

सुदुष्प्रापं नरैरन्यैर्जितमात्मीयकर्मभिः ।ततोऽमृतमयं वर्षमपमृत्युविनाशनम्॥ 11 ॥

suduṣprāpaṃ narairanyairjitamātmīyakarmabhiḥ | tato'mṛtamayaṃ varṣamapamṛtyuvināśanam

इन्द्रः प्रासृजदाकाशाच्चितामध्यगते शिशौ ।पुष्पवृष्टिश्च महती दुन्दुभिस्वन एव च॥ 12 ॥

indraḥ prāsṛjadākāśāccitāmadhyagate śiśau | puṣpavṛṣṭiśca mahatī dundubhisvana eva ca

समुत्तस्थौ मृतः पुत्रो राज्ञस्तस्य महात्मनः ।सुकुमारतनुः स्वस्थः प्रसन्नः प्रीतमानसः॥ 13 ॥

samuttasthau mṛtaḥ putro rājñastasya mahātmanaḥ | sukumāratanuḥ svasthaḥ prasannaḥ prītamānasaḥ

ततो राजा हरिश्चन्द्रः परिष्वज्य सुतं तदा ।सभार्यः स्वश्रिया युक्तो दिव्यमालाम्बरावृतः॥ 14 ॥

tato rājā hariścandraḥ pariṣvajya sutaṃ tadā | sabhāryaḥ svaśriyā yukto divyamālāmbarāvṛtaḥ

बभूव तत्क्षणादिन्द्रो भूपं चैवमभाषत॥ 15 ॥

babhūva tatkṣaṇādindro bhūpaṃ caivamabhāṣata

सभार्यस्त्वं सपुत्रश्च स्वर्लोकं सद्गतिं पराम् ।समारोह महाभाग निजानां कर्मणां फलम्॥ 16 ॥

sabhāryastvaṃ saputraśca svarlokaṃ sadgatiṃ parām | samāroha mahābhāga nijānāṃ karmaṇāṃ phalam

देवराजाननुज्ञातः स्वामिना श्वपचेन हि ।अकृत्वा निष्कृतिं तस्य नारोक्ष्ये वै सुरालयम्॥ 17 ॥

devarājānanujñātaḥ svāminā śvapacena hi | akṛtvā niṣkṛtiṃ tasya nārokṣye vai surālayam

तवैवं भाविनं क्लेशमवगम्यात्ममायया ।आत्मा श्वपचतां नीतो दर्शितं तच्च पक्कणम्॥ 18 ॥

tavaivaṃ bhāvinaṃ kleśamavagamyātmamāyayā | ātmā śvapacatāṃ nīto darśitaṃ tacca pakkaṇam

प्रार्थ्यते यत्परं स्थानं समस्तैर्मनुजैर्भुवि ।तदारोह हरिश्चन्द्र स्थानं पुण्यकृतां नृणाम्॥ 19 ॥

prārthyate yatparaṃ sthānaṃ samastairmanujairbhuvi | tadāroha hariścandra sthānaṃ puṇyakṛtāṃ nṛṇām

देवराज नमस्तुभ्यं वाक्यं चेदं निबोध मे ।मच्छोकमग्नमनसः कौसले नगरे नराः॥ 20 ॥

devarāja namastubhyaṃ vākyaṃ cedaṃ nibodha me | macchokamagnamanasaḥ kausale nagare narāḥ

तिष्ठन्ति तानपास्यैवं कथं यास्याम्यहं दिवम् ।ब्रह्महत्या सुरापानं गोवधः स्त्रीवधस्तथा॥ 21 ॥

tiṣṭhanti tānapāsyaivaṃ kathaṃ yāsyāmyahaṃ divam | brahmahatyā surāpānaṃ govadhaḥ strīvadhastathā

तुल्यमेभिर्महत्पापं भक्तत्यागादुदाहृतम् ।भजन्तं भक्तमत्याज्यं त्यजतः स्यात्कथं सुखम्॥ 22 ॥

tulyamebhirmahatpāpaṃ bhaktatyāgādudāhṛtam | bhajantaṃ bhaktamatyājyaṃ tyajataḥ syātkathaṃ sukham

तैर्विना न प्रयास्यामि तस्माच्छक्र दिवं व्रज ।यदि ते सहिताः स्वर्गं मया यान्ति सुरेश्वर॥ 23 ॥

tairvinā na prayāsyāmi tasmācchakra divaṃ vraja | yadi te sahitāḥ svargaṃ mayā yānti sureśvara

ततोऽहमपि यास्यामि नरकं वापि तैः सह ।बहूनि पुण्यपापानि तेषां भिन्नानि वै नृप॥ 24 ॥

tato'hamapi yāsyāmi narakaṃ vāpi taiḥ saha | bahūni puṇyapāpāni teṣāṃ bhinnāni vai nṛpa

कथं सङ्घातभोज्यं त्वं भूप स्वर्गमभीप्ससि ।भुङ्क्ते शक्र नृपो राज्यं प्रभावात्प्रकृतेध्रुवम्॥ 25 ॥

kathaṃ saṅghātabhojyaṃ tvaṃ bhūpa svargamabhīpsasi | bhuṅkte śakra nṛpo rājyaṃ prabhāvātprakṛtedhruvam

यजते च महायज्ञैः कर्म पूर्तं करोति च ।तच्च तेषां प्रभावेण मया सर्वमनुष्ठितम्॥ 26 ॥

yajate ca mahāyajñaiḥ karma pūrtaṃ karoti ca | tacca teṣāṃ prabhāveṇa mayā sarvamanuṣṭhitam

उपदादान्न सन्त्यक्ष्ये तानहं स्वर्गलिप्सया ।तस्माद्यन्मम देवेश किञ्चिदस्ति सुचेष्टितम्॥ 27 ॥

upadādānna santyakṣye tānahaṃ svargalipsayā | tasmādyanmama deveśa kiñcidasti suceṣṭitam

दत्तमिष्टमथो जप्तं सामान्यं तैस्तदस्तु नः ।बहुकालोपभोज्यं च फलं यन्मम कर्मगम्॥ 28 ॥

dattamiṣṭamatho japtaṃ sāmānyaṃ taistadastu naḥ | bahukālopabhojyaṃ ca phalaṃ yanmama karmagam

तदस्तु दिनमप्येकं तैः समं त्वप्रसादतः ।एवं भविष्यतीत्युक्त्वा शक्रस्त्रिभुवनेश्वरः॥ 29 ॥

tadastu dinamapyekaṃ taiḥ samaṃ tvaprasādataḥ | evaṃ bhaviṣyatītyuktvā śakrastribhuvaneśvaraḥ

प्रसन्नचेता धर्मश्च विश्वामित्रश्च गाधिजः ।गत्वा तु नगरं सर्वे चातुर्वर्ण्यसमाकुलम्॥ 30 ॥

prasannacetā dharmaśca viśvāmitraśca gādhijaḥ | gatvā tu nagaraṃ sarve cāturvarṇyasamākulam

हरिश्चन्द्रस्य निकटे प्रोवाच विबुधाधिपः ।आगच्छन्तु जनाः शीघ्रं स्वर्गलोकं सुदुर्लभम्॥ 31 ॥

hariścandrasya nikaṭe provāca vibudhādhipaḥ | āgacchantu janāḥ śīghraṃ svargalokaṃ sudurlabham

धर्मप्रसादात्सम्प्राप्तं सर्वैर्युष्माभिरेव तु ।हरिश्चन्द्रोऽपि तान्सर्वाञ्जनान्नगरवासिनः॥ 32 ॥

dharmaprasādātsamprāptaṃ sarvairyuṣmābhireva tu | hariścandro'pi tānsarvāñjanānnagaravāsinaḥ

प्राह राजा धर्मपरो दिवमारुह्यतामिति ।तदिन्द्रस्य वचः श्रुत्वा प्रीतास्तस्य च भूपतेः॥ 33 ॥

prāha rājā dharmaparo divamāruhyatāmiti | tadindrasya vacaḥ śrutvā prītāstasya ca bhūpateḥ

ये संसारेषु निर्विण्णास्ते धुरं स्वसुतेषु वै ।कृत्वा प्रहृष्टमनसो दिवमारुरुहुर्जनाः॥ 34 ॥

ye saṃsāreṣu nirviṇṇāste dhuraṃ svasuteṣu vai | kṛtvā prahṛṣṭamanaso divamāruruhurjanāḥ

विमानवरमारूढाः सर्वे भास्वरविग्रहाः ।तदा सम्भूतहर्षास्ते हरिश्चन्द्रश्च पार्थिवः॥ 35 ॥

vimānavaramārūḍhāḥ sarve bhāsvaravigrahāḥ | tadā sambhūtaharṣāste hariścandraśca pārthivaḥ

राज्येऽभिषिच्य तनयं रोहिताख्यं महामनाः ।अयोध्याख्ये पुरे रम्ये हृष्टपुष्टजनान्विते॥ 36 ॥

rājye'bhiṣicya tanayaṃ rohitākhyaṃ mahāmanāḥ | ayodhyākhye pure ramye hṛṣṭapuṣṭajanānvite

तनयं सुहृदश्चापि प्रतिपूज्याभिनन्द्य च ।पुण्येन लभ्यां विपुलां देवादीनां सुदुर्लभाम्॥ 37 ॥

tanayaṃ suhṛdaścāpi pratipūjyābhinandya ca | puṇyena labhyāṃ vipulāṃ devādīnāṃ sudurlabhām

सम्प्राप्य कीर्तिमतुलां विमाने स महीपतिः ।आसाञ्चक्रे कामगमे क्षुद्रघण्टाविराजिते॥ 38 ॥

samprāpya kīrtimatulāṃ vimāne sa mahīpatiḥ | āsāñcakre kāmagame kṣudraghaṇṭāvirājite

ततस्तर्हि समालोक्य श्लोकमन्त्रं तदा जगौ ।दैत्याचार्यो महाभागः सर्वशास्त्रार्थतत्त्ववित्॥ 39 ॥

tatastarhi samālokya ślokamantraṃ tadā jagau | daityācāryo mahābhāgaḥ sarvaśāstrārthatattvavit

अहो तितिक्षामाहात्म्यमहो दानफलं महत् ।यदागतो हरिश्चन्द्रो महेन्द्रस्य सलोकताम्॥ 40 ॥

aho titikṣāmāhātmyamaho dānaphalaṃ mahat | yadāgato hariścandro mahendrasya salokatām

एतत्ते सर्वमाख्यानं हरिश्चन्द्रस्य चेष्टितम् ।यः शृणोति च दुःखार्तः स सुखं लभतेऽन्वहम्॥ 41 ॥

etatte sarvamākhyānaṃ hariścandrasya ceṣṭitam | yaḥ śṛṇoti ca duḥkhārtaḥ sa sukhaṃ labhate'nvaham

स्वर्गार्थी प्राप्नुयात् स्वर्गं सुतार्थी सुतमाप्नुयात् ।भार्यार्थी प्राप्नुयाद्भार्यां राज्यार्थीं राज्यमाप्नुयात्॥ 42 ॥

svargārthī prāpnuyāt svargaṃ sutārthī sutamāpnuyāt | bhāryārthī prāpnuyādbhāryāṃ rājyārthīṃ rājyamāpnuyāt