Skandha 1, Adhyāya 11

आनर्तान् स उपव्रज्य स्वृद्धाञ्जनपदान् स्वकान् ।दध्मौ दरवरं तेषां विषादं शमयन्निव॥ 1 ॥

ānartān sa upavrajya svṛddhāñjanapadān svakān | dadhmau daravaraṃ teṣāṃ viṣādaṃ śamayanniva

स उच्चकाशे धवलोदरो दरो- ऽप्युरुक्रमस्याधरशोणशोणिमा ।दाध्मायमानः करकञ्जसम्पुटे यथाब्जखण्डे कलहंस उत्स्वनः॥ 2 ॥

sa uccakāśe dhavalodaro daro- 'pyurukramasyādharaśoṇaśoṇimā | dādhmāyamānaḥ karakañjasampuṭe yathābjakhaṇḍe kalahaṃsa utsvanaḥ

तमुपश्रुत्य निनदं जगद्भयभयावहम् ।प्रत्युद्ययुः प्रजाः सर्वा भर्तृदर्शनलालसाः॥ 3 ॥

tamupaśrutya ninadaṃ jagadbhayabhayāvaham | pratyudyayuḥ prajāḥ sarvā bhartṛdarśanalālasāḥ

तत्रोपनीतबलयो रवेर्दीपमिवादृताः ।आत्मारामं पूर्णकामं निजलाभेन नित्यदा॥ 4 ॥

tatropanītabalayo raverdīpamivādṛtāḥ | ātmārāmaṃ pūrṇakāmaṃ nijalābhena nityadā

प्रीत्युत्फुल्लमुखाः प्रोचुर्हर्षगद्गदया गिरा ।पितरं सर्वसुहृदमवितारमिवार्भकाः॥ 5 ॥

prītyutphullamukhāḥ procurharṣagadgadayā girā | pitaraṃ sarvasuhṛdamavitāramivārbhakāḥ

नताः स्म ते नाथ सदाङ्घ्रिपङ्कजं विरिञ्चवैरिञ्च्यसुरेन्द्रवन्दितम् ।परायणं क्षेममिहेच्छतां परं न यत्र कालः प्रभवेत्परः प्रभुः॥ 6 ॥

natāḥ sma te nātha sadāṅghripaṅkajaṃ viriñcavairiñcyasurendravanditam | parāyaṇaṃ kṣemamihecchatāṃ paraṃ na yatra kālaḥ prabhavetparaḥ prabhuḥ

भवाय नस्त्वं भव विश्वभावन त्वमेव माताथ सुहृत्पतिः पिता ।त्वं सद्गुरुर्नः परमं च दैवतं यस्यानुवृत्त्या कृतिनो बभूविम॥ 7 ॥

bhavāya nastvaṃ bhava viśvabhāvana tvameva mātātha suhṛtpatiḥ pitā | tvaṃ sadgururnaḥ paramaṃ ca daivataṃ yasyānuvṛttyā kṛtino babhūvima

अहो सनाथा भवता स्म यद्वयं त्रैविष्टपानामपि दूरदर्शनम् ।प्रेमस्मितस्निग्धनिरीक्षणाननं पश्येम रूपं तव सर्वसौभगम्॥ 8 ॥

aho sanāthā bhavatā sma yadvayaṃ traiviṣṭapānāmapi dūradarśanam | premasmitasnigdhanirīkṣaṇānanaṃ paśyema rūpaṃ tava sarvasaubhagam

यर्ह्यम्बुजाक्षापससार भो भवान् कुरून् मधून् वाथ सुहृद्दिदृक्षया ।तत्राब्दकोटिप्रतिमः क्षणो भवे- द्रविं विनाक्ष्णोरिव नस्तवाच्युत॥ 9 ॥

yarhyambujākṣāpasasāra bho bhavān kurūn madhūn vātha suhṛddidṛkṣayā | tatrābdakoṭipratimaḥ kṣaṇo bhave- draviṃ vinākṣṇoriva nastavācyuta

शृण्वानोऽनुग्रहं दृष्ट्या वितन्वन् प्राविशत्पुरीम्॥ 10 ॥

śṛṇvāno'nugrahaṃ dṛṣṭyā vitanvan prāviśatpurīm

मधुभोजदशार्हार्हकुकुरान्धकवृष्णिभिः ।आत्मतुल्यबलैर्गुप्तां नागैर्भोगवतीमिव॥ 11 ॥

madhubhojadaśārhārhakukurāndhakavṛṣṇibhiḥ | ātmatulyabalairguptāṃ nāgairbhogavatīmiva

सर्वर्तुसर्वविभवपुण्यवृक्षलताश्रमैः ।उद्यानोपवनारामैर्वृतपद्माकरश्रियम्॥ 12 ॥

sarvartusarvavibhavapuṇyavṛkṣalatāśramaiḥ | udyānopavanārāmairvṛtapadmākaraśriyam

गोपुरद्वारमार्गेषु कृतकौतुकतोरणाम् ।चित्रध्वजपताकाग्रैरन्तः प्रतिहतातपाम्॥ 13 ॥

gopuradvāramārgeṣu kṛtakautukatoraṇām | citradhvajapatākāgrairantaḥ pratihatātapām

सम्मार्जितमहामार्गरथ्यापणकचत्वराम् ।सिक्तां गन्धजलैरुप्तां फलपुष्पाक्षताङ्कुरैः॥ 14 ॥

sammārjitamahāmārgarathyāpaṇakacatvarām | siktāṃ gandhajalairuptāṃ phalapuṣpākṣatāṅkuraiḥ

द्वारि द्वारि गृहाणां च दध्यक्षतफलेक्षुभिः ।अलङ्कृतां पूर्णकुम्भैर्बलिभिर्धूपदीपकैः॥ 15 ॥

dvāri dvāri gṛhāṇāṃ ca dadhyakṣataphalekṣubhiḥ | alaṅkṛtāṃ pūrṇakumbhairbalibhirdhūpadīpakaiḥ

निशम्य प्रेष्ठमायान्तं वसुदेवो महामनाः ।अक्रूरश्चोग्रसेनश्च रामश्चाद्भुतविक्रमः॥ 16 ॥

niśamya preṣṭhamāyāntaṃ vasudevo mahāmanāḥ | akrūraścograsenaśca rāmaścādbhutavikramaḥ

प्रद्युम्नश्चारुदेष्णश्च साम्बो जाम्बवतीसुतः ।प्रहर्षवेगोच्छ्वसितशयनासनभोजनाः॥ 17 ॥

pradyumnaścārudeṣṇaśca sāmbo jāmbavatīsutaḥ | praharṣavegocchvasitaśayanāsanabhojanāḥ

वारणेन्द्रं पुरस्कृत्य ब्राह्मणैः ससुमङ्गलैः ।शङ्खतूर्यनिनादेन ब्रह्मघोषेण चादृताः ।प्रत्युज्जग्मू रथैर्हृष्टाः प्रणयागतसाध्वसाः॥ 18 ॥

vāraṇendraṃ puraskṛtya brāhmaṇaiḥ sasumaṅgalaiḥ | śaṅkhatūryaninādena brahmaghoṣeṇa cādṛtāḥ | pratyujjagmū rathairhṛṣṭāḥ praṇayāgatasādhvasāḥ

वारमुख्याश्च शतशो यानैस्तद्दर्शनोत्सुकाः ।लसत्कुण्डलनिर्भातकपोलवदनश्रियः॥ 19 ॥

vāramukhyāśca śataśo yānaistaddarśanotsukāḥ | lasatkuṇḍalanirbhātakapolavadanaśriyaḥ

नटनर्तकगन्धर्वाः सूतमागधवन्दिनः ।गायन्ति चोत्तमश्लोकचरितान्यद्भुतानि च॥ 20 ॥

naṭanartakagandharvāḥ sūtamāgadhavandinaḥ | gāyanti cottamaślokacaritānyadbhutāni ca

भगवांस्तत्र बन्धूनां पौराणामनुवर्तिनाम् ।यथाविध्युपसङ्गम्य सर्वेषां मानमादधे॥ 21 ॥

bhagavāṃstatra bandhūnāṃ paurāṇāmanuvartinām | yathāvidhyupasaṅgamya sarveṣāṃ mānamādadhe

प्रह्वाभिवादनाश्लेषकरस्पर्शस्मितेक्षणैः ।आश्वास्य चाश्वपाकेभ्यो वरैश्चाभिमतैर्विभुः॥ 22 ॥

prahvābhivādanāśleṣakarasparśasmitekṣaṇaiḥ | āśvāsya cāśvapākebhyo varaiścābhimatairvibhuḥ

स्वयं च गुरुभिर्विप्रैः सदारैः स्थविरैरपि ।आशीर्भिर्युज्यमानोऽन्यैर्वन्दिभिश्चाविशत्पुरम्॥ 23 ॥

svayaṃ ca gurubhirvipraiḥ sadāraiḥ sthavirairapi | āśīrbhiryujyamāno'nyairvandibhiścāviśatpuram

राजमार्गं गते कृष्णे द्वारकायाः कुलस्त्रियः ।हर्म्याण्यारुरुहुर्विप्राः तदीक्षणमहोत्सवाः॥ 24 ॥

rājamārgaṃ gate kṛṣṇe dvārakāyāḥ kulastriyaḥ | harmyāṇyāruruhurviprāḥ tadīkṣaṇamahotsavāḥ

नित्यं निरीक्षमाणानां यदपि द्वारकौकसाम् ।न वितृप्यन्ति हि दृशः श्रियो धामाङ्गमच्युतम् ॥ २६॥ श्रियो निवासो यस्योरः पानपात्रं मुखं दृशाम् ।बाहवो लोकपालानां सारङ्गाणां पदाम्बुजम्॥ 26 ॥

nityaṃ nirīkṣamāṇānāṃ yadapi dvārakaukasām | na vitṛpyanti hi dṛśaḥ śriyo dhāmāṅgamacyutam || 26|| śriyo nivāso yasyoraḥ pānapātraṃ mukhaṃ dṛśām | bāhavo lokapālānāṃ sāraṅgāṇāṃ padāmbujam

सितातपत्रव्यजनैरुपस्कृतः प्रसूनवर्षैरभिवर्षितः पथि ।पिशङ्गवासा वनमालया बभौ घनो यथार्कोडुपचापवैद्युतैः॥ 27 ॥

sitātapatravyajanairupaskṛtaḥ prasūnavarṣairabhivarṣitaḥ pathi | piśaṅgavāsā vanamālayā babhau ghano yathārkoḍupacāpavaidyutaiḥ

प्रविष्टस्तु गृहं पित्रोः परिष्वक्तः स्वमातृभिः ।ववन्दे शिरसा सप्त देवकीप्रमुखा मुदा॥ 28 ॥

praviṣṭastu gṛhaṃ pitroḥ pariṣvaktaḥ svamātṛbhiḥ | vavande śirasā sapta devakīpramukhā mudā

ताः पुत्रमङ्कमारोप्य स्नेहस्नुतपयोधराः ।हर्षविह्वलितात्मानः सिषिचुर्नेत्रजैर्जलैः॥ 29 ॥

tāḥ putramaṅkamāropya snehasnutapayodharāḥ | harṣavihvalitātmānaḥ siṣicurnetrajairjalaiḥ

अथाविशत्स्वभवनं सर्वकाममनुत्तमम् ।प्रासादा यत्र पत्नीनां सहस्राणि च षोडश॥ 30 ॥

athāviśatsvabhavanaṃ sarvakāmamanuttamam | prāsādā yatra patnīnāṃ sahasrāṇi ca ṣoḍaśa

पत्न्यः पतिं प्रोष्य गृहानुपागतं विलोक्य सञ्जातमनोमहोत्सवाः ।उत्तस्थुरारात्सहसाऽऽसनाशया- त्साकं व्रतैर्व्रीडितलोचनाननाः॥ 31 ॥

patnyaḥ patiṃ proṣya gṛhānupāgataṃ vilokya sañjātamanomahotsavāḥ | uttasthurārātsahasā''sanāśayā- tsākaṃ vratairvrīḍitalocanānanāḥ

तमात्मजैर्दृष्टिभिरन्तरात्मना दुरन्तभावाः परिरेभिरे पतिम् ।निरुद्धमप्यास्रवदम्बुनेत्रयो- र्विलज्जतीनां भृगुवर्य वैक्लवात्॥ 32 ॥

tamātmajairdṛṣṭibhirantarātmanā durantabhāvāḥ parirebhire patim | niruddhamapyāsravadambunetrayo- rvilajjatīnāṃ bhṛguvarya vaiklavāt

यद्यप्यसौ पार्श्वगतो रहोगत- स्तथापि तस्याङ्घ्रियुगं नवं नवम् ।पदे पदे का विरमेत तत्पदा- च्चलापि यच्छ्रीर्न जहाति कर्हिचित्॥ 33 ॥

yadyapyasau pārśvagato rahogata- stathāpi tasyāṅghriyugaṃ navaṃ navam | pade pade kā virameta tatpadā- ccalāpi yacchrīrna jahāti karhicit

एवं नृपाणां क्षितिभारजन्मना- मक्षौहिणीभिः परिवृत्ततेजसाम् ।विधाय वैरं श्वसनो यथानलं मिथो वधेनोपरतो निरायुधः॥ 34 ॥

evaṃ nṛpāṇāṃ kṣitibhārajanmanā- makṣauhiṇībhiḥ parivṛttatejasām | vidhāya vairaṃ śvasano yathānalaṃ mitho vadhenoparato nirāyudhaḥ

स एष नरलोकेऽस्मिन्नवतीर्णः स्वमायया ।रेमे स्त्रीरत्नकूटस्थो भगवान् प्राकृतो यथा॥ 35 ॥

sa eṣa naraloke'sminnavatīrṇaḥ svamāyayā | reme strīratnakūṭastho bhagavān prākṛto yathā

उद्दामभावपिशुनामलवल्गुहास- व्रीडावलोकनिहतो मदनोऽपि यासाम् ।सम्मुह्य तापमजहात्प्रमदोत्तमास्ता यस्येन्द्रियं विमथितुं कुहकैर्न शेकुः॥ 36 ॥

uddāmabhāvapiśunāmalavalguhāsa- vrīḍāvalokanihato madano'pi yāsām | sammuhya tāpamajahātpramadottamāstā yasyendriyaṃ vimathituṃ kuhakairna śekuḥ

तमयं मन्यते लोको ह्यसङ्गमपि सङ्गिनम् ।आत्मौपम्येन मनुजं व्यापृण्वानं यतोऽबुधः॥ 37 ॥

tamayaṃ manyate loko hyasaṅgamapi saṅginam | ātmaupamyena manujaṃ vyāpṛṇvānaṃ yato'budhaḥ

एतदीशनमीशस्य प्रकृतिस्थोऽपि तद्गुणैः ।न युज्यते सदाऽऽत्मस्थैर्यथा बुद्धिस्तदाश्रया॥ 38 ॥

etadīśanamīśasya prakṛtistho'pi tadguṇaiḥ | na yujyate sadā''tmasthairyathā buddhistadāśrayā

तं मेनिरेऽबला मूढाः स्त्रैणं चानुव्रतं रहः ।अप्रमाणविदो भर्तुरीश्वरं मतयो यथा॥ 39 ॥

taṃ menire'balā mūḍhāḥ straiṇaṃ cānuvrataṃ rahaḥ | apramāṇavido bharturīśvaraṃ matayo yathā

प्रथमस्कन्धे नैमिषीयोपाख्याने श्रीकृष्णद्वारकाप्रवेशो नामैकादशोऽध्यायः॥ 11b ॥

prathamaskandhe naimiṣīyopākhyāne śrīkṛṣṇadvārakāpraveśo nāmaikādaśo'dhyāyaḥ