Skandha 6, Adhyāya 19

राजोवाच ।व्रतं पुंसवनं ब्रह्मन् भवता यदुदीरितम् ।तस्य वेदितुमिच्छामि येन विष्णुः प्रसीदति॥ 1 ॥

rājovāca | vrataṃ puṃsavanaṃ brahman bhavatā yadudīritam | tasya veditumicchāmi yena viṣṇuḥ prasīdati

शुक्ले मार्गशिरे पक्षे योषिद्भर्तुरनुज्ञया ।आरभेत व्रतमिदं सार्वकामिकमादितः॥ 2 ॥

śukle mārgaśire pakṣe yoṣidbharturanujñayā | ārabheta vratamidaṃ sārvakāmikamāditaḥ

निशम्य मरुतां जन्म ब्राह्मणाननुमन्त्र्य च ।स्नात्वा शुक्लदती शुक्ले वसीतालङ्कृताम्बरे ।पूजयेत्प्रातराशात्प्राग्भगवन्तं श्रिया सह॥ 3 ॥

niśamya marutāṃ janma brāhmaṇānanumantrya ca | snātvā śukladatī śukle vasītālaṅkṛtāmbare | pūjayetprātarāśātprāgbhagavantaṃ śriyā saha

अलं ते निरपेक्षाय पूर्णकाम नमोऽस्तु ते ।महाविभूतिपतये नमः सकलसिद्धये॥ 4 ॥

alaṃ te nirapekṣāya pūrṇakāma namo'stu te | mahāvibhūtipataye namaḥ sakalasiddhaye

यथा त्वं कृपया भूत्या तेजसा महिमौजसा ।जुष्ट ईश गुणैः सर्वैस्ततोऽसि भगवान् प्रभुः॥ 5 ॥

yathā tvaṃ kṛpayā bhūtyā tejasā mahimaujasā | juṣṭa īśa guṇaiḥ sarvaistato'si bhagavān prabhuḥ

विष्णुपत्नि महामाये महापुरुषलक्षणे ।प्रीयेथा मे महाभागे लोकमातर्नमोऽस्तु ते॥ 6 ॥

viṣṇupatni mahāmāye mahāpuruṣalakṣaṇe | prīyethā me mahābhāge lokamātarnamo'stu te

ओं नमो भगवते महापुरुषाय महानुभावाय महाविभूतिपतये सह महाविभूतिभिर्बलिमुप- हराणीति अनेनाहरहर्मन्त्रेण विष्णोरावाहना- र्घ्यपाद्योपस्पर्शनस्नानवासौपवीतविभूषण- गन्धपुष्पधूपदीपोपहाराद्युपचारांश्च समाहितोपाहरेत्॥ 7 ॥

oṃ namo bhagavate mahāpuruṣāya mahānubhāvāya mahāvibhūtipataye saha mahāvibhūtibhirbalimupa- harāṇīti anenāharaharmantreṇa viṣṇorāvāhanā- rghyapādyopasparśanasnānavāsaupavītavibhūṣaṇa- gandhapuṣpadhūpadīpopahārādyupacārāṃśca samāhitopāharet

हविःशेषं तु जुहुयादनले द्वादशाहुतीः ।ओं नमो भगवते महापुरुषाय महाविभूतिपतये स्वाहेति॥ 8 ॥

haviḥśeṣaṃ tu juhuyādanale dvādaśāhutīḥ | oṃ namo bhagavate mahāpuruṣāya mahāvibhūtipataye svāheti

श्रियं विष्णुं च वरदावाशिषां प्रभवावुभौ ।भक्त्या सम्पूजयेन्नित्यं यदीच्छेत्सर्वसम्पदः॥ 9 ॥

śriyaṃ viṣṇuṃ ca varadāvāśiṣāṃ prabhavāvubhau | bhaktyā sampūjayennityaṃ yadīcchetsarvasampadaḥ

प्रणमेद्दण्डवद्भूमौ भक्तिप्रह्वेण चेतसा ।दशवारं जपेन्मन्त्रं ततः स्तोत्रमुदीरयेत्॥ 10 ॥

praṇameddaṇḍavadbhūmau bhaktiprahveṇa cetasā | daśavāraṃ japenmantraṃ tataḥ stotramudīrayet

युवां तु विश्वस्य विभू जगतः कारणं परम् ।इयं हि प्रकृतिः सूक्ष्मा मायाशक्तिर्दुरत्यया॥ 11 ॥

yuvāṃ tu viśvasya vibhū jagataḥ kāraṇaṃ param | iyaṃ hi prakṛtiḥ sūkṣmā māyāśaktirduratyayā

तस्या अधीश्वरः साक्षात्त्वमेव पुरुषः परः ।त्वं सर्वयज्ञ इज्येयं क्रियेयं फलभुग्भवान्॥ 12 ॥

tasyā adhīśvaraḥ sākṣāttvameva puruṣaḥ paraḥ | tvaṃ sarvayajña ijyeyaṃ kriyeyaṃ phalabhugbhavān

गुणव्यक्तिरियं देवी व्यञ्जको गुणभुग्भवान् ।त्वं हि सर्वशरीर्यात्मा श्रीः शरीरेन्द्रियाशया ।नामरूपे भगवती प्रत्ययस्त्वमपाश्रयः॥ 13 ॥

guṇavyaktiriyaṃ devī vyañjako guṇabhugbhavān | tvaṃ hi sarvaśarīryātmā śrīḥ śarīrendriyāśayā | nāmarūpe bhagavatī pratyayastvamapāśrayaḥ

यथा युवां त्रिलोकस्य वरदौ परमेष्ठिनौ ।तथा म उत्तमश्लोक सन्तु सत्या महाशिषः॥ 14 ॥

yathā yuvāṃ trilokasya varadau parameṣṭhinau | tathā ma uttamaśloka santu satyā mahāśiṣaḥ

इत्यभिष्टूय वरदं श्रीनिवासं श्रिया सह ।तन्निःसार्योपहरणं दत्त्वाऽऽचमनमर्चयेत्॥ 15 ॥

ityabhiṣṭūya varadaṃ śrīnivāsaṃ śriyā saha | tanniḥsāryopaharaṇaṃ dattvā''camanamarcayet

ततः स्तुवीत स्तोत्रेण भक्तिप्रह्वेण चेतसा ।यज्ञोच्छिष्टमवघ्राय पुनरभ्यर्चयेद्धरिम्॥ 16 ॥

tataḥ stuvīta stotreṇa bhaktiprahveṇa cetasā | yajñocchiṣṭamavaghrāya punarabhyarcayeddharim

पतिं च परया भक्त्या महापुरुषचेतसा ।प्रियैस्तैस्तैरुपनमेत्प्रेमशीलः स्वयं पतिः ।बिभृयात्सर्वकर्माणि पत्न्या उच्चावचानि च॥ 17 ॥

patiṃ ca parayā bhaktyā mahāpuruṣacetasā | priyaistaistairupanametpremaśīlaḥ svayaṃ patiḥ | bibhṛyātsarvakarmāṇi patnyā uccāvacāni ca

कृतमेकतरेणापि दम्पत्योरुभयोरपि ।पत्न्यां कुर्यादनर्हायां पतिरेतत्समाहितः॥ 18 ॥

kṛtamekatareṇāpi dampatyorubhayorapi | patnyāṃ kuryādanarhāyāṃ patiretatsamāhitaḥ

विष्णोर्व्रतमिदं बिभ्रन्न विहन्यात्कथञ्चन ।विप्रान् स्त्रियो वीरवतीः स्रग्गन्धबलिमण्डनैः ।अर्चेदहरहर्भक्त्या देवं नियममास्थिता॥ 19 ॥

viṣṇorvratamidaṃ bibhranna vihanyātkathañcana | viprān striyo vīravatīḥ sraggandhabalimaṇḍanaiḥ | arcedaharaharbhaktyā devaṃ niyamamāsthitā

उद्वास्य देवं स्वे धाम्नि तन्निवेदितमग्रतः ।अद्यादात्मविशुद्ध्यर्थं सर्वकामर्धये तथा॥ 20 ॥

udvāsya devaṃ sve dhāmni tanniveditamagrataḥ | adyādātmaviśuddhyarthaṃ sarvakāmardhaye tathā

एतेन पूजाविधिना मासान् द्वादश हायनम् ।नीत्वाथोपरमेत्साध्वी कार्तिके चरमेऽहनि॥ 21 ॥

etena pūjāvidhinā māsān dvādaśa hāyanam | nītvāthoparametsādhvī kārtike carame'hani

श्वोभूतेऽप उपस्पृश्य कृष्णमभ्यर्च्य पूर्ववत् ।पयःशृतेन जुहुयाच्चरुणा सह सर्पिषा ।पाकयज्ञविधानेन द्वादशैवाहुतीः पतिः॥ 22 ॥

śvobhūte'pa upaspṛśya kṛṣṇamabhyarcya pūrvavat | payaḥśṛtena juhuyāccaruṇā saha sarpiṣā | pākayajñavidhānena dvādaśaivāhutīḥ patiḥ

आशिषः शिरसाऽऽदाय द्विजैः प्रीतैः समीरिताः ।प्रणम्य शिरसा भक्त्या भुञ्जीत तदनुज्ञया॥ 23 ॥

āśiṣaḥ śirasā''dāya dvijaiḥ prītaiḥ samīritāḥ | praṇamya śirasā bhaktyā bhuñjīta tadanujñayā

आचार्यमग्रतः कृत्वा वाग्यतः सह बन्धुभिः ।दद्यात्पत्न्यै चरोः शेषं सुप्रजस्त्वं सुसौभगम्॥ 24 ॥

ācāryamagrataḥ kṛtvā vāgyataḥ saha bandhubhiḥ | dadyātpatnyai caroḥ śeṣaṃ suprajastvaṃ susaubhagam

एतच्चरित्वा विधिवद्व्रतं विभो- रभीप्सितार्थं लभते पुमानिह ।स्त्री त्वेतदास्थाय लभेत सौभगं श्रियं प्रजां जीवपतिं यशो गृहम्॥ 25 ॥

etaccaritvā vidhivadvrataṃ vibho- rabhīpsitārthaṃ labhate pumāniha | strī tvetadāsthāya labheta saubhagaṃ śriyaṃ prajāṃ jīvapatiṃ yaśo gṛham

कन्या च विन्देत समग्रलक्षणं वरं त्ववीरा हतकिल्बिषा गतिम् ।मृतप्रजा जीवसुता धनेश्वरी सुदुर्भगा सुभगा रूपमग्र्यम्॥ 26 ॥

kanyā ca vindeta samagralakṣaṇaṃ varaṃ tvavīrā hatakilbiṣā gatim | mṛtaprajā jīvasutā dhaneśvarī sudurbhagā subhagā rūpamagryam

विन्देद्विरूपा विरुजा विमुच्यते य आमयावीन्द्रियकल्पदेहम् ।एतत्पठन्नभ्युदये च कर्म- ण्यनन्ततृप्तिः पितृदेवतानाम्॥ 27 ॥

vindedvirūpā virujā vimucyate ya āmayāvīndriyakalpadeham | etatpaṭhannabhyudaye ca karma- ṇyanantatṛptiḥ pitṛdevatānām

तुष्टाः प्रयच्छन्ति समस्तकामान् होमावसाने हुतभुक् श्रीर्हरिश्च ।राजन् महन्मरुतां जन्म पुण्यं दितेर्व्रतं चाभिहितं महत्ते॥ 28 ॥

tuṣṭāḥ prayacchanti samastakāmān homāvasāne hutabhuk śrīrhariśca | rājan mahanmarutāṃ janma puṇyaṃ ditervrataṃ cābhihitaṃ mahatte

पारमहंस्यां संहितायां षष्ठस्कन्धे पुंसवनव्रतकथनं नामैकोनविंशोऽध्यायः॥ 19b ॥

pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhaskandhe puṃsavanavratakathanaṃ nāmaikonaviṃśo'dhyāyaḥ