Skandha 10, Adhyāya 81

स इत्थं द्विजमुख्येन सह सङ्कथयन् हरिः ।सर्वभूतमनोऽभिज्ञः स्मयमान उवाच तम्॥ 1 ॥

sa itthaṃ dvijamukhyena saha saṅkathayan hariḥ | sarvabhūtamano'bhijñaḥ smayamāna uvāca tam

ब्रह्मण्यो ब्राह्मणं कृष्णो भगवान् प्रहसन् प्रियम् ।प्रेम्णा निरीक्षणेनैव प्रेक्षन् खलु सतां गतिः॥ 2 ॥

brahmaṇyo brāhmaṇaṃ kṛṣṇo bhagavān prahasan priyam | premṇā nirīkṣaṇenaiva prekṣan khalu satāṃ gatiḥ

किमुपायनमानीतं ब्रह्मन् मे भवता गृहात् ।अण्वप्युपाहृतं भक्तैः प्रेम्णा भूर्येव मे भवेत् ।भूर्यप्यभक्तोपहृतं न मे तोषाय कल्पते॥ 3 ॥

kimupāyanamānītaṃ brahman me bhavatā gṛhāt | aṇvapyupāhṛtaṃ bhaktaiḥ premṇā bhūryeva me bhavet | bhūryapyabhaktopahṛtaṃ na me toṣāya kalpate

पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति ।तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः॥ 4 ॥

patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yo me bhaktyā prayacchati | tadahaṃ bhaktyupahṛtamaśnāmi prayatātmanaḥ

इत्युक्तोऽपि द्विजस्तस्मै व्रीडितः पतये श्रियः ।पृथुकप्रसृतिं राजन् न प्रायच्छदवाङ्मुखः॥ 5 ॥

ityukto'pi dvijastasmai vrīḍitaḥ pataye śriyaḥ | pṛthukaprasṛtiṃ rājan na prāyacchadavāṅmukhaḥ

सर्वभूतात्मदृक्साक्षात्तस्यागमनकारणम् ।विज्ञायाचिन्तयन्नायं श्रीकामो माभजत्पुरा॥ 6 ॥

sarvabhūtātmadṛksākṣāttasyāgamanakāraṇam | vijñāyācintayannāyaṃ śrīkāmo mābhajatpurā

पत्न्याः पतिव्रतायास्तु सखा प्रियचिकीर्षया ।प्राप्तो मामस्य दास्यामि सम्पदोऽमर्त्यदुर्लभाः॥ 7 ॥

patnyāḥ pativratāyāstu sakhā priyacikīrṣayā | prāpto māmasya dāsyāmi sampado'martyadurlabhāḥ

इत्थं विचिन्त्य वसनाच्चीरबद्धान् द्विजन्मनः ।स्वयं जहार किमिदमिति पृथुकतण्डुलान्॥ 8 ॥

itthaṃ vicintya vasanāccīrabaddhān dvijanmanaḥ | svayaṃ jahāra kimidamiti pṛthukataṇḍulān

नन्वेतदुपनीतं मे परमप्रीणनं सखे ।तर्पयन्त्यङ्ग मां विश्वमेते पृथुकतण्डुलाः॥ 9 ॥

nanvetadupanītaṃ me paramaprīṇanaṃ sakhe | tarpayantyaṅga māṃ viśvamete pṛthukataṇḍulāḥ

तावच्छ्रीर्जगृहे हस्तं तत्परा परमेष्ठिनः॥ 10 ॥

tāvacchrīrjagṛhe hastaṃ tatparā parameṣṭhinaḥ

एतावतालं विश्वात्मन् सर्वसम्पत्समृद्धये ।अस्मिन् लोकेऽथ वामुष्मिन् पुंसस्त्वत्तोषकारणम्॥ 11 ॥

etāvatālaṃ viśvātman sarvasampatsamṛddhaye | asmin loke'tha vāmuṣmin puṃsastvattoṣakāraṇam

ब्राह्मणस्तां तु रजनीमुषित्वाच्युतमन्दिरे ।भुक्त्वा पीत्वा सुखं मेने आत्मानं स्वर्गतं यथा॥ 12 ॥

brāhmaṇastāṃ tu rajanīmuṣitvācyutamandire | bhuktvā pītvā sukhaṃ mene ātmānaṃ svargataṃ yathā

श्वोभूते विश्वभावेन स्वसुखेनाभिवन्दितः ।जगाम स्वालयं तात पथ्यनुव्रज्य नन्दितः॥ 13 ॥

śvobhūte viśvabhāvena svasukhenābhivanditaḥ | jagāma svālayaṃ tāta pathyanuvrajya nanditaḥ

स चालब्ध्वा धनं कृष्णान्न तु याचितवान् स्वयम् ।स्वगृहान् व्रीडितोऽगच्छन्महद्दर्शननिर्वृतः॥ 14 ॥

sa cālabdhvā dhanaṃ kṛṣṇānna tu yācitavān svayam | svagṛhān vrīḍito'gacchanmahaddarśananirvṛtaḥ

अहो ब्रह्मण्यदेवस्य दृष्टा ब्रह्मण्यता मया ।यद्दरिद्रतमो लक्ष्मीमाश्लिष्टो बिभ्रतोरसि॥ 15 ॥

aho brahmaṇyadevasya dṛṣṭā brahmaṇyatā mayā | yaddaridratamo lakṣmīmāśliṣṭo bibhratorasi

क्वाहं दरिद्रः पापीयान् क्व कृष्णः श्रीनिकेतनः ।ब्रह्मबन्धुरिति स्माहं बाहुभ्यां परिरम्भितः॥ 16 ॥

kvāhaṃ daridraḥ pāpīyān kva kṛṣṇaḥ śrīniketanaḥ | brahmabandhuriti smāhaṃ bāhubhyāṃ parirambhitaḥ

निवासितः प्रियाजुष्टे पर्यङ्के भ्रातरो यथा ।महिष्या वीजितः श्रान्तो वालव्यजनहस्तया॥ 17 ॥

nivāsitaḥ priyājuṣṭe paryaṅke bhrātaro yathā | mahiṣyā vījitaḥ śrānto vālavyajanahastayā

शुश्रूषया परमया पादसंवाहनादिभिः ।पूजितो देवदेवेन विप्रदेवेन देववत्॥ 18 ॥

śuśrūṣayā paramayā pādasaṃvāhanādibhiḥ | pūjito devadevena vipradevena devavat

स्वर्गापवर्गयोः पुंसां रसायां भुवि सम्पदाम् ।सर्वासामपि सिद्धीनां मूलं तच्चरणार्चनम्॥ 19 ॥

svargāpavargayoḥ puṃsāṃ rasāyāṃ bhuvi sampadām | sarvāsāmapi siddhīnāṃ mūlaṃ taccaraṇārcanam

सूर्यानलेन्दुसङ्काशैर्विमानैः सर्वतो वृतम्॥ 21 ॥

sūryānalendusaṅkāśairvimānaiḥ sarvato vṛtam

विचित्रोपवनोद्यानैः कूजद्द्विजकुलाकुलैः ।प्रोत्फुल्लकुमुदाम्भोजकह्लारोत्पलवारिभिः॥ 22 ॥

vicitropavanodyānaiḥ kūjaddvijakulākulaiḥ | protphullakumudāmbhojakahlārotpalavāribhiḥ

जुष्टं स्वलङ्कृतैः पुम्भिः स्त्रीभिश्च हरिणाक्षिभिः ।किमिदं कस्य वा स्थानं कथं तदिदमित्यभूत्॥ 23 ॥

juṣṭaṃ svalaṅkṛtaiḥ pumbhiḥ strībhiśca hariṇākṣibhiḥ | kimidaṃ kasya vā sthānaṃ kathaṃ tadidamityabhūt

एवं मीमांसमानं तं नरा नार्योऽमरप्रभाः ।प्रत्यगृह्णन् महाभागं गीतवाद्येन भूयसा॥ 24 ॥

evaṃ mīmāṃsamānaṃ taṃ narā nāryo'maraprabhāḥ | pratyagṛhṇan mahābhāgaṃ gītavādyena bhūyasā

पतिमागतमाकर्ण्य पत्न्युद्धर्षातिसम्भ्रमा ।निश्चक्राम गृहात्तूर्णं रूपिणी श्रीरिवालयात्॥ 25 ॥

patimāgatamākarṇya patnyuddharṣātisambhramā | niścakrāma gṛhāttūrṇaṃ rūpiṇī śrīrivālayāt

पतिव्रता पतिं दृष्ट्वा प्रेमोत्कण्ठाश्रुलोचना ।मीलिताक्ष्यनमद्बुद्ध्या मनसा परिषस्वजे॥ 26 ॥

pativratā patiṃ dṛṣṭvā premotkaṇṭhāśrulocanā | mīlitākṣyanamadbuddhyā manasā pariṣasvaje

पत्नीं वीक्ष्य विस्फुरन्तीं देवीं वैमानिकीमिव ।दासीनां निष्ककण्ठीनां मध्ये भान्तीं स विस्मितः॥ 27 ॥

patnīṃ vīkṣya visphurantīṃ devīṃ vaimānikīmiva | dāsīnāṃ niṣkakaṇṭhīnāṃ madhye bhāntīṃ sa vismitaḥ

प्रीतः स्वयं तया युक्तः प्रविष्टो निजमन्दिरम् ।मणिस्तम्भशतोपेतं महेन्द्रभवनं यथा॥ 28 ॥

prītaḥ svayaṃ tayā yuktaḥ praviṣṭo nijamandiram | maṇistambhaśatopetaṃ mahendrabhavanaṃ yathā

पयःफेननिभाः शय्या दान्ता रुक्मपरिच्छदाः ।पर्यङ्का हेमदण्डानि चामरव्यजनानि च॥ 29 ॥

payaḥphenanibhāḥ śayyā dāntā rukmaparicchadāḥ | paryaṅkā hemadaṇḍāni cāmaravyajanāni ca

आसनानि च हैमानि मृदूपस्तरणानि च ।मुक्तादामविलम्बीनि वितानानि द्युमन्ति च॥ 30 ॥

āsanāni ca haimāni mṛdūpastaraṇāni ca | muktādāmavilambīni vitānāni dyumanti ca

स्वच्छस्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च ।रत्नदीपा भ्राजमाना ललनारत्नसंयुताः॥ 31 ॥

svacchasphaṭikakuḍyeṣu mahāmārakateṣu ca | ratnadīpā bhrājamānā lalanāratnasaṃyutāḥ

विलोक्य ब्राह्मणस्तत्र समृद्धीः सर्वसम्पदाम् ।तर्कयामास निर्व्यग्रः स्वसमृद्धिमहैतुकीम्॥ 32 ॥

vilokya brāhmaṇastatra samṛddhīḥ sarvasampadām | tarkayāmāsa nirvyagraḥ svasamṛddhimahaitukīm

नूनं बतैतन्मम दुर्भगस्य शश्वद्दरिद्रस्य समृद्धिहेतुः ।महाविभूतेरवलोकतोऽन्यो नैवोपपद्येत यदूत्तमस्य॥ 33 ॥

nūnaṃ bataitanmama durbhagasya śaśvaddaridrasya samṛddhihetuḥ | mahāvibhūteravalokato'nyo naivopapadyeta yadūttamasya

नन्वब्रुवाणो दिशते समक्षं याचिष्णवे भूर्यपि भूरिभोजः ।पर्जन्यवत्तत्स्वयमीक्षमाणो दाशार्हकाणामृषभः सखा मे॥ 34 ॥

nanvabruvāṇo diśate samakṣaṃ yāciṣṇave bhūryapi bhūribhojaḥ | parjanyavattatsvayamīkṣamāṇo dāśārhakāṇāmṛṣabhaḥ sakhā me

किञ्चित्करोत्युर्वपि यत्स्वदत्तं सुहृत्कृतं फल्ग्वपि भूरिकारी ।मयोपनीतां पृथुकैकमुष्टिं प्रत्यग्रहीत्प्रीतियुतो महात्मा॥ 35 ॥

kiñcitkarotyurvapi yatsvadattaṃ suhṛtkṛtaṃ phalgvapi bhūrikārī | mayopanītāṃ pṛthukaikamuṣṭiṃ pratyagrahītprītiyuto mahātmā

तस्यैव मे सौहृदसख्यमैत्री- दास्यं पुनर्जन्मनि जन्मनि स्यात् ।महानुभावेन गुणालयेन विषज्जतस्तत्पुरुषप्रसङ्गः॥ 36 ॥

tasyaiva me sauhṛdasakhyamaitrī- dāsyaṃ punarjanmani janmani syāt | mahānubhāvena guṇālayena viṣajjatastatpuruṣaprasaṅgaḥ

भक्ताय चित्रा भगवान् हि सम्पदो राज्यं विभूतीर्न समर्थयत्यजः ।अदीर्घबोधाय विचक्षणः स्वयं पश्यन्निपातं धनिनां मदोद्भवम्॥ 37 ॥

bhaktāya citrā bhagavān hi sampado rājyaṃ vibhūtīrna samarthayatyajaḥ | adīrghabodhāya vicakṣaṇaḥ svayaṃ paśyannipātaṃ dhanināṃ madodbhavam

इत्थं व्यवसितो बुद्ध्या भक्तोऽतीव जनार्दने ।विषयान् जायया त्यक्ष्यन् बुभुजे नातिलम्पटः॥ 38 ॥

itthaṃ vyavasito buddhyā bhakto'tīva janārdane | viṣayān jāyayā tyakṣyan bubhuje nātilampaṭaḥ

तस्य वै देवदेवस्य हरेर्यज्ञपतेः प्रभोः ।ब्राह्मणाः प्रभवो दैवं न तेभ्यो विद्यते परम्॥ 39 ॥

tasya vai devadevasya hareryajñapateḥ prabhoḥ | brāhmaṇāḥ prabhavo daivaṃ na tebhyo vidyate param

एवं स विप्रो भगवत्सुहृत्तदा दृष्ट्वा स्वभृत्यैरजितं पराजितम् ।तद्ध्यानवेगोद्ग्रथितात्मबन्धन- स्तद्धाम लेभेऽचिरतः सतां गतिम्॥ 40 ॥

evaṃ sa vipro bhagavatsuhṛttadā dṛṣṭvā svabhṛtyairajitaṃ parājitam | taddhyānavegodgrathitātmabandhana- staddhāma lebhe'cirataḥ satāṃ gatim

एतद्ब्रह्मण्यदेवस्य श्रुत्वा ब्रह्मण्यतां नरः ।लब्धभावो भगवति कर्मबन्धाद्विमुच्यते॥ 41 ॥

etadbrahmaṇyadevasya śrutvā brahmaṇyatāṃ naraḥ | labdhabhāvo bhagavati karmabandhādvimucyate

संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे पृथुको- पाख्यानं नामैकाशीतितमोऽध्यायः॥ 81 ॥

saṃhitāyāṃ daśamaskandhe uttarārdhe pṛthuko- pākhyānaṃ nāmaikāśītitamo'dhyāyaḥ