Skanda Purana
112
अध्याय 112 / 116

Adhyaya 112

14 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ14 श्लोक

अध्याय 112

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे मार्कण्डेश्वरमहिमानुवर्णनो नामैकादशाधिकशततमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ११२ मार्कण्डेय उवाच: ततो गच्छेत् तु राजेन्द्र तीर्थं परमशोभनम् ।उत्तरे नर्मदाकूले यज्ञवाटस्य मध्यतः

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe mārkaṇḍeśvaramahimānuvarṇano nāmaikādaśādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 112 mārkaṇḍeya uvāca: tato gacchet tu rājendra tīrthaṃ paramaśobhanam / uttare narmadākūle yajñavāṭasya madhyataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thereafter, O great king, a person should go to the Tirtha of Ahgirasa. It is situated on the northern bank of Narmada and is destructive of all sins.

अध्याय 112

श्लोक 2

संकर्षणं च विख्यातं पृथिव्यां पापनाशनम् ।तपश्चीर्णं पुरा राजन् नर्मदायास् तटे शुभे

saṃkarṣaṇaṃ ca vikhyātaṃ pṛthivyāṃ pāpanāśanam / tapaścīrṇaṃ purā rājan narmadāyās taṭe śubhe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Sankarshana is famous on earth as destroying sin; austerity was practised long ago, O king, on the lovely bank of the Narmada

अध्याय 112

श्लोक 3

बलभद्रेण राजेन्द्र प्राणिनाम् उपकारकम् ।गीर्वाणैश् चैव तत्रैव सन्निधौ नृपनन्दन

balabhadreṇa rājendra prāṇinām upakārakam / gīrvāṇaiś caiva tatraiva sannidhau nṛpanandana

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by Balabhadra, king of kings, beneficial to living beings; and there too, in the presence of the gods, prince,

अध्याय 112

श्लोक 4

उमया सहितः शम्भुः स्थितस् तत्रैव केशवः ।यस् तत्र स्नापयेद् भक्त्या जितक्रोधो जितेन्द्रियः

umayā sahitaḥ śambhuḥ sthitas tatraiva keśavaḥ / yas tatra snāpayed bhaktyā jitakrodho jitendriyaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Shambhu with Uma and Keshava dwell. Whoever there, with devotion, having conquered anger and the senses,

अध्याय 112

श्लोक 5

एकादश्यां सिते पक्षे मन्त्रेण स्नापयेच् छिवम् ।श्राद्धं तत्र च यो भक्त्या प्रेतानां वै प्रदापयेत्

ekādaśyāṃ site pakṣe mantreṇa snāpayec chivam / śrāddhaṃ tatra ca yo bhaktyā pretānāṃ vai pradāpayet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

bathes Shiva with a mantra on the eleventh of the bright fortnight, and whoever with devotion has shraddha given there for the departed,

अध्याय 112

श्लोक 6

स याति परमं स्थानं बलभद्रवचो यथा ।ततो गच्छेच् च राजेन्द्र मन्मथेश्वरम् उत्तमम्

sa yāti paramaṃ sthānaṃ balabhadravaco yathā / tato gacchec ca rājendra manmatheśvaram uttamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

goes to the supreme place, as Balabhadra declared. Then, king of kings, one should go to the excellent Manmatheshvara.

अध्याय 112

श्लोक 7

स्नानमात्रो नरो राजन् यमलोकं न पश्यति ।अनपत्या तु या नारी स्नापयेत् पाण्डुनन्दन

snānamātro naro rājan yamalokaṃ na paśyati / anapatyā tu yā nārī snāpayet pāṇḍunandana

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A man who merely bathes there, O king, does not see Yama's world; a childless woman who bathes the god, delight of Pandu,

अध्याय 112

श्लोक 8

पुत्रं सा लभते पार्थ सत्यवन्तं दृढव्रतम् ।तत्र स्नात्वा नरो राजन् मुनिः प्रयतमानसः

putraṃ sā labhate pārtha satyavantaṃ dṛḍhavratam / tatra snātvā naro rājan muniḥ prayatamānasaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

obtains a son, son of Pritha, truthful and firm in his vows. A man who bathes there, O king, a sage with restrained mind,

अध्याय 112

श्लोक 9

उपोष्य परया भक्त्या गोसहस्रफलं लभेत् ।तत्र नृत्यं प्रकुर्वन्ति ये नरा भक्तिमानसाः

upoṣya parayā bhaktyā gosahasraphalaṃ labhet / tatra nṛtyaṃ prakurvanti ye narā bhaktimānasāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and fasts with supreme devotion, gains the fruit of a thousand cows. Men of devoted mind who dance there,

अध्याय 112

श्लोक 10

गीतवादित्रसंयुक्तं रात्रौ जागरणं शुभम् ।सहाम्बिको महादेवस् तुष्टो वै मन्मथेश्वरः

gītavāditrasaṃyuktaṃ rātrau jāgaraṇaṃ śubham / sahāmbiko mahādevas tuṣṭo vai manmatheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and keep an auspicious vigil at night with song and music — Mahadeva Manmatheshvara with Ambika is pleased with them.

अध्याय 112

श्लोक 11

किं करिष्यति संरुष्टो यमस् तं न च पश्यति ।कामेन स्थापितं तत्र एतस्मात् कारणात् नृप

kiṃ kariṣyati saṃruṣṭo yamas taṃ na ca paśyati / kāmena sthāpitaṃ tatra etasmāt kāraṇāt nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

What can Yama do in his wrath? He does not even see him. It was installed there by Kama, and for this reason, O king,

अध्याय 112

श्लोक 12

अन्नदानेन भो राजन् कीर्तितं फलम् उत्तमम् ।सोपानं स्वर्गमार्गस्य पृथिव्यां मन्मथेश्वरः

annadānena bho rājan kīrtitaṃ phalam uttamam / sopānaṃ svargamārgasya pṛthivyāṃ manmatheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by the gift of food there, O king, the excellent fruit is declared; Manmatheshvara on earth is a stairway on the path to heaven.

अध्याय 112

श्लोक 13

विशेषात् तत्र संख्यातं श्राद्धदानेन भारत ।अन्नदानेन भो राजन् कीर्तितं फलम् उत्तमम्

viśeṣāt tatra saṃkhyātaṃ śrāddhadānena bhārata / annadānena bho rājan kīrtitaṃ phalam uttamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Especially is it reckoned there for the gift of shraddha, O Bharata; by the gift of food, O king, the excellent fruit is declared.

अध्याय 112

श्लोक 14

एतत् ते सर्वम् आख्यातं तव भक्त्या तु भारत

etat te sarvam ākhyātaṃ tava bhaktyā tu bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

All this I have told you because of your devotion, O Bharata.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।