Skandha 3, Adhyāya 17

निशम्यात्मभुवा गीतं कारणं शङ्कयोज्झिताः ।ततः सर्वे न्यवर्तन्त त्रिदिवाय दिवौकसः॥ 1 ॥

niśamyātmabhuvā gītaṃ kāraṇaṃ śaṅkayojjhitāḥ | tataḥ sarve nyavartanta tridivāya divaukasaḥ

दितिस्तु भर्तुरादेशादपत्यपरिशङ्किनी ।पूर्णे वर्षशते साध्वी पुत्रौ प्रसुषुवे यमौ॥ 2 ॥

ditistu bharturādeśādapatyapariśaṅkinī | pūrṇe varṣaśate sādhvī putrau prasuṣuve yamau

उत्पाता बहवस्तत्र निपेतुर्जायमानयोः ।दिवि भुव्यन्तरिक्षे च लोकस्योरुभयावहाः॥ 3 ॥

utpātā bahavastatra nipeturjāyamānayoḥ | divi bhuvyantarikṣe ca lokasyorubhayāvahāḥ

सहाचला भुवश्चेलुर्दिशः सर्वाः प्रजज्वलुः ।सोल्काश्चाशनयः पेतुः केतवश्चार्तिहेतवः॥ 4 ॥

sahācalā bhuvaścelurdiśaḥ sarvāḥ prajajvaluḥ | solkāścāśanayaḥ petuḥ ketavaścārtihetavaḥ

ववौ वायुः सुदुःस्पर्शः फूत्कारानीरयन् मुहुः ।उन्मूलयन्नगपतीन् वात्यानीको रजोध्वजः॥ 5 ॥

vavau vāyuḥ suduḥsparśaḥ phūtkārānīrayan muhuḥ | unmūlayannagapatīn vātyānīko rajodhvajaḥ

उद्धसत्तडिदम्भोदघटया नष्टभागणे ।व्योम्नि प्रविष्टतमसा न स्म व्यादृश्यते पदम्॥ 6 ॥

uddhasattaḍidambhodaghaṭayā naṣṭabhāgaṇe | vyomni praviṣṭatamasā na sma vyādṛśyate padam

चुक्रोश विमना वार्धिरुदूर्मिः क्षुभितोदरः ।सोदपानाश्च सरितश्चुक्षुभुः शुष्कपङ्कजाः॥ 7 ॥

cukrośa vimanā vārdhirudūrmiḥ kṣubhitodaraḥ | sodapānāśca saritaścukṣubhuḥ śuṣkapaṅkajāḥ

मुहुः परिधयोऽभूवन् सराह्वोः शशिसूर्ययोः ।निर्घाता रथनिर्ह्रादा विवरेभ्यः प्रजज्ञिरे॥ 8 ॥

muhuḥ paridhayo'bhūvan sarāhvoḥ śaśisūryayoḥ | nirghātā rathanirhrādā vivarebhyaḥ prajajñire

अन्तर्ग्रामेषु मुखतो वमन्त्यो वह्निमुल्बणम् ।सृगालोलूकटङ्कारैः प्रणेदुरशिवं शिवाः॥ 9 ॥

antargrāmeṣu mukhato vamantyo vahnimulbaṇam | sṛgālolūkaṭaṅkāraiḥ praṇeduraśivaṃ śivāḥ

सङ्गीतवद्रोदनवदुन्नमय्य शिरोधराम् ।व्यमुञ्चन् विविधा वाचो ग्रामसिंहास्ततस्ततः॥ 10 ॥

saṅgītavadrodanavadunnamayya śirodharām | vyamuñcan vividhā vāco grāmasiṃhāstatastataḥ

खराश्च कर्कशैः क्षत्तः खुरैर्घ्नन्तो धरातलम् ।खार्काररभसा मत्ताः पर्यधावन् वरूथशः॥ 11 ॥

kharāśca karkaśaiḥ kṣattaḥ khurairghnanto dharātalam | khārkārarabhasā mattāḥ paryadhāvan varūthaśaḥ

रुदन्तो रासभत्रस्ता नीडादुदपतन् खगाः ।घोषेऽरण्ये च पशवः शकृन्मूत्रमकुर्वत॥ 12 ॥

rudanto rāsabhatrastā nīḍādudapatan khagāḥ | ghoṣe'raṇye ca paśavaḥ śakṛnmūtramakurvata

गावोऽत्रसन्नसृग्दोहास्तोयदाः पूयवर्षिणः ।व्यरुदन् देवलिङ्गानि द्रुमाः पेतुर्विनानिलम्॥ 13 ॥

gāvo'trasannasṛgdohāstoyadāḥ pūyavarṣiṇaḥ | vyarudan devaliṅgāni drumāḥ peturvinānilam

ग्रहान् पुण्यतमानन्ये भगणांश्चापि दीपिताः ।अतिचेरुर्वक्रगत्या युयुधुश्च परस्परम्॥ 14 ॥

grahān puṇyatamānanye bhagaṇāṃścāpi dīpitāḥ | aticerurvakragatyā yuyudhuśca parasparam

दृष्ट्वान्यांश्च महोत्पातानतत्तत्त्वविदः प्रजाः ।ब्रह्मपुत्रान् ऋते भीता मेनिरे विश्वसम्प्लवम्॥ 15 ॥

dṛṣṭvānyāṃśca mahotpātānatattattvavidaḥ prajāḥ | brahmaputrān ṛte bhītā menire viśvasamplavam

तावादिदैत्यौ सहसा व्यज्यमानात्मपौरुषौ ।ववृधातेऽश्मसारेण कायेनाद्रिपती इव॥ 16 ॥

tāvādidaityau sahasā vyajyamānātmapauruṣau | vavṛdhāte'śmasāreṇa kāyenādripatī iva

दिविस्पृशौ हेमकिरीटकोटिभिः निरुद्धकाष्ठौ स्फुरदङ्गदा भुजौ ।गां कम्पयन्तौ चरणैः पदे पदे कट्या सुकाञ्च्यार्कमतीत्य तस्थतुः॥ 17 ॥

divispṛśau hemakirīṭakoṭibhiḥ niruddhakāṣṭhau sphuradaṅgadā bhujau | gāṃ kampayantau caraṇaiḥ pade pade kaṭyā sukāñcyārkamatītya tasthatuḥ

प्रजापतिर्नाम तयोरकार्षीद्- यः प्राक् स्वदेहाद्यमयोरजायत ।तं वै हिरण्यकशिपुं विदुः प्रजा यं तं हिरण्याक्षमसूत साग्रतः॥ 18 ॥

prajāpatirnāma tayorakārṣīd- yaḥ prāk svadehādyamayorajāyata | taṃ vai hiraṇyakaśipuṃ viduḥ prajā yaṃ taṃ hiraṇyākṣamasūta sāgrataḥ

चक्रे हिरण्यकशिपुर्दोर्भ्यां ब्रह्मवरेण च ।वशे सपालान् लोकांस्त्रीनकुतोमृत्युरुद्धतः॥ 19 ॥

cakre hiraṇyakaśipurdorbhyāṃ brahmavareṇa ca | vaśe sapālān lokāṃstrīnakutomṛtyuruddhataḥ

हिरण्याक्षोऽनुजस्तस्य प्रियः प्रीतिकृदन्वहम् ।गदापाणिर्दिवं यातो युयुत्सुर्मृगयन् रणम्॥ 20 ॥

hiraṇyākṣo'nujastasya priyaḥ prītikṛdanvaham | gadāpāṇirdivaṃ yāto yuyutsurmṛgayan raṇam

तं वीक्ष्य दुःसहजवं रणत्काञ्चननूपुरम् ।वैजयन्त्या स्रजा जुष्टमंसन्यस्तमहागदम्॥ 21 ॥

taṃ vīkṣya duḥsahajavaṃ raṇatkāñcananūpuram | vaijayantyā srajā juṣṭamaṃsanyastamahāgadam

मनोवीर्यवरोत्सिक्तमसृण्यमकुतोभयम् ।भीता निलिल्यिरे देवास्तार्क्ष्यत्रस्ता इवाहयः॥ 22 ॥

manovīryavarotsiktamasṛṇyamakutobhayam | bhītā nililyire devāstārkṣyatrastā ivāhayaḥ

स वै तिरोहितान् दृष्ट्वा महसा स्वेन दैत्यराट् ।सेन्द्रान् देवगणान् क्षीबानपश्यन् व्यनदद्भृशम्॥ 23 ॥

sa vai tirohitān dṛṣṭvā mahasā svena daityarāṭ | sendrān devagaṇān kṣībānapaśyan vyanadadbhṛśam

ततो निवृत्तः क्रीडिष्यन् गम्भीरं भीमनिःस्वनम् ।विजगाहे महासत्त्वो वार्धिं मत्त इव द्विपः॥ 24 ॥

tato nivṛttaḥ krīḍiṣyan gambhīraṃ bhīmaniḥsvanam | vijagāhe mahāsattvo vārdhiṃ matta iva dvipaḥ

तस्मिन् प्रविष्टे वरुणस्य सैनिका यादोगणाः सन्नधियः ससाध्वसाः ।अहन्यमाना अपि तस्य वर्चसा प्रधर्षिता दूरतरं प्रदुद्रुवुः॥ 25 ॥

tasmin praviṣṭe varuṇasya sainikā yādogaṇāḥ sannadhiyaḥ sasādhvasāḥ | ahanyamānā api tasya varcasā pradharṣitā dūrataraṃ pradudruvuḥ

स वर्षपूगानुदधौ महाबल- श्चरन्महोर्मीञ्छ्वसनेरितान् मुहुः ।मौर्व्याभिजघ्ने गदया विभावरी- मासेदिवांस्तात पुरीं प्रचेतसः॥ 26 ॥

sa varṣapūgānudadhau mahābala- ścaranmahormīñchvasaneritān muhuḥ | maurvyābhijaghne gadayā vibhāvarī- māsedivāṃstāta purīṃ pracetasaḥ

तत्रोपलभ्यासुरलोकपालकं यादोगणानामृषभं प्रचेतसम् ।स्मयन् प्रलब्धुं प्रणिपत्य नीचव- ज्जगादमे देह्यधिराज संयुगम्॥ 27 ॥

tatropalabhyāsuralokapālakaṃ yādogaṇānāmṛṣabhaṃ pracetasam | smayan pralabdhuṃ praṇipatya nīcava- jjagādame dehyadhirāja saṃyugam

त्वं लोकपालोऽधिपतिर्बृहच्छ्रवा वीर्यापहो दुर्मदवीरमानिनाम् ।विजित्य लोकेऽखिलदैत्यदानवान् यद्राजसूयेन पुरायजत्प्रभो॥ 28 ॥

tvaṃ lokapālo'dhipatirbṛhacchravā vīryāpaho durmadavīramāninām | vijitya loke'khiladaityadānavān yadrājasūyena purāyajatprabho

स एवमुत्सिक्तमदेन विद्विषा दृढं प्रलब्धो भगवानपाम्पतिः ।रोषं समुत्थं शमयन् स्वया धिया व्यवोचदङ्गोपशमं गता वयम्॥ 29 ॥

sa evamutsiktamadena vidviṣā dṛḍhaṃ pralabdho bhagavānapāmpatiḥ | roṣaṃ samutthaṃ śamayan svayā dhiyā vyavocadaṅgopaśamaṃ gatā vayam

पश्यामि नान्यं पुरुषात्पुरातनात् यः संयुगे त्वां रणमार्गकोविदम् ।आराधयिष्यत्यसुरर्षभेहि तं मनस्विनो यं गृणते भवादृशाः॥ 30 ॥

paśyāmi nānyaṃ puruṣātpurātanāt yaḥ saṃyuge tvāṃ raṇamārgakovidam | ārādhayiṣyatyasurarṣabhehi taṃ manasvino yaṃ gṛṇate bhavādṛśāḥ

तं वीरमारादभिपद्य विस्मयः शयिष्यसे वीरशये श्वभिर्वृतः ।यस्त्वद्विधानामसतां प्रशान्तये रूपाणि धत्ते सदनुग्रहेच्छया॥ 31 ॥

taṃ vīramārādabhipadya vismayaḥ śayiṣyase vīraśaye śvabhirvṛtaḥ | yastvadvidhānāmasatāṃ praśāntaye rūpāṇi dhatte sadanugrahecchayā

तृतीयस्कन्धे हिरण्याक्षदिग्विजये सप्तदशोऽध्यायः॥ 17b ॥

tṛtīyaskandhe hiraṇyākṣadigvijaye saptadaśo'dhyāyaḥ