Skandha 3, Adhyāya 18

तदेवमाकर्ण्य जलेशभाषितं महामनास्तद्विगणय्य दुर्मदः ।हरेर्विदित्वा गतिमङ्ग नारदा- द्रसातलं निर्विविशे त्वरान्वितः॥ 1 ॥

tadevamākarṇya jaleśabhāṣitaṃ mahāmanāstadvigaṇayya durmadaḥ | harerviditvā gatimaṅga nāradā- drasātalaṃ nirviviśe tvarānvitaḥ

ददर्श तत्राभिजितं धराधरं प्रोन्नीयमानावनिमग्रदंष्ट्रया ।मुष्णन्तमक्ष्णा स्वरुचोऽरुणश्रिया जहास चाहो वनगोचरो मृगः॥ 2 ॥

dadarśa tatrābhijitaṃ dharādharaṃ pronnīyamānāvanimagradaṃṣṭrayā | muṣṇantamakṣṇā svaruco'ruṇaśriyā jahāsa cāho vanagocaro mṛgaḥ

आहैनमेह्यज्ञ महीं विमुञ्च नो रसौकसां विश्वसृजेयमर्पिता ।न स्वस्ति यास्यस्यनया ममेक्षतः सुराधमासादितसूकराकृते॥ 3 ॥

āhainamehyajña mahīṃ vimuñca no rasaukasāṃ viśvasṛjeyamarpitā | na svasti yāsyasyanayā mamekṣataḥ surādhamāsāditasūkarākṛte

त्वं नः सपत्नैरभवाय किं भृतो यो मायया हन्त्यसुरान् परोक्षजित् ।त्वां योगमायाबलमल्पपौरुषं संस्थाप्य मूढ प्रमृजे सुहृच्छुचः॥ 4 ॥

tvaṃ naḥ sapatnairabhavāya kiṃ bhṛto yo māyayā hantyasurān parokṣajit | tvāṃ yogamāyābalamalpapauruṣaṃ saṃsthāpya mūḍha pramṛje suhṛcchucaḥ

त्वयि संस्थिते गदया शीर्णशीर्ष- ण्यस्मद्भुजच्युतया ये च तुभ्यम् ।बलिं हरन्त्यृषयो ये च देवाः स्वयं सर्वे न भविष्यन्त्यमूलाः॥ 5 ॥

tvayi saṃsthite gadayā śīrṇaśīrṣa- ṇyasmadbhujacyutayā ye ca tubhyam | baliṃ harantyṛṣayo ye ca devāḥ svayaṃ sarve na bhaviṣyantyamūlāḥ

स तुद्यमानोऽरिदुरुक्ततोमरै- र्दंष्ट्राग्रगां गामुपलक्ष्य भीताम् ।तोदं मृषन् निरगादम्बुमध्या- द्ग्राहाहतः स करेणुर्यथेभः॥ 6 ॥

sa tudyamāno'riduruktatomarai- rdaṃṣṭrāgragāṃ gāmupalakṣya bhītām | todaṃ mṛṣan niragādambumadhyā- dgrāhāhataḥ sa kareṇuryathebhaḥ

तं निःसरन्तं सलिलादनुद्रुतो हिरण्यकेशो द्विरदं यथा झषः ।करालदंष्ट्रोऽशनिनिस्वनोऽब्रवी- द्गतह्रियां किं त्वसतां विगर्हितम्॥ 7 ॥

taṃ niḥsarantaṃ salilādanudruto hiraṇyakeśo dviradaṃ yathā jhaṣaḥ | karāladaṃṣṭro'śaninisvano'bravī- dgatahriyāṃ kiṃ tvasatāṃ vigarhitam

स गामुदस्तात्सलिलस्य गोचरे विन्यस्य तस्यामदधात्स्वसत्त्वम् ।अभिष्टुतो विश्वसृजा प्रसूनै- रापूर्यमाणो विबुधैः पश्यतोऽरेः॥ 8 ॥

sa gāmudastātsalilasya gocare vinyasya tasyāmadadhātsvasattvam | abhiṣṭuto viśvasṛjā prasūnai- rāpūryamāṇo vibudhaiḥ paśyato'reḥ

परानुषक्तं तपनीयोपकल्पं महागदं काञ्चनचित्रदंशम् ।मर्माण्यभीक्ष्णं प्रतुदन्तं दुरुक्तैः प्रचण्डमन्युः प्रहसंस्तं बभाषे॥ 9 ॥

parānuṣaktaṃ tapanīyopakalpaṃ mahāgadaṃ kāñcanacitradaṃśam | marmāṇyabhīkṣṇaṃ pratudantaṃ duruktaiḥ pracaṇḍamanyuḥ prahasaṃstaṃ babhāṣe

सत्यं वयं भो वनगोचरा मृगा युष्मद्विधान् मृगये ग्रामसिंहान् ।न मृत्युपाशैः प्रतिमुक्तस्य वीरा विकत्थनं तव गृह्णन्त्यभद्र॥ 10 ॥

satyaṃ vayaṃ bho vanagocarā mṛgā yuṣmadvidhān mṛgaye grāmasiṃhān | na mṛtyupāśaiḥ pratimuktasya vīrā vikatthanaṃ tava gṛhṇantyabhadra

एते वयं न्यासहरा रसौकसां गतह्रियो गदया द्रावितास्ते ।तिष्ठामहेऽथापि कथञ्चिदाजौ स्थेयं क्व यामो बलिनोत्पाद्य वैरम्॥ 11 ॥

ete vayaṃ nyāsaharā rasaukasāṃ gatahriyo gadayā drāvitāste | tiṣṭhāmahe'thāpi kathañcidājau stheyaṃ kva yāmo balinotpādya vairam

त्वं पद्रथानां किल यूथपाधिपो घटस्व नोऽस्वस्तय आश्वनूहः ।संस्थाप्य चास्मान् प्रमृजाश्रु स्वकानां यः स्वां प्रतिज्ञां नातिपिपर्त्यसभ्यः॥ 12 ॥

tvaṃ padrathānāṃ kila yūthapādhipo ghaṭasva no'svastaya āśvanūhaḥ | saṃsthāpya cāsmān pramṛjāśru svakānāṃ yaḥ svāṃ pratijñāṃ nātipipartyasabhyaḥ

सोऽधिक्षिप्तो भगवता प्रलब्धश्च रुषा भृशम् ।आजहारोल्बणं क्रोधं क्रीड्यमानोऽहिराडिव॥ 13 ॥

so'dhikṣipto bhagavatā pralabdhaśca ruṣā bhṛśam | ājahārolbaṇaṃ krodhaṃ krīḍyamāno'hirāḍiva

सृजन्नमर्षितः श्वासान् मन्युप्रचलितेन्द्रियः ।आसाद्य तरसा दैत्यो गदयाभ्यहनद्धरिम्॥ 14 ॥

sṛjannamarṣitaḥ śvāsān manyupracalitendriyaḥ | āsādya tarasā daityo gadayābhyahanaddharim

भगवांस्तु गदावेगं विसृष्टं रिपुणोरसि ।अवञ्चयत्तिरश्चीनो योगारूढ इवान्तकम्॥ 15 ॥

bhagavāṃstu gadāvegaṃ visṛṣṭaṃ ripuṇorasi | avañcayattiraścīno yogārūḍha ivāntakam

पुनर्गदां स्वामादाय भ्रामयन्तमभीक्ष्णशः ।अभ्यधावद्धरिः क्रुद्धः संरम्भाद्दष्टदच्छदम्॥ 16 ॥

punargadāṃ svāmādāya bhrāmayantamabhīkṣṇaśaḥ | abhyadhāvaddhariḥ kruddhaḥ saṃrambhāddaṣṭadacchadam

ततश्च गदयारातिं दक्षिणस्यां भ्रुवि प्रभुः ।आजघ्ने स तु तां सौम्य गदया कोविदोऽहनत्॥ 17 ॥

tataśca gadayārātiṃ dakṣiṇasyāṃ bhruvi prabhuḥ | ājaghne sa tu tāṃ saumya gadayā kovido'hanat

एवं गदाभ्यां गुर्वीभ्यां हर्यक्षो हरिरेव च ।जिगीषया सुसंरब्धावन्योन्यमभिजघ्नतुः॥ 18 ॥

evaṃ gadābhyāṃ gurvībhyāṃ haryakṣo harireva ca | jigīṣayā susaṃrabdhāvanyonyamabhijaghnatuḥ

तयोः स्पृधोस्तिग्मगदाहताङ्गयोः क्षतास्रवघ्राणविवृद्धमन्य्वोः ।विचित्रमार्गांश्चरतोर्जिगीषया व्यभादिलायामिव शुष्मिणोर्मृधः॥ 19 ॥

tayoḥ spṛdhostigmagadāhatāṅgayoḥ kṣatāsravaghrāṇavivṛddhamanyvoḥ | vicitramārgāṃścaratorjigīṣayā vyabhādilāyāmiva śuṣmiṇormṛdhaḥ

दैत्यस्य यज्ञावयवस्य माया- गृहीतवाराहतनोर्महात्मनः ।कौरव्य मह्यां द्विषतोर्विमर्दनं दिदृक्षुरागादृषिभिर्वृतः स्वराट्॥ 20 ॥

daityasya yajñāvayavasya māyā- gṛhītavārāhatanormahātmanaḥ | kauravya mahyāṃ dviṣatorvimardanaṃ didṛkṣurāgādṛṣibhirvṛtaḥ svarāṭ

आसन्नशौण्डीरमपेतसाध्वसं कृतप्रतीकारमहार्यविक्रमम् ।विलक्ष्य दैत्यं भगवान् सहस्रणी- र्जगाद नारायणमादिसूकरम्॥ 21 ॥

āsannaśauṇḍīramapetasādhvasaṃ kṛtapratīkāramahāryavikramam | vilakṣya daityaṃ bhagavān sahasraṇī- rjagāda nārāyaṇamādisūkaram

ब्रह्मोवाच ।एष ते देव देवानामङ्घ्रिमूलमुपेयुषाम् ।विप्राणां सौरभेयीणां भूतानामप्यनागसाम्॥ 22 ॥

brahmovāca | eṣa te deva devānāmaṅghrimūlamupeyuṣām | viprāṇāṃ saurabheyīṇāṃ bhūtānāmapyanāgasām

आगस्कृद्भयकृद्दुष्कृदस्मद्राद्धवरोऽसुरः ।अन्वेषन्नप्रतिरथो लोकानटति कण्टकः॥ 23 ॥

āgaskṛdbhayakṛdduṣkṛdasmadrāddhavaro'suraḥ | anveṣannapratiratho lokānaṭati kaṇṭakaḥ

मैनं मायाविनं दृप्तं निरङ्कुशमसत्तमम् ।आक्रीड बालवद्देव यथाशीविषमुत्थितम्॥ 24 ॥

mainaṃ māyāvinaṃ dṛptaṃ niraṅkuśamasattamam | ākrīḍa bālavaddeva yathāśīviṣamutthitam

न यावदेष वर्धेत स्वां वेलां प्राप्य दारुणः ।स्वां देव मायामास्थाय तावज्जह्यघमच्युत॥ 25 ॥

na yāvadeṣa vardheta svāṃ velāṃ prāpya dāruṇaḥ | svāṃ deva māyāmāsthāya tāvajjahyaghamacyuta

एषा घोरतमा सन्ध्या लोकच्छम्बट्करी प्रभो ।उपसर्पति सर्वात्मन् सुराणां जयमावह॥ 26 ॥

eṣā ghoratamā sandhyā lokacchambaṭkarī prabho | upasarpati sarvātman surāṇāṃ jayamāvaha

अधुनैषोऽभिजिन्नाम योगो मौहूर्तिको ह्यगात् ।शिवाय नस्त्वं सुहृदामाशु निस्तर दुस्तरम्॥ 27 ॥

adhunaiṣo'bhijinnāma yogo mauhūrtiko hyagāt | śivāya nastvaṃ suhṛdāmāśu nistara dustaram

दिष्ट्या त्वां विहितं मृत्युमयमासादितः स्वयम् ।विक्रम्यैनं मृधे हत्वा लोकानाधेहि शर्मणि॥ 28 ॥

diṣṭyā tvāṃ vihitaṃ mṛtyumayamāsāditaḥ svayam | vikramyainaṃ mṛdhe hatvā lokānādhehi śarmaṇi

तृतीयस्कन्धे हिरण्याक्षवधे अष्टादशोऽध्यायः॥ 18b ॥

tṛtīyaskandhe hiraṇyākṣavadhe aṣṭādaśo'dhyāyaḥ