Skandha 4, Adhyāya 2

भवे शीलवतां श्रेष्ठे दक्षो दुहितृवत्सलः ।विद्वेषमकरोत्कस्मादनादृत्यात्मजां सतीम्॥ 1 ॥

bhave śīlavatāṃ śreṣṭhe dakṣo duhitṛvatsalaḥ | vidveṣamakarotkasmādanādṛtyātmajāṃ satīm

कस्तं चराचरगुरुं निर्वैरं शान्तविग्रहम् ।आत्मारामं कथं द्वेष्टि जगतो दैवतं महत्॥ 2 ॥

kastaṃ carācaraguruṃ nirvairaṃ śāntavigraham | ātmārāmaṃ kathaṃ dveṣṭi jagato daivataṃ mahat

एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् जामातुः श्वशुरस्य च ।विद्वेषस्तु यतः प्राणांस्तत्यजे दुस्त्यजान् सती॥ 3 ॥

etadākhyāhi me brahman jāmātuḥ śvaśurasya ca | vidveṣastu yataḥ prāṇāṃstatyaje dustyajān satī

पुरा विश्वसृजां सत्रे समेताः परमर्षयः ।तथामरगणाः सर्वे सानुगा मुनयोऽग्नयः॥ 4 ॥

purā viśvasṛjāṃ satre sametāḥ paramarṣayaḥ | tathāmaragaṇāḥ sarve sānugā munayo'gnayaḥ

तत्र प्रविष्टमृषयो दृष्ट्वार्कमिव रोचिषा ।भ्राजमानं वितिमिरं कुर्वन्तं तन्महत्सदः॥ 5 ॥

tatra praviṣṭamṛṣayo dṛṣṭvārkamiva rociṣā | bhrājamānaṃ vitimiraṃ kurvantaṃ tanmahatsadaḥ

उदतिष्ठन्सदस्यास्ते स्वधिष्ण्येभ्यः सहाग्नयः ।ऋते विरिञ्चं शर्वं च तद्भासाऽऽक्षिप्तचेतसः॥ 6 ॥

udatiṣṭhansadasyāste svadhiṣṇyebhyaḥ sahāgnayaḥ | ṛte viriñcaṃ śarvaṃ ca tadbhāsā''kṣiptacetasaḥ

सदसस्पतिभिर्दक्षो भगवान् साधु सत्कृतः ।अजं लोकगुरुं नत्वा निषसाद तदाज्ञया॥ 7 ॥

sadasaspatibhirdakṣo bhagavān sādhu satkṛtaḥ | ajaṃ lokaguruṃ natvā niṣasāda tadājñayā

प्राङ्निषण्णं मृडं दृष्ट्वा नामृष्यत्तदनादृतः ।उवाच वामं चक्षुर्भ्यामभिवीक्ष्य दहन्निव॥ 8 ॥

prāṅniṣaṇṇaṃ mṛḍaṃ dṛṣṭvā nāmṛṣyattadanādṛtaḥ | uvāca vāmaṃ cakṣurbhyāmabhivīkṣya dahanniva

श्रूयतां ब्रह्मर्षयो मे सह देवाः सहाग्नयः ।साधूनां ब्रुवतो वृत्तं नाज्ञानान्न च मत्सरात्॥ 9 ॥

śrūyatāṃ brahmarṣayo me saha devāḥ sahāgnayaḥ | sādhūnāṃ bruvato vṛttaṃ nājñānānna ca matsarāt

अयं तु लोकपालानां यशोघ्नो निरपत्रपः ।सद्भिराचरितः पन्था येन स्तब्धेन दूषितः॥ 10 ॥

ayaṃ tu lokapālānāṃ yaśoghno nirapatrapaḥ | sadbhirācaritaḥ panthā yena stabdhena dūṣitaḥ

एष मे शिष्यतां प्राप्तो यन्मे दुहितुरग्रहीत् ।पाणिं विप्राग्निमुखतः सावित्र्या इव साधुवत्॥ 11 ॥

eṣa me śiṣyatāṃ prāpto yanme duhituragrahīt | pāṇiṃ viprāgnimukhataḥ sāvitryā iva sādhuvat

गृहीत्वा मृगशावाक्ष्याः पाणिं मर्कटलोचनः ।प्रत्युत्थानाभिवादार्हे वाचाप्यकृत नोचितम्॥ 12 ॥

gṛhītvā mṛgaśāvākṣyāḥ pāṇiṃ markaṭalocanaḥ | pratyutthānābhivādārhe vācāpyakṛta nocitam

लुप्तक्रियायाशुचये मानिने भिन्नसेतवे ।अनिच्छन्नप्यदां बालां शूद्रायेवोशतीं गिरम्॥ 13 ॥

luptakriyāyāśucaye mānine bhinnasetave | anicchannapyadāṃ bālāṃ śūdrāyevośatīṃ giram

प्रेतावासेषु घोरेषु प्रेतैर्भूतगणैर्वृतः ।अटत्युन्मत्तवन्नग्नो व्युप्तकेशो हसन् रुदन्॥ 14 ॥

pretāvāseṣu ghoreṣu pretairbhūtagaṇairvṛtaḥ | aṭatyunmattavannagno vyuptakeśo hasan rudan

चिताभस्मकृतस्नानः प्रेतस्रङ्न्रस्थिभूषणः ।शिवापदेशो ह्यशिवो मत्तो मत्तजनप्रियः ।पतिः प्रमथभूतानां तमोमात्रात्मकात्मनाम्॥ 15 ॥

citābhasmakṛtasnānaḥ pretasraṅnrasthibhūṣaṇaḥ | śivāpadeśo hyaśivo matto mattajanapriyaḥ | patiḥ pramathabhūtānāṃ tamomātrātmakātmanām

तस्मा उन्मादनाथाय नष्टशौचाय दुर्हृदे ।दत्ता बत मया साध्वी चोदिते परमेष्ठिना॥ 16 ॥

tasmā unmādanāthāya naṣṭaśaucāya durhṛde | dattā bata mayā sādhvī codite parameṣṭhinā

विनिन्द्यैवं स गिरिशमप्रतीपमवस्थितम् ।दक्षोऽथाप उपस्पृश्य क्रुद्धः शप्तुं प्रचक्रमे॥ 17 ॥

vinindyaivaṃ sa giriśamapratīpamavasthitam | dakṣo'thāpa upaspṛśya kruddhaḥ śaptuṃ pracakrame

अयं तु देवयजन इन्द्रोपेन्द्रादिभिर्भवः ।सह भागं न लभतां देवैर्देवगणाधमः॥ 18 ॥

ayaṃ tu devayajana indropendrādibhirbhavaḥ | saha bhāgaṃ na labhatāṃ devairdevagaṇādhamaḥ

निषिध्यमानः स सदस्यमुख्यै- र्दक्षो गिरित्राय विसृज्य शापम् ।तस्माद्विनिष्क्रम्य विवृद्धमन्यु- र्जगामकौरव्य निजं निकेतनम्॥ 19 ॥

niṣidhyamānaḥ sa sadasyamukhyai- rdakṣo giritrāya visṛjya śāpam | tasmādviniṣkramya vivṛddhamanyu- rjagāmakauravya nijaṃ niketanam

विज्ञाय शापं गिरिशानुगाग्रणीः नन्दीश्वरो रोषकषायदूषितः ।दक्षाय शापं विससर्ज दारुणं ये चान्वमोदंस्तदवाच्यतां द्विजाः॥ 20 ॥

vijñāya śāpaṃ giriśānugāgraṇīḥ nandīśvaro roṣakaṣāyadūṣitaḥ | dakṣāya śāpaṃ visasarja dāruṇaṃ ye cānvamodaṃstadavācyatāṃ dvijāḥ

य एतन्मर्त्यमुद्दिश्य भगवत्यप्रतिद्रुहि ।द्रुह्यत्यज्ञः पृथग्दृष्टिस्तत्त्वतो विमुखो भवेत्॥ 21 ॥

ya etanmartyamuddiśya bhagavatyapratidruhi | druhyatyajñaḥ pṛthagdṛṣṭistattvato vimukho bhavet

गृहेषु कूटधर्मेषु सक्तो ग्राम्यसुखेच्छया ।कर्मतन्त्रं वितनुते वेदवादविपन्नधीः॥ 22 ॥

gṛheṣu kūṭadharmeṣu sakto grāmyasukhecchayā | karmatantraṃ vitanute vedavādavipannadhīḥ

बुद्ध्या पराभिध्यायिन्या विस्मृतात्मगतिः पशुः ।स्त्रीकामः सोऽस्त्वतितरां दक्षो बस्तमुखोऽचिरात्॥ 23 ॥

buddhyā parābhidhyāyinyā vismṛtātmagatiḥ paśuḥ | strīkāmaḥ so'stvatitarāṃ dakṣo bastamukho'cirāt

विद्याबुद्धिरविद्यायां कर्ममय्यामसौ जडः ।संसरन्त्विह ये चामुमनु शर्वावमानिनम्॥ 24 ॥

vidyābuddhiravidyāyāṃ karmamayyāmasau jaḍaḥ | saṃsarantviha ye cāmumanu śarvāvamāninam

गिरः श्रुतायाः पुष्पिण्या मधुगन्धेन भूरिणा ।मथ्ना चोन्मथितात्मानः सम्मुह्यन्तु हरद्विषः॥ 25 ॥

giraḥ śrutāyāḥ puṣpiṇyā madhugandhena bhūriṇā | mathnā conmathitātmānaḥ sammuhyantu haradviṣaḥ

सर्वभक्षा द्विजा वृत्त्यै धृतविद्या तपोव्रताः ।वित्तदेहेन्द्रियारामा याचका विचरन्त्विह॥ 26 ॥

sarvabhakṣā dvijā vṛttyai dhṛtavidyā tapovratāḥ | vittadehendriyārāmā yācakā vicarantviha

तस्यैवं ददतः शापं श्रुत्वा द्विजकुलाय वै ।भृगुः प्रत्यसृजच्छापं ब्रह्मदण्डं दुरत्ययम्॥ 27 ॥

tasyaivaṃ dadataḥ śāpaṃ śrutvā dvijakulāya vai | bhṛguḥ pratyasṛjacchāpaṃ brahmadaṇḍaṃ duratyayam

भवव्रतधरा ये च ये च तान् समनुव्रताः पाखण्डिनस्ते भवन्तु सच्छास्त्रपरिपन्थिनः॥ 28 ॥

bhavavratadharā ye ca ye ca tān samanuvratāḥ pākhaṇḍinaste bhavantu sacchāstraparipanthinaḥ

नष्टशौचा मूढधियो जटाभस्मास्थिधारिणः ।विशन्तु शिवदीक्षायां यत्र दैवं सुरासवम्॥ 29 ॥

naṣṭaśaucā mūḍhadhiyo jaṭābhasmāsthidhāriṇaḥ | viśantu śivadīkṣāyāṃ yatra daivaṃ surāsavam

ब्रह्म च ब्राह्मणांश्चैव यद्यूयं परिनिन्दथ ।सेतुं विधारणं पुंसामतः पाखण्डमाश्रिताः॥ 30 ॥

brahma ca brāhmaṇāṃścaiva yadyūyaṃ parinindatha | setuṃ vidhāraṇaṃ puṃsāmataḥ pākhaṇḍamāśritāḥ

एष एव हि लोकानां शिवः पन्थाः सनातनः ।यं पूर्वे चानुसन्तस्थुर्यत्प्रमाणं जनार्दनः॥ 31 ॥

eṣa eva hi lokānāṃ śivaḥ panthāḥ sanātanaḥ | yaṃ pūrve cānusantasthuryatpramāṇaṃ janārdanaḥ

तद्ब्रह्म परमं शुद्धं सतां वर्त्म सनातनम् ।विगर्ह्य यात पाखण्डं दैवं वो यत्र भूतराट्॥ 32 ॥

tadbrahma paramaṃ śuddhaṃ satāṃ vartma sanātanam | vigarhya yāta pākhaṇḍaṃ daivaṃ vo yatra bhūtarāṭ

तस्यैवं वदतः शापं भृगोः स भगवान् भवः ।निश्चक्राम ततः किञ्चिद्विमना इव सानुगः॥ 33 ॥

tasyaivaṃ vadataḥ śāpaṃ bhṛgoḥ sa bhagavān bhavaḥ | niścakrāma tataḥ kiñcidvimanā iva sānugaḥ

तेऽपि विश्वसृजः सत्रं सहस्रपरिवत्सरान् ।संविधाय महेष्वास यत्रेज्य ऋषभो हरिः॥ 34 ॥

te'pi viśvasṛjaḥ satraṃ sahasraparivatsarān | saṃvidhāya maheṣvāsa yatrejya ṛṣabho hariḥ

आप्लुत्यावभृथं यत्र गङ्गा यमुनयान्विता ।विरजेनात्मना सर्वे स्वं स्वं धाम ययुस्ततः॥ 35 ॥

āplutyāvabhṛthaṃ yatra gaṅgā yamunayānvitā | virajenātmanā sarve svaṃ svaṃ dhāma yayustataḥ

चतुर्थस्कन्धे दक्षशापो नाम द्वितीयोध्यायः॥ 2b ॥

caturthaskandhe dakṣaśāpo nāma dvitīyodhyāyaḥ