Narada Purana
119
अध्याय 119 / 167

Book 1 - Adhyaya 120

92 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ92 श्लोक

अध्याय 119

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थितदशमीव्रतनिरूपणं नामैकोनविंशत्यधिकशततमो ऽध्यायः सनातन उवाच एकादश्यां तु दलयोर्निराहारः समाहितः ।नानापुष्पैर्मुने कृत्वा विचित्रं मण्डपं शुभम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde dvādaśamāsasthitadaśamīvratanirūpaṇaṃ nāmaikonaviṃśatyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ sanātana uvāca ekādaśyāṃ tu dalayornirāhāraḥ samāhitaḥ / nānāpuṣpairmune kṛtvā vicitraṃ maṇḍapaṃ śubham

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Caitra Su.

अध्याय 119

श्लोक 2

स्रात्वा सम्यग्विधानेन सोपवासो जितेन्द्रियः ।संपूज्य विधिवद्विष्णुं श्रद्धया सुसमाहितः

srātvā samyagvidhānena sopavāso jitendriyaḥ / saṃpūjya vidhivadviṣṇuṃ śraddhayā susamāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Vaisakha Su,

अध्याय 119

श्लोक 3

उपचारैर्बहुविधैर्जपैर्हेमैः प्रदक्षिणैः ।स्तोत्रपाठैर्बहुविधैर्गीतवाद्यैर्मनोहरैः

upacārairbahuvidhairjapairhemaiḥ pradakṣiṇaiḥ / stotrapāṭhairbahuvidhairgītavādyairmanoharaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Jye$tha Su.

अध्याय 119

श्लोक 4

दण्डवत्प्रणिपातैश्च जयशब्दैर्मनोहरैः ।रात्रौ जागरणं कृत्वा याति विष्णोः परं पदम्

daṇḍavatpraṇipātaiśca jayaśabdairmanoharaiḥ / rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā yāti viṣṇoḥ paraṃ padam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

A§aha Su.

अध्याय 119

श्लोक 5

चैत्रस्य शुक्लैकादश्यां सोपवासो नरोत्तमः ।कृत्वा च नियमान्सर्वान्वक्ष्यमाणान्दिनत्रये

caitrasya śuklaikādaśyāṃ sopavāso narottamaḥ / kṛtvā ca niyamānsarvānvakṣyamāṇāndinatraye

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Sravana Su.

अध्याय 119

श्लोक 6

द्वादश्यामर्चयेद्भक्तया वासुदेवं सनातनम् ।उपचारैः षोडशभिस्ततः संभोज्य बान्धवान्

dvādaśyāmarcayedbhaktayā vāsudevaṃ sanātanam / upacāraiḥ ṣoḍaśabhistataḥ saṃbhojya bāndhavān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the eleventh day in the bright half of the month of Caitra, the excellent man should observe fast and maintain these observances mentioned hereinafter for these days (the

अध्याय 119

श्लोक 7

दत्वा च दक्षिणां तेभ्यो विसृज्याश्नीत च स्वयम् ॥।इयं तु कामदा नाम सर्वपातकनाशिनी

datvā ca dakṣiṇāṃ tebhyo visṛjyāśnīta ca svayam /// iyaṃ tu kāmadā nāma sarvapātakanāśinī

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Asvina Su.

अध्याय 119

श्लोक 8

भुक्तिमुक्तिप्रदा विप्र भक्त्या सम्यगुपोषिता ।वैशाखकृष्णैकादश्यां समुपोष्य विधानतः

bhuktimuktipradā vipra bhaktyā samyagupoṣitā / vaiśākhakṛṣṇaikādaśyāṃ samupoṣya vidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Karttika Su.

अध्याय 119

श्लोक 9

वरूथिनीं परदिने पूजयेन्मृधुसूदनम् ।स्वर्णान्नकन्याधेनूनां दानमत्र प्रशस्यते

varūthinīṃ paradine pūjayenmṛdhusūdanam / svarṇānnakanyādhenūnāṃ dānamatra praśasyate

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Margasirsa Su.

अध्याय 119

श्लोक 10

वरूथिनीव्रतं कृत्वा नरो नियमतत्परः ।सर्वपाप विनिर्मुक्तो वैष्णवं लभते पद्वम्

varūthinīvrataṃ kṛtvā naro niyamatatparaḥ / sarvapāpa vinirmukto vaiṣṇavaṃ labhate padvam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Pausa Su.

अध्याय 119

श्लोक 11

वैशाखशुक्लैकादश्यां समुपोष्य च मोहिनीम् ।स्नात्वा परे ऽह्नि संपूज्य गन्धाद्यैः पुरुषोत्तमम्

vaiśākhaśuklaikādaśyāṃ samupoṣya ca mohinīm / snātvā pare 'hni saṃpūjya gandhādyaiḥ puruṣottamam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Magha Su.

अध्याय 119

श्लोक 12

संभोज्य विप्रान्मुच्येत पातकेभ्यो न संशयः ।जेष्ठस्य कृष्णकादश्यां समुपोष्य परां नृप

saṃbhojya viprānmucyeta pātakebhyo na saṃśayaḥ / jeṣṭhasya kṛṣṇakādaśyāṃ samupoṣya parāṃ nṛpa

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Phalguna Su;

अध्याय 119

श्लोक 13

द्वादश्यां नैत्यिकं कृत्वा समभ्यर्च्य त्रिविक्रमम् ।ततो द्विजाग्र्यान्संभोज्य दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम्

dvādaśyāṃ naityikaṃ kṛtvā samabhyarcya trivikramam / tato dvijāgryānsaṃbhojya datvā tebhyaśca dakṣiṇām

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

For the detailed discussion of the Vrata vide HD. V. 109-112. The details of this Vrata given in NP. (VV. 19-27) are rather different from these in HD (ibid).

अध्याय 119

श्लोक 14

सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं व्रजेन्नरः ।ज्येष्ठस्य शुक्लैकादश्यां निर्जलां समुपोष्य तु

sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ vrajennaraḥ / jyeṣṭhasya śuklaikādaśyāṃ nirjalāṃ samupoṣya tu

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

By performing this holy rite of "Sayanl-Vrata" of the Lord duly, O Brahmana, the man enjoys worldly pleasures and Salvations, thanks to the grace of Visnu.

अध्याय 119

श्लोक 15

उदयादुदयं यावद्भास्करस्य द्विजोत्तम ।प्रभाते कृतनित्यस्तु द्वादश्यामुपचारकैः

udayādudayaṃ yāvadbhāskarasya dvijottama / prabhāte kṛtanityastu dvādaśyāmupacārakaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The NP. constantly refers to sixteen Upacaras. They are as follows: dvdhana (invitation), dsana (offering a seat), Padya (water for washing feet), arghya (respectful offering of water with or without grains of rice, durva grass, flowers mixed in it), dcamaniya (offering spoonfuls of water for sipping), sndna {bath), vaslra {cloth), yajilopaoita (the sacred thread). anulepana or gandha (sandal paste or some fragrant paste), pufpa (decoration with flowers) dhupa (burning of incense), dipa (waving of light), naivedya (offering of eatables, food) tdmbula (offering betel-leaves, just after dinner or naivedya), dakppa (religious fee or monetary gift), pradakflQd (clockwise circumambulation).

अध्याय 119

श्लोक 16

ह्यषीकेशं समभ्यर्च्य विप्रान् संभोज्य भक्तितः ।चतुर्विंशैकादशीनां फलं यत्तत्समाप्नुयात्

hyaṣīkeśaṃ samabhyarcya viprān saṃbhojya bhaktitaḥ / caturviṃśaikādaśīnāṃ phalaṃ yattatsamāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the eleventh day in the dark half of the month of Bhadrapada, the devotee observes fast of the holy rite named cAja-EkadasI\ On the DvadasI day, he should worship Upendra with various Upacaras. He should feed Brahmanas with sweet cooked rice and bid farewell to them after giving them Daksina. O Brahmana, he who observes the holy rite in this way with great concentration and devotion to Aja, enjoys all worldly pleasures. In the end he attains the abode of Visnu.

अध्याय 119

श्लोक 17

आषाढकृष्णैकादश्यां योगिनीं समुपोष्य वै ।नारायणं समभ्यर्च्य द्वादश्यां कृतनित्यकः

āṣāḍhakṛṣṇaikādaśyāṃ yoginīṃ samupoṣya vai / nārāyaṇaṃ samabhyarcya dvādaśyāṃ kṛtanityakaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O Brahmana, thus the salvation-yielding holy rites on the Ekadasi days in both bright and dark halves (of all the months) have been extolled to you. There is no doubt at all in this (that they are conducive to the attainment of salvation).

अध्याय 119

श्लोक 18

ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम् ।सर्वदानफलं प्राप्य मोदते विष्णुमन्दिरे

tataḥ saṃbhojya viprāgryāndatvā tebhyaśca dakṣiṇām / sarvadānaphalaṃ prāpya modate viṣṇumandire

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O Narada, the devotee should miss four meals in the course of these three days. On the first day and the third (i.e. on DasamI and DvadasI days) he shall miss one meal each (in the evening). On the day in the middle ( i.e. Ekadasi day) he should miss both the meals.

अध्याय 119

श्लोक 19

आषाढशुक्लैकादश्यां यद्बिधानं शृणुष्व तत् ।उपोष्य तस्मिन् दिवसे विधिवन्मण्डपे शुभे

āṣāḍhaśuklaikādaśyāṃ yadbidhānaṃ śṛṇuṣva tat / upoṣya tasmin divase vidhivanmaṇḍape śubhe

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

V\. 86-90 lay down the restraints and rules to be observed on the three days of Ekadaii Vrata. It is noteworthy that the number of restraints to be observed is the same as the number of Tithi. Thirteen restraints are prescribed for the Daiamiday (The 10th Tithi), eleven ones for the Elcadasi day, and twelve for the Dvddaii day.

अध्याय 119

श्लोक 20

स्थापयेत्प्रतिमां विष्णोः शङ्खचक्रगदांबुजैः ।लसच्चतुर्भुजामग्र्यां काञ्चनीं वाथ राजतीम्

sthāpayetpratimāṃ viṣṇoḥ śaṅkhacakragadāṃbujaiḥ / lasaccaturbhujāmagryāṃ kāñcanīṃ vātha rājatīm

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

One should install an excellent image of Vishnu, golden or silver, shining with four arms bearing conch, discus, mace and lotus,

अध्याय 119

श्लोक 21

पीतांबरधरां शुभ्रे पर्य्यङ्के स्वास्तृते द्विज ।ततः पञ्चामृतैः स्नाप्य मन्त्रैः शुद्धजलेन च

pītāṃbaradharāṃ śubhre paryyaṅke svāstṛte dvija / tataḥ pañcāmṛtaiḥ snāpya mantraiḥ śuddhajalena ca

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

clad in yellow, on a white, well-spread couch, O brahmin; then bathing it with the five nectars and with pure water with mantras,

अध्याय 119

श्लोक 22

पौरुषेणैव सूक्तेन ह्युपचारान् प्रकल्पयेत् ।नीराजनान्तान्पाद्यादींस्ततः संप्रार्थयेद्धरिम्

pauruṣeṇaiva sūktena hyupacārān prakalpayet / nīrājanāntānpādyādīṃstataḥ saṃprārthayeddharim

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

one should prepare the offerings with the Purusha hymn, from the foot-water to the waving of lights, and then pray to Hari:

अध्याय 119

श्लोक 23

सुप्ते त्वयि जगन्नाथ जगत्सुप्तं भवेदिदम् ।विबुद्धे त्वयि बुद्धं च जगत्सर्वं चराचरम्

supte tvayi jagannātha jagatsuptaṃ bhavedidam / vibuddhe tvayi buddhaṃ ca jagatsarvaṃ carācaram

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

"When you sleep, Lord of the world, this world sleeps; when you awaken, the whole world, moving and unmoving, awakens."

अध्याय 119

श्लोक 24

इति संप्रार्थ्य देवाग्रे चातुर्मास्यप्रचोदितान् ।नियमांस्तु यथाशक्ति गृह्णीयाद्भक्तिमान्नरः

iti saṃprārthya devāgre cāturmāsyapracoditān / niyamāṃstu yathāśakti gṛhṇīyādbhaktimānnaraḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Having prayed thus before the god, the devoted man should take up, according to his capacity, the disciplines enjoined for the four months.

अध्याय 119

श्लोक 25

ततः प्रभाते द्वादश्यां समर्चेच्छेषशायिनम् ।उपचारैः षोडशभिस्ततः संभोज्य वाडवान्

tataḥ prabhāte dvādaśyāṃ samarceccheṣaśāyinam / upacāraiḥ ṣoḍaśabhistataḥ saṃbhojya vāḍavān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Then in the morning on the twelfth one should worship the one who lies on Shesha with the sixteen offerings, then feed brahmins,

अध्याय 119

श्लोक 26

प्रतोष्य दभिणाभिश्च स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ।ततः प्रभृति विप्रेन्द्र गन्धाद्यैः प्रत्यहं यजेत्

pratoṣya dabhiṇābhiśca svayaṃ bhuñjīta vāgyataḥ / tataḥ prabhṛti viprendra gandhādyaiḥ pratyahaṃ yajet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

please them with fees and eat in silence oneself. From then on, O best of brahmins, one should worship daily with perfumes and the like.

अध्याय 119

श्लोक 27

कृत्वैवं विधिना विप्र देवस्य शयनीव्रतम् ।भुक्तिमुक्तियुतो मर्त्यो भवेद्विष्णोः प्रसादतः

kṛtvaivaṃ vidhinā vipra devasya śayanīvratam / bhuktimuktiyuto martyo bhavedviṣṇoḥ prasādataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Having kept thus duly the vow of the god's sleeping, O brahmin, a mortal is endowed with enjoyment and liberation by Vishnu's grace.

अध्याय 119

श्लोक 28

श्रावणे कृष्णपक्षे तु एकादश्यां द्विजोत्तम ।कामिकां समुपोष्यैव नियमेन नरोत्तम

śrāvaṇe kṛṣṇapakṣe tu ekādaśyāṃ dvijottama / kāmikāṃ samupoṣyaiva niyamena narottama

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the eleventh of the dark half of Shravana, O best of brahmins, having fasted on the Kamika with discipline, O best of men,

अध्याय 119

श्लोक 29

द्वादश्यां कृतनित्यस्तु श्रीधरं पूजयेद्धरिम् ।उपचारैः षोडश भिस्ततः संभोज्य वै द्विजान्

dvādaśyāṃ kṛtanityastu śrīdharaṃ pūjayeddharim / upacāraiḥ ṣoḍaśa bhistataḥ saṃbhojya vai dvijān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

on the twelfth, having done the daily rites, one should worship Hari as Shridhara with the sixteen offerings, and then feed brahmins,

अध्याय 119

श्लोक 30

दत्वा च दक्षिणां तेभ्यो विसृज्याश्नीत बान्धवैः ।एवं यः कुरुते विप्रकामिकाव्रतमुत्तमम्

datvā ca dakṣiṇāṃ tebhyo visṛjyāśnīta bāndhavaiḥ / evaṃ yaḥ kurute viprakāmikāvratamuttamam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and giving them fees and dismissing them, eat with one's kin. Whoever keeps thus the excellent Kamika vow, O brahmin,

अध्याय 119

श्लोक 31

स सर्वकामांल्लब्ध्वेह याति विष्णोः परं पदम् ।एकादश्यां नभःशुक्ले पवित्रां समुपोष्य वै

sa sarvakāmāṃllabdhveha yāti viṣṇoḥ paraṃ padam / ekādaśyāṃ nabhaḥśukle pavitrāṃ samupoṣya vai

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

gains all desires here and goes to Vishnu's supreme abode. On the eleventh of the bright half of Nabhas, having fasted on the Pavitra,

अध्याय 119

श्लोक 32

द्वादश्यां नियतो भूत्वा पूजयेच्च जनार्दनम् ।उपचारैः षोडशभिस्ततः संभोज्य वाडवान्

dvādaśyāṃ niyato bhūtvā pūjayecca janārdanam / upacāraiḥ ṣoḍaśabhistataḥ saṃbhojya vāḍavān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

on the twelfth, disciplined, one should worship Janardana with the sixteen offerings, then feed brahmins,

अध्याय 119

श्लोक 33

।दत्वा च दक्षिणां तेभ्यः पुत्रं प्राप्येह सद्गुणम् ।याति विष्णोः पदं साक्षात्सर्वदेवनमस्कृतः

. datvā ca dakṣiṇāṃ tebhyaḥ putraṃ prāpyeha sadguṇam / yāti viṣṇoḥ padaṃ sākṣātsarvadevanamaskṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and giving them fees, one gains a virtuous son here and goes to Vishnu's abode itself, saluted by all the gods.

अध्याय 119

श्लोक 34

नभस्यकृष्णैका दश्यामजाख्यां समुपोष्य वै ।अर्चेदुर्पेन्द्रं द्वादश्यामुपचारैः पृथग्विधैः

nabhasyakṛṣṇaikā daśyāmajākhyāṃ samupoṣya vai / arcedurpendraṃ dvādaśyāmupacāraiḥ pṛthagvidhaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the eleventh of the dark half of Nabhasya, having fasted on the one called Aja, one should worship Upendra on the twelfth with various offerings,

अध्याय 119

श्लोक 35

विप्रान्संभोज्य मिष्टान्नैर्विसृजेत्प्राप्तदक्षिणान् ।एवं कृतव्रतो विप्रभक्त्याजायाः समाहितः

viprānsaṃbhojya miṣṭānnairvisṛjetprāptadakṣiṇān / evaṃ kṛtavrato viprabhaktyājāyāḥ samāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

feed brahmins with sweet food and dismiss them with fees. Having kept thus with devotion and concentration the vow of Aja, O brahmin,

अध्याय 119

श्लोक 36

भुक्त्वेह भोगानखिलान्यात्यन्ते वैष्णवं क्षयम् ।नभस्यशुक्लैकादश्यां पद्माख्यां समुपोष्य वै

bhuktveha bhogānakhilānyātyante vaiṣṇavaṃ kṣayam / nabhasyaśuklaikādaśyāṃ padmākhyāṃ samupoṣya vai

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

one enjoys all pleasures here and at the end goes to Vishnu's abode. On the eleventh of the bright half of Nabhasya, having fasted on the one called Padma,

अध्याय 119

श्लोक 37

कृत्वा नित्यार्चनं तत्र कटिदानमथाचरेत् ।पूर्वं संस्थापितायास्तु प्रतिमाया द्विजोत्तम

kṛtvā nityārcanaṃ tatra kaṭidānamathācaret / pūrvaṃ saṃsthāpitāyāstu pratimāyā dvijottama

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and performed the daily worship there, one should perform the turning ceremony: the image installed earlier, O best of brahmins,

अध्याय 119

श्लोक 38

समुत्सवविधानेन नीत्वा तां सलिलाशये ।कृतांबुस्पर्शनां तत्र संप्रपूज्य विधानतः

samutsavavidhānena nītvā tāṃ salilāśaye / kṛtāṃbusparśanāṃ tatra saṃprapūjya vidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

taken in festive procession to a body of water, made to touch the water and duly worshipped there,

अध्याय 119

श्लोक 39

आनीय मण्डपे तस्मिन् वामपार्श्वेन शाययेत् ।ततः प्रभाप्ते द्वादश्यां गन्धाद्यैरर्च्य वामनम्

ānīya maṇḍape tasmin vāmapārśvena śāyayet / tataḥ prabhāpte dvādaśyāṃ gandhādyairarcya vāmanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

should be brought back to the pavilion and laid on its left side. Then at dawn on the twelfth, worshipping Vamana with perfumes and the like,

अध्याय 119

श्लोक 40

संभोज्य वाडवान्दत्वा दक्षिणां च विसर्जयेत् ।एवं यः कुरुते विप्र पद्माव्रतमनुत्तमम्

saṃbhojya vāḍavāndatvā dakṣiṇāṃ ca visarjayet / evaṃ yaḥ kurute vipra padmāvratamanuttamam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

feeding brahmins and giving fees, one should dismiss them. Whoever keeps the unsurpassed Padma vow thus, O brahmin,

अध्याय 119

श्लोक 41

भुक्तिं प्राप्येह मुक्तिं तु लभतेंऽते प्रपञ्चतः ।इषस्य कृष्णैका दश्यामिन्दिरां समुपोष्य वै

bhuktiṃ prāpyeha muktiṃ tu labhateṃ'te prapañcataḥ / iṣasya kṛṣṇaikā daśyāmindirāṃ samupoṣya vai

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

gains enjoyment here and liberation at the end, beyond the world. On the eleventh of the dark half of Isha, having fasted on the Indira,

अध्याय 119

श्लोक 42

शालग्रामशिलाग्रे तु मध्याह्ने श्राद्धमाचरेत् ।विष्णोः प्रीतिकरं विप्र ततः प्रातर्हरेर्दिने

śālagrāmaśilāgre tu madhyāhne śrāddhamācaret / viṣṇoḥ prītikaraṃ vipra tataḥ prātarharerdine

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

one should perform shraddha at midday before a shalagrama stone, pleasing to Vishnu, O brahmin; then in the morning on Hari's day

अध्याय 119

श्लोक 43

पद्ननाभं समभ्यर्च्य भूदेवान्भोजयेत्सुधीः ।विसृज्य दक्षिणां दत्वा तांस्ततो ऽश्नीत च स्वयम्

padnanābhaṃ samabhyarcya bhūdevānbhojayetsudhīḥ / visṛjya dakṣiṇāṃ datvā tāṃstato 'śnīta ca svayam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

the wise one should worship Padmanabha and feed brahmins, dismiss them with fees, and then eat himself.

अध्याय 119

श्लोक 44

एवं कृतव्रतो मर्त्यो भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान् ।पितॄणां कोटिमुद्धृत्य यात्यन्ते वैष्णवं गृहम्

evaṃ kṛtavrato martyo bhuktvā bhogānihepsitān / pitṝṇāṃ koṭimuddhṛtya yātyante vaiṣṇavaṃ gṛham

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

A mortal who keeps this vow enjoys desired pleasures here, lifts up a crore of ancestors, and at the end goes to Vishnu's house.

अध्याय 119

श्लोक 45

एकादश्यामिषे शुक्ले विप्र पाशाङ्कुशाह्वयाम् ।उपोष्य विधिवद्विष्णोर्दिने विष्णुं समर्चयेत्

ekādaśyāmiṣe śukle vipra pāśāṅkuśāhvayām / upoṣya vidhivadviṣṇordine viṣṇuṃ samarcayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the eleventh of the bright half of Isha, O brahmin, the one called Papankusha, one should fast duly and worship Vishnu on Vishnu's day;

अध्याय 119

श्लोक 46

ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम् ।भक्त्या प्रणम्य विसृजेदश्नीयाच्च स्वयं ततः

tataḥ saṃbhojya viprāgryāndatvā tebhyaśca dakṣiṇām / bhaktyā praṇamya visṛjedaśnīyācca svayaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

then feeding the best brahmins and giving them fees, bowing with devotion, one should dismiss them and then eat oneself.

अध्याय 119

श्लोक 47

एवं यः कुरुते भक्त्या नरः पाशाङ्कुशाव्रतम् ।स भुक्त्वेह वरान्भोगान्याति विष्णोः सलोकताम्

evaṃ yaḥ kurute bhaktyā naraḥ pāśāṅkuśāvratam / sa bhuktveha varānbhogānyāti viṣṇoḥ salokatām

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The man who keeps the Papankusha vow thus with devotion enjoys excellent pleasures here and reaches Vishnu's world.

अध्याय 119

श्लोक 48

कार्तिके कृष्णपक्षे तु एकादश्यां द्विजोत्तम ।रमामुपोष्य विधिवद्द्वादश्यां प्रातरर्चयेत्

kārtike kṛṣṇapakṣe tu ekādaśyāṃ dvijottama / ramāmupoṣya vidhivaddvādaśyāṃ prātararcayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the eleventh of the dark half of Kartika, O best of brahmins, having duly fasted on the Rama, in the morning of the twelfth one should worship

अध्याय 119

श्लोक 49

केशवं केशिहॄन्तारं देवदेवं सनातनम् ।भोजयेच्च ततो विप्रान्विसृजेल्लब्धदक्षिणान्

keśavaṃ keśihṝntāraṃ devadevaṃ sanātanam / bhojayecca tato viprānvisṛjellabdhadakṣiṇān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Keshava, slayer of Keshi, God of gods, eternal; then feed brahmins and dismiss them with fees.

अध्याय 119

श्लोक 50

एवं कृतव्रतो विप्र भोगान्भुक्त्वेह वाञ्छितान् ।व्योमयानेन सांनिध्यं लभते च रमापतेः

evaṃ kṛtavrato vipra bhogānbhuktveha vāñchitān / vyomayānena sāṃnidhyaṃ labhate ca ramāpateḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Having kept this vow, O brahmin, enjoying desired pleasures here, one gains nearness to Rama's lord in a celestial car.

अध्याय 119

श्लोक 51

ऊर्जस्य शुक्लैकादश्यां समुपोष्य प्रबोधिनीम् ।केशवं बोधयेद्रात्रौ सुप्तं गीतादिमङ्गलैः

ūrjasya śuklaikādaśyāṃ samupoṣya prabodhinīm / keśavaṃ bodhayedrātrau suptaṃ gītādimaṅgalaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the eleventh of the bright half of Urja, having fasted on the Prabodhini, one should awaken the sleeping Keshava at night with songs and other auspicious things,

अध्याय 119

श्लोक 52

ऋग्यजुःसाममन्त्रैश्च वाद्यैर्नानाविधैरपि ।द्राक्षेक्षुदाडिमैश्चान्यै रंभाशृङ्गाटकादिभिः

ṛgyajuḥsāmamantraiśca vādyairnānāvidhairapi / drākṣekṣudāḍimaiścānyai raṃbhāśṛṅgāṭakādibhiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

with Rig, Yajur and Sama mantras and various instruments, with grapes, sugarcane, pomegranates, bananas, water-chestnuts and the like

अध्याय 119

श्लोक 53

समर्पणैस्ततो रात्र्यां व्यतीतायां परे ऽहनि ।स्नात्वा नित्यक्रियां कृत्वा गदादामोदरं यजेत्

samarpaṇaistato rātryāṃ vyatītāyāṃ pare 'hani / snātvā nityakriyāṃ kṛtvā gadādāmodaraṃ yajet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

as offerings; then, when the night has passed, on the next day, bathing and doing the daily rites, one should worship Damodara with the mace

अध्याय 119

श्लोक 54

उपचारैः षोडशभिः पौरुषेणापि सूक्ततः ।संभोज्य विप्रान्विसृजेद्दक्षिणाभिः प्रतोषितान्

upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ pauruṣeṇāpi sūktataḥ / saṃbhojya viprānvisṛjeddakṣiṇābhiḥ pratoṣitān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

with the sixteen offerings and the Purusha hymn; feeding brahmins one should dismiss them, pleased with fees,

अध्याय 119

श्लोक 55

ततस्तां प्रतिमां हैमीं सधेनुं गुरवेर्ऽपयेत् ।एवं यः कुरुते भक्त्या बोधिनीव्रतमादृतः

tatastāṃ pratimāṃ haimīṃ sadhenuṃ guraver'payet / evaṃ yaḥ kurute bhaktyā bodhinīvratamādṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and then give that golden image with a cow to the teacher. Whoever keeps the Bodhini vow thus with devotion and reverence

अध्याय 119

श्लोक 56

स भुक्त्वेह वरान्भोगान्वैष्णवं लभते पदम् ।मार्गस्य कृष्णैकादश्यामुत्पन्नां समुपोष्य वै

sa bhuktveha varānbhogānvaiṣṇavaṃ labhate padam / mārgasya kṛṣṇaikādaśyāmutpannāṃ samupoṣya vai

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

enjoys excellent pleasures here and gains Vishnu's abode. On the eleventh of the dark half of Margashirsha, having fasted on the Utpanna,

अध्याय 119

श्लोक 57

द्वादश्यां कृष्णमभ्यर्चेद्गन्धाद्यैरुपचारकैः ।ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम्

dvādaśyāṃ kṛṣṇamabhyarcedgandhādyairupacārakaiḥ / tataḥ saṃbhojya viprāgryāndatvā tebhyaśca dakṣiṇām

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

on the twelfth one should worship Krishna with perfumes and other offerings; then feeding the best brahmins and giving them fees,

अध्याय 119

श्लोक 58

विसृज्य पश्चाद्भुञ्जीत स्वयमिष्टैः समाहितः ।एवं यो भक्तिभावेन उत्पन्नाव्रतमाचरेत्

visṛjya paścādbhuñjīta svayamiṣṭaiḥ samāhitaḥ / evaṃ yo bhaktibhāvena utpannāvratamācaret

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

dismissing them, one should then eat with loved ones, collected. Whoever keeps the Utpanna vow thus with devotion

अध्याय 119

श्लोक 59

स विमानं समारुह्य यात्यन्ते वैष्णवं पदम् ।मार्गस्य शुक्लैकादश्यां मोक्षाख्यां समुपोष्य वै

sa vimānaṃ samāruhya yātyante vaiṣṇavaṃ padam / mārgasya śuklaikādaśyāṃ mokṣākhyāṃ samupoṣya vai

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

mounts a celestial car and at the end goes to Vishnu's abode. On the eleventh of the bright half of Margashirsha, having fasted on the one called Moksha,

अध्याय 119

श्लोक 60

द्वादश्यां प्रातरभ्यर्च्य ह्यनन्तं विश्वरूपकम् ।सर्वैरेवोपचारैस्तु विप्रान्संभोजयेद्द्विजः

dvādaśyāṃ prātarabhyarcya hyanantaṃ viśvarūpakam / sarvairevopacāraistu viprānsaṃbhojayeddvijaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

in the morning of the twelfth, worshipping Ananta of universal form with all offerings, the brahmin should feed brahmins,

अध्याय 119

श्लोक 61

विसृज्य दक्षिणां दत्वा स्वयं भुञ्जीत बान्धवैः ।एवं कृत्वा व्रतं विप्र भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान्

visṛjya dakṣiṇāṃ datvā svayaṃ bhuñjīta bāndhavaiḥ / evaṃ kṛtvā vrataṃ vipra bhuktvā bhogānihepsitān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

dismiss them with fees and eat with his kin. Having kept this vow, O brahmin, enjoying desired pleasures here,

अध्याय 119

श्लोक 62

दश पूर्वान्दश परान्समुद्धृत्य व्रजेद्धरिम् ।पौपस्य कृष्णैकादश्यां सफलां समुपोष्य वै ।द्वादश्यामच्युतं प्रार्च्य सर्वैरेवोपचारकैः

daśa pūrvāndaśa parānsamuddhṛtya vrajeddharim / paupasya kṛṣṇaikādaśyāṃ saphalāṃ samupoṣya vai / dvādaśyāmacyutaṃ prārcya sarvairevopacārakaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and lifting up ten generations before and ten after, one goes to Hari. On the eleventh of the dark half of Pausha, having fasted on the Saphala, on the twelfth, worshipping Achyuta with all offerings,

अध्याय 119

श्लोक 63

संभोज्य विप्रान्मधुरैर्विसृजेल्लब्धदक्षिणान् ।एवं कृत्वा व्रतं विप्र सफलाया विधानतः

saṃbhojya viprānmadhurairvisṛjellabdhadakṣiṇān / evaṃ kṛtvā vrataṃ vipra saphalāyā vidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

feeding brahmins with sweet food, one should dismiss them with fees. Having kept this vow of Saphala duly, O brahmin,

अध्याय 119

श्लोक 64

भुक्त्वेह भोगानखिलान्यात्यन्ते वैष्णवं पदम् ।पौषस्य शुक्लैकादश्यां पुत्रदां समुपोष्य वै

bhuktveha bhogānakhilānyātyante vaiṣṇavaṃ padam / pauṣasya śuklaikādaśyāṃ putradāṃ samupoṣya vai

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

one enjoys all pleasures here and at the end goes to Vishnu's abode. On the eleventh of the bright half of Pausha, having fasted on the Putrada,

अध्याय 119

श्लोक 65

द्वादश्यां चक्रिणं प्रार्येदर्घाद्यैरुपचारकैः ।ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्दत्वा तेभ्यस्तु दक्षिणाम्

dvādaśyāṃ cakriṇaṃ prāryedarghādyairupacārakaiḥ / tataḥ saṃbhojya viprāgryāndatvā tebhyastu dakṣiṇām

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

on the twelfth one should worship the discus-bearer with the arghya and other offerings; then feeding the best brahmins and giving them fees,

अध्याय 119

श्लोक 66

विसृज्य स्वयमश्नीयाच्छेषान्नं स्वेष्टबान्धवैः ।एवं कृतव्रतो विप्र भुक्वा भोगानिहेप्सितान्

visṛjya svayamaśnīyāccheṣānnaṃ sveṣṭabāndhavaiḥ / evaṃ kṛtavrato vipra bhukvā bhogānihepsitān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

dismissing them, one should eat the remaining food with one's loved kin. Having kept this vow, O brahmin, enjoying desired pleasures here,

अध्याय 119

श्लोक 67

विमानवरमारुह्य यात्यन्ते हरिमन्दिरम् ।माघम्य कृष्णैकादश्यां षट्तिलां समुपोष्य वै

vimānavaramāruhya yātyante harimandiram / māghamya kṛṣṇaikādaśyāṃ ṣaṭtilāṃ samupoṣya vai

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

one mounts an excellent celestial car and at the end goes to Hari's temple. On the eleventh of the dark half of Magha, having fasted on the Shattila,

अध्याय 119

श्लोक 68

स्नात्वा दत्वा तर्पयित्वा हुत्वा भुक्त्वा समर्च्य च ।तिलैरेव द्विजश्रेष्ठ द्वादश्यां प्रातरेव हि

snātvā datvā tarpayitvā hutvā bhuktvā samarcya ca / tilaireva dvijaśreṣṭha dvādaśyāṃ prātareva hi

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

bathing, giving, offering libations, oblations, eating and worship with sesame alone, O best of brahmins, and in the morning of the twelfth,

अध्याय 119

श्लोक 69

वैकुण्ठं सम्यगभ्यर्व्य सर्वैरेवोपचारकैः ।द्विजान्संभोज्य विसृजेद्दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम्

vaikuṇṭhaṃ samyagabhyarvya sarvairevopacārakaiḥ / dvijānsaṃbhojya visṛjeddatvā tebhyaśca dakṣiṇām

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

worshipping Vaikuntha properly with all offerings, one should feed brahmins and dismiss them with fees.

अध्याय 119

श्लोक 70

एवं कृत्वा व्रतं विप्र विधिना सुसमाहितः ।भुक्त्वेह वाञ्छितान्भोगानन्ते विष्णुपदं लभेत्

evaṃ kṛtvā vrataṃ vipra vidhinā susamāhitaḥ / bhuktveha vāñchitānbhogānante viṣṇupadaṃ labhet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Having kept this vow duly and with concentration, O brahmin, enjoying desired pleasures here, at the end one gains Vishnu's abode.

अध्याय 119

श्लोक 71

माघस्य शुक्लैकादश्यां समुपोष्य जयाह्वयाम् ।प्रातर्हरि दिने ऽभ्यर्च्चेच्छ्रीपतिं पुरुषं द्विज

māghasya śuklaikādaśyāṃ samupoṣya jayāhvayām / prātarhari dine 'bhyarccecchrīpatiṃ puruṣaṃ dvija

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the eleventh of the bright half of Magha, having fasted on the one called Jaya, in the morning of Hari's day one should worship the Person, lord of Shri, O brahmin,

अध्याय 119

श्लोक 72

भोजयित्वा दक्षिणां च दत्वा विप्रान्विसृज्य च ।स्वयं भुञ्जीत तच्छेषं प्रयतो निजबान्धवैः

bhojayitvā dakṣiṇāṃ ca datvā viprānvisṛjya ca / svayaṃ bhuñjīta taccheṣaṃ prayato nijabāndhavaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

feed brahmins, give fees and dismiss them, and then, restrained, eat what remains with one's kin.

अध्याय 119

श्लोक 73

य एवं कुरुते विप्र व्रतं केशवतोषणम् ।स भुक्त्वेह वरान्भोगानन्ते विष्णोः पदं व्रजेत्

ya evaṃ kurute vipra vrataṃ keśavatoṣaṇam / sa bhuktveha varānbhogānante viṣṇoḥ padaṃ vrajet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Whoever keeps thus the vow that pleases Keshava, O brahmin, enjoys excellent pleasures here and at the end goes to Vishnu's abode.

अध्याय 119

श्लोक 74

तपस्यकृष्णैकादश्यां विजयां समुपोष्य वै ।द्वादश्यां प्रातरभ्यर्च्य योगीशं गन्धपूर्वकैः

tapasyakṛṣṇaikādaśyāṃ vijayāṃ samupoṣya vai / dvādaśyāṃ prātarabhyarcya yogīśaṃ gandhapūrvakaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the eleventh of the dark half of Tapasya, having fasted on the Vijaya, in the morning of the twelfth, worshipping the lord of yogis with perfumes and the like,

अध्याय 119

श्लोक 75

ततः संभोज्य भूदेवान्दक्षिणाभिः प्रतोष्य तान् ।विसृज्य बान्धवैः सार्द्धं स्वयमश्नीत वाग्यतः

tataḥ saṃbhojya bhūdevāndakṣiṇābhiḥ pratoṣya tān / visṛjya bāndhavaiḥ sārddhaṃ svayamaśnīta vāgyataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

then feeding brahmins and pleasing them with fees, dismissing them, one should eat in silence with one's kin.

अध्याय 119

श्लोक 76

एवं कृतव्रतो मर्त्यो भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान् ।देहान्ते वैष्णवं लोकं याति देवैः सुसत्कृतः

evaṃ kṛtavrato martyo bhuktvā bhogānihepsitān / dehānte vaiṣṇavaṃ lokaṃ yāti devaiḥ susatkṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

A mortal who keeps this vow enjoys desired pleasures here and at the body's end goes to Vishnu's world, well honoured by the gods.

अध्याय 119

श्लोक 77

फआल्गुनस्य सिते पक्षे एकादश्यां द्विजोत्तम ।उपोष्यामलकीं भक्त्या द्वादश्यां प्रातरर्चयेत्

phaālgunasya site pakṣe ekādaśyāṃ dvijottama / upoṣyāmalakīṃ bhaktyā dvādaśyāṃ prātararcayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the eleventh of the bright half of Phalguna, O best of brahmins, having fasted devoutly on the Amalaki, in the morning of the twelfth one should worship

अध्याय 119

श्लोक 78

पुण्डरीकाक्षमखिलैरुपचारैस्ततो द्विजान् ।भोजयित्वा वरान्नेन दद्यात्तेभ्यस्तु दक्षिणाम्

puṇḍarīkākṣamakhilairupacāraistato dvijān / bhojayitvā varānnena dadyāttebhyastu dakṣiṇām

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

the lotus-eyed one with all offerings, then feed brahmins with excellent food and give them fees.

अध्याय 119

श्लोक 79

एवं कृत्वा विधानेनामलक्यां पूजनादिकम् ।सितैकादश्यां तपस्ये व्रजेद्विष्णोः परं पदम्

evaṃ kṛtvā vidhānenāmalakyāṃ pūjanādikam / sitaikādaśyāṃ tapasye vrajedviṣṇoḥ paraṃ padam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Having performed the worship of the amalaki and the rest duly on the bright eleventh of Tapasya, one goes to Vishnu's supreme abode.

अध्याय 119

श्लोक 80

चैत्रस्य कृष्णैकादशीं पापमोचनिकां द्विज ।उपाष्य द्वादश्यांप्रातर्गोविन्दं पूजयेत्तथा

caitrasya kṛṣṇaikādaśīṃ pāpamocanikāṃ dvija / upāṣya dvādaśyāṃprātargovindaṃ pūjayettathā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the eleventh of the dark half of Chaitra, the Papamochani, O brahmin, having fasted, in the morning of the twelfth one should worship Govinda

अध्याय 119

श्लोक 81

उपचारैः षोडशभिर्द्विजान्संभोज्य दक्षिणाम् ।दत्वा तेभ्यो विसृज्याथ स्वयं भुञ्जीत बान्धवैः

upacāraiḥ ṣoḍaśabhirdvijānsaṃbhojya dakṣiṇām / datvā tebhyo visṛjyātha svayaṃ bhuñjīta bāndhavaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

with the sixteen offerings, feed brahmins, give them fees, dismiss them and eat with one's kin.

अध्याय 119

श्लोक 82

एव यः कुरुते विप्र पापमोचनिकाव्रताम् ।स याति वैष्णवं लोकं विमानेन तु भास्वता

eva yaḥ kurute vipra pāpamocanikāvratām / sa yāti vaiṣṇavaṃ lokaṃ vimānena tu bhāsvatā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Whoever keeps the Papamochani vow thus, O brahmin, goes to Vishnu's world in a shining celestial car.

अध्याय 119

श्लोक 83

इत्थं कृष्णो तथा शुक्ले व्रतं चैकादशीभवम् ।मोक्षदं कीर्तितं विप्र नास्त्यस्मिन्संशयः क्वचित्

itthaṃ kṛṣṇo tathā śukle vrataṃ caikādaśībhavam / mokṣadaṃ kīrtitaṃ vipra nāstyasminsaṃśayaḥ kvacit

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Thus the vow of the eleventh, in the dark and bright fortnights alike, is declared to grant liberation, O brahmin; there is no doubt about it at all.

अध्याय 119

श्लोक 84

यतस्त्रिदिनसंसाध्यं कीर्तिनं पापनाशनम् ।सर्वव्रतोत्तमं विप्र ततो ज्ञेयं महाफलम्

yatastridinasaṃsādhyaṃ kīrtinaṃ pāpanāśanam / sarvavratottamaṃ vipra tato jñeyaṃ mahāphalam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Since it is accomplished over three days and its recital destroys sin, it is to be known as the best of all vows, of great fruit, O brahmin.

अध्याय 119

श्लोक 85

त्यजेच्चत्वारि भुक्तानि नारदै तद्दिनत्रये ।आद्यन्तयोरेकमेकं मध्यमे द्वयमेव हि

tyajeccatvāri bhuktāni nāradai taddinatraye / ādyantayorekamekaṃ madhyame dvayameva hi

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

One should give up four meals over those three days, O Narada: one each on the first and last, and two on the middle day.

अध्याय 119

श्लोक 86

अथ ते नियमान्वच्मि व्रते ह्यस्मिन्दिनत्रये ।कांस्यं मांसं मसूरान्नं चणकान्कोद्रवांस्तथा

atha te niyamānvacmi vrate hyasmindinatraye / kāṃsyaṃ māṃsaṃ masūrānnaṃ caṇakānkodravāṃstathā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Now I will tell you the rules for this vow over the three days: bronze vessels, meat, lentil food, chickpeas, kodrava,

अध्याय 119

श्लोक 87

शाकं मधु परान्नं च पुनर्भोजनमैथुने ।दशम्यां दश वस्तूनि वर्जयेद्वैष्णवऋ सदा

śākaṃ madhu parānnaṃ ca punarbhojanamaithune / daśamyāṃ daśa vastūni varjayedvaiṣṇavaṛ sadā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

vegetables, honey, others' food, a second meal and sexual intercourse — these ten things a Vaishnava should always avoid on the tenth.

अध्याय 119

श्लोक 88

द्यूतक्रीडां च निद्रां च तांबूलं दन्तधावनम् ।परापवादं पैशुन्यं स्तेयं हिंसां तथा रतिम्

dyūtakrīḍāṃ ca nidrāṃ ca tāṃbūlaṃ dantadhāvanam / parāpavādaṃ paiśunyaṃ steyaṃ hiṃsāṃ tathā ratim

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Gambling, sleep, betel, cleaning the teeth, slander, tale-bearing, theft, violence, lovemaking,

अध्याय 119

श्लोक 89

कोपं ह्यनृतवाक्यं च एकादश्यां विवर्ज्जयेत् ।कांस्यं मांसं सुरां क्षौद्रं तैलं विण्म्लेच्छभाषणम्

kopaṃ hyanṛtavākyaṃ ca ekādaśyāṃ vivarjjayet / kāṃsyaṃ māṃsaṃ surāṃ kṣaudraṃ tailaṃ viṇmlecchabhāṣaṇam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

anger and false speech should be avoided on the eleventh. Bronze, meat, liquor, honey, oil, speech with the impure and barbarians,

अध्याय 119

श्लोक 90

व्यायामं च प्रवासं च पुनर्भोजनमैथुने ।अस्पृश्यस्पर्शमाशूरे द्वादश्यां द्वादश त्यजेत्

vyāyāmaṃ ca pravāsaṃ ca punarbhojanamaithune / aspṛśyasparśamāśūre dvādaśyāṃ dvādaśa tyajet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

exercise, travel, a second meal, intercourse, and touching the untouchable — these twelve one should give up on the twelfth.

अध्याय 119

श्लोक 91

एवं नियमकृद्विप्र उपवासं समाचरेत् ।शक्तो ऽशक्तुस्तु मतिमानेकभुक्तं न नक्तकम्

evaṃ niyamakṛdvipra upavāsaṃ samācaret / śakto 'śaktustu matimānekabhuktaṃ na naktakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Keeping these rules, O brahmin, one should observe the fast if able; if unable, the wise one may take one meal, but not only at night,

अध्याय 119

श्लोक 92

अयाचितं वापि चरेन्न त्यजेद्व्रतमीदृशम्

ayācitaṃ vāpi carenna tyajedvratamīdṛśam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

or live on unasked food; but one should not abandon such a vow.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।