Skandha 10, Adhyāya 6

नन्दः पथि वचः शौरेर्न मृषेति विचिन्तयन् ।हरिं जगाम शरणमुत्पातागमशङ्कितः॥ 1 ॥

nandaḥ pathi vacaḥ śaurerna mṛṣeti vicintayan | hariṃ jagāma śaraṇamutpātāgamaśaṅkitaḥ

कंसेन प्रहिता घोरा पूतना बालघातिनी ।शिशूंश्चचार निघ्नन्ती पुरग्रामव्रजादिषु॥ 2 ॥

kaṃsena prahitā ghorā pūtanā bālaghātinī | śiśūṃścacāra nighnantī puragrāmavrajādiṣu

न यत्र श्रवणादीनि रक्षोघ्नानि स्वकर्मसु ।कुर्वन्ति सात्वतां भर्तुर्यातुधान्यश्च तत्र हि॥ 3 ॥

na yatra śravaṇādīni rakṣoghnāni svakarmasu | kurvanti sātvatāṃ bharturyātudhānyaśca tatra hi

सा खेचर्येकदोपेत्य पूतना नन्दगोकुलम् ।योषित्वा माययाऽऽत्मानं प्राविशत्कामचारिणी॥ 4 ॥

sā khecaryekadopetya pūtanā nandagokulam | yoṣitvā māyayā''tmānaṃ prāviśatkāmacāriṇī

तां केशबन्धव्यतिषक्तमल्लिकां बृहन्नितम्बस्तनकृच्छ्रमध्यमाम् ।सुवाससं कम्पितकर्णभूषण- त्विषोल्लसत्कुन्तलमण्डिताननाम्॥ 5 ॥

tāṃ keśabandhavyatiṣaktamallikāṃ bṛhannitambastanakṛcchramadhyamām | suvāsasaṃ kampitakarṇabhūṣaṇa- tviṣollasatkuntalamaṇḍitānanām

वल्गुस्मितापाङ्गविसर्गवीक्षितै- र्मनो हरन्तीं वनितां व्रजौकसाम् ।अमंसताम्भोजकरेण रूपिणीं गोप्यः श्रियं द्रष्टुमिवागतां पतिम्॥ 6 ॥

valgusmitāpāṅgavisargavīkṣitai- rmano harantīṃ vanitāṃ vrajaukasām | amaṃsatāmbhojakareṇa rūpiṇīṃ gopyaḥ śriyaṃ draṣṭumivāgatāṃ patim

बालग्रहस्तत्र विचिन्वती शिशून् यदृच्छया नन्दगृहेऽसदन्तकम् ।बालं प्रतिच्छन्ननिजोरुतेजसं ददर्श तल्पेऽग्निमिवाहितं भसि॥ 7 ॥

bālagrahastatra vicinvatī śiśūn yadṛcchayā nandagṛhe'sadantakam | bālaṃ praticchannanijorutejasaṃ dadarśa talpe'gnimivāhitaṃ bhasi

विबुध्य तां बालकमारिकाग्रहं चराचरात्मा स निमीलितेक्षणः ।अनन्तमारोपयदङ्कमन्तकं यथोरगं सुप्तमबुद्धिरज्जुधीः॥ 8 ॥

vibudhya tāṃ bālakamārikāgrahaṃ carācarātmā sa nimīlitekṣaṇaḥ | anantamāropayadaṅkamantakaṃ yathoragaṃ suptamabuddhirajjudhīḥ

तां तीक्ष्णचित्तामतिवामचेष्टितां वीक्ष्यान्तरा कोशपरिच्छदासिवत् ।वरस्त्रियं तत्प्रभया च धर्षिते निरीक्षमाणे जननी ह्यतिष्ठताम्॥ 9 ॥

tāṃ tīkṣṇacittāmativāmaceṣṭitāṃ vīkṣyāntarā kośaparicchadāsivat | varastriyaṃ tatprabhayā ca dharṣite nirīkṣamāṇe jananī hyatiṣṭhatām

तस्मिन् स्तनं दुर्जरवीर्यमुल्बणं घोराङ्कमादाय शिशोर्ददावथ ।गाढं कराभ्यां भगवान् प्रपीड्य तत् प्राणैः समं रोषसमन्वितोऽपिबत्॥ 10 ॥

tasmin stanaṃ durjaravīryamulbaṇaṃ ghorāṅkamādāya śiśordadāvatha | gāḍhaṃ karābhyāṃ bhagavān prapīḍya tat prāṇaiḥ samaṃ roṣasamanvito'pibat

सा मुञ्च मुञ्चालमिति प्रभाषिणी निष्पीड्यमानाखिलजीवमर्मणि ।विवृत्य नेत्रे चरणौ भुजौ मुहुः प्रस्विन्नगात्रा क्षिपती रुरोद ह॥ 11 ॥

sā muñca muñcālamiti prabhāṣiṇī niṣpīḍyamānākhilajīvamarmaṇi | vivṛtya netre caraṇau bhujau muhuḥ prasvinnagātrā kṣipatī ruroda ha

तस्याः स्वनेनातिगभीररंहसा साद्रिर्मही द्यौश्च चचाल सग्रहा ।रसा दिशश्च प्रतिनेदिरे जनाः पेतुः क्षितौ वज्रनिपातशङ्कया॥ 12 ॥

tasyāḥ svanenātigabhīraraṃhasā sādrirmahī dyauśca cacāla sagrahā | rasā diśaśca pratinedire janāḥ petuḥ kṣitau vajranipātaśaṅkayā

निशाचरीत्थं व्यथितस्तना व्यसु- र्व्यादाय केशांश्चरणौ भुजावपि ।प्रसार्य गोष्ठे निजरूपमास्थिता वज्राहतो वृत्र इवापतन्नृप॥ 13 ॥

niśācarītthaṃ vyathitastanā vyasu- rvyādāya keśāṃścaraṇau bhujāvapi | prasārya goṣṭhe nijarūpamāsthitā vajrāhato vṛtra ivāpatannṛpa

पतमानोऽपि तद्देहस्त्रिगव्यूत्यन्तरद्रुमान् ।चूर्णयामास राजेन्द्र महदासीत्तदद्भुतम्॥ 14 ॥

patamāno'pi taddehastrigavyūtyantaradrumān | cūrṇayāmāsa rājendra mahadāsīttadadbhutam

ईषामात्रोग्रदंष्ट्रास्यं गिरिकन्दरनासिकम् ।गण्डशैलस्तनं रौद्रं प्रकीर्णारुणमूर्धजम्॥ 15 ॥

īṣāmātrogradaṃṣṭrāsyaṃ girikandaranāsikam | gaṇḍaśailastanaṃ raudraṃ prakīrṇāruṇamūrdhajam

अन्धकूपगभीराक्षं पुलिनारोहभीषणम् ।बद्धसेतुभुजोर्वङ्घ्रिशून्यतोयह्रदोदरम्॥ 16 ॥

andhakūpagabhīrākṣaṃ pulinārohabhīṣaṇam | baddhasetubhujorvaṅghriśūnyatoyahradodaram

सन्तत्रसुः स्म तद्वीक्ष्य गोपा गोप्यः कलेवरम् ।पूर्वं तु तन्निःस्वनितभिन्नहृत्कर्णमस्तकाः॥ 17 ॥

santatrasuḥ sma tadvīkṣya gopā gopyaḥ kalevaram | pūrvaṃ tu tanniḥsvanitabhinnahṛtkarṇamastakāḥ

बालं च तस्या उरसि क्रीडन्तमकुतोभयम् ।गोप्यस्तूर्णं समभ्येत्य जगृहुर्जातसम्भ्रमाः॥ 18 ॥

bālaṃ ca tasyā urasi krīḍantamakutobhayam | gopyastūrṇaṃ samabhyetya jagṛhurjātasambhramāḥ

यशोदारोहिणीभ्यां ताः समं बालस्य सर्वतः ।रक्षां विदधिरे सम्यग्गोपुच्छभ्रमणादिभिः॥ 19 ॥

yaśodārohiṇībhyāṃ tāḥ samaṃ bālasya sarvataḥ | rakṣāṃ vidadhire samyaggopucchabhramaṇādibhiḥ

गोमूत्रेण स्नापयित्वा पुनर्गोरजसार्भकम् ।रक्षां चक्रुश्च शकृता द्वादशाङ्गेषु नामभिः॥ 20 ॥

gomūtreṇa snāpayitvā punargorajasārbhakam | rakṣāṃ cakruśca śakṛtā dvādaśāṅgeṣu nāmabhiḥ

गोप्यः संस्पृष्टसलिला अङ्गेषु करयोः पृथक् ।न्यस्यात्मन्यथ बालस्य बीजन्यासमकुर्वत॥ 21 ॥

gopyaḥ saṃspṛṣṭasalilā aṅgeṣu karayoḥ pṛthak | nyasyātmanyatha bālasya bījanyāsamakurvata

अव्यादजोऽङ्घ्रिमणिमांस्तव जान्वथोरू यज्ञोऽच्युतः कटितटं जठरं हयास्यः ।हृत्केशवस्त्वदुर ईश इनस्तु कण्ठं विष्णुर्भुजं मुखमुरुक्रम ईश्वरः कम्॥ 22 ॥

avyādajo'ṅghrimaṇimāṃstava jānvathorū yajño'cyutaḥ kaṭitaṭaṃ jaṭharaṃ hayāsyaḥ | hṛtkeśavastvadura īśa inastu kaṇṭhaṃ viṣṇurbhujaṃ mukhamurukrama īśvaraḥ kam

चक्र्यग्रतः सहगदो हरिरस्तु पश्चात् त्वत्पार्श्वयोर्धनुरसी मधुहाजनश्च ।कोणेषु शङ्ख उरुगाय उपर्युपेन्द्र- स्तार्क्ष्यः क्षितौ हलधरः पुरुषः समन्तात्॥ 23 ॥

cakryagrataḥ sahagado harirastu paścāt tvatpārśvayordhanurasī madhuhājanaśca | koṇeṣu śaṅkha urugāya uparyupendra- stārkṣyaḥ kṣitau haladharaḥ puruṣaḥ samantāt

इन्द्रियाणि हृषीकेशः प्राणान् नारायणोऽवतु ।श्वेतद्वीपपतिश्चित्तं मनो योगेश्वरोऽवतु॥ 24 ॥

indriyāṇi hṛṣīkeśaḥ prāṇān nārāyaṇo'vatu | śvetadvīpapatiścittaṃ mano yogeśvaro'vatu

पृश्निगर्भस्तु ते बुद्धिमात्मानं भगवान् परः ।क्रीडन्तं पातु गोविन्दः शयानं पातु माधवः॥ 25 ॥

pṛśnigarbhastu te buddhimātmānaṃ bhagavān paraḥ | krīḍantaṃ pātu govindaḥ śayānaṃ pātu mādhavaḥ

व्रजन्तमव्याद्वैकुण्ठ आसीनं त्वां श्रियःपतिः ।भुञ्जानं यज्ञभुक्पातु सर्वग्रहभयङ्करः॥ 26 ॥

vrajantamavyādvaikuṇṭha āsīnaṃ tvāṃ śriyaḥpatiḥ | bhuñjānaṃ yajñabhukpātu sarvagrahabhayaṅkaraḥ

डाकिन्यो यातुधान्यश्च कूष्माण्डा येऽर्भकग्रहाः ।भूतप्रेतपिशाचाश्च यक्षरक्षोविनायकाः॥ 27 ॥

ḍākinyo yātudhānyaśca kūṣmāṇḍā ye'rbhakagrahāḥ | bhūtapretapiśācāśca yakṣarakṣovināyakāḥ

कोटरा रेवती ज्येष्ठा पूतना मातृकादयः ।उन्मादा ये ह्यपस्मारा देहप्राणेन्द्रियद्रुहः॥ 28 ॥

koṭarā revatī jyeṣṭhā pūtanā mātṛkādayaḥ | unmādā ye hyapasmārā dehaprāṇendriyadruhaḥ

स्वप्नदृष्टा महोत्पाता वृद्धबालग्रहाश्च ये ।सर्वे नश्यन्तु ते विष्णोर्नामग्रहणभीरवः॥ 29 ॥

svapnadṛṣṭā mahotpātā vṛddhabālagrahāśca ye | sarve naśyantu te viṣṇornāmagrahaṇabhīravaḥ

पाययित्वा स्तनं माता सन्न्यवेशयदात्मजम्॥ 30 ॥

pāyayitvā stanaṃ mātā sannyaveśayadātmajam

तावन्नन्दादयो गोपा मथुराया व्रजं गताः ।विलोक्य पूतनादेहं बभूवुरतिविस्मिताः॥ 31 ॥

tāvannandādayo gopā mathurāyā vrajaṃ gatāḥ | vilokya pūtanādehaṃ babhūvurativismitāḥ

नूनं बतर्षिः सञ्जातो योगेशो वा समास सः ।स एव दृष्टो ह्युत्पातो यदाहानकदुन्दुभिः॥ 32 ॥

nūnaṃ batarṣiḥ sañjāto yogeśo vā samāsa saḥ | sa eva dṛṣṭo hyutpāto yadāhānakadundubhiḥ

कलेवरं परशुभिश्छित्त्वा तत्ते व्रजौकसः ।दूरे क्षिप्त्वावयवशो न्यदहन् काष्ठधिष्टितम्॥ 33 ॥

kalevaraṃ paraśubhiśchittvā tatte vrajaukasaḥ | dūre kṣiptvāvayavaśo nyadahan kāṣṭhadhiṣṭitam

दह्यमानस्य देहस्य धूमश्चागुरुसौरभः ।उत्थितः कृष्णनिर्भुक्तसपद्याहतपाप्मनः॥ 34 ॥

dahyamānasya dehasya dhūmaścāgurusaurabhaḥ | utthitaḥ kṛṣṇanirbhuktasapadyāhatapāpmanaḥ

पूतना लोकबालघ्नी राक्षसी रुधिराशना ।जिघांसयापि हरये स्तनं दत्त्वाऽऽप सद्गतिम्॥ 35 ॥

pūtanā lokabālaghnī rākṣasī rudhirāśanā | jighāṃsayāpi haraye stanaṃ dattvā''pa sadgatim

किं पुनः श्रद्धया भक्त्या कृष्णाय परमात्मने ।यच्छन् प्रियतमं किं नु रक्तास्तन्मातरो यथा॥ 36 ॥

kiṃ punaḥ śraddhayā bhaktyā kṛṣṇāya paramātmane | yacchan priyatamaṃ kiṃ nu raktāstanmātaro yathā

पद्भ्यां भक्तहृदिस्थाभ्यां वन्द्याभ्यां लोकवन्दितैः ।अङ्गं यस्याः समाक्रम्य भगवानपिबत्स्तनम्॥ 37 ॥

padbhyāṃ bhaktahṛdisthābhyāṃ vandyābhyāṃ lokavanditaiḥ | aṅgaṃ yasyāḥ samākramya bhagavānapibatstanam

यातुधान्यपि सा स्वर्गमवाप जननीगतिम् ।कृष्णभुक्तस्तनक्षीराः किमु गावो नु मातरः॥ 38 ॥

yātudhānyapi sā svargamavāpa jananīgatim | kṛṣṇabhuktastanakṣīrāḥ kimu gāvo nu mātaraḥ

पयांसि यासामपिबत्पुत्रस्नेहस्नुतान्यलम् ।भगवान् देवकीपुत्रः कैवल्याद्यखिलप्रदः॥ 39 ॥

payāṃsi yāsāmapibatputrasnehasnutānyalam | bhagavān devakīputraḥ kaivalyādyakhilapradaḥ

तासामविरतं कृष्णे कुर्वतीनां सुतेक्षणम् ।न पुनः कल्पते राजन् संसारोऽज्ञानसम्भवः॥ 40 ॥

tāsāmavirataṃ kṛṣṇe kurvatīnāṃ sutekṣaṇam | na punaḥ kalpate rājan saṃsāro'jñānasambhavaḥ

कटधूमस्य सौरभ्यमवघ्राय व्रजौकसः ।किमिदं कुत एवेति वदन्तो व्रजमाययुः॥ 41 ॥

kaṭadhūmasya saurabhyamavaghrāya vrajaukasaḥ | kimidaṃ kuta eveti vadanto vrajamāyayuḥ

ते तत्र वर्णितं गोपैः पूतनाऽऽगमनादिकम् ।श्रुत्वा तन्निधनं स्वस्ति शिशोश्चासन् सुविस्मिताः॥ 42 ॥

te tatra varṇitaṃ gopaiḥ pūtanā''gamanādikam | śrutvā tannidhanaṃ svasti śiśoścāsan suvismitāḥ

नन्दः स्वपुत्रमादाय प्रेत्यागतमुदारधीः ।मूर्ध्न्युपाघ्राय परमां मुदं लेभे कुरूद्वह॥ 43 ॥

nandaḥ svaputramādāya pretyāgatamudāradhīḥ | mūrdhnyupāghrāya paramāṃ mudaṃ lebhe kurūdvaha

य एतत्पूतनामोक्षं कृष्णस्यार्भकमद्भुतम् ।शृणुयाच्छ्रद्धया मर्त्यो गोविन्दे लभते रतिम्॥ 44 ॥

ya etatpūtanāmokṣaṃ kṛṣṇasyārbhakamadbhutam | śṛṇuyācchraddhayā martyo govinde labhate ratim

संहितायान्दश्मस्कन्धे पूर्वार्धे षष्ठोऽध्यायः॥ 6b ॥

saṃhitāyāndaśmaskandhe pūrvārdhe ṣaṣṭho'dhyāyaḥ